# عرجن (ع-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Taneleri üzerinde kurumuş hurma salkımıdır

- Harfler: ع - ر - ج
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَالْعُرْجُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | كَالْفُعْلُونِ | Mola yeri gibi | 1 | 1 | [36:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/ayet/36:39.md) |

## Mücavir kökler — 5 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
2. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
3. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Kudüm” ön demektir
4. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kıdr kazandır
5. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Nezle” konaklama yeri demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرجن |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Sülâsî köke nûn eklenmesiyle oluşan dörtlü isim formu |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md), [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md), [قوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Hurma salkımının meyveleri alındıktan sonra kuruyup sararan, incelip kavislenen dip sapı |
| Çekirdek Özet 2 | Ay'ın yörüngesel döngüsünün son menzilinde aldığı solgun, ince ve eğri hilal formu |
| Çekirdek Özet 3 | Kemalat evresini tamamlayan varlıkların zayıflayarak bükülmesi ve döngüsel yenilenme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece soyutlanmış bir kuru dal sayıp taşıdığı kavis, incelme, sararma ve periyodik sonlanma geometrisini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, soyulma, kabuktan ve örtüden sıyrılma temel anlamıdır; [عري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) çıplak kalmak, [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) ortaya çıkmak, [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) meyille yukarı yönelmek köklerinde bu hareket görülür | ج | Harekete yukarı doğru yönelme, basamaklanma, meyil ve bükülme karakteri eklenerek [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) formu oluşmuştur |
| [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) | Meyil, eğrilik ve yukarı doğru kavis alma anlamı taşır | ن | Eğrilme ve kavislenme vasfı kalıplaşarak belirli bir somut bitki uzvuna (hurma salkım sapı) isim kılınmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışarıdan açıkça fark edilen somut biçim ve görsel silüet |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Göğe, yukarıya ve salkımın tepe noktasına doğru yöneliş |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Meyil alma, bükülme, yük altında kavislenen dal |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İncelme, kıvrılma, döngüsel sürekliliğin nihayetindeki daralım |
| عرجن | Belirgin bir formun tepe noktasından aşağıya doğru bükülerek kavislenmesi, incelmesi ve döngüsel bir yayın silüetini alması |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma salkımının meyveleri devşirildikten sonra ağaçta kalan, kurudukça sararıp incelen ve hilal gibi kavislenen dip sapı (عُرْجُون) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ru'be b. el-Accâc'ın beytinde, bir çadır veya perdenin hurma salkımları ve heykelsi figürlerle nakışlanıp bezenmesini tasvir etmek üzere yer alır: فِي خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça عرجن kökü, Sami dillerinin ortak leksikonunda bağımsız bir dörtlü kök olarak değil, eğrilik, bükülme ve yükselme bildiren [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) üçlü kökünden türetilmiş bir isim gövdesi olarak değerlendirilir. Kökün sonundaki nûn harfi, klasik dilcilerce bir türetme unsuru olarak görülmüş; ancak erken Arap şiirindeki kullanımıyla kök dörtlü bir kalıp olarak yerleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde eğrilik, topallama ve meyil bildiren benzer fonetik yapılar bulunmakla birlikte, terimin hurma salkım sapını ifade eden özgül botanik karşılığı doğrudan Arap Yarımadası'nın vahaya dayalı ziraat ve gök gözlemi kültüründe somutlaşmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) kökünden genişletilmiş dörtlü isim | Eğrilme ve kavis alma vasfı, nûn ekiyle somut bir nesneye isim olmuştur | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sami kökü bükülme/eğrilme semantiği | İbranice ve Süryanicede eğrilme ve aksama kökleri mevcuttur; dörtlü botanik isim Arapçaya özgüdür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرجن | Anlamlı | Kurumuş eğri hurma salkımı | Hurma salkımının kuruyup sarararak hilal biçiminde kavislenmesi | Hedef kök |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرجن | Merkez | Kavislenmiş kuru hurma sapı | Zamanla kuruyup incelerek yay biçimini alan somut bitki sapı | Kavisli, solgun ve yaşlı hurma çöpü |
| [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Yükselme ve meyil | Eylemsel olarak yukarı çıkarken kavis alma veya topallama | Soyut hareket ve dikey çıkıştaki meyil |
| [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) | Komşu | Doğruluktan sapma | Maddi veya manevi düzlüğün kaybolması | Herhangi bir doğrultudaki genel eğrilik |
| [قوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B3.md) | Komşu | Yay biçimi | Geometrik olarak iki ucu birbirine yaklaşan eğrilik | Sadece biçimsel eğrilik ve yay formu |
| [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) | Zıt | Doğrulma ve dikilme | Eğrilik, pörsüme ve bükülme barındırmayan tam diklik | Dikey denge ve sarsılmaz doğruluk |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرجن | Kurumuş kavisli hurma sapı | Hurma salkımının kuruyarak hilal biçimini almış dip sapı | Kesin |
| Latince | spadix incurvus, racemus siccatus | Kavisli koçan, kurumuş salkım | Botanik biçimi karşılar; Kur'an'daki hilal teşbihi çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | dried curved date stalk | Kurumuş eğri hurma sapı | Ziraî nesneyi tam karşılar; astronomik döngü metaforunu metin kurar | Güçlü |
| Almanca | getrockneter gekrümmter Dattelrispenstiel | Kavisli kuru hurma salkımı sapı | Nesnel ve morfolojik karşılığı verir; kültürel çağrışımı dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | régime de dattes desséché et courbé | Kurumuş ve eğrilmiş hurma salkımı | Ziraî formu açıklar; döngüsel küçülme nüansını doğrudan içermez | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Arabic-English Dictionary, Georges Latin Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَالْعُرْجُونِ | Ay'ın son menzilindeki sararmış, incelmiş ve eğrilmiş hilal hali | Kozmik nizam, Ay'ın yörünge evreleri ve takvim intizamı; Yâsîn [36:39](https://lisan.digital/tr/ayet/36:39.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmolojik delillendirme | Ay'ın intizamlı evrelerinin ilahi kudrete ve yaratılışın döngüsel gayesine delil oluşu | Ölçülü takdir ve kemalden sonra zeval |
| Fıkıh | Hilal ve takvim tespiti | Hilalin görünmez olduğu veya inceldiği evrelerin takvim başlangıçlarına etkisi | Kamerî ayın son günlerinin belirlenmesi |
| Tefsir | Kur'an'ın teşbih sanatı | Ay'ın son evresinin sarılık, incelik ve eğrilik yönünden hurma sapına benzetilmesi | Somut doğa imgesiyle kozmik hakikatin idraki |
| Hadis | Eşya ve gündelik yaşam | Hurma salkım sapının sopalama, terbiye veya pratik kullanım aleti olarak geçmesi | Somut nesne ve alet kullanımı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik tefekkür | Zeval ve tevazu timsali | Kemale eren her şeyin nihayetinde zayıflayıp boyun eğeceğini hatırlatma | İnsana fani oluşunu ve ilahi ölçüye teslimiyeti telkin eder | Güçlü |
| İlmi | Astronomi ve takvim | Ay evreleri ve yörünge eğrisi | Işık açısının daralması ve hilal geometrisi | Ay'ın menzillerini gözleme dayalı kesin bir formla betimler | Kesin |
| Siyasi | Medeniyet döngüleri | İktidarın yaşlanma ve çözülüş fazı | Gücün doruk noktasından sonra zaafa uğraması | Güç odaklarının zamanla elastikiyetini yitirip bükülüşünü modeller | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim artıkları ve hasat döngüsü | Hasat sonrası bakiye kaynak | Tüketimden arta kalan lif ve sapın değerlendirilmesi | İktisadi çevrimin sonundaki atık maddelerin geri dönüşüm potansiyeli | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Genliğin sönümlenmesi ve kavis geometrisi | Periyodik bir dalganın zirve değerden sonra genliğinin daralarak minimum eşiğe inmesi ve yay çizmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşlanma (senesens) ve kurumsal yorgunluk | Canlı veya sosyal sistemlerin enerjilerini tüketerek esnekliğini kaybetmesi ve bükülerek kabuğuna çekilmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece eski çağlara ait yerel bir tarım artığı veya kuru bir çöp seviyesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ışığın, zamanın, canlılığın ve yörüngesel hareketin kemal noktasından sonra geçirdiği estetik ve zorunlu bükülüşü anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki muazzam astronomik tasviri sıradan bir benzetme sayarak göksel kanunlar ile yeryüzü biyolojisi arasındaki yapısal uyumu gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın gök cisimlerinin karmaşık yörünge hareketlerini muhatabın en yakından bildiği organik doğa formlarıyla nasıl modelediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik nizam, Ay'ın evreleri, yaratılış delilleri ve kâinattaki periyodik döngüleri ele alan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki benzetmelerin gelişiüzel edebî süsler olduğu iddiasını çürütür; incelik, sararma, kavis ve eskilik unsurlarını bir arada toplayan dakik bir müşahedeyi kanıtlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hurma salkımının meyveleri alındıktan sonra dalında kalarak zamanla kuruyan, sararan, incelen ve yay gibi bükülen dip koçanı.
- Soyut anlam: Bir döngünün doruk noktasına ulaştıktan sonra enerjisini tüketerek zayıflaması, incelmesi ve başlangıç potansiyeline dönmek üzere kavislenmesi.
- Sistematik karşılık: Periyodik bir sistemde maksimum genlik evresinin ardından gelen sönümlenme fazı ve yeni çevrimin eşiği.
- LaTeX modeli: $$\gamma(t) = (a - b t) \cdot e^{i \omega t}, \quad t \in [0, T]$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\gamma(t)$ zaman içindeki biçimsel silüeti; $(a - b t)$ katsayısı zaman ilerledikçe kalınlığın ve ışığın azalarak incelmesini; $e^{i \omega t}$ ifadesi yönelimdeki kavislenme ve yay biçimini; $T$ parametresi ise döngünün tamamlanıp eski zayıf kök haline dönülen son evreyi temsil eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Yasin 36:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/ayet/36:39.md) — كَالْعُرْجُونِ

وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ

Meal (IK): Ay için de konaklar ta’yin etmişizdir. Sonunda eski hurma dalına döner.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Taneleri üzerinde kurumuş hurma salkımıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عرجن:
العُرجُون: أصلُ العِذْق، وهو أصفر عريضٌ يُشبهُ الهلال إذا انْمَحَقَ.
والعُرجُون: ضربٌ من الكَمْأة قَدْر شِبْرٍ أو دُوَيْنَ ذلك. وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً رطباً والجمعُ العراجِينُ. والعَرْجَنَةُ: تصوير عراجين النخل، قال:
في خِدْرِ ميّاس الدّمى مُعَرْجَنِ
أي مُصوَّر فيه صُور النَّخْل والدُّمَى.

##### Türkçe

عرجن:
**العُرجُون**: **العِذْق**’ın aslıdır; o, sarıdır, geniştir; **الهلال**’e benzer, **انْمَحَقَ** ettiği zaman.

Ve **العُرجُون**: bir tür **الكَمْأة**’dir; bir **شِبْر** miktarı yahut bundan aşağıdır. Ve o, taze, yaş olduğu müddetçe hoştur; çoğulu **العراجِينُ**’dir. Ve **العَرْجَنَةُ**: hurma ağaçlarının **عراجين**’lerini tasvir etmektir; dedi ki:
في خِدْرِ ميّاس الدّمى مُعَرْجَنِ
yani içinde **النَّخْل** ve **الدُّمَى** suretleri tasvir edilmiş.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العُرجونُ: أصل العِذْقِ الذي يعوجّ وتُقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً. وعَرْجَنَهُ: ضربه بالعُرْجونِ.

##### Türkçe

**العُرجونُ**: Eğrilen ve ondan salkım dallarının kesildiği, böylece hurma ağacında kuru olarak kalan, salkımın aslıdır. Ve **عَرْجَنَهُ**: onu **العُرْجونِ** ile vurdu.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿حتى عاد كالعرجون القديم﴾ [يس/39]، أي: ألفافه من أغصانه.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿حتى عاد كـ**العرجون** **القديم**﴾ [يس/39]; yani: onun dallarından olan kıvrımları.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَبو عمرو: العُرْهونُ والعُرْجُونُ والعُرْجُد كلُّه الإِهانُ، والعُرْجُون العِذْقُ عامَّة، وقيل: هو العِذْقُ إذا يَبس واعْوجَّ، وقيل: هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً، وقال ثعلب: هو عُود الكِباسة. قال الأَزهري: العرجون أَصْفرُ عريض شبه الله به الهلالَ لما عاد دقيقاً فقال سبحانه وتعالى: والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازلَ حتى عاد كالعُرْجُون القديم؛ قال ابن سيده: في دِقَّتِه واعْوِجاجِه؛ وقول رؤبة:
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
يشهد بكون نون عُرْجون أَصلاً، وإن كان فيه معنى الانعراج، فقد كان القياس على هذا أَن تكون نون عُرْجون زائدة كزيادتها في زَيتون، غير أَن بيت رؤبة هذا منع ذلك وأَعلم أَنه أَصل رُباعي قريب من لفظ الثلاثي كسِبَطْرٍ من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ، أَلا ترى أَنه ليس في الأَفعال فَعْلَنَ، وإنما هو في الأَسماء نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ؟ وعَرْجَنه بالعصا: ضربه. وعَرْجَنه: ضربه بالعُرْجون. والعُرْجون: نبت أَبيض. والعُرْجون أَيضاً: ضرب من الكمأَة قدْرُ شبر أَو دُوَينُ ذلك، وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً، وجمعه العَراجِينُ. وقال ثعلب: العُرْجون كالفُطر يَيْبَس وهو مستدير؛ قال:
لتَشْبَعَنَّ العامَ، إن شيءٌ شَبِعْ
من العَراجِين، ومن فَسْو الضَّبُعْ.
الأَزهري: العَراهِين والعَراجينُ واحدها عُرْهون وعُرْجون، وهي العَقائلُ، وهي الكمأَة التي يقال لها الفُطْرُ. الأَزهري: العَرْجَنةُ تصوير عَراجِين النخل. وعَرْجَنَ الثوبَ: صَوَّر فيه صُوَرَ العَراجين؛ وأَنشد بيت رؤبة:
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
أَي مُصوَّرٍ فيه صُوَرُ النخل والدُّمى.

##### Türkçe

أَبو عمرو: **العُرْهونُ** ve **العُرْجُونُ** ve **العُرْجُد**; hepsi **الإِهانُ**’dır.

Ve **العُرْجُون** genel olarak **العِذْقُ**’tur; ve denildi ki: o, kuruyup eğrildiği zaman **العِذْقُ**’tur; ve denildi ki: o, eğrilen **العِذْقُ**’un aslıdır; ondan **الشماريخ** kesilir de hurma ağacı üzerinde kuru olarak kalır. Ve ثعلب dedi: o, **الكِباسة**’nın çubuğudur. الأَزهري dedi: **العرجون** sarı, geniştir; Allah onunla hilâli benzetti; ince olarak geri döndüğünde; yüce ve kutsal şöyle dedi: “Ve **القَمَرَ**; onu menziller olarak takdir ettik; nihayet **كالعُرْجُون القديم** gibi geri döndü.” ابن سيده dedi: onun inceliğinde ve eğriliğinde. Ve رؤبة’nin sözü:

في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ

**عُرْجون**’un **نون**’unun aslî olduğuna şahitlik eder; onda eğrilme manası bulunsa da; kıyas buna göre, **عُرْجون**’un **نون**’unun, **زَيتون**’daki ziyadesi gibi زائد olması idi; ancak رؤبة’nin bu beyti bunu engelledi ve onun, üçlü lafza yakın, aslî dörtlü bir kök olduğunu bildirdi; **سِبَطْرٍ**’ın **سَبِطٍ**’ten ve **دِمَثْرٍ**’ın **دَمِثٍ**’ten olması gibi. Görmüyor musun ki fiillerde **فَعْلَنَ** yoktur; ancak o isimlerde, **عَلْجَنٍ** ve **خَلْبَنٍ** gibi vardır? Ve **عَرْجَنه بالعصا**: onu değnekle vurdu. Ve **عَرْجَنه**: onu **بالعُرْجون** ile vurdu. Ve **العُرْجون**: beyaz bir bitkidir. Ve **العُرْجون** ayrıca: **الكمأَة**’den bir türdür; bir karış kadar yahut ondan aşağıdır; ve taze kaldığı müddetçe hoştur; çoğulu **العَراجِينُ**’dir. Ve ثعلب dedi: **العُرْجون** **كالفُطر** gibidir; kurur ve yuvarlaktır; dedi ki:

لتَشْبَعَنَّ العامَ، إن شيءٌ شَبِعْ
من العَراجِين، ومن فَسْو الضَّبُعْ.

الأَزهري: **العَراهِين** ve **العَراجينُ**; tekili **عُرْهون** ve **عُرْجون**’dur; ve onlar **العَقائلُ**’dir; ve onlar, **الفُطْرُ** denilen **الكمأَة**’dir. الأَزهري: **العَرْجَنةُ** hurma ağaçlarının **عَراجِين**’ini tasvir etmektir. Ve **عَرْجَنَ الثوبَ**: onda **العَراجين**’in suretlerini tasvir etti; ve رؤبة’nin beytini şahit getirdi:

في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ

Yani, onda hurma ağaçlarının ve **الدُّمى**’nın suretleri tasvir edilmiş olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ر ج ن * * العُرْجُون * أصل العذق الذي يعوج ويقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا

##### Türkçe

* ع ر ج ن * * **العُرْجُون** * salkımın, eğrilen ve ondan şemârîhlerin kesildiği aslıdır; böylece hurma ağacı üzerinde kuru olarak kalır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( العُرْجُونُ ، كزُنْبورٍ : العِذْقُ ) عامَّة ؛ ( أَو ) هو العِذْقُ ( إذا يَبِسَ واعْوَجَّ ، أَو أَصْلُه ) الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشَّماريخُ فيَبْقى على النخْلِ يابِساً .

( أَو عُودُ الكِباسَةِ ) ؛ عن ثَعْلَب .
وقالَ الأزْهرِيُّ : العُرْجُونُ أَصْفَرُ عرِيضٌ شبَّه اللهاُ تعالى به الهِلالَ لماَّ عادَ دَقِيقاً ؛ قالَ اللهاُ تعالى : ﴿حتى عادَ كالعُرْجُونِ القدِيمِ﴾ .
قالَ ابنُ سِيْدَه في دِقَّتِه واعْوِجاجِه ؛ وقوْلُ رُؤْبة :
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ يَشْهدُ بكونِ نُون عُرْجُون أَصْلاً ، وإن كانَ فيه معْنَى الانْعِراجِ ، فقد كانَ القِياسُ على هذا أنْ تكونَ نُونُ عُرْجُون زائِدَةً كزِيادَتِها في زَيْتون ، غَيْر أَنَّ بيتَ رُؤْبَة هذا منعَ ذلِكَ وَأَعْلمِ أنَّه أَصْلٌ رُباعيٌّ قَرِيبٌ مِن لفْظِ الثُّلاثي كسِبَطْرٍ من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ ، أَلا تَرَى أنَّه ليسَ في الأسْماءِ فَعْلَنَ ، وإنَّما هو في الأسْماءِ نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ .
( أَو ) العُرْجُونُ : ( نَبْتٌ ) أَبْيض .
وقالَ ثَعْلَب : العُرْجُونُ : نَبْتٌ ( كالفُطْرِ يُشْبِهُ الفَقْعَ ) يَيْبَس وهو مُسْتديرٌ .
وقيلَ : ضَرْبٌ مِن الكمأَةِ قدرُ شبْرٍ أَو دُوَيْنُ ذلِكَ وهو طيِّبٌ ما دامَ غَضاً ، ( ج عَراجِينُ ) ؛ وأَنْشَدَ ثَعْلَب :
لَتَشْبَعَنَّ العامَ إن شيءٌ شَبِعْمن العَراجِين ومن فَسْو الضَّبُعْ ( وعَرْجَنَ الثَّوْبَ : صَوَّرَ فيه صُوَرَها ) ؛ ومنه قوْلُ رُؤْبَة السابقُ : أَي مُصَوَّر فيه صُوَرُ النخْلِ والدُّمَى .
( و ) عَرْجَنَ فلانٌ ( فلاناً : ضَرَبَه بها .
( و ) قيلَ : عَرْجَنَه : ( طَلاهُ بالدَّمِ ، أَو بالزَّعْفرانِ أَو بالخِضابِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عَرْجَنَه بالعَصا : ضَرَبَه بها .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: ( **العُرْجُونُ** , zünbûr gibi: **العِذْقُ** ) umumîdir; ( yahut ) o, **العِذْقُ**dur (kuruduğu ve eğrildiği zaman; yahut onun aslıdır) ki eğrilir ve ondan **الشَّماريخُ** kesilir de hurma ağacı üzerinde kuru olarak kalır.

( yahut **عُودُ الكِباسَةِ** ) ; **ثَعْلَب**’den.
Ve **الأزْهرِيُّ** dedi: **العُرْجُونُ** sarıdır, geniştir; Allah Teâlâ onunla hilâli, ince olarak geri döndüğü vakit benzetti; Allah Teâlâ dedi: ﴿حتى عادَ ك**العُرْجُونِ** القدِيمِ﴾.
**ابنُ سِيْدَه** onun inceliği ve eğriliği hakkında dedi; ve **رُؤْبة**’nin sözü:
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
**عُرْجُون**’un **نُون**’unun asl olduğuna şahitlik eder; her ne kadar onda **الانْعِراجِ** mânâsı bulunsa da; kıyas buna göre, **عُرْجُون**’un **نُون**’unun, **زَيْتون**’da onun ziyadesi gibi زائد olması idi; lâkin **رُؤْبَة**’nin bu beyti buna mâni oldu ve onun, lafızca üçlüye yakın, aslî dörtlü bir kök olduğunu bildirdi; **سِبَطْرٍ**’ın **سَبِطٍ**’ten ve **دِمَثْرٍ**’ın **دَمِثٍ**’ten (gelmesi) gibi. Görmez misin ki isimlerde **فَعْلَنَ** yoktur; ancak o, isimlerde **عَلْجَنٍ** ve **خَلْبَنٍ** gibi (şekildedir).
( yahut ) **العُرْجُونُ**: (bir **نَبْتٌ** ) beyazdır.
Ve **ثَعْلَب** dedi: **العُرْجُونُ**: (mantar gibi, **الفَقْعَ**’a benzeyen) bir **نَبْتٌ**tir; yuvarlak iken kurur.
Ve denildi: **الكمأَةِ**den bir türdür; bir karış miktarı yahut ondan aşağıdır; taze kaldığı müddetçe hoştur; (çoğulu **عَراجِينُ** ) ; ve **ثَعْلَب** inşâd etti:
لَتَشْبَعَنَّ العامَ إن شيءٌ شَبِعْمن العَراجِين ومن فَسْو الضَّبُعْ
( ve **عَرْجَنَ** elbiseyi: onda onun sûretlerini tasvir etti ) ; ve ondan, **رُؤْبَة**’nin önceki sözü: yani onda hurma ağaçlarının ve **الدُّمَى**’nın sûretleri tasvir edilmiş.
( ve ) falan, (falana) **عَرْجَنَ** etti: onu onunla dövdü.
( ve ) denildi: **عَرْجَنَه**: (onu kan ile, yahut safran ile, yahut kına ile) boyadı.
Ve ona müstedrek olanlardandır:
**عَرْجَنَه** değnek ile: onu onunla dövdü.

Ve ona müstedrek olanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَرْجَنَهُ
Q. 1 عَرْجَنَهُ ذ He struck him, or beat him, with an عُرْجُون [q. v.]. (S, K.) And عَرْجَنَهُ بِالعَصَا He struck him, or beat him, with the staff, or stick. (TA.) ― -b2- And He figured it (i. e. a garment, or piece of cloth,) with the forms of عَرَاجِين, pl. of عُرْجُونٌ. (K.) ― -b3- And He smeared, or rubbed over, him, or it, with blood, or with saffron, or with خِضَاب [i. e. hinnà, or the like]. (K.)

عُرْجُونٌ
عُرْجُونٌ ذ A raceme of a palm-tree, or of dates; syn. عِذْقٌ: or, when it has become dry and curved: (K:) or the base, or lower part, (أَصْل, S, K, and also A and Mgh and Msb in art. عرج [because the ن is therein regarded as augmentative],) of the عِذْق (S, K) or كِبَاسَة [which signifies the same as عِذْق], (A, Mgh, Msb,) which curves, and from which the fruit-stalks are cut off, and which then remains upon the palm-tree, dry: (S:) or the عُود [meaning main stem] of the كِبَاسَة: (Th, K:) Az says, it is yellow and broad: [but it is the contrary of broad in comparison with its length:] and in the Kur xxxvi. 39, the moon when it has become slender [in appearance, towards the end of the lunar month,] is likened to the old عُرْجُون, in respect, as ISd says, of its slenderness and curvature: (TA:) [in the TA voce سُبَاطَةٌ, the pl. عَرَاجِينُ is strangely used as meaning the fruit-stalks of the raceme of a palmtree:] بَنَاتُ عُرْجُونٍ signifies the fruit-stalks of a raceme of dates: (T in art. بنى:) [it is said that] the ن of عُرْجُونٌ, though this word imports the meaning of اِنْعِرَاجٌ [or “ a state of bending ”], is shown to be radical by the word مُعَرْجَنٌ, occurring in a verse of Ru-beh, and also by the fact that there is no verb of the measure فَعْلَنَ. (TA. [But عَشْرَنَ and سَبْعَنَ, though these are said to be post-classical, and, accord. to some, عَلْوَنَ, may be mentioned, and perhaps some other, as being of this measure.]) ― -b2- Also A certain plant, (K, TA,) white, accord. to Th, (TA,) like the فُطْر [or toadstool], resembling the فِقْع [a white and soft sort of كَمْء], (K, TA,) which dries, having a round form: or a species of the كَمْأَة, of the measure of a span, or a little less than that; good, or pleasant, while fresh: (TA:) pl. عَرَاجِينُ. (K.)

مُعَرْجَنٌ
مُعَرْجَنٌ ذ , occurring in a verse of Ru-beh, (TA,) A garment, or piece of cloth, in which are [figured] the forms of عَرَاجِين [pl. of عُرْجُونٌ]. (A and TA in art. عرج.)

##### Türkçe

عَرْجَنَهُ
Q. 1 **عَرْجَنَهُ** ذ Ona bir **عُرْجُون** ile [bk. ona] vurdu, yahut dövdü. (S, K.) Ve **عَرْجَنَهُ بِالعَصَا** Ona değnekle, yahut sopayla vurdu, yahut dövdü. (TA.) ― -b2- Ve onu (yani bir elbiseyi yahut kumaş parçasını) **عُرْجُونٌ**’un çoğulu olan **عَرَاجِين**’in şekilleriyle nakışladı/şekillendirdi. (K.) ― -b3- Ve onu, yahut onu, kanla, yahut safranla, yahut **خِضَاب** ile (yani kına yahut benzeri ile) sıvadı, yahut üzerine sürdü. (K.)

عُرْجُونٌ
**عُرْجُونٌ** ذ Bir hurma ağacının, yahut hurmaların salkımı; eş anlamlısı **عِذْقٌ**: yahut kuruyup eğrildiği zaman: (K:) yahut **عِذْق**’ın (S, K) yahut **كِبَاسَة**’nin [ki bu **عِذْق** ile aynı manaya gelir], (A, Mgh, Msb,) tabanı, yahut alt kısmı, (**أَصْل**, S, K, ve ayrıca A ve Mgh ve Msb’de madde **عرج**’de [çünkü orada **النون** ziyade sayılır],) ki eğrilir; ve ondan meyve sapları kesilir; sonra hurma ağacı üzerinde, kuru olarak kalır: (S:) yahut **كِبَاسَة**’nin **عُود**’u [ana gövde manasında]: (Th, K:) Az der ki: o sarıdır ve geniştir: [fakat uzunluğuna nispetle genişin zıddıdır:] ve Kur’ân xxxvi. 39’da ay, (kamerî ayın sonuna doğru, görünüşte) inceldiği zaman, eski **عُرْجُون**’a benzetilmiştir; ISd’nin dediği üzere, inceliği ve eğriliği bakımından: (TA:) [TA’da **سُبَاطَةٌ** maddesinde, çoğul **عَرَاجِينُ** garip bir şekilde bir hurma salkımının meyve sapları manasında kullanılmıştır:] **بَنَاتُ عُرْجُونٍ** bir hurma salkımının meyve sapları manasına gelir: (T, madde **بنى**’de:) [denilmiştir ki] **عُرْجُونٌ**’daki **النون**, bu kelime **اِنْعِرَاجٌ** [yahut “bükülme hâli”] manasını ifade ettiği hâlde, Ru-beh’in bir beytinde vârid olan **مُعَرْجَنٌ** kelimesiyle, ve ayrıca **فَعْلَنَ** vezninde bir fiil bulunmaması olgusuyla aslî olduğu gösterilmiştir. (TA. [Fakat **عَشْرَنَ** ve **سَبْعَنَ**, her ne kadar bunların klasik sonrası olduğu söylense de, ve bazılarına göre **عَلْوَنَ**, belki başka bazıları da, bu vezinde olmak üzere zikredilebilir.]) ― -b2- Ayrıca belirli bir bitki, (K, TA,) Th’ye göre beyaz, (TA,) **فُطْر** gibi [yahut mantar gibi], **فِقْع**’a benzeyen [beyaz ve yumuşak bir **كَمْء** türü], (K, TA,) kuruyan, yuvarlak şekilli: yahut bir karış ölçüsünde, yahut ondan biraz daha az, **كَمْأَة**’nin bir türü; tazeyken iyi, yahut hoş: (TA:) çoğulu **عَرَاجِينُ**. (K.)

مُعَرْجَنٌ
**مُعَرْجَنٌ** ذ , Ru-beh’in bir beytinde vârid olan, (TA,) içinde **عُرْجُونٌ**’un çoğulu olan **عَرَاجِين**’in şekilleri [nakşedilmiş] bulunan bir elbise, yahut kumaş parçası. (A ve TA, madde **عرج**’de.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَرْجَنَ
عَرْجَنَ
a.  Printed ( stuff, cloth ).

b.  Daubed, smeared; dyed.

c.  Struck, hit, beat.

عُرْجُوْن
عُرْجُوْن ( pl. عَرَاْجِيْنُ 67 ),
a.  Palm-branch, raceme.

##### Türkçe

عَرْجَنَ
عَرْجَنَ
a. Basılmış (şey, kumaş).

b. Sıvanmış, bulaştırılmış; boyanmış.

c. Vurmuş, çarpmış, dövmüş.

عُرْجُوْن
عُرْجُوْن (çoğ. عَرَاْجِيْنُ 67),
a. Hurma dalı, salkım.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عرجن
عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ - عُرْجُوْن
عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ + الكائن: ينموعلى شكل عرجون: وهو نبات الفطر المعروف
عُرْجُوْن: نبات الفطر، والذي قد يتكون على أشكل متعددة منها كروي مستدير بالكامل ومنه الكمأة، ومنها هلال أو دائرة ناقصة، وهذه كلها ذات أشكال منازل القمر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الجذر الثمري"
فَامَ - يَفُوْمُ، زَنْجَبَل - يُزَنْجِبِلُ، بَصَلَ - يَبْصُلُ، سَانَ - يَسِيْنُ، مَنَّ - يَمُنُّ (اللازم) المَنّ، عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ
عرجون
 	﴿والقمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القديم(39)﴾ يس
مختار الصحاح
● [عرجن] ع ر ج ن: العُرْجُون أصل العذق الذي يعوج ويقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا
الراغب
عرجن
- قال تعالى: }حتى عاد كالعرجون القديم{ [يس/39]، أي: ألفافه من أغصانه.
ملخص اللسان:
1.    والعُرْجون: نبت أَبيض.
2.    وعَرْجَنه بالعصا: ضربه.
3.    والعُرْجون أَيضاً: ضرب من الكمأَة قدْرُ شبر أَو دُوَينُ ذلك، وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً،وجمعه العَراجِينُ.
4.    وقال ثعلب: العُرْجون كالفُطر يَيْبَس وهو مستدير؛
5.     هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً
لسان العرب
● - عرجن: أَبو عمرو: العُرْهونُ والعُرْجُونُ والعُرْجُد كلُّه الإِهانُ،       والعُرْجُون العِذْقُ عامَّة، وقيل: هو العِذْقُ إذا يَبس واعْوجَّ، وقيل:       هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل       يابساً، وقال ثعلب: هو عُود الكِباسة. قال الأَزهري: العرجون أَصْفرُ عريض       شبه الله به الهلالَ لما عاد دقيقاً فقال سبحانه وتعالى: والقَمَرَ       قَدَّرْناه مَنازلَ حتى عاد كالعُرْجُون القديم؛ قال ابن سيده: في دِقَّتِه       واعْوِجاجِه؛ وقول رؤبة:       في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ       يشهد بكون نون عُرْجون أَصلاً، وإن كان فيه معنى الانعراج، فقد كان       القياس على هذا أَن تكون نون عُرْجون زائدة كزيادتها في زَيتون، غير أَن بيت       رؤبة هذا منع ذلك وأَعلم أَنه أَصل رُباعي قريب من لفظ الثلاثي كسِبَطْرٍ       من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ، أَلا ترى أَنه ليس في الأَفعال       فَعْلَنَ، وإنما هو في الأَسماء نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ؟ وعَرْجَنه بالعصا: ضربه.       وعَرْجَنه: ضربه بالعُرْجون. والعُرْجون: نبت أَبيض. والعُرْجون أَيضاً:       ضرب من الكمأَة قدْرُ شبر أَو دُوَينُ ذلك، وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً،       وجمعه العَراجِينُ. وقال ثعلب: العُرْجون كالفُطر يَيْبَس وهو مستدير؛       قال:       لتَشْبَعَنَّ العامَ، إن شيءٌ شَبِعْ       من العَراجِين، ومن فَسْو الضَّبُعْ.       الأَزهري: العَراهِين والعَراجينُ واحدها عُرْهون وعُرْجون، وهي       العَقائلُ، وهي الكمأَة التي يقال لها الفُطْرُ. الأَزهري: العَرْجَنةُ تصوير       عَراجِين النخل. وعَرْجَنَ الثوبَ: صَوَّر فيه صُوَرَ العَراجين؛ وأَنشد       بيت رؤبة:       في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ       أَي مُصوَّرٍ فيه صُوَرُ النخل والدُّمى.
القاموس المحيط:
العُرْجُونُ، كزُنْبورٍ العِذْقُ، أو إذا يَبِسَ واعْوَجَّ، أو أصْلُه، أو عُودُ الكِبَاسَةِ، أو نَبْتٌ كالفُطْرِ يُشْبِهُ الفَقْعَ ج عَراجِينُ. وعَرْجَنَ الثَّوْبَ صَوَّرَ فيه صُوَرَها، و فُلاناً ضَرَبَهُ بها، وطَلاهُ بالدَّمِ، أو بالزَّعْفَرانِ، أو بالخِضابِ.
تاج العروس:
( العرجون كزنبور العذق ) عامة ( أو ) هو العذق ( إذا يبس واعوج أو اصله ) الذى يعوج وتقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا ( أو عود الكباسة ) عن ثعلب وقال الازهرى العرجون اصفر عريض شبه الله تعالى به الهلال لما عاد دقيقا قال الله تعالى حتى عاد كالعرجون القديم قال ابن سيده في دقته واعوجاجه وقول رؤية * في خدر مياس الدمى معرجن * يشهد بكون نون عرجون اصلا وان كان فيه معنى الانعراج فقد كان القياس على هذا ان تكون نون عرجون زائدة كزيادتها في زيتون غير ان بيت رؤبة هذا منع ذلك واعلم انه اصل رباعى قريب من لفظ الثلاثي كسبطر من سبط ودمثر من دمث الا ترى انه ليس في الاسماء فعلن وانما هو في الاسماء نحو علجن وخلبن ( أو ) العرجون ( نبت ) ابيض وقال ثعلب العرجون نبت ( كالفطر يشبه الفقع ) ييبس وهو مستدير وقيل ضرب من الكماة قدر شبرا ودوين ذلك وهو طيب ما دام غضا ( ج عراجين ) وانشد ثعلب لتشبعن العام ان شئ شبع * من العراجين ومن فسو الضبع ( وعرجن الثوب صور فيه صورها ) ومنه قول رؤبة السابق أي مصور فيه صور النخل والدمى ( و ) عرجن فلان ( فلانا ضربه بها و ) قيل عرجنه ( طلاه بالدم أو بالزعفران أو بالخضاب ) * ومما يستدرك عليه عرجنه بالعصا ضربه بها

##### Türkçe

عرجن
**عَرْجَنَ** - **يُعَرْجِنُ** - **عُرْجُوْن**
**عَرْجَنَ** - **يُعَرْجِنُ** + varlık: **عرجون** biçimi üzere büyür: ve o, bilinen mantar bitkisidir.
**عُرْجُوْن**: mantar bitkisi; ve o, çeşitli şekiller üzere oluşabilir; onlardan bütünüyle yuvarlak küresel olan vardır, ondan da **الكمأة**; onlardan hilâl yahut eksik daire olan vardır; ve bunların hepsi ayın menzilleri şekillerinden şekillere sahiptir.
Ve lafız, “bitkinin meyve kökünün şekline göre büyümesi” lafızları grubuna mensuptur.
**فَامَ** - **يَفُوْمُ**، **زَنْجَبَل** - **يُزَنْجِبِلُ**، **بَصَلَ** - **يَبْصُلُ**، **سَانَ** - **يَسِيْنُ**، **مَنَّ** - **يَمُنُّ** (lâzım) **المَنّ**، **عَرْجَنَ** - **يُعَرْجِنُ**

عرجون
﴿**والقمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القديم(39)**﴾ يس

مختار الصحاح
● [**عرجن**] ع ر ج ن: **العُرْجُون** salkımın köküdür; eğrilir ve ondan küçük dallar kesilir; böylece hurma ağacında kuru olarak kalır.

الراغب
عرجن
- Yüce Allah dedi: }**حتى عاد كالعرجون القديم**{ [يس/39]، yani: onun dallarından olan kıvrımları.

ملخص اللسان:
1.    Ve **العُرْجون**: beyaz bir bitkidir.
2.    Ve onu değnekle **عَرْجَنه**: onu dövdü.
3.    Ve **العُرْجون** ayrıca: **الكمأَة**’den bir türdür; bir karış miktarı yahut ondan aşağıdır; ve taze kaldığı müddetçe hoştur; çoğulu **العَراجِينُ**’dir.
4.    Ve Sa‘leb dedi: **العُرْجون** mantar gibi, kurur ve o yuvarlaktır;
5.     o, salkımın köküdür; eğrilir ve ondan küçük dallar kesilir; böylece hurma ağacında kuru olarak kalır.

لسان العرب
● - **عرجن**: Ebû Amr: **العُرْهونُ** ve **العُرْجُونُ** ve **العُرْجُد**; hepsi **الإِهانُ**’dır; ve **العُرْجُون** genel olarak salkımdır; ve denildi ki: o, kuruduğu ve eğrildiği zaman salkımdır; ve denildi ki: o, salkımın köküdür; eğrilir ve ondan küçük dallar kesilir; böylece hurma ağacında kuru olarak kalır; ve Sa‘leb dedi: o, **الكِباسة** çubuğudur. Ezherî dedi: **العرجون** sarıdır, geniştir; Yüce Allah hilâli, incecik hâle döndüğünde ona benzetti; böylece (O) سبحانه وتعالى dedi: **والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازلَ حتى عاد كالعُرْجُون القديم**; İbn Sîde dedi: onun inceliğinde ve eğriliğinde; ve Ru’be’nin sözü:
       في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
**عُرْجون**’un **نون**’unun aslî olduğuna şahitlik eder; onda eğrilme manası bulunsa da; kıyas buna göre, **زَيتون**’daki ziyadesi gibi, **عُرْجون**’un **نون**’unun زائد olması idi; ancak Ru’be’nin bu beyti bunu engelledi ve onun, üçlü lafza yakın, aslî dörtlü bir kök olduğunu bildirdi; **سِبَطْرٍ**’ın **سَبِطٍ**’tan ve **دِمَثْرٍ**’ın **دَمِثٍ**’ten olması gibi. Görmez misin ki fiillerde **فَعْلَنَ** yoktur; ancak o, isimlerde **عَلْجَنٍ** ve **خَلْبَنٍ** gibi (vardır)? Ve onu değnekle **عَرْجَنه**: onu dövdü. Ve **عَرْجَنه**: onu **العُرْجون** ile dövdü. Ve **العُرْجون**: beyaz bir bitkidir. Ve **العُرْجون** ayrıca: **الكمأَة**’den bir türdür; bir karış miktarı yahut ondan aşağıdır; ve taze kaldığı müddetçe hoştur; çoğulu **العَراجِينُ**’dir. Ve Sa‘leb dedi: **العُرْجون** mantar gibi, kurur ve o yuvarlaktır; dedi ki:
       لتَشْبَعَنَّ العامَ، إن شيءٌ شَبِعْ
       من العَراجِين، ومن فَسْو الضَّبُعْ.
Ezherî: **العَراهِين** ve **العَراجينُ**; tekili **عُرْهون** ve **عُرْجون**’dur; ve onlar **العَقائلُ**’dir; ve onlar, **الفُطْرُ** denilen **الكمأَة**’dir. Ezherî: **العَرْجَنةُ** hurma **عَراجِين**’lerinin tasvir edilmesidir. Ve elbiseyi **عَرْجَنَ**: onda **العَراجين** suretlerini tasvir etti; ve Ru’be’nin beytini şahit getirdi:
       في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
yani: onda hurma ve kukla suretleri tasvir edilmiş.

القاموس المحيط:
**العُرْجُونُ**، **زُنْبورٍ** gibi: salkımdır; yahut kuruduğu ve eğrildiği zaman (salkımdır); yahut onun köküdür; yahut **الكِبَاسَةِ** çubuğudur; yahut **الفَقْعَ**’a benzeyen, mantar gibi bir bitkidir; çoğulu **عَراجِينُ**. Ve elbiseyi **عَرْجَنَ**: onda onun suretlerini tasvir etti; ve falancayı: onunla onu dövdü; ve onu kana, yahut safrana, yahut kınaya boyadı.

تاج العروس:
( **العرجون** **زنبور** gibi, salkımdır ) genel olarak ( yahut ) o, salkımdır ( kuruduğu ve eğrildiği zaman; yahut onun kökü ) ki eğrilir ve ondan küçük dallar kesilir; böylece hurma ağacında kuru olarak kalır ( yahut **الكباسة** çubuğu ) Sa‘leb’den. Ezherî dedi: **العرجون** sarıdır, geniştir; Yüce Allah hilâli, incecik hâle döndüğünde ona benzetti; Allah تعالى dedi: **حتى عاد كالعرجون القديم**. İbn Sîde dedi: onun inceliğinde ve eğriliğinde. Ve Ru’be’nin sözü: * في خدر مياس الدمى معرجن * **عرجون**’un **نون**’unun aslî olduğuna şahitlik eder; onda eğrilme manası bulunsa da; kıyas buna göre, **زيتون**’daki ziyadesi gibi, **عرجون**’un **نون**’unun زائد olması idi; ancak Ru’be’nin beyti bunu engelledi ve onun, üçlünün lafzına yakın, aslî dörtlü bir kök olduğunu bildirdi; **سبطر**’ın **سبط**’tan ve **دمثر**’ın **دمث**’ten olması gibi. Görmez misin ki isimlerde **فعلن** yoktur; ancak o, isimlerde **علجن** ve **خلبن** gibi (vardır). ( yahut ) **العرجون** (bir bitkidir) beyaz. Sa‘leb dedi: **العرجون** bir bitkidir ( mantar gibi, **الفقع**’a benzer ); kurur ve o yuvarlaktır. Ve denildi ki: **الكماة**’den bir türdür; bir karış miktarı ve ondan aşağıdır; ve taze kaldığı müddetçe hoştur. ( çoğul: **عراجين** ) ve Sa‘leb şunu şahit getirdi: لتشبعن العام ان شئ شبع * من العراجين ومن فسو الضبع. ( Ve elbiseyi **عرجن**: onda onun suretlerini tasvir etti ) ve ondan, Ru’be’nin önceki sözü; yani: onda hurma ve kukla suretleri tasvir edilmiş. ( ve ) falan, falancayı **عرجن**: onunla onu dövdü; ( ve ) denildi ki: onu **عرجنه**: onu kana yahut safrana yahut kınaya boyadı. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: onu değnekle **عرجنه**: onunla onu dövdü.
