# عرجن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عرجن

: ( العُرْجُونُ ، كزُنْبورٍ : العِذْقُ ) عامَّة ؛ ( أَو ) هو العِذْقُ ( إذا يَبِسَ واعْوَجَّ ، أَو أَصْلُه ) الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشَّماريخُ فيَبْقى على النخْلِ يابِساً .

( أَو عُودُ الكِباسَةِ ) ؛ عن ثَعْلَب .
وقالَ الأزْهرِيُّ : العُرْجُونُ أَصْفَرُ عرِيضٌ شبَّه اللهاُ تعالى به الهِلالَ لماَّ عادَ دَقِيقاً ؛ قالَ اللهاُ تعالى : ﴿حتى عادَ كالعُرْجُونِ القدِيمِ﴾ .
قالَ ابنُ سِيْدَه في دِقَّتِه واعْوِجاجِه ؛ وقوْلُ رُؤْبة :
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ يَشْهدُ بكونِ نُون عُرْجُون أَصْلاً ، وإن كانَ فيه معْنَى الانْعِراجِ ، فقد كانَ القِياسُ على هذا أنْ تكونَ نُونُ عُرْجُون زائِدَةً كزِيادَتِها في زَيْتون ، غَيْر أَنَّ بيتَ رُؤْبَة هذا منعَ ذلِكَ وَأَعْلمِ أنَّه أَصْلٌ رُباعيٌّ قَرِيبٌ مِن لفْظِ الثُّلاثي كسِبَطْرٍ من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ ، أَلا تَرَى أنَّه ليسَ في الأسْماءِ فَعْلَنَ ، وإنَّما هو في الأسْماءِ نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ .
( أَو ) العُرْجُونُ : ( نَبْتٌ ) أَبْيض .
وقالَ ثَعْلَب : العُرْجُونُ : نَبْتٌ ( كالفُطْرِ يُشْبِهُ الفَقْعَ ) يَيْبَس وهو مُسْتديرٌ .
وقيلَ : ضَرْبٌ مِن الكمأَةِ قدرُ شبْرٍ أَو دُوَيْنُ ذلِكَ وهو طيِّبٌ ما دامَ غَضاً ، ( ج عَراجِينُ ) ؛ وأَنْشَدَ ثَعْلَب :
لَتَشْبَعَنَّ العامَ إن شيءٌ شَبِعْمن العَراجِين ومن فَسْو الضَّبُعْ ( وعَرْجَنَ الثَّوْبَ : صَوَّرَ فيه صُوَرَها ) ؛ ومنه قوْلُ رُؤْبَة السابقُ : أَي مُصَوَّر فيه صُوَرُ النخْلِ والدُّمَى .
( و ) عَرْجَنَ فلانٌ ( فلاناً : ضَرَبَه بها .
( و ) قيلَ : عَرْجَنَه : ( طَلاهُ بالدَّمِ ، أَو بالزَّعْفرانِ أَو بالخِضابِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عَرْجَنَه بالعَصا : ضَرَبَه بها .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### Türkçe

: ( **العُرْجُونُ** , zünbûr gibi: **العِذْقُ** ) umumîdir; ( yahut ) o, **العِذْقُ**dur (kuruduğu ve eğrildiği zaman; yahut onun aslıdır) ki eğrilir ve ondan **الشَّماريخُ** kesilir de hurma ağacı üzerinde kuru olarak kalır.

( yahut **عُودُ الكِباسَةِ** ) ; **ثَعْلَب**’den.
Ve **الأزْهرِيُّ** dedi: **العُرْجُونُ** sarıdır, geniştir; Allah Teâlâ onunla hilâli, ince olarak geri döndüğü vakit benzetti; Allah Teâlâ dedi: ﴿حتى عادَ ك**العُرْجُونِ** القدِيمِ﴾.
**ابنُ سِيْدَه** onun inceliği ve eğriliği hakkında dedi; ve **رُؤْبة**’nin sözü:
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
**عُرْجُون**’un **نُون**’unun asl olduğuna şahitlik eder; her ne kadar onda **الانْعِراجِ** mânâsı bulunsa da; kıyas buna göre, **عُرْجُون**’un **نُون**’unun, **زَيْتون**’da onun ziyadesi gibi زائد olması idi; lâkin **رُؤْبَة**’nin bu beyti buna mâni oldu ve onun, lafızca üçlüye yakın, aslî dörtlü bir kök olduğunu bildirdi; **سِبَطْرٍ**’ın **سَبِطٍ**’ten ve **دِمَثْرٍ**’ın **دَمِثٍ**’ten (gelmesi) gibi. Görmez misin ki isimlerde **فَعْلَنَ** yoktur; ancak o, isimlerde **عَلْجَنٍ** ve **خَلْبَنٍ** gibi (şekildedir).
( yahut ) **العُرْجُونُ**: (bir **نَبْتٌ** ) beyazdır.
Ve **ثَعْلَب** dedi: **العُرْجُونُ**: (mantar gibi, **الفَقْعَ**’a benzeyen) bir **نَبْتٌ**tir; yuvarlak iken kurur.
Ve denildi: **الكمأَةِ**den bir türdür; bir karış miktarı yahut ondan aşağıdır; taze kaldığı müddetçe hoştur; (çoğulu **عَراجِينُ** ) ; ve **ثَعْلَب** inşâd etti:
لَتَشْبَعَنَّ العامَ إن شيءٌ شَبِعْمن العَراجِين ومن فَسْو الضَّبُعْ
( ve **عَرْجَنَ** elbiseyi: onda onun sûretlerini tasvir etti ) ; ve ondan, **رُؤْبَة**’nin önceki sözü: yani onda hurma ağaçlarının ve **الدُّمَى**’nın sûretleri tasvir edilmiş.
( ve ) falan, (falana) **عَرْجَنَ** etti: onu onunla dövdü.
( ve ) denildi: **عَرْجَنَه**: (onu kan ile, yahut safran ile, yahut kına ile) boyadı.
Ve ona müstedrek olanlardandır:
**عَرْجَنَه** değnek ile: onu onunla dövdü.

Ve ona müstedrek olanlardandır:
