# عرج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عرج

العَرَجُ والعُرْجة: الظَّلَعُ. والعُرْجة أَيضاً: موضع العَرَج من الرِّجْل.
والعَرَجان، بالتحريك: مِشْية الأَعرج.
ورجل أَعرج من قوم عُرْج وعُرجان، وقد عَرَج يَعْرُج، وعَرُج وعَرِج عَرَجاناً: مشى مِشْية الأَعرج بعَرَضٍ فغمز من شيءٍ أَصابه، وعَرَج، لا غير: صار أَعْرَجَ. وأَعرج الرجلَ: جعله أَعْرَجَ؛ قال الشماخ: فبِتُّ كأَني مُتَّقٍ رأْسَ حَيَّةٍ
لحاجتها، إِنْ تُخْطِئِ النَّفْسَ تُعْرِجِ
وأَعرجه الله، وما أَشدَّ عرجه ولا تقل: ما أَعْرَجَه، لأَن ما كان لَوْناً أَو خِلقة في الجسد، لا يقال منه: ما أَفعله، إِلاّ مع أَشدَّ. وأَمرٌ عَرِيج إِذا لم يُبرَم.
وعرَّج البناءَ تَعْريجاً أَي ميَّله فتعرج؛ وقوله أَنشده ثعلب: أَلم تَرَ أَن الغَزْوَ يُعْرِج أَهلَه
مِراراً، وأَحْياناً يُفِيدُ ويُورِقُ؟
لم يفسره، وهو من ذلك كأَنه كناية عن الخَيْبَة. وتعارَج: حكى مِشْيَة الأَعرج. والعَرْجاءُ: الضَّبُع، خلقة فيها، والجمع عُرْجٌ، والعرب تجعل عُرْجَ معرفة لا تنصرف، تَجْعَلُها بمعنى الضباع بمنزلة قبيلة، ولا يقال للذكر أَعْرَج، ويقال لها عُرَاجُ معرفة لعَرَجِها؛ وقول أَبي مكعَّب الأَسدي:
أَفكان أَوَّلَ ما أَثبْت نَهارَشَتْ
أَبناءُ عُرْجَ، عليك عند وِجارِ
يعني أَبناء الضباع، وترك صرف عُرْجَ لأَنه جعله اسماً للقبيلة؛ وأَما ابن الأَعرابي فقال: لم يجر عُرْج، وهو جمع، لأَنه أَراد التوحيد والعُرْجة، فكأَنه قصَد إِلى اسم واحد، وهو، إِذا كان اسماً غير مسمًّى، نكرة.والعَرَجُ في الإِبل: كالحَقَب، وهو أَن لا يستقيم مخرج بَوْلِهِ، فيقال: حَقِب البعير حَقَباً، وعَرج عَرَجاً، فهو عَرِجٌ، ولا يكون ذلك إِلاّ للجمَل إِذا شدَّ عليه الحَقَب؛ يقال: أَخْلِفْ عنه لئلاَّ يَحْقَب. وانْعَرَج الشيءُ: مال يَمْنَة ويَسْرة. وانعَرَج: انعطَف. وعَرَّج النهرَ: أَماله.
والعَرَج: النَّهر
(* قوله «والعرج النهر» هو في الأصل بفتح العين
والراء.) والوادي لانعراجهما.
وعَرَّج عليه: عطف. وعَرَّج بالمكان إِذا أَقام. والتعريجُ على الشيءِ: الإِقامة عليه. وعَرَّج الناقة: حبسها.
وما لي عندك عِرْجَة ولا عَرْجَة ولا عَرَجة ولا عُرْجة ولا تَعْريج ولا تَعَرُّج أَي مُقام؛ وقيل: مجلِس.
وفي ترجمة عرض: تَعَرَّض يا فلان وتَهَجَّس وتَعَرَّج أَي أَقم. والتَّعريجُ: أَن تحبس مطيَّتك مُقِيماً على رُفْقتك أَو لحاجة؛ يقال: عَرَّج فلان على المنزل. وفي الحديث: فلم أُعَرِّج عليه أَي لم أُقِمْ ولم أَحتبس. ويقال للطريق إِذا مال: قد انْعَرَجَ. وانعرَج الوادِي وانعرَج القوم عن الطريق: مالوا عنه.
وَعَرَجَ في الدَّرَجَة والسُّلَّم يعرُج عُرُوجاً أَي ارتقى. وعَرَج في الشيءِ وعليه يَعْرِج ويَعْرُج عُرُوجاً أَيضاً: رَقيَ. وعَرَج الشيءُ، فهو عَريج: ارتفع وعَلا؛ قال أَبو ذؤَيب:
كما نَوَّر المِصْباحُ للعُجْمِ أَمْرَهُمْ،
بُعَيْدَ رُقادِ النائمين، عَريجُ
وفي التنزيل: تَعْرُج الملائكة والرُّوح إِليه؛ أَي تصعد؛ يقال: عَرَج يَعْرُج عُرُوجاً؛ وفيه: من الله ذي المَعارج؛ المَعارِج: المَصاعِد والدَّرَج. قال قتادة: ذي المَعارج ذي الفواضل والنِّعَم؛ وقيل: مَعارج الملائكة وهي مَصاعِدها التي تَصْعَد فيها وتعرُج فيها؛ وقال الفراءُ: ذي المَعارِج من نعت الله لأَن الملائكة تعرُج إِلى الله، فوصف نفسه بذلك. والقرَّاءُ كلهم على التاء في قوله: تعرج الملائكة، إِلاَّ ما ذكر عن عبد الله، وكذلك قرأَ الكسائي.
والمَعْرَج: المَصْعَد. والمَعْرَج: الطريق الذي تصعَد فيه الملائكة. والمِعْراج: شبه سُلَّم أَو دَرَجة تعْرُج عليه الأَرواح إِذا قُبِضت، يقال: ليس شيءٌ أَحسن منه إِذا رآه الرُّوح لم يتمالك أَن يخرُج، قال: ولو جُمِع على المَعاريج لكان صواباً، فأَما المَعارِج فجمع المِعْرَج؛ فال الأَزهري: ويجوز أَن يجمع المِعْرَاج مَعارِجَ. والمِعْراج: السُّلَّم؛ ومنه ليلة المِعْراج، والجمع مَعارج ومَعارِيج، مثل مَفاتِح ومَفاتيح؛ قال الأَخفش: إِن شئتَ جعلت الواحد مِعْرجاً ومَعْرجاً مثل مِرْقاة ومَرْقاة. والمَعارِج: المَصاعد؛ وقيل: المِعْرَاج حيث تصعَد أَعمال بني آدم.وعُرِج بالرُّوح والعمل: صُعِد بهما؛ فأَما قول الحسين بن مطير: زارَتْكَ سُهْمَةُ، والظَّلْماءُ ضاحيَةٌ،
والعينُ هاجعَةٌ، والرُّوحُ مَعْرُوجُ
(* قول «سهمة» لم تتضح صورة هذه
الكلمة في الأَصل، وإِنما فهمناها بالقوة.)
فإِنما أَراد معْرُوج به، فحذف.
والعَرْج والعِرْج من الإِبل: ما بين السبعين إِلى الثمانين؛ وقيل: هو ما بين الثمانين إِلى التسعين؛ وقيل: مائة وخمسون وفويق ذلك؛ وقيل: من خمسمائة إِلى أَلف؛ قال ابن قيس الرقيات:
أَنزَلُوا من حُصُونِهِنَّ بَنات التُّـ
ـرْكِ، يأْتون بعد عَرْجٍ بعَرْجِ
والجمع أَعْرَاج وعُرُوج؛ قال:
يومَ تُبدِي البيضُ عن أَسْوُقِها،
وتَلُفُّ الخيلُ أَعْراجَ النَّعَمْ
وقال ساعدة بن جؤَية:
واسْتَدْبَرُوهُمْ يُكْفِئون عُرُوجَهُمْ،
مَوْرَ الجَهامِ إِذا زَفَتْه الأَزْيَبُ
أَبو زيد: العَرْج الكثير من الإِبل. أَبو حاتم: إِذا جاوزت الإِبل المائتين وقاربت الأَلف، فهي عَرْج وعُرُوج وأَعْراج.
وأَعرَجَ الرجل إِذا كان له عَرْج من الإِبل؛ ويقال قد أَعْرَجْتُك أَي وهبتك عَرْجاً من الإِبل.
والعَرَجُ: غيبوبة الشمس، ويقال: انعراجُها نحو المغرب؛ وأَنشد أَبو عمرو:
حتى إِذا ما الشمس هَمَّتْ بِعَرَجْ
والعُرْج: ثلاث ليال من أَول الشهر؛ حكى ذلك عن ثعلب. والأُعَيْرِج: حيَّة أَصَمُّ خبيث، والجمع الأُعَيْرِجات؛ والأُعَيْرج أَخبث الحيَّات يَثِبُ حتى يصير مع الفارس في سَرْجه؛ قال أَبو خيرة: هي حيَّة صمَّاء لا تقبل الرُّقْيَة وتَطْفِر كما تَطْفِرُ الأَفعى، والجمع الأُعَيْرِجات؛ وقيل: هي حيَّة عَريض له قائمة واحدة عَرِيض مثل النبث والراب نبثه من ركنه أَو ما كان، فهو نَبْث
(* قوله «مثل النبث إلى قوله فهو نبث» هكذا في
الأصل المنقول من نسخة المؤلف ولم نهتد إلى اصلاح ما فيها من التحريف.)، وهو نحو الأَصَلَةِ. والعارج: العائب.
والعُرَيْجاء: أَن ترد الإِبل يوماً نصف النهار ويوماً غُدْوَة؛ وقيل: هو أَن ترِد غُدوة ثم تَصدُر عن الماء فتكون سائر يومها في الكلإِ وليلَتَها ويومَها من غَدِها، فترِدُ ليلاً الماء، ثم تصدر عن الماء فتكون بقية ليلتها في الكلإِ ويومَها من الغد وليلَتها، ثم تصبح الماءَ غُدْوَة، وهي من صفات الرِّفْهِ. وفي صفات الرِّفْهِ: الظاهِرةُ والضَّاحِيةُ والأَبيَّة والعُرَيْجَاءُ. ويقال: إِن فلاناً ليأْكل العُرَيْجاء إِذا أَكل كل يوم مَرَّة واحدة.
والعُرَيْجاء: موضع
(* قوله «والعريجاء موضع» هكذا في الأصل بالتعريف
وعبارة ياقوت: عريجاء تصغير العرجاء، موضع معروف، لا يدخله الالف واللام اهـ. وعبارة القاموس وشرحه وعريجاه، بلا لام: موضع.).
وبنو الأَعْرَج: قبيلة، وكذلك بَنُو عُرَيْج.
والعَرْج، بفتح العين وإِسكان الراء: قرية جامعة من عمل الفُرْع؛ وقيل: هو موضع بين مكة والمدينة؛ وقيل: هو على أَربعة أَميال من المدينة ينسب إِليه العَرْجِيّ الشاعر
(* قوله «ينسب إِليه العرجيّ الشاعر إلخ» عبارة
ياقوت في معجم البلدان إِليها ينسب العرجي الشاعر وهو عبد الله بن عمر بن عبد الله بن عمرو بن عثمان إلخ. وعبارة القاموس وشرحه: منه عبج الله بن عمرو بن عثمان بن عفان العرجي الشاعر. وفي بعض النسخ عبد الله بن عمر بن عمرو بن عثمان.). والعَرْجِيُّ: عبد الله بن عَمرو بن عثمان بن عفان. والعَرَنْجَجُ: اسم ؛حِمْيَرِ بن سَبَأ.
وفي الحديث: من عَرَج أَو كُسِرَ أَو حُبِسَ فليَجْزِ مثلَها وهو حِلٌّ أَي فَلْيَقْضِ، يعني الحجَّ؛ المعنى: من أَحْصَرَه مَرَض أَو عَدُوٌّ فعليه أَن يبعث بِهَدْيٍ ويواعدَ الحامل يوماً بعينه يذبَحُها فيه، فإِذا ذبحت تَحَلَّلَ، فالضمير في مثلها للنَّسِيكَة.

### Türkçe

**العَرَجُ** ve **العُرْجة**: topallık. **العُرْجة** ayrıca: bacaktan **العَرَج**’in bulunduğu yer.

**العَرَجان**, harekeli olarak: topalın yürüyüşü.

Bir adam, **عُرْج** ve **عُرجان** kavminden **أَعرج** olur; ve **عَرَج يَعْرُج**; ve **عَرُج** ve **عَرِج** **عَرَجاناً**: bir arızadan dolayı topalın yürüyüşüyle yürüdü de, kendisine isabet eden bir şeyden ötürü (ayağı) burkuldu. Ve **عَرَج**—başka değil—: **أَعْرَجَ** oldu. Ve **أَعرج** adamı: onu **أَعْرَجَ** yaptı; Şemmâh dedi ki:
فبِتُّ كأَني مُتَّقٍ رأْسَ حَيَّةٍ
لحاجتها، إِنْ تُخْطِئِ النَّفْسَ تُعْرِجِ

Ve Allah onu **أَعرجه** etti; “Onun **عرجه**’si ne şiddetlidir!” denir; “**ما أَعْرَجَه**” deme; çünkü bedende renk yahut yaratılış olan şeyden “**ما أَفعله**” denmez; ancak “**أَشدَّ**” ile birlikte (denir).

Ve bir iş **عَرِيج** olur: eğer sağlamca bağlanıp pekiştirilmemişse.

Ve yapıyı **عرَّج** etti, **تَعْريجاً**: yani onu eğdi de o da eğrildi; Sa‘leb’in rivayet ederek okuttuğu sözü:
أَلم تَرَ أَن الغَزْوَ يُعْرِج أَهلَه
مِراراً، وأَحْياناً يُفِيدُ ويُورِقُ؟
Onu açıklamadı; o, bundan (kökten)dir; sanki başarısızlığa kinaye gibidir. Ve **تعارَج**: topalın yürüyüşünü taklit etti. Ve **العَرْجاءُ**: sırtlan; onda (doğuştan) bir yaratılıştır; çoğulu **عُرْج**’dur. Araplar **عُرْج**’ü marife yapar, tenvin aldırmaz; onu, kabile menzilesinde, sırtlanlar manasında kılarlar. Erkeğe **أَعْرَج** denmez; ona, topallığından dolayı, marife olarak **عُرَاجُ** denir; Ebû Muk‘abb el-Esedî’nin sözü:
أَفكان أَوَّلَ ما أَثبْت نَهارَشَتْ
أَبناءُ عُرْجَ، عليك عند وِجارِ
Yani: sırtlanların oğulları; **عُرْجَ**’ün sarfını terk etti; çünkü onu kabile için bir isim yaptı. İbnü’l-A‘râbî’ye gelince, dedi ki: **عُرْج**’ü cerre (tenvine) sokmadı—hâlbuki o bir çoğuldur—çünkü tekili ve **العُرْجة**’yi kastetti; sanki tek bir isme yöneldi; o ise, eğer isim olup da (belirli bir) müsemmâya konulmamışsa, nekredir.

Ve develerde **العَرَجُ**: **الحَقَب** gibidir; o da, idrarının çıktığı yerin düzgün olmamasıdır; şöyle denir: deve **حَقِب** oldu, **حَقَباً**; ve **عَرج** oldu, **عَرَجاً**; o hâlde o **عَرِجٌ**’dir. Bu, ancak, üzerine **الحَقَب** sıkıca bağlandığında erkek deve için olur; denir: “Ondan gevşet ki **يَحْقَب** olmasın.”

Ve şey **انْعَرَج** etti: sağa ve sola meyletti. Ve **انعَرَج**: kıvrıldı/döndü.

Ve nehri **عَرَّج** etti: onu eğdi.

Ve **العَرَج**: nehir
(* “**والعرج النهر**” sözü asılda **العين** ve **الراء**’ın fethi iledir.) ve vadi; ikisinin de kıvrımlı olmasından dolayı.

Ve ona **عَرَّج** etti: döndü. Ve mekânda **عَرَّج** etti: ikamet etti. Bir şey üzerine **التعريجُ**: onun üzerinde ikamet etmektir. Ve deveyi **عَرَّج** etti: onu alıkoydu.

“Senin yanında bende ne **عِرْجَة** var, ne **عَرْجَة** ne **عَرَجة** ne **عُرْجة** ne **تَعْريج** ne **تَعَرُّج**”: yani ikamet; ve “meclis” denildi.

**عرض** maddesinin tercümesinde: “Ey falan, **تَعَرَّض** et ve **تَهَجَّس** et ve **تَعَرَّج** et”: yani ikamet et.

Ve **التَّعريجُ**: binitini, arkadaş grubunun yanında yahut bir ihtiyaç için, ikamet eder hâlde alıkoymandır; denir: falan, menzil üzerine **عَرَّج** etti. Hadiste: “Üzerine **أُعَرِّج** etmedim”: yani ikamet etmedim ve alıkoyulmadım.

Ve yol meylettiğinde ona denir: “**قد انْعَرَجَ**.” Ve vadi **انعرَج** etti; ve kavim yoldan **انعرَج** etti: ondan meylettiler.

Ve merdiven basamağında ve merdivende **عَرَج** eder, **يعرُج عُرُوجاً**: yani yükseldi. Ve bir şeyde ve onun üzerinde **عَرَج** eder, **يَعْرِج** ve **يَعْرُج عُرُوجاً** da: yani yükseldi. Ve şey **عَرَج** etti; o hâlde o **عَريج**’dir: yükseldi ve yüceldi; Ebû Züeyb dedi ki:
كما نَوَّر المِصْباحُ للعُجْمِ أَمْرَهُمْ،
بُعَيْدَ رُقادِ النائمين، عَريجُ

Ve tenzilde: **تَعْرُج الملائكة والرُّوح إِليه**; yani yükselirler; denir: **عَرَج يَعْرُج عُرُوجاً**. Ve onda: **من الله ذي المَعارج**; **المَعارِج**: yükseliş yerleri ve basamaklar. Katâde dedi ki: **ذي المَعارج**: faziletler ve nimetler sahibi. Ve denildi ki: meleklerin **مَعارج**’i; o da onların yükseldikleri yerlerdir; içinde yükselirler ve içinde **تعرُج** ederler. Ferrâ dedi ki: **ذي المَعارِج** Allah’ın sıfatındandır; çünkü melekler Allah’a yükselir; böylece kendisini bununla vasfetti. Kurrânın hepsi, “**تعرج الملائكة**” sözünde **التاء** üzerinedir; ancak Abdullah’tan zikredilen müstesna; Kisâî de böyle okudu.

Ve **المَعْرَج**: yükselme yeri. Ve **المَعْرَج**: meleklerin yükseldiği yol.

Ve **المِعْراج**: ruhlar kabzedildiğinde üzerine yükseldikleri, merdiven yahut basamak benzeri bir şey; denir: onu gördüğünde ruh kendini tutamaz da çıkar; dedi ki: eğer **المَعاريج** üzerine cem edilseydi doğru olurdu; fakat **المَعارِج**, **المِعْرَج**’in çoğuludur. Ezherî dedi ki: **المِعْرَاج**’ın **مَعارِجَ** olarak cem edilmesi caizdir. Ve **المِعْراج**: merdiven; ondan: **ليلة المِعْراج**; çoğulu **مَعارج** ve **مَعارِيج**; **مَفاتِح** ve **مَفاتيح** gibi. Ahfeş dedi ki: istersen tekili **مِعْرجاً** ve **مَعْرجاً** kılarsın; **مِرْقاة** ve **مَرْقاة** gibi. Ve **المَعارِج**: yükseliş yerleri; ve denildi ki: **المِعْرَاج**: Âdemoğullarının amellerinin yükseldiği yer.

Ve ruh ve amel ile **عُرِج** olundu: ikisiyle yükseltilindi. Hüseyin b. Mutayr’ın sözüne gelince:
زارَتْكَ سُهْمَةُ، والظَّلْماءُ ضاحيَةٌ،
والعينُ هاجعَةٌ، والرُّوحُ مَعْرُوجُ
(* “**سهمة**” sözü: bu kelimenin sureti asılda açıklığa kavuşmadı; ancak onu kuvvetle anladık.)
O, ancak “kendisiyle yükseltilmiş” (**مَعْرُوج به**) demek istedi; sonra (harf-i cerri) hazfetti.

Ve develerden **العَرْج** ve **العِرْج**: yetmiş ile seksen arasıdır; ve denildi ki: seksen ile doksan arasıdır; ve denildi ki: yüz elli ve onun üstüdür; ve denildi ki: beş yüzden bine kadardır. İbn Kays er-Rukayyât dedi ki:
أَنزَلُوا من حُصُونِهِنَّ بَنات التُّـ
ـرْكِ، يأْتون بعد عَرْجٍ بعَرْجِ
Çoğulu **أَعْرَاج** ve **عُرُوج**’dur; dedi ki:
يومَ تُبدِي البيضُ عن أَسْوُقِها،
وتَلُفُّ الخيلُ أَعْراجَ النَّعَمْ
Ve Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
واسْتَدْبَرُوهُمْ يُكْفِئون عُرُوجَهُمْ،
مَوْرَ الجَهامِ إِذا زَفَتْه الأَزْيَبُ
Ebû Zeyd: **العَرْج** develerin çok olanıdır. Ebû Hâtim: develer iki yüzü geçip bine yaklaştığında, onlar **عَرْج** ve **عُرُوج** ve **أَعْراج**’dır.

Ve adam **أَعرَجَ** eder: eğer onun develerden bir **عَرْج**’ı varsa. Ve denir: “Seni **أَعْرَجْتُك**”: yani sana develerden bir **عَرْج** hibe ettim.

Ve **العَرَجُ**: güneşin kaybolması; ve denir: onun batıya doğru kıvrılması (**انعراجُها**). Ebû Amr okuttu:
حتى إِذا ما الشمس هَمَّتْ بِعَرَجْ

Ve **العُرْج**: ayın başından üç gece; bunu Sa‘leb’den nakletti. Ve **الأُعَيْرِج**: sağır, habis bir yılan; çoğulu **الأُعَيْرِجات**. Ve **الأُعَيْرج** yılanların en habisidir; sıçrar da süvarinin eyerinde onunla birlikte olur. Ebû Hayra dedi ki: o, rukyeyi kabul etmeyen sağır bir yılandır; engerek gibi sıçrar; çoğulu **الأُعَيْرِجات**. Ve denildi ki: o, geniş (gövdesi olan) bir yılandır; onun bir tek dik duran (uzvu) vardır; **النبث** ve **الراب** gibi geniştir; onu köşesinden yahut her ne ise, dışarı çıkaran, onun **نَبْث**’idir; o da **الأَصَلَةِ** gibidir.
(* “**مثل النبث إلى قوله فهو نبث**” sözü: müellif nüshasından nakledilen asılda böyledir; içindeki tahriften olanı düzeltmeye ulaşamadık.)
Ve **العارج**: ayıplayan.

Ve **العُرَيْجاء**: develeri bir gün öğlenin yarısında, bir gün de sabahleyin sulamaya götürmendir; ve denildi ki: sabahleyin suya gelir, sonra sudan döner; böylece gününün tamamı ve gecesi ve ertesi gününün (tamamı) otlakta olur; sonra geceleyin suya gelir; sonra sudan döner; böylece gecesinin geri kalanı otlakta olur ve ertesi gününün gündüzü ve gecesi; sonra sabahleyin suya gelir; bu, **الرِّفْهِ** sıfatlarındandır. **الرِّفْهِ** sıfatlarında: **الظاهِرةُ** ve **الضَّاحِيةُ** ve **الأَبيَّة** ve **العُرَيْجَاءُ** vardır. Ve denir: falan **العُرَيْجاء** yer: eğer her gün bir kere yerse.

Ve **العُرَيْجاء**: bir yer.
(* “**والعريجاء موضع**” sözü: asılda marife ile böyledir; Yâkūt’un ibaresi: **عريجاء** **العرجاء**’ın küçültmesidir; bilinen bir yerdir; ona **الالف واللام** girmez. Kāmûs ve şerhinin ibaresi: **وعريجاه، بلا لام: موضع**.)

Ve **بنو الأَعْرَج**: bir kabile; aynı şekilde **بَنُو عُرَيْج**.

Ve **العَرْج**—**العين**’in fethi ve **الراء**’ın sükûnu ile—: **الفُرْع** amelinden (bölgesinden) toplayıcı bir köy; ve denildi ki: Mekke ile Medine arasında bir yerdir; ve denildi ki: Medine’den dört mil uzaklıktadır; ona nispetle şair **العَرْجِيّ** nispet edilir.
(* “**ينسب إِليه العرجيّ الشاعر إلخ**” sözü: Yâkūt’un **معجم البلدان**’ındaki ibare: “Ona nispetle şair **العرجي** nispet edilir; o, Abdullah b. Ömer b. Abdullah b. Amr b. Osman …” Kāmûs ve şerhinin ibaresi: “Ondan, şair **العرجي**: Abdullah b. Amr b. Osman b. Affân. Bazı nüshalarda: Abdullah b. Ömer b. Amr b. Osman.”)
Ve **العَرْجِيُّ**: Abdullah b. Amr b. Osman b. Affân.

Ve **العَرَنْجَجُ**: bir isim; **حِمْيَرِ بن سَبَأ**’ın (adı).

Hadiste: “Kim **عَرَج** eder yahut kırılır yahut alıkonursa, onun benzerini cezalandırsın; o ise helâldir”: yani ödesin; yani haccı. Mana: hastalık yahut düşman onu engellerse, ona bir kurbanlık göndermesi ve taşıyanla belirli bir gün üzere sözleşmesi gerekir; o gün içinde onu boğazlar; boğazlandığında ihramdan çıkar. “Benzeri”ndeki zamir, kurbanlığa (**النَّسِيكَة**) göredir.
