# عرج — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عرج

عَرَجَ في الدَرجة والسلَّم يَعْرُج عُروجاً، إذا ارْتَقى. وعَرَجَ أيضاً، إذا أصابه شيء في رجله فَخَمَع ومشى مشْيةَ العُرْجان وليس بخِلقه. فإذا كانَ ذلك خِلْقةً قلت: عَرِجَ بالكسر، فهو أعرج بيِّن العَرَج، من قوم عُرْجٍ وعُرْجانٍ. وأعرجه الله، وما أشدُّ عَرجَه. ولا تقل: ما أعْرَجَهُ: لأنَّ ما كانَ لوناً أو خِلقةً في الجسد لا يقال منه ما أفْعَلَه إلا مع أشَدَّ. والعَرَجان، بالتحريك: مِشية الأعرج. وأمرٌ عَريج: إذا لم يُبْرَم. وعَرَّج البناءِ تَعْريجاً، أي ميَّله فتَعرَّج. والتَعْريج على الشيء: الإقامة عليه. يقال: عَرَّج فلانٌ على المنزل، إذا حَبَس مطّيته عليه وأقام. وكذلك التعرُّج. تقول: ما لي عليه عَرْجَة ولا عِرْجَة ولا تَعْريج ولا تَعَرُّج. وانْعَرَجَ الشيء، أي انْعَطَف. ومُنْعَرَجُ الوادي: مُنْعَطَفُهُ يمنةً ويسرةً. والمِعْراج: السُلَّم؛ ومنه ليلة المِعْراج؛ والجمع مَعارج ومَعاريج، مثله مَفاتِح ومَفاتيح. قال الأخفش: إن شئت جعلت الواحد مِعْرَج ومَعْرَج مثل مِرْقاةٍ ومَرْقاةٍ. والمَعارج: المصاعِدُ. والعَرَج: غيبوبة الشمس، ويقال انْعراجُها نحو المغرب. وأنشد أبو عمرو:
حتَّى إذا ما الشمس هَمَّتْ بِعَرَج
والعَرْجاء: الضَبُع.
وقال الأصمعي: العُرَيْجاء في الوِرْدِ أن تَرِد الإبلُ يوماً نِصْف النهار ويوماً غُدْوة. والعَرْجُ أيضاً: القطيع من الإبل نحوٌ من الثمانين. وقال أبو عبيدة: مائة وخمسون وَفُوَيْق ذلك. وقال الأصمعي: خَمْسُمائة إلى الألف. والعِرْج بالكسر مثله؛ والجمع أَعْراج. وقد أَعْرَجْتُكَ، أي وَهَبْتُكَ عِرْجاً من الإبل.

### Türkçe

**عَرَجَ** merdivende ve basamakta **يَعْرُج** **عُروجاً**: eğer yükselirse. Ve **عَرَجَ** da: eğer ayağında bir şey isabet eder de topallar ve yaratılışından olmaksızın topalların yürüyüşüyle yürürse. Eğer bu yaratılıştan olursa, kesre ile **عَرِجَ** dersin; o, apaçık **العَرَج** sahibi **أعرج**tir; **عُرْجٍ** ve **عُرْجانٍ** kavminden. Ve Allah onu **أعرجه** kıldı; onun **عَرجَه**si ne şiddetlidir. Ve “**ما أعْرَجَهُ**” deme: çünkü bedende renk veya yaratılış olan şeyden “**ما أفْعَلَه**” denmez; ancak **أشَدَّ** ile birlikte (denir). Ve **العَرَجان** (hareke ile): topalın yürüyüşü. Ve **أمرٌ عَريج**: eğer bükülüp sağlamlaştırılmamışsa. Ve yapıyı **عَرَّج** **تَعْريجاً**: yani onu eğdi de o da eğrildi. Ve bir şey üzerine **التَعْريج**: onun üzerinde ikamet etmektir. Denir ki: falan kimse menzil üzerine **عَرَّج** etti; eğer binitini onun üzerinde alıkoydu ve ikamet ettiyse. Aynı şekilde **التعرُّج**. Dersin ki: benim onun üzerinde ne **عَرْجَة**m var ne **عِرْجَة**m ne **تَعْريج**im ne de **تَعَرُّج**üm. Ve şey **انْعَرَجَ** etti: yani kıvrıldı. Ve vadinin **مُنْعَرَجُ**u: onun sağa ve sola kıvrımıdır. Ve **المِعْراج**: merdiven; ondan **ليلة المِعْراج**; çoğulu **مَعارج** ve **مَعاريج**; tıpkı **مَفاتِح** ve **مَفاتيح** gibi. **الأخفش** dedi ki: istersen tekili **مِعْرَج** ve **مَعْرَج** yaparsın; tıpkı **مِرْقاةٍ** ve **مَرْقاةٍ** gibi. Ve **المَعارج**: yükseliş yerleridir. Ve **العَرَج**: güneşin kayboluşudur; ve onun batıya doğru yönelişi **انْعراجُها** denir. **أبو عمرو** şu beyti okudu:
حتَّى إذا ما الشمس هَمَّتْ بِعَرَج

Ve **العَرْجاء**: sırtlan.

**الأصمعي** dedi ki: **العُرَيْجاء** suya varmada, develerin bir gün öğle vaktinin yarısında, bir gün de sabahleyin suya varmasıdır. Ve **العَرْجُ** da: develerden yaklaşık seksen kadar olan sürüdür. **أبو عبيدة** dedi ki: yüz elli ve onun biraz üstü. **الأصمعي** dedi ki: beş yüzden bine kadar. Ve kesre ile **العِرْج** bunun gibidir; çoğulu **أَعْراج**. Ve ben sana **أَعْرَجْتُكَ**: yani sana develerden bir **عِرْجاً** bağışladım.
