# عرر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عرر

الأمويّ: العَرّ، بالفتح: الجَرَب. تقول منه: عَرَّتِ الإبل تَعِرُّ، فهي عَارَّةٌ. وحكى أبو عبيد: جمل أَعَرُّ وعَارٌّ، أي جَرِبٌ. والعُرُّ بالضم: قروح مثل القوباء تخرج بالإبل متفرِّقة في مشافرها وقوائمها يسيل منها مثل الماء الأصفر. فتكوى الصحاح لئلا تُعديها المِراض. تقول منه: عرَّتِ الإبل، فهي مَعرورَةٌ. قال النابغة:
فحَّملتَني ذنبَ امرئٍ وتـركـتَـهكذي العُرِّ يُكوى غيرُه وهو راتعُ
ويقال: به عُرَّةٌ، وهو ما اعْتَراه من الجنون. قال امرؤ القيس:
ويَخْضِدُ في الآريِّ حتَّى كأنمابه عُرَّاةٌ أو طائفٌ غيرُ مُعْقِبِ
والعُرَّةُ أيضاً: البَعر والسِرْجينُ وسَلح الطَيْر. تقول: منه أعَرَّتِ الدار. وعَرَّ الطَيْرُ يَعُرُّ عَرَّةً: سلح. وفلان عُرَّةٌ وعَارورٌ وعَارورةٌ، أي قَذِر. وهو يّعُرُّ قومه، أي يدخل عليهم مكروهاً يلطخهم به. والمَعَرَّةُ: الإثم. ويقال: اسْتَعَرَّهُمُ الجربُ، أي فشا فيهم. والعَرارُ: بهار البرّ، وهو نبت طيِّب الريح، الواحدة عَرارَةٌ. قال الشاعر:
تمتَّعْ من شميمِ عرار نجدٍفما بعدَ العشيَّة من عَرارِ
والعَرارَةُ بالفتح: سوء الخُلق. ويقال: هو في عَرارَةِ خيرٍ، أي في أصل خير. وقال الأصمعيُّ: العَرارَةُ: الشدَّة. وأنشد للأخطل:
إن العَرارَةَ والنُبوحَ لـدارمٍوالعزُّ عند تكامُل الأحْسابِ
وعارَّ الظليم يُعارُّ عِراراً، وهو صوته. وبعضهم يقول: عرَّ الظليم يَعِرُّ عِراراً. وتَعارَّ الرجل من الليل: إذا هبَّ من نومه مع صوت. وعَرَّ أرضه يَعُرُّها، أي سمَّدها. والتَعْريرُ مثله. ونخلةٌ مِعْرارٌ، أي مِحْشافٌ.
الفراء: عَرَرْتُ بك حاجتي، أي أنزلتُها. وعَرَّهُ بِشَرٍّ، أي لَطَخه به، فهو مَعْرورٌ. وعَرَّهُ، أي ساءه. قال العجّاج:
ما آيبٌ سَرَّك إلا سَرَّني
نُصْحاً ولا عَرَّكَ إلا عَرَّني
والعَريرُ في الحديث: الغريب. وبعيثر أعَرُّ بيِّن العَرَرِ: الذي لا سنام له. تقول منه: أعَرَّ الله البعير. والمُعْتَرُّ: الذي يتعرَّض للمَسْألة ولا يَسأل.

### Türkçe

الأمويّ: **العَرّ** (fetha ile): uyuz. Ondan şöyle dersin: develer **عَرَّتِ** **تَعِرُّ**, artık o **عَارَّةٌ**’dır. Ebû Ubeyd nakletti: **جمل أَعَرُّ** ve **عَارٌّ**, yani uyuzlu. **العُرُّ** (damma ile): deve(ler)de, dudaklarının kenarlarında ve ayaklarında dağınık olarak çıkan, **القوباء** gibi yaralar; onlardan sarı su gibi bir şey akar. Onu bulaştırmasın diye sağlamlar dağlanır. Ondan şöyle dersin: develer **عرَّتِ**, artık o **مَعرورَةٌ**’dır. Nâbiga dedi ki:
فحَّملتَني ذنبَ امرئٍ وتـركـتَـهكذي **العُرِّ** يُكوى غيرُه وهو راتعُ
Ve denilir: onda **عُرَّةٌ** vardır; o, ona delilikten arız olan şeydir. İmru’ul-Kays dedi ki:
ويَخْضِدُ في الآريِّ حتَّى كأنمابه **عُرَّاةٌ** أو طائفٌ غيرُ مُعْقِبِ
Ve **العُرَّةُ** ayrıca: dışkı ve gübre ve kuş pisliği. Dersin: ondan ev **أعَرَّتِ**. Ve kuş **عَرَّ** **يَعُرُّ** **عَرَّةً**: pisledi. Ve falan **عُرَّةٌ** ve **عَارورٌ** ve **عَارورةٌ**’dur; yani pis. Ve o, kavmine **يّعُرُّ**; yani onlara, kendisiyle onları bulaştırdığı hoş olmayan bir şeyi sokar. Ve **المَعَرَّةُ**: günah. Ve denilir: uyuz onları **اسْتَعَرَّهُمُ**; yani içlerinde yayıldı. Ve **العَرارُ**: kırın baharı; o, güzel kokulu bir bitkidir; teki **عَرارَةٌ**’dır. Şair dedi ki:
تمتَّعْ من شميمِ عرار نجدٍفما بعدَ العشيَّة من **عَرارِ**
Ve **العَرارَةُ** (fetha ile): kötü huy. Ve denilir: o, **عَرارَةِ** hayırdadır; yani hayrın aslındadır. Asma‘î dedi: **العَرارَةُ**: şiddet. Ahtal’den okudu:
إن **العَرارَةَ** والنُبوحَ لـدارمٍوالعزُّ عند تكامُل الأحْسابِ
Ve devekuşunun erkeği **عارَّ** **يُعارُّ** **عِراراً**; o, onun sesidir. Bazıları der ki: devekuşunun erkeği **عرَّ** **يَعِرُّ** **عِراراً**. Ve adam geceden **تَعارَّ**: eğer uykusundan bir sesle sıçrayıp kalktıysa. Ve o, toprağını **عَرَّ** **يَعُرُّها**; yani onu gübreledi. Ve **التَعْريرُ** onun gibidir. Ve **نخلةٌ مِعْرارٌ**: yani **مِحْشافٌ**.

الفراء: Seninle ihtiyacımı **عَرَرْتُ**; yani onu indirdim. Ve onu bir şer ile **عَرَّهُ**; yani onu onunla bulaştırdı; artık o **مَعْرورٌ**’dur. Ve onu **عَرَّهُ**; yani onu kötü etti. ‘Accâc dedi ki:
ما آيبٌ سَرَّك إلا سَرَّني
نُصْحاً ولا عَرَّكَ إلا عَرَّني
Ve hadiste **العَريرُ**: garip. Ve **بعيثر أعَرُّ** açık **العَرَرِ**: hörgücü olmayan (kimse). Ondan şöyle dersin: Allah deveyi **أعَرَّ** etti. Ve **المُعْتَرُّ**: dilenmeye maruz kalan, fakat istemeyen kimsedir.
