# عرز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عرز

العرز، محركة، قال الليث: شجر من أصاغر الثمام وأدقه، له ورق صغار متفرق، وما كان من شجر الثمام من ضربه فهو ذو أماصيخ، أمصوخة في جوف أمصوخة، تنقلع العليا من السفلى انقلاع العفاص من رأس المكحلة، هكذا ذكروه. قال الصاغاني: وهو تصحيف، والصواب بالغين المعجمة. وعرزه يعرزه، بالكسر: انتزعه انتزاعا عنيفا. قال ابن دريد: عرز فلانا: لامه وعتبه، فهو عارز وعرز. والشيء: اشتد وغلظ، وهو من باب فرح، وكذلك استعرز، كما ذكره المصنف قريبا، وقال ابن دريد: عرز لحم الدابة، بالكسر، إذا اشتد. وزاد ابن القطاع: وصلب، عرزا واستعرز كذلك. يقال: عرز لفلان عرزا، من حد ضرب، إذا قبض على شيء في كفه ضاما عليه أصابعه يريه أي صاحبه منه شيئا لينظر إليه ولا يريه كله، كذا في اللسان والتكملة. وتعرز عليه: استصعب، كاستعرز، كذا نقله الصاغاني. والتعريز: الإخفاء. يقال: عرز عني أمره تعريزا، إذا أخفاه، وفيه نظر، قاله الصاغاني. التعريز كالتعريض في الخصومة وفي الخطبة، واقتصر صاحب اللسان والصاغاني على الخصومة ولم يذكر الخطبة، وكأن المصنف قاسها عليها. واستعرز الشيء: اشتد وصلب كعرز، بالكسر، وهذا بعينه قوله الأول، فلو قال هناك كاستعرز كان مستوفيا للمقصود، كما لا يخفى. استعرز الشيء: انقبض كعرز، مثل ضرب. وتعارز وعارز وعرز، الأخير بالتشديد، كل ذلك بمعنى انقبض، فهو عارز ومعارز ومعرز. قال الشماخ:
  وكل خليل غير هاضم نفسـه                      لوصل خليل صارم أو معارز قال ثعلب: المعارز: المنقبض. وأعرز: أفسد، نقله الصاغاني. قال ابن الأعرابي: العراز كرمان: المغتابون للناس، هكذا نقله الصاغاني. وفي اللسان: المغتالون، باللام بدل الموحدة، وهو الأشبه. والمعارزة: المعاندة والمجانبة والمخالفة والمغاضبة، نقله الجوهري عن أبي عبيد، واقتصر على الأوليين. ومما يستدرك عليه: أعرزتني من كذا، أي أعوزتني منه، كذا في نوادر الأعراب. واعترز، أي تقبض واستعرز النبت: اشتد وصلب. واستعرزت الجلدة في النار: انزوت. والمعارزة: المعاتبة. واستعرز الشيء: انقبض واجتمع. واستعرز الرجل: تصعب. وقال الفراء: الاستعراز: الانقطاع عن الشيء. وعرزة اسم.

### Türkçe

**العرز**, harekeli (muharrake): Leys dedi ki: **الثمام**’ın küçüklerinden ve en incesinden bir ağaçtır; onun dağınık küçük yaprakları vardır; **الثمام** ağacından onun türünden olan her şey **أماصيخ** sahibidir; bir **أمصوخة**’nın içinde **أمصوخة**; üstteki alttakinden, sürme kabının başından **العفاص**’ın sökülmesi gibi sökülür; onu böyle zikrettiler. Sâgânî dedi ki: Bu bir tashîftir; doğrusu **الغين** mu‘ceme iledir. Ve **عرزه يعرزه**, kesre ile: onu şiddetli bir söküp çıkarma ile söküp çıkardı. İbn Düreyd dedi ki: **عرز** falancayı: onu kınadı ve azarladı; o hâlde o **عارز** ve **عرز**’dir. Ve şey: şiddetlendi ve kalınlaştı; ve o, **فرح** bâbındandır; ve yine **استعرز**; musannifin az önce zikrettiği gibi. Ve İbn Düreyd dedi ki: **عرز** binitin eti, kesre ile, şiddetlendiği zaman. Ve İbnü’l-Kattâ‘ artırdı: ve katılaştı; **عرزا** ve **استعرز** yine böyledir. Denir ki: **عرز** falan kimse için bir **عرزا**, **ضرب** haddinden: bir şeyi avucunda, parmaklarını onun üzerine bitiştirerek kavradığı zaman; ondan bir şeyi, ona (yani sahibine) gösterir ki ona baksın, ve onun hepsini ona göstermez; **اللسان** ve **التكملة**’de böyledir. Ve **تعرز** ona karşı: güçleşti; **استعرز** gibi; Sâgânî bunu böyle nakletti. Ve **التعريز**: gizlemedir. Denir ki: **عرز** benden onun işini bir **تعريزا**, onu gizlediği zaman; ve onda bir bakış (itiraz) vardır; bunu Sâgânî söyledi. **التعريز**, husumette ve hutbede **التعريض** gibidir; **اللسان** sahibi ve Sâgânî husumetle yetindi ve hutbeyi zikretmedi; sanki musannif onu ona kıyas etti. Ve **استعرز** şey: şiddetlendi ve katılaştı, kesre ile **عرز** gibi; ve bu, aynen onun ilk sözüdür; öyleyse orada **كاستعرز** deseydi maksadı tamamlamış olurdu; gizli olmadığı gibi. **استعرز** şey: büzüldü, **عرز** gibi; **ضرب** misali. Ve **تعارز** ve **عارز** ve **عرز**, sonuncusu teşdîd ile; bütün bunlar “büzüldü” manasındadır; o hâlde o **عارز** ve **معارز** ve **معرز**’dir. Şemmâh dedi ki:
  Ve her dost, nefsini hazmetmeyen,                      keskin yahut **معارز** bir dostun vuslatına (kavuşmaya) (gelince)
Sa‘leb dedi ki: **المعارز**: büzülendir. Ve **أعرز**: bozdu; Sâgânî onu nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **العراز** (Rummân gibi): insanları gıybet edenlerdir; Sâgânî onu böyle nakletti. Ve **اللسان**’da: **المغتالون**, **الموحدة** yerine **اللام** ile; ve o daha benzer olandır. Ve **المعارزة**: inatlaşma ve uzak durma ve muhalefet ve darılma; Cevherî bunu Ebû Ubeyd’den nakletti; ve ilk ikisiyle yetindi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أعرزتني** şundan; yani ondan beni âciz bıraktın (yoksun bıraktın); **نوادر الأعراب**’da böyledir. Ve **اعترز**, yani büzüldü; ve **استعرز** bitki: şiddetlendi ve katılaştı. Ve **استعرزت** deri ateşte: büzüşüp çekildi. Ve **المعارزة**: azarlamadır. Ve **استعرز** şey: büzüldü ve toplandı. Ve **استعرز** adam: güçleşti. Ferrâ dedi ki: **الاستعراز**: şeyden kopmadır. Ve **عرزة** bir isimdir.
