# عرش — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B4/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عرش

عَرَشَ
1 عَرَشَ ذ , aor. عَرِشَ and عَرُشَ , (S, O, K,) inf. n. عَرْشٌ, (S, O,) He constructed, or built, what is called an عَرِيش; (K;) as also ↓ اعرش; (Zj, K;) and ↓ عرّش, (K,) inf. n. تَعْرِيشٌ: (TA:) or he built a building of wood. (S, O.) ― -b2- عَرَشَ البَيْتَ, (K,) aor. عَرِشَ and عَرُشَ , inf. n. عَرْشٌ and عُرُوشٌ, (TA,) He built the house, or the like. (K.) ― -b3- عَرَشَ الكَرْمَ: see 2. ― -b4- عَرَشَ البِئْرَ, (A, K,) aor. عَرِشَ and عَرُشَ , (K,) inf. n. عَرْشٌ, (S, A, O,) He cased the well with stones to the height of the stature of a man in the lowest part, and the rest of it with wood: (K:) or he cased the well with wood, after having cased the lowest part thereof with stones to the height of the stature of a man. (S, O.) -A2- عَرَشَ فُلَانًا, (K, TA,) aor. عَرِشَ , inf. n. عَرْشٌ, (TA,) He struck such a one in the عُرْش, (K, TA,) i. e. base, (TA,) of his neck. (K, TA.)

عرّش
2 عرّش ذ , inf. n. تَعْرِيشٌ: see 1. ― -b2- Also (assumed tropical:) He (a bird) rose, and shaded with his wings him who was beneath him. (TA.) ― -b3- عرّش العَرْشَ He made the عَرْش [q. v.: or perhaps we should read العَرِيشَ]. (TA.) ― -b4- عرّش البَيْتَ, (O, K,) inf. n. as above, (TA,) He roofed the house, or the like; (O, K, TA;) and raised the building thereof. (TA.) ― -b5- عرّش الكَرْمَ, (S, O, Msb, K,) inf. n. as above, (S, O, TA,) He made an عَرِيش for the grape-vine: (Msb:) or he raised the shoots of the grape-vine upon the pieces of wood [made to support them]; as also ↓ عَرَشَهُ, (Zj, O, K,) aor. عَرِشَ and عَرُشَ , inf. n. عَرْشٌ and عُرُوشٌ; (K;) or both signify he made an عَرْش for the grape-vine, and raised its shoots upon the pieces of wood; (TA;) and ↓ اعرشهُ signifies the same as عرّشهُ: (Zj, O, TA:) or عرّشهُ signifies he bent the pieces of wood upon which its branches, or shoots, were trained. (TA.)

اعرش
4 اعرش ذ : see 1. ― -b2- اعرش الكَرْمَ: see 2.

تَعَرَّشْنَا
5 تَعَرَّشْنَا ذ We pitched our tent, or tents. (A, TA.) ― -b2- تعرّش بِالبَلَدِ He became fixed, settled, or established, in the country, or town. (AZ, O, K.)

اعترش
8 اعترش ذ He made, or took, for himself an عَرِيش. (O, K.) ― -b2- اعترش العِنَبُ The grapes mounted (S, O, K) upon the عَرِيش, (O, K,) or, as in the Mufradلt, upon their عريش, (TA,) or upon the عِرَاش [which may be a pl. of عَرِيشٌ, like عَرَائِشُ, or perhaps it is a mistranscription for this last word]: (S: so in two copies:) and in like manner, اعترش العِنَبُ العَرِيشَ: (L, TA: [expl. by عَلَاهُ عَلَى العِرَاشِ, which seems to be a mistake for عَلَا عَلَى العِرِيشِ:]) and اعترشت القُضْبَانُ عَلَى العَرِيشِ The branches, or shoots, mounted upon the عريش. (A, TA.)

عَرْشٌ
عَرْشٌ ذ A booth, or shed, or thing constructed for shade, (مِظَلَّةٌ,) mostly made of canes, or reeds; (K;) and sometimes, (TA,) made of palm-sticks, over which is thrown ثُمَام [a species of panic grass]; (Mgh, TA:) as described by Az, on the authority of the Arabs; (TA;) and such is meant by the عَرْش of Moses: (Mgh:) a thing resembling a house, or tent, made of palm-sticks, over which is put ثُمَام; as also ↓ عَرِيشٌ: (Msb:) a booth, or shed, syn. خَيْمَةٌ, (K, TA,) made of wood and ثمان; (TA;) as also ↓ عَرِيشٌ; (S, A, * O, K;) and such is meant by the ↓ عَرِيش of Moses; (A;) and sometimes the ↓ عَرِيش was made of palm-sticks, with ثُمَام thrown over them: (TA:) both signify a thing, (S, O,) or a house, or the like, (K,) used for shade: (S, O, K:) pl. of the former, عُرُوشٌ (ISd, Mgh, Msb, K) and عُرُشٌ and أَعْرَاشٌ [which is a pl. of pauc.] and عِرَشَةٌ: (K:) or عُرُشٌ is pl. of ↓ عَرِيشٌ, (S, ISd, O, Msb,) not of عَرْشٌ: (ISd:) or it is also pl. of ↓ عَرِيشٌ: (K:) and عُرُوشٌ is also a pl. of ↓ عُرْشٌ, which is a pl. of ↓ عَرِيشٌ. (L.) Hence The houses of Mekkeh, (S, A, Mgh, O, Msb,) in which the needy of its inhabitants dwelt, (Mgh,) or its ancient houses, (K,) were called العُرُوشُ, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) and العُرُشُ, (S, Msb,) and ↓ العُرْشُ; (O, K;) because they were of poles, or sticks, set up, and shaded over: (S, O, Msb:) or Mekkeh itself was called ↓ العُرْشُ: (Az, O, L, K:) or it was called العَرْشُ, with fet-h, and ↓ العَرِيشُ: (Az, L, K:) and its houses were called ↓ العُرْشُ, and العُرُوشُ. (K.) And hence, (S, O, Msb,) the saying in a trad., (S, O,) i. e., the saying of Saad, (K, TA,) when he heard that Mo'لwiyeh forbade the performing conjointly the greater and minor pilgrimages, (TA,) تَمَتَّعْنَا مَعَ رَسُولِ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفُلَانٌ كَافِرٌ بِالْعُرُشِ, (S, O, K, *) or بِالْعُرُوشِ, (S, TA,) i. e., [We performed conjointly the greater and minor pilgrimages with the Apostle of God, (God bless and save him,)] when such a one, meaning Mo'لwiyeh, was abiding (O, L, K) in his state of unbelief, (L,) in Mekkeh; (L, K;) i. e. in the houses thereof: (O, L:) or, as some say, was hiding himself in the houses of Mekkeh. (L.) ― -b2- A house [in an absolute sense]; a dwelling, or place of abode: (Kr, TA:) pl. عُرُشٌ (TA) [and عُرُوشٌ]. ― -b3- A [building of the kind called] قَصْر. (K.) ― -b4- The wood upon which stands the drawer of water: (K:) or a structure of wood built at the head of the well, forming a shade: [pl. عُرُوشٌ:] when the props are pulled away, the عُرُوش fall down. (TA.) [عَرْشٌ in relation to a well has also another meaning; which see below.] ― -b5- The wooden thing [or trellis] which serves for the propping of a grape-vine. (TA.) [But this is more commonly called عَرِيشٌ, q. v.] ― -b6- The roof of a house or the like: (S, Mgh, O, Msb, K:) pl. عُرُوشٌ. (A.) So in a trad., where a lamp is mentioned as suspended to the عرش: (O, TA:) and in another, in which a man relates that he used, when upon his عرش, to hear the Prophet's reciting [of the Kur-لn]. (TA.) And so it has been expl. as occurring in the phrase of the Kur [ii. 261 and xxii. 44], خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا Having fallen down upon its roofs: meaning that its walls were standing when their roofs had become demolished and had fallen to the foundations, and the walls fell down upon the roofs demolished before them: (O, TA:) but some consider على as here meaning عَنْ [from]. (TA.) ― -b7- [Hence, app.,] العَرْشُ is applied to The عَرْش of God, which is not definable: (A, K:) I'Ab is related to have said that the كُرْسِىّ is the place of the feet and the عَرْش is immeasurable: and it is said in the Mufradلt of Er-Rلghib that the عَرْش of God is one of the things which mankind know not in reality, but only by name; and it is not as the imaginations of the vulgar hold it to be; [namely, the throne of God;] for were it so, it would be a support to Him; not supported; whereas God saith [in the Kur., xxxv. 39], “ Verily God holdeth the heavens and the earth, lest they should move from their place; and if they should move from their place, no one would hold them after Him: ” or, as some say, it is the highest sphere; [or the empyrean;] and the كرسىّ is the sphere of the stars: and they adduce as an indication thereof the saying of Mohammad, that the seven heavens and earths, by the side of the كرسىّ, are nought but as a ring thrown down in a desert land; and such is the كرسىّ with respect to the عَرْش: and this assertion is mentioned in the B, but without approval: (TA:) [it appears, however, to be most commonly accepted:] or a red sapphire, which glistens with the light of the Supreme. (A, K.) [Hence the saying,] مِنَ العَرْشِ اـِلَى الفَرْشِ meaning, [From the highest sphere, or the empyrean, to] the earth. (A.) ― -b8- Also The سَرِير [or throne] (S, A, O, Msb, K) of a king; (S, A, O, K;) the seat of a sultلn; [perhaps as being likened to the عرش of God; or, more probably, from its being generally surmounted by a canopy; or] because of its height. (Er-Rلghib.) [Hence,] the phrase اِسْتَوَى عَلَى عَرْشِهِ means He reigned as king. (A, TA.) ― -b9- And [hence, also,] Certain stars in advance of السِّمَاك الأَعْزَل [which is Spica Virginis]; (TA;) [app. those meant by what here follows;] عَرْشُ السِّمَاكِ signifies four small stars [app. γ, δ, ε, and η, of Virgo, regarded as the seat of Bootes, the principal star of which is called السِّمَاكُ الرَّامِحُ, being described as] beneath العَوَّآء [which is a name of Bootes and also of the four stars mentioned above], and also called عَجُزُ الأَسَدِ [the rump of Leo, the figure of which was extended by the Arabs far beyond the limits which we assign to it]. (S, O, K.) ― -b10- And عَرْشُ الجَوْزَآءِ [The seat of Orion; applied by our astronomers to α of Lepus; but described as] four stars, of which two are on the fore legs and two on the hind legs, of Lepus. (Kzw.) ― -b11- And عَمْشُ الثَّرَيَّا Certain stars near الثُّرَيَّا [or the Pleiades]. (T, TA.) ― -b12- عَرْشٌ also signifies The جَمَازَة; (O, K, TA;) i. e., the bier of a corpse. (O, TA.) And hence, as some say, the expression in a trad., اِهْتَزَّ العَرْشُ لِمَوْتِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ, meaning The bier rejoiced [lit. shook] at the death of Saad Ibn-Mo'لdh; i. e., at carrying him upon it to his place of burial: (O, K, * TA:) but there are other explanations, for which see art. هز. (TA.) ― -b13- The wood with which a well is cased after it has been cased with stones (S, O, K) in its lowest part (S, O) to the height of the stature of a man: (S, O, K:) pl. عُرُوشٌ. (S, O.) [Another meaning of the same word in relation to a well has been mentioned before.] ― -b14- (assumed tropical:) The nest of a bird, such as is built in a tree, (K,) [app. as being likened to a booth.] ― -b15- The angle, or corner, or strongest side, syn. رُكْن, (Ks, Zj, K,) of a house, (Ks, Zj,) or [other] thing: (K:) pl. عُرُوشٌ. (Ks, Zj.) Accord. to some, the phrase in the Kur [ii. 261, mentioned above], خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا, means Empty, and fallen to ruin upon its أَرْكَان [or angles, &c.]. (Ks, Zj, O.) ― -b16- [Hence,] (tropical:) The head, or chief, who is the manager or regulator of the affairs, of a people, or company of men: (K:) likened to the عَرْش of a house. (TA.) ― -b17- [Hence also,] (assumed tropical:) The means of support of a thing, or an affair. (A, O, K.) Hence the saying, ثُلَّ عَرْشُهُ, (O, K,) meaning (tropical:) His means of support became taken away: (TA:) or he perished: (A:) or he was slain; as also ↓ ثُلَّ عُرْشُهُ: (IDrd, in M, art. ثل:) or his might, or power, departed: (TA:) or his affairs, or state, became weak, and his might, or power, departed. (S, O. [See also art. ثل.] [For عَرْشٌ also signifies] ― -b18- (tropical:) Might, or power: (Er-Rلghib, K:) regal power; sovereignty; dominion: (IAar, Er-Rلghib, K:) from the same word as signifying the throne, or seat, of a king. (Er-Rلghib.) ― -b19- And The protuberant part (S, O, K) in, (S, O,) or of, (K,) the upper surface of the foot, (S, O, K,) in which are the toes; (S, O, TA;) as also ↓ عُرْشٌ: pl. [of pauc.] أَعْرَاشٌ and [of mult.] عِرَشَةٌ: (O, TA:) and the part between the عَيْر [or prominent bone] and the toes, of the upper surface of the foot; as also ↓ عُرْشٌ: (Ibn- 'Abbلd, O, K:) pls. the same as last mentioned above: (K:) or ↓ عُرْشٌ signifies the upper surface of the foot; and its lower surface is called the أَخْمَص. (IAar.)

عُرْشٌ
عُرْشٌ ذ , both as a sing. and as a pl.: see عَرْشٌ, last sentence, in three places: ― -b2- and the same paragraph, first and second sentences, in four places: and see ثُلَّ عُرْشُهُ in the latter part of the same paragraph. ― -b3- العُرْشَانِ signifies Two oblong portions of flesh in the two sides of the neck, [app. the two sterno-mastoid muscles,] (S, A, O, K, TA,) between which are the vertebrو [of the neck]: (TA:) or in the base of the neck: (K:) or the base [itself] of the neck: so in the phrase ثَلَّ عُرْشَيْهِ: (IDrd and M in art ثل, q. v.:) or the أَخْدَعَانِ [or two branches of the occipital artery], (TA, as from the K, [in which I do not find it,]) which are (TA) [in] the two places of the cuppingvessels: (K, TA:) or the أَخْدَعَانِ are in the عُرْشَانِ: (Ibn-'Abbلd, O:) or the عُرْش is a vein in the base of the neck: (Th, O:) or the عُرْشَانِ are [app. the two greater cornua of the os hyoides, which forms a support to the tongue; two bones in the لَهَاة [meaning furthest part of the mouth], which erect the tongue. (Ibn-'Abbلd, O, K.) It is related in a trad., respecting the slaying of Aboo-Jahl, that he said to Ibn-Mes'ood, خُذْ سَيْفِى فَاجْتَزَّ بِهِ رَأْسِي مِنْ عُرْشَيَّ [Take thou my sword, and cut with it my head from my عُرْشَانِ]. (O, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) The ear: (K:) or (assumed tropical:) the two ears: because near to the عُرْشَانِ [properly so called]: hence the saying, نَفَثَ فِى عُرْشَيْهِ (assumed tropical:) He spoke secretly to him, or with him. (As, A, O.) ― -b5- And The extremity of the hair of the mane of a horse: (IDrd, O, K:) or so العُرْشُ. (TA.) ― -b6- Also, (K,) or العُرْشُ, (TA [and thus accord. to a verse there cited],) The bulky she-camel; as though her chest were cased like a well. (K, TA. [See 1.])

عَرِيشٌ
عَرِيشٌ ذ : see عَرْشٌ, first and second sentences, in several places. ― -b2- Also, (K,) or عَرِيشُ كَرْمٍ, (S, Mgh, Msb,) [The trellis of a grape-vine;] the structure made for a grape-vine, of sticks, or pieces of wood, in the form of a roof, upon which are put the branches, or shoots, of the vine; (K, * TA;) [also, but less commonly, called عَرْشٌ;] the structure made for a grape-vine to rise upon it; (Mgh;) the elevated structure upon which a grape-vine spreads itself: (Msb:) pl. عَرَائِشُ, (Mgh, Msb,) [and perhaps عِرَاشٌ also: see 8.] ― -b3- Also, عَرِيشٌ, A thing resembling a هَوْدَج, (S, O, K,) but not [exactly the same as] it, made for a woman, who sits in it upon her camel: (S, O:) so called as being likened in form to the عريش of a vine: (Er-Rلghib:) or ↓ عَرِيشَةٌ, with ة, is the same as هودج; and its pl. is عَرَائِشُ, (Msb,) which signifies the same as هَوَادِجُ. (ISh, A.) ― -b4- And An enclosure of the kind called حَظِيرَة, made for beasts, to protect them from the cold. (TA.)

عَرِيشَةٌ
عَرِيشَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عُرُوشَاتٌ
عُرُوشَاتٌ ذ Grape-vines. (TA.)

كُرُومٌ مَعْرُشَاتٌ
كُرُومٌ مَعْرُشَاتٌ ذ [Grape-vines furnished with, or trained upon, عَرَائِش, or trellises, pl. of عَرِيشٌ]. (S.) ― -b2- بِئْرٌ مَعْرُوشَةٌ [A well cased with what is termed an عَرْش]. (S.) ― -b3- Hence, (O,) مَعْرُوشُ الجَنْبَيْنِ A camel large in the sides. (O, K.)

### Türkçe

**عَرَشَ**
1 **عَرَشَ** **ذ**, muzâri‘i **عَرِشَ** ve **عَرُشَ**, (S, O, K,) mastar ismi **عَرْشٌ**, (S, O,) **عَرِيش** denilen şeyi yaptı, yahut inşa etti; (K;) bunun gibi ↓ **اعرش**; (Zj, K;) ve ↓ **عرّش**, (K,) mastar ismi **تَعْرِيشٌ**: (TA:) yahut o, ağaçtan bir bina yaptı. (S, O.) ― -b2- **عَرَشَ البَيْتَ**, (K,) muzâri‘i **عَرِشَ** ve **عَرُشَ**, mastar ismi **عَرْشٌ** ve **عُرُوشٌ**, (TA,) evi yahut benzerini yaptı. (K.) ― -b3- **عَرَشَ الكَرْمَ**: 2’ye bak. ― -b4- **عَرَشَ البِئْرَ**, (A, K,) muzâri‘i **عَرِشَ** ve **عَرُشَ**, (K,) mastar ismi **عَرْشٌ**, (S, A, O,) kuyuyu, en alt kısmında bir adam boyu yüksekliğine kadar taşla, geri kalanını da ağaçla kapladı: (K:) yahut kuyuyu, en alt kısmını bir adam boyu yüksekliğine kadar taşla kapladıktan sonra ağaçla kapladı. (S, O.) -A2- **عَرَشَ فُلَانًا**, (K, TA,) muzâri‘i **عَرِشَ**, mastar ismi **عَرْشٌ**, (TA,) falancayı **عُرْش**’ta, (K, TA,) yani boynunun dibi(nde), (TA,) vurdu. (K, TA.)

**عرّش**
2 **عرّش** **ذ**, mastar ismi **تَعْرِيشٌ**: 1’e bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) O (bir kuş) yükseldi ve kanatlarıyla, altında bulunanı gölgeledi. (TA.) ― -b3- **عرّش العَرْشَ** **عَرْش**’ı yaptı [bk. madde: yahut belki **العَرِيشَ** okunmalıdır]. (TA.) ― -b4- **عرّش البَيْتَ**, (O, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) evi yahut benzerini çatıladı; (O, K, TA;) ve onun binasını yükseltti. (TA.) ― -b5- **عرّش الكَرْمَ**, (S, O, Msb, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, O, TA,) asma için bir **عَرِيش** yaptı: (Msb:) yahut asmanın sürgünlerini, onları taşımak için yapılmış ağaç parçaları üzerine yükseltti; bunun gibi ↓ **عَرَشَهُ**, (Zj, O, K,) muzâri‘i **عَرِشَ** ve **عَرُشَ**, mastar ismi **عَرْشٌ** ve **عُرُوشٌ**; (K;) yahut ikisi de, asma için bir **عَرْش** yaptı ve sürgünlerini ağaç parçaları üzerine yükseltti, demektir; (TA;) ve ↓ **اعرشهُ**, **عرّشهُ** ile aynı manaya gelir: (Zj, O, TA:) yahut **عرّشهُ**, dallarının yahut sürgünlerinin üzerine alıştırıldığı ağaç parçalarını eğdi, demektir. (TA.)

**اعرش**
4 **اعرش** **ذ**: 1’e bak. ― -b2- **اعرش الكَرْمَ**: 2’ye bak.

**تَعَرَّشْنَا**
5 **تَعَرَّشْنَا** **ذ** Çadırımızı yahut çadırlarımızı kurduk. (A, TA.) ― -b2- **تعرّش بِالبَلَدِ** Ülkede yahut şehirde yerleşik, oturmuş, yahut yerleşmiş oldu. (AZ, O, K.)

**اعترش**
8 **اعترش** **ذ** Kendisi için bir **عَرِيش** yaptı yahut edindi. (O, K.) ― -b2- **اعترش العِنَبُ** Üzümler (S, O, K) **عَرِيش** üzerine yükseldi, (O, K,) yahut Mufradât’ta olduğu üzere, onların **عريش**’leri üzerine, (TA,) yahut **عِرَاش** üzerine [ki bu, **عَرِيشٌ**’in bir çoğulu olabilir; **عَرَائِشُ** gibi; yahut bu son kelime için bir yanlış yazımdır]: (S: iki nüshada böyle:) ve aynı şekilde, **اعترش العِنَبُ العَرِيشَ**: (L, TA: [**عَلَاهُ عَلَى العِرَاشِ** ile açıklanmıştır; bu, **عَلَا عَلَى العِرِيشِ** yerine bir hata gibi görünür:]) ve **اعترشت القُضْبَانُ عَلَى العَرِيشِ** Dallar yahut sürgünler **عريش** üzerine yükseldi. (A, TA.)

**عَرْשٌ**
**عَرْشٌ** **ذ** Gölgelik için yapılmış bir kulübe, yahut sundurma, yahut şey, (**مِظَلَّةٌ**,) çoğunlukla kamışlardan yahut sazlardan yapılır; (K;) ve bazen, (TA,) hurma çubuklarından yapılır; üzerine **ثُمَام** [bir panic otu türü] atılır; (Mgh, TA:) Az’ın, Araplardan naklen tasvir ettiği üzere; (TA;) ve Mûsâ’nın **عَرْش**’ı ile kastedilen budur: (Mgh:) ev yahut çadır benzeri bir şey; hurma çubuklarından yapılır; üzerine **ثُمَام** konur; bunun gibi ↓ **عَرِيشٌ**: (Msb:) bir kulübe yahut sundurma; eş anlamlısı **خَيْمَةٌ**, (K, TA,) ağaç ve **ثمان**’dan yapılmış; (TA;) bunun gibi ↓ **عَرِيشٌ**; (S, A, * O, K;) ve Mûsâ’nın ↓ **عَرِيش**’i ile kastedilen de budur; (A;) ve bazen ↓ **عَرِيش**, hurma çubuklarından yapılır; üzerlerine **ثُمَام** atılırdı: (TA:) ikisi de, (S, O,) gölge için kullanılan bir şey, (S, O,) yahut bir ev yahut benzeri, (K,) demektir: (S, O, K:) ilkinin çoğulu **عُرُوشٌ** (ISd, Mgh, Msb, K) ve **عُرُشٌ** ve **أَعْرَاشٌ** [ki bu azlık çoğuludur] ve **عِرَشَةٌ**: (K:) yahut **عُرُشٌ**, **عَرْشٌ**’ün değil, ↓ **عَرِيشٌ**’in çoğuludur: (ISd:) yahut o, ↓ **عَرِيشٌ**’in de çoğuludur: (K:) ve **عُرُوشٌ** aynı zamanda ↓ **عُرْشٌ**’ün de bir çoğuludur; o da ↓ **عَرِيشٌ**’in bir çoğuludur. (L.) Bundan dolayı Mekke’nin evleri, (S, A, Mgh, O, Msb,) içinde sakinlerinin yoksullarının oturduğu, (Mgh,) yahut onun eski evleri, (K,) **العُرُوشُ**, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) ve **العُرُشُ**, (S, Msb,) ve ↓ **العُرْشُ** diye adlandırılırdı; (O, K;) çünkü onlar direklerden yahut çubuklardan kurulmuş ve üzeri gölgelenmiş idi: (S, O, Msb:) yahut Mekke’nin kendisi ↓ **العُرْشُ** diye adlandırılırdı: (Az, O, L, K:) yahut fet-ha ile **العَرْشُ** ve ↓ **العَرِيشُ** diye adlandırılırdı: (Az, L, K:) ve onun evleri ↓ **العُرْشُ** ve **العُرُوشُ** diye adlandırılırdı. (K.) Ve bundan dolayı, (S, O, Msb,) bir hadisteki söz, (S, O,) yani Sa‘d’ın sözü, (K, TA,) Mu‘âviye’nin büyük ve küçük hacları birlikte yapmayı yasakladığını işittiğinde, (TA,) **تَمَتَّعْنَا مَعَ رَسُولِ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفُلَانٌ كَافِرٌ بِالْعُرُشِ**, (S, O, K, *) yahut **بِالْعُرُوشِ**, (S, TA,) yani, [Biz Allah’ın Elçisi ile (Allah ona salât ve selâm etsin) büyük ve küçük hacları birlikte yaptık,] o sırada falanca, yani Mu‘âviye kastedilerek, (O, L, K) küfür hâlinde ikamet ediyordu, (L,) Mekke’de; (L, K;) yani onun evlerinde: (O, L:) yahut bazılarına göre, Mekke’nin evlerinde gizleniyordu. (L.) ― -b2- Mutlak olarak bir ev; bir mesken yahut ikamet yeri: (Kr, TA:) çoğulu **عُرُشٌ** (TA) [ve **عُرُوشٌ**]. ― -b3- **قَصْر** denilen türden bir bina. (K.) ― -b4- Su çekenin üzerinde durduğu ağaç: (K:) yahut kuyunun başında yapılmış, gölge oluşturan ağaçtan bir yapı: [çoğulu **عُرُوشٌ**:] dayanaklar çekilince **عُرُوش** düşer. (TA.) [**عَرْشٌ**’ün kuyu ile ilgili başka bir manası da vardır; aşağıda bak.] ― -b5- Asmayı dayamaya yarayan ağaç şey [yahut kafes]. (TA.) [Fakat bu daha çok **عَرِيشٌ** diye adlandırılır; bk. madde.] ― -b6- Bir evin yahut benzerinin çatısı: (S, Mgh, O, Msb, K:) çoğulu **عُرُوشٌ**. (A.) Bir hadiste, bir kandilin **عرش**’a asılı olduğunun zikredildiği yerde böyledir: (O, TA:) ve başka birinde, bir adamın, kendi **عرش**’ı üzerinde iken Peygamber’in [Kur’an] okuyuşunu işittiğini anlatmasında: (TA.) Ve Kur’an’ın [ii. 261 ve xxii. 44] ifadesinde geçtiği üzere, **خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا** “çatılarının üzerine yıkılmış” diye açıklanmıştır: yani duvarları ayakta idi; çatılar yıkılmış ve temellere düşmüş idi; duvarlar, kendilerinden önce yıkılmış çatılar üzerine yıkıldı: (O, TA:) fakat bazıları burada **على**’yı **عَنْ** manasında görür. (TA.) ― -b7- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **العَرْشُ**, tanımlanamaz olan Allah’ın **عَرْش**’ına uygulanır: (A, K:) İ‘Ab’ın, **كُرْسِىّ**’nin ayakların yeri, **عَرْش**’ın ise ölçüsüz olduğunu söylediği rivayet edilmiştir: ve Er-Râgıb’ın Mufradât’ında, Allah’ın **عَرْش**’ının, insanların hakikatte bilmediği, ancak isimle bildiği şeylerden olduğu; avamın hayallerinin onu sandığı gibi olmadığı söylenir; [yani Allah’ın tahtı;] zira öyle olsaydı O’na dayanak olurdu; dayanan değil; hâlbuki Allah [Kur’an, xxxv. 39] buyurur: “Şüphesiz Allah gökleri ve yeri, yerlerinden kaymasınlar diye tutar; eğer yerlerinden kayacak olsalar, O’ndan sonra onları tutacak kimse yoktur:” yahut bazılarına göre o, en yüksek felektir; [yahut en yüce küre;] ve **كرسىّ** yıldızlar feleğidir: ve buna delil olarak Muhammed’in sözünü getirirler: yedi gök ve yer, **كرسىّ** yanında, çöle atılmış bir halka gibidir; ve **كرسىّ** de **عَرْش**’a nispetle böyledir: ve bu iddia B’de zikredilmiştir, fakat tasvip olmaksızın: (TA:) [bununla beraber, en yaygın kabul edilenin bu olduğu görünür:] yahut Yüce’nin nuruyla parıldayan kırmızı bir yakut. (A, K.) [Bundan dolayı,] **مِنَ العَرْشِ اـِلَى الفَرْشِ** sözü, [en yüksek felekten, yahut en yüce küreden] yere (kadar) demektir. (A.) ― -b8- Ayrıca bir kralın **سَرِير**’i [yahut tahtı], (S, A, O, Msb, K) ; (S, A, O, K;) bir sultanın oturağı; [belki Allah’ın **عَرْش**’ına benzetilmesi sebebiyle; yahut daha muhtemelen, genellikle bir gölgelikle örtülü olması sebebiyle; yahut] yüksekliği sebebiyle. (Er-Râgıb.) [Bundan dolayı,] **اِسْتَوَى عَلَى عَرْشِهِ** ifadesi “kral olarak hüküm sürdü” demektir. (A, TA.) ― -b9- Ve [bundan dolayı da,] **السِّمَاك الأَعْزَل**’in [Spica Virginis] önünde bulunan bazı yıldızlar; (TA;) [görünüşe göre aşağıda gelenin kastettiği:] **عَرْشُ السِّمَاكِ**, dört küçük yıldız demektir [görünüşe göre Virgo’nun γ, δ, ε ve η’sı; Bootes’un oturağı sayılır; onun baş yıldızı **السِّمَاكُ الرَّامِحُ** diye adlandırılır;] **العَوَّآء**’ın altında [ki Bootes’un bir adıdır ve ayrıca yukarıda zikredilen dört yıldızın da adıdır], ve ayrıca **عَجُزُ الأَسَدِ** diye adlandırılır [Aslanın sağrısı; Araplar onun şeklini bizim verdiğimiz sınırların çok ötesine uzatmışlardır]. (S, O, K.) ― -b10- Ve **عَرْشُ الجَوْزَآءِ** [Orion’un oturağı; bizim astronomlarımız bunu Lepus’un α’sına uygular; fakat şöyle tasvir edilmiştir:] Lepus’un ön ayaklarında ikisi ve arka ayaklarında ikisi olmak üzere dört yıldız. (Kzw.) ― -b11- Ve **عَمْشُ الثَّرَيَّا** **الثُّرَيَّا** [yahut Ülker] yakınındaki bazı yıldızlar. (T, TA.) ― -b12- **عَرْشٌ** ayrıca **جَمَازَة** demektir; (O, K, TA;) yani bir ölünün tabutu. (O, TA.) Ve bundan dolayı, bazılarına göre, bir hadisteki ifade, **اِهْتَزَّ العَرْشُ لِمَوْتِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ**, “Sa‘d b. Mu‘âz’ın ölümü için tabut sevindi [lafzen: sallandı]” demektir; yani onu defin yerine taşımakta: (O, K, * TA:) fakat başka açıklamalar vardır; bunun için **هز** maddesine bak. (TA.) ― -b13- Kuyunun en alt kısmı (S, O) bir adam boyu yüksekliğine kadar taşla kaplandıktan sonra, onun ağaçla kaplanması için kullanılan ağaç: (S, O, K:) çoğulu **عُرُوشٌ**. (S, O.) [Aynı kelimenin kuyu ile ilgili başka bir manası daha önce zikredilmiştir.] ― -b14- (mecaz olduğu varsayılarak:) Ağaçta yapılan türden bir kuş yuvası, (K,) [görünüşe göre bir kulübeye benzetilerek.] ― -b15- Bir evin, (Ks, Zj,) yahut [başka] bir şeyin, (K:) köşesi yahut bucağı yahut en sağlam yanı; eş anlamlısı **رُكْن**, (Ks, Zj, K,): çoğulu **عُرُوشٌ**. (Ks, Zj.) Bazılarına göre Kur’an’daki [ii. 261, yukarıda zikredilen] ifade, **خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا**, “boş ve yıkık, **أَرْكَان**’ı [köşeleri vb.] üzerine” demektir. (Ks, Zj, O.) ― -b16- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Bir kavmin yahut erkekler topluluğunun işlerini yürüten yahut düzenleyen başı yahut reisi: (K:) bir evin **عَرْش**’ına benzetilmiştir. (TA.) ― -b17- [Bundan dolayı da,] (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir şeyin yahut bir işin dayanak vasıtaları. (A, O, K.) Bundan dolayı, **ثُلَّ عَرْشُهُ**, (O, K,) (mecaz:) onun dayanak vasıtaları ortadan kaldırıldı, demektir: (TA:) yahut helâk oldu: (A:) yahut öldürüldü; bunun gibi ↓ **ثُلَّ عُرْشُهُ**: (IDrd, M’de, **ثل** maddesinde:) yahut onun kudreti yahut gücü gitti: (TA:) yahut işleri yahut hâli zayıfladı ve kudreti yahut gücü gitti. (S, O. [Ayrıca **ثل** maddesine bak.] [**عَرْشٌ** ayrıca şu manaya da gelir:] ― -b18- (mecaz:) Kudret yahut güç: (Er-Râgıb, K:) krallık kudreti; hâkimiyet; egemenlik: (IAar, Er-Râgıb, K:) kralın tahtı yahut oturağı manasındaki aynı kelimeden. (Er-Râgıb.) ― -b19- Ve ayağın üst yüzünde, (S, O,) yahut ayağın üst yüzünün, (K,) parmakların bulunduğu kabarık kısmı: (S, O, K,) (S, O, TA;) bunun gibi ↓ **عُرْشٌ**: çoğulları [azlık] **أَعْرَاشٌ** ve [çokluk] **عِرَشَةٌ**: (O, TA:) ve ayağın üst yüzünde **عَيْر** [yahut çıkıntılı kemik] ile parmaklar arasındaki kısım; bunun gibi ↓ **عُرْشٌ**: (Ibn-‘Abbâd, O, K:) çoğulları, yukarıda son zikredilenle aynıdır: (K:) yahut ↓ **عُرْشٌ** ayağın üst yüzü demektir; onun alt yüzüne **أَخْمَص** denir. (IAar.)

**عُرْشٌ**
**عُرْشٌ** **ذ**, hem tekil hem çoğul olarak: **عَرْشٌ**’a bak; son cümle, üç yerde: ― -b2- ve aynı paragraf, birinci ve ikinci cümleler, dört yerde: ve aynı paragrafın son kısmında **ثُلَّ عُرْشُهُ**’a bak. ― -b3- **العُرْشَانِ**, boynun iki yanında bulunan iki uzun et parçası demektir, [görünüşe göre iki sterno-mastoid kas,] (S, A, O, K, TA,) aralarında boynun omurları vardır: (TA:) yahut boynun dibinde: (K:) yahut boynun dibi [bizzat]: **ثَلَّ عُرْشَيْهِ** ifadesinde böyledir: (IDrd ve M, **ثل** maddesinde, bk. madde:) yahut **أَخْدَعَانِ** [yahut oksipital arterin iki dalı], (TA, K’dan naklen, [onda bunu bulamıyorum,]) ki (TA) [hacamat kaplarının konulduğu] iki yerde bulunur: (K, TA:) yahut **أَخْدَعَانِ**, **عُرْشَانِ**’dadır: (Ibn-‘Abbâd, O:) yahut **عُرْش**, boynun dibinde bir damardır: (Th, O:) yahut **عُرْشَانِ**, [görünüşe göre os hyoides’in iki büyük boynuzu; dile dayanak olan; **لَهَاة**’da (ağzın en uzak kısmı manasında) bulunan iki kemik; dili kaldıran.] (Ibn-‘Abbâd, O, K.) Ebû Cehil’in öldürülmesi hakkında bir hadiste rivayet edilmiştir ki o, İbn-Mes‘ûd’a şöyle dedi: **خُذْ سَيْفِى فَاجْتَزَّ بِهِ رَأْسِي مِنْ عُرْشَيَّ** [Kılıcımı al ve onunla başımı **عُرْشَانِ**’ımdan kes]. (O, TA.) ― -b4- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) kulak: (K:) yahut (mecaz olduğu varsayılarak:) iki kulak: çünkü **عُرْشَانِ**’a [asıl manasıyla] yakındır: bundan dolayı, **نَفَثَ فِى عُرْشَيْهِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) ona yahut onunla gizlice konuştu, demektir. (As, A, O.) ― -b5- Ve atın yelesinin kılının ucu: (IDrd, O, K:) yahut böyledir **العُرْشُ**. (TA.) ― -b6- Ayrıca, (K,) yahut **العُرْشُ**, (TA [ve böylece orada zikredilen bir beyte göre],) iri dişi deve; sanki göğsü kuyu gibi kaplanmış. (K, TA. [1’e bak.])

**عَرِيشٌ**
**عَرِيشٌ** **ذ**: **عَرْشٌ**’a bak; birinci ve ikinci cümleler, birçok yerde. ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut **عَرِيشُ كَرْمٍ**, (S, Mgh, Msb,) [asma çardağı;] asma için yapılan yapı; çubuklardan yahut ağaç parçalarından, çatı biçiminde yapılır; üzerine asmanın dalları yahut sürgünleri konur; (K, * TA;) [ayrıca fakat daha az olarak **عَرْشٌ** diye adlandırılır;] asmanın üzerine yükselmesi için yapılan yapı; (Mgh;) asmanın yayıldığı yükseltilmiş yapı: (Msb:) çoğulu **عَرَائِشُ**, (Mgh, Msb,) [ve belki **عِرَاشٌ** da: 8’e bak.] ― -b3- Ayrıca, **عَرِيشٌ**, **هَوْدَج**’a benzeyen bir şeydir, (S, O, K,) fakat onunla [tam olarak aynı] değildir; bir kadın için yapılır; o, devesi üzerinde onun içinde oturur: (S, O:) asmanın **عريش**’ine şekilce benzetildiği için böyle adlandırılmıştır: (Er-Râgıb:) yahut ↓ **عَرِيشَةٌ**, **ة** ile, **هودج** ile aynıdır; onun çoğulu **عَرَائِشُ**’tur, (Msb,) ki **هَوَادِجُ** ile aynı manaya gelir. (ISh, A.) ― -b4- Ve soğuktan korumak için hayvanlara yapılan, **حَظِيرَة** denilen türden bir ağıl. (TA.)

**عَرِيشَةٌ**
**عَرِيشَةٌ** **ذ**: bir önceki paragrafa bak.

**عُرُوشَاتٌ**
**عُرُوشَاتٌ** **ذ** Üzüm asmaları. (TA.)

**كُرُومٌ مَعْرُشَاتٌ**
**كُرُومٌ مَعْرُشَاتٌ** **ذ** [**عَرِيشٌ**’in çoğulu olan **عَرَائِش** ile donatılmış, yahut onların üzerine alıştırılmış, üzüm asmaları]. (S.) ― -b2- **بِئْرٌ مَعْرُوشَةٌ** [**عَرْش** denilen şeyle kaplanmış kuyu]. (S.) ― -b3- Bundan dolayı, (O,) **مَعْرُوشُ الجَنْبَيْنِ** Yanları büyük deve. (O, K.)
