# عرض — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B6/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: عرض

ع ر ض
عرضهم على السيف أي قتلهم وعلى النار أي أحرقهم‏.‏
وعرض لفلان إذا جن‏.‏
و ‏"‏ أعرض ثوب الملبس ‏"‏ أي صار ذا عرض‏.‏
يقال لمن يقال له‏:‏ ممن أنت فقال‏:‏ من نزارٍ‏.‏
‏"‏ وطأ معرضاً ‏"‏ أي ضع رجلك حيث وقعت ولا تتّق شيأ‏.‏
قال البعيث‏:‏ فطأ معرضاً إن الحتوف كثيرة وإنك لا تبقي لنفسك باقياً وأعرض لك الشيء إذا أمكنك من عرضه‏.‏
وأعرض لك الصيد فارمه وهو معرض لك‏.‏
وأعرض لبّي عن كذا إذا نسيته‏.‏
وادّان فلان معرضاً إذا استدان ممن أمكنه‏.‏
واستعرض الخوارج الناس إذا خرجوا لا يبالون من قتلوا‏.‏
وعرفت ذلك في معراض كلاه‏.‏
و ‏"‏ إنّ في المعاريض لمندوحة عن الكذب ‏"‏‏.‏
واعترض فلان عرضي إذا وقع فيه وتنقّصه‏.‏
واعترضت أعطى من أقبل ومن أدبر‏.‏
واعترض الفرس في رسنه إذا لم يستقم لقائده‏.‏
واعترض البعير‏:‏ ركبه وهو صعب وتعرضت الإبل المدارج‏:‏ أخذت فيها يميناً وشمالاً‏.‏
وما فعلت معرّضتكم‏:‏ يريدون الجارية يعرضونها على الخاطب عرضة ثم يحجبونها ليرغب فيها‏.‏
قال الكميت‏:‏ ليالينا إذ لاتزال تروعنا معرّضة منهن بكر وثيّب وعرّض قومه‏:‏ أهدى لهم عند مقدمه‏.‏
واشتر عراضةً لأهلك‏.‏
قال‏:‏ حمراء من معرّضات الغربان وبنو فلان يأكلون العوارض أي ما عرضت به علّة ولا يعتبطون‏.‏
وفلانة عرضة للنكاح‏.‏
وهذه الفرس عرضهٌ للسباق أي قوية عليه مطيقة له‏.‏
وفلان عرّيض‏:‏ يعرض بالشر‏.‏
قال‏:‏ وأحمق عرّيض عليه غضاضة تمرّس بي من حينه وأنا الرّقم وخذ في عروض سوى هذه أي في ناحية‏.‏
وأخذ في عروض ما تعجبني‏.‏
ولقيت منه عروضاً صعبة‏.‏
واستعمل فلان على العروض أي على مكة والمدينة‏.‏
وفلان ذو عارضة وهي البديهة وقيل‏:‏ الصرامة‏.‏
وأصابه سهم عرض وروي بالإضافة‏.‏
وفلان عريض البطان أي غنيّ‏.‏
ونظرت إليه عرض عين‏.‏
وعرضت الجيش عرض عين إذا أمررته على بصرك لتعرف من غاب ومن حضر‏.‏
وعارضته في السير وسرت في عراضه إذا سرت حياله‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ وقال ذو الرمة‏:‏ جلبنا الخيل من كنفي حفير عراض الخيل تعتسف القفارا ونظرت إليه معارضة أي من عرض‏.‏
وبعير معارض‏:‏ لا يستقيم في القطار يعدل يمنة ويسرة‏.‏
وخرج يعارض الريح إذا لم يستقبلها ولم يستدبرها‏.‏
وجاءت بولد عن معارضة وعن عراض إذا لم يعرف له أب‏.‏

### Türkçe

ع ر ض
Onları kılıca arz etti; yani onları öldürdü; ve ateşe (arz etti); yani onları yaktı.
Ve falana **عرض** etti; (bu) delirdiği zaman (söylenir).
Ve “**أعرض ثوب الملبس**”; yani (elbise) **عرض** sahibi oldu.
Kendisine “kimdensin?” denilene; o da “Nizâr’danım” dediği (kimse) için (söylenir).
“**وطأ معرضاً**”; yani ayağını düştüğü yere koy ve hiçbir şeyden sakınma.
El-Baʿîs dedi ki:
Fes bas **معرضاً**; çünkü ölümler çoktur; ve sen kendin için bir kalıcı bırakmazsın. Ve şey sana **أعرض** etti; onu **عرض**ından (yanından) sana mümkün kıldığı zaman.
Ve av sana **أعرض** etti; öyleyse onu at; o sana **معرض**tir.
Ve “şundan” kalbim **أعرض** etti; onu unuttuğum zaman.
Ve falan **معرضاً** borçlandı; kendisine mümkün olandan borçlandığı zaman.
Ve Hâricîler çıktıkları zaman insanları **استعرض** ettiler; kimi öldürdüklerine aldırmazlar.
Ve bunu onun böğrünün **معراض**ında bildim.
Ve “Şüphesiz **المعاريض**de yalandan bir genişlik vardır.”
Ve falan benim ırzıma **اعترض** etti; içine düştüğü ve onu eksilttiği zaman.
Ve **اعترضت**; gelen(den) de giden(den) de verdi.
Ve at yularında **اعترض** etti; onu sürene karşı doğrulmadığı zaman.
Ve deve **اعترض** etti: ona bindi; hâlbuki o zordu. Ve develer yolları **تعرضت**: onlarda sağa ve sola aldı.
Ve sizin **مُعَرِّضَتَكُمْ** ile ne yaptım: cariyeyi kastederler; onu talibe bir defa arz ederler; sonra onda rağbet etsin diye onu gizlerler.
El-Kumeyt dedi ki:
Gecelerimiz; çünkü bizi korkutmaya devam eder; onlardan **مُعَرِّضَة**: bakire ve dul. Ve (bir kimse) kavmine **عرّض** etti: gelişinde onlara hediye verdi.
Ve ehlin için bir **عراضة** satın al.
Dedi ki: Kargaların **مُعَرَّضات**ından kırmızı. Ve falan oğulları **العوارض** yerler; yani onunla bir illet arız olanı (yerler); ve kendilerini tehlikeye atmazlar.
Ve falanca kadın nikâh için **عرضة**dir.
Ve bu at yarış için **عرضهٌ**dir; yani ona kuvvetli, ona dayanıklıdır.
Ve falan **عريض**dir: şer ile üstü kapalı söyler.
Dedi ki: Ve ahmak bir **عريض**; üzerinde bir eksiklik; ilk anından beri benimle sürtüşür; hâlbuki ben benekliyim. Ve bunun dışında **عروض**a gir; yani bir yana.
Ve hoşuma gitmeyen bir **عروض**a girdi.
Ve ondan zor **عروض**lar ile karşılaştım.
Ve falanı **العروض** üzerine (vali) tayin etti; yani Mekke ve Medine üzerine.
Ve falan **عارضة** sahibidir; o da ilk akla gelen (şey)dir; ve “keskinlik” denildi.
Ve ona **عرض** oku isabet etti; ve izafetle rivayet olundu.
Ve falan **عريض البطان**dır; yani zengindir.
Ve ona gözün **عرض**ı ile baktım.
Ve orduyu gözün **عرض**ı ile **عرضت** ettim; yani onu gözünün önünden geçirdin; kaybolanı ve hazır olanı bilesin diye.
Ve yürüyüşte ona **عارضته** ettim; ve onun **عراض**ında yürüdüm; yani onun hizasında yürüdüğüm zaman.
Ebû Züeyb dedi ki: Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
Atları Hufeyr’in iki yanından getirdik; atların **عراض**ı ıssızlıkları zorla aşar.
Ve ona **معارضة** olarak baktım; yani yan tarafından.
Ve **معارض** deve: katar içinde doğrulmaz; sağa ve sola meyleder.
Ve rüzgârı **يعارض** ederek çıktı; onu ne karşılamadığı ne de arkasını döndüğü zaman.
Ve **معارضة**dan ve **عراض**dan bir çocukla geldi; ona bir baba bilinmediği zaman.
