# عرض — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B6/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: عرض

* ع ر ض * * عَرَضَ * له كذا أي ظهر و * عَرَضْتُهُ * له أظهرته له وأبرزته إليه يقال * عَرَضْتُ * له ثوبا مكان حقه وثوبا من حقه بمعنى واحد و * عَرَضَ * البعير على الحوض وهو من المقلوب والمعنى الحوض على البعير وعَرَضَ الجارية على البيع وعرض الكتاب وعرض الجند إذا أمرهم عليه ونظر ما حالهم و * اعْتَرَضَهُم * و * عَرَضَهُ عارِضٌ * من الحمى ونحوها و * عَرَضَهُم * على السيف قتلا كل ذلك من باب ضرب و * عَرَضَ * الود على الإناء والسيف على فخذه من باب ضرب ونصر و * المِعْرَضُ * بوزن المبضع ثياب تجلى فيها الجواري و * المِعْرَاضُ * السهم الذي لا ريش عليه و * العَرْضُ * بوزن الفلس المتاع وكل شيء عرض إلا الدراهم والدنانير فإنها عين وقال أبو عبيد * العُرُوضُ * الأمتعة التي لا يدخلها كيل ولا وزن ولا تكون حيوانا ولا عقارا و * العَرْضِيُّ * بسكون الراء جنس من الثياب و * العَرْضُ * ضد الطول وقد * عَرُضَ * الشيء من باب ظرف و * عِرْضاً * أيضا بوزن عنب فهو * عَرِيضٌ * و * عُرَاضٌ * بالضم و * العَرَضُ * بفتحتين ما يعرض للإنسان من مرض ونحوه وعرض الدنيا أيضا ما كان من مال قل أو كثر و * الإعْ { َاضُ } عن الشيء الصد عنه و * أعْرَضَ * الشيء جعله عريضا و * عَرَضَ * الشيء * فأَعْرَضَ * أي أظهره فظهر فهو كقولهم كبَّه فأكبَّ وهو من النوادر وقوله تعالى ﴿وعَرَضْنا جهنم يومئذ للكافرين﴾ أي أبرزناها حتى نظروا إليها * فأعْرَضَتْ * هي أي استبانت وظهرت وأدان فلان * مُعْرِضاً * بكسر الراء أي استدان ممن أمكنه ولم يبال ما يكون من التبعة و * اعْتَرَضَ * الشيء صار * عَارِضَاً * كالخشبة * المُعْتَرِضَةِ * في النهر يقال * اعْتَرَضَ * الشيء دون الشيء أي حال دونه و * اعْتَرَضَ * فلان فلانا أي وقع فيه و * عَارَضهُ * أي جانبه وعدل عنه و * العارِضُ * السحاب يعترض في الأُفق ومنه قوله تعالى ﴿هذا عارِضٌ ممطرنا﴾ أي ممطر لنا لأنه معرفة لا يجوز أن يكون صفة لعارض وهو نكرة والعرب إنما تفعل هذا في الأسماء المشتقة من الأفعال دون غيرها فلا يجوز أن تقول هذا رجل غلامنا وقال أعرابي بعد الفطر رب صائمه لن يصومه وقائمه لن يقومه فجعلنا نعتا للنكرة وأضافه إلى المعرفة و * عَارِضَتا * الإنسان صفحتا خديه وقولهم فلان خفيف * العَارِضَين * يراد به خفة شعر عارضيه و * عَارَضَهُ * في المسير أي سار حياله وعارضه بمثل ما صنع أي أتى إليه بمثل ما أتى و * عارَضَ * الكتاب بالكتاب أي قابله و * التَّعْرِيضُ * ضد التصريح يقال * عَرَّضَ * لفلان وبفلان إذا قال قولا وهو يعنيه ومنه * المَعَارِيضُ * في الكلام وهي التورية بالشيء عن الشيء وفي المثل إن في المعاريض لمندوحة عن الكذب أي سعة و * عَرَّضَهُ * لكذا * فَتَعَرَّضَ * له و * تَعْرِيضُ * الشيء جعله عريضا و * تَعَرَّضَ * لفلان تصدى له يقال تَعَرَّضتُ أسألهم و * العَرُوضُ * ميزان الشعر لأنه يعارض بها وهي مؤنثة ولا تجمع لأنها اسم جنس والعروض أيضا اسم الجزء الذي في آخر النصف الأول من البيت ويجمع على * أعَارِيضَ * على غير قياس كأنهم جمعوا إعريضا وإن شئت جمعته على * أعَارِضَ * و * عُرْضُ * الشيء بوزن قُفل ناحيته من أي وجه جئته ورآه في عُرْض الناس أيضا أي فيما بينهم وفلان من عُرْض الناس أي من العامة وفلان * عُرْضَةٌ * للناس أي لا يزالون يقعون فيه وجعلت فلانا عرضة لكذا أي نصبته له وقوله تعالى ﴿ولا تجعلوا الله عُرْضةً لأيمانكم﴾ أي نصبا ونظر إليه من * عُرْضٍ * و * عُرُضٍ * مثل عُسْرٍ وعُسُر أي من جانب وناحية و * اسْتَعْرَضَهُ * قال له اعرض علي ما عندك و * العِرْضُ * بالكسر رائحة الجسد وغيره طيبة كانت أو خبيثة يقال فلان طيب العِرْض ومنتن العِرْض والعِرْضُ أيضا الجسد وفي صفة أهل الجنة ﴿إنما هو عَرَق يسيل من * أَعْرَاضِهم *﴾ أي من أجسادهم و * العِرْضُ * أيضا النفس يقال أكرمت عنه عرضي أي صنت عنه نفسي وفلان نقي العرض أي بريء من أن يشتم ويعاب وقيل عِرْضُ الرجل حسبه

### Türkçe

* ع ر ض * * **عَرَضَ** * ona şöyle (oldu) yani göründü ve * **عَرَضْتُهُ** * ona: onu ona gösterdim ve onu ona belirgin kıldım; denir ki: * **عَرَضْتُ** * ona bir elbiseyi hakkının yeri olarak ve hakkından bir elbiseyi, tek bir mânâ ile. Ve **عَرَضَ** deve su yalak(ın)a (doğru) yöneldi; bu, ters çevrilmiş (lafız)lardandır; mânâ: su yalak(ı) devenin üzerine (arz olundu). Ve **عَرَضَ** cariyeyi satışa (arz etti) ve kitabı arz etti; ve askeri arz etti: onları onun üzerine emrettiği zaman ve onların hâlinin ne olduğuna baktı. Ve **اعْتَرَضَهُم** ve **عَرَضَهُ عارِضٌ** hummadan ve benzerinden (bir ârız) ona isabet etti. Ve **عَرَضَهُم** kılıç üzerine: hepsini öldürerek; bütün bunlar **ضرب** bâbındandır. Ve **عَرَضَ** balı kabın üzerine ve kılıcı uyluğu üzerine (koydu); **ضرب** ve **نصر** bâbından. Ve **المِعْرَضُ** **المبضع** vezninde: cariyelerin içinde cilvelendiği elbiseler. Ve **المِعْرَاضُ** tüyü olmayan ok. Ve **العَرْضُ** **الفلس** vezninde: meta; dirhemler ve dinarlar hariç her şey **عرض**tır; çünkü onlar **عين**dir. Ebû Ubeyd dedi: **العُرُوضُ** ölçek (kile) ve tartı girmeyen, hayvan da olmayan, gayrimenkul de olmayan emtialardır. Ve **العَرْضِيُّ** (râ’nın sükûnu ile) elbiselerden bir cinstir. Ve **العَرْضُ** uzunluğun zıddıdır; ve şey **عَرُضَ** oldu, **ظرف** bâbından; ve **عِرْضاً** da, **عنب** vezninde; o hâlde o **عَرِيضٌ**dur ve **عُرَاضٌ** (damme ile). Ve **العَرَضُ** (iki fetha ile) insana hastalık ve benzerinden arız olan şeydir; ve dünyanın **عرض**ı da: maldan olan, az olsun çok olsun. Ve **الإعْ { َاضُ }** bir şeyden: ondan yüz çevirmedir. Ve **أعْرَضَ** şeyi: onu geniş yaptı. Ve **عَرَضَ** şeyi **فأَعْرَضَ** yani onu gösterdi de göründü; bu, onların “onu devirdi de devrildi” demeleri gibidir; ve bu nadirlerdendir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وعَرَضْنا** جهنم يومئذ للكافرين﴾ yani onu belirgin kıldık, ta ki ona baktılar. * **فأعْرَضَتْ** * o (cehennem) yani açıkça belli oldu ve göründü. Ve falan kimse **مُعْرِضاً** (râ’nın kesresi ile) borçlandı: imkân bulduğu kimseden borçlandı ve sorumluluktan ne olacağına aldırmadı. Ve **اعْتَرَضَ** şey: **عَارِضَاً** oldu; nehirdeki **المُعْتَرِضَةِ** tahta gibi. Denir ki: **اعْتَرَضَ** şey, şeyin önünde: onun önünde engel oldu. Ve **اعْتَرَضَ** falan, falana: ona dil uzattı. Ve **عَارَضهُ** yani onun yanına çekildi ve ondan saptı. Ve **العارِضُ** ufukta enlemesine uzanan buluttur; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿هذا **عارِضٌ** ممطرنا﴾ yani bize yağmur yağdırıcı; çünkü o marifedir, **عارض**a sıfat olması câiz değildir; o ise nekredir. Araplar bunu ancak fiillerden türemiş isimlerde yaparlar, başkasında değil; şu hâlde “bu adam bizim oğlanımız” demen câiz değildir. Ve bir bedevî iftardan sonra dedi: nice oruç tutanı vardır ki onu tutmayacaktır ve nice kalkıp duran vardır ki onu kalkmayacaktır; böylece nekreye sıfat yaptı ve onu marifeye izâfe etti. Ve insanın **عَارِضَتا**sı: iki yanağının iki yüzüdür. Ve onların “falan **العَارِضَين**i hafiftir” sözünde, iki **عارض**ının kıllarının hafifliği kastedilir. Ve **عَارَضَهُ** yürüyüşte yani onun hizasında yürüdü. Ve ona, yaptığına benzer bir şeyle **عارضه**: ona, getirdiği gibi bir şey getirdi. Ve **عارَضَ** kitabı kitapla: onu onunla karşılaştırdı. Ve **التَّعْرِيضُ** tasrihin zıddıdır; denir ki: **عَرَّضَ** falana ve falanla: bir söz söylediği zaman, hâlbuki onu kastediyordur. Ondan **المَعَارِيضُ** sözde; o, bir şeyi bir şeyden kinaye etmektir. Ve meselde: “Şüphesiz **المعاريض**te yalandan bir çıkış yolu vardır” yani genişlik. Ve **عَرَّضَهُ** şuna, **فَتَعَرَّضَ** ona. Ve bir şeyin **تَعْرِيضُ**u: onu geniş yapmaktır. Ve **تَعَرَّضَ** falana: ona karşı durdu; denir ki: “onlara soru sorarak **تَعَرَّضتُ**.” Ve **العَرُوضُ** şiirin ölçüsüdür; çünkü onunla karşılaştırılır; ve o müennestir ve çoğul yapılmaz; çünkü o bir cins ismidir. Ve **العروض** ayrıca, beytin ilk yarısının sonunda olan parçanın adıdır; ve kıyasa aykırı olarak **أعَارِيضَ** üzerine çoğul yapılır; sanki **إعريضا**yı çoğul yapmışlardır. İstersen onu **أعَارِضَ** üzerine çoğul yaparsın. Ve bir şeyin **عُرْضُ**u, **قُفل** vezninde: hangi yönden gelirsen gel onun tarafıdır. Ve onu insanların **عُرْض**unda da gördü yani onların arasında. Ve falan, insanların **عُرْض**undandır yani avamdandır. Ve falan **عُرْضَةٌ**dir insanlar için: durmadan ona dil uzatırlar. Ve falanı şuna **عرضة** yaptım yani onu ona hedef kıldım. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولا تجعلوا الله **عُرْضةً** لأيمانكم﴾ yani hedef. Ve ona **عُرْضٍ** ve **عُرُضٍ**den baktı; **عُسْرٍ** ve **عُسُر** gibi; yani bir yandan ve bir taraftan. Ve **اسْتَعْرَضَهُ**: ona “yanındakini bana arz et” dedi. Ve **العِرْضُ** (kesre ile) bedenin ve başkasının kokusudur; güzel de olsa kötü de olsa. Denir ki: falan **العِرْض**ı hoş kokuludur ve **العِرْض**ı kokmuştur. Ve **العِرْضُ** ayrıca bedendir. Cennet ehlinin sıfatında: ﴿ancak o, **أَعْرَاضِهم**den akan bir terdir﴾ yani bedenlerinden. Ve **العِرْضُ** ayrıca nefistir; denir ki: “ondan **عرضي**mi ikram ettim” yani ondan nefsimi korudum. Ve falan **العرض**ı temizdir yani sövülmekten ve ayıplanmaktan berîdir. Ve denildi ki: erkeğin **عِرْضُ**u onun hasebidir.
