# عرض — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B6/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: عرض

- العرض: خلاف الطول، وأصله أن يقال في الأجسام، ثم يستعمل في غيرها كما قال: ﴿فذو دعاء عريض﴾ [فصلت/51]. والعرض خص بالجانب، وأعرض الشيء: بدا عرضه، وعرضت العود على الإناء، واعترض الشيء في حلقه: وقف فيه بالعرض، واعترض الفرس في مشيه، وفيه عرضيه. أي: اعتراض في مشيه من الصعوبة، وعرضت الشيء على البيع، وعلى فلان، ولفلان نحو: ﴿ثم عرضهم على الملائكة﴾ [البقرة/31]، ﴿وعرضوا على ربك صفا﴾ [الكهف/48]، ﴿إنا عرضنا الأمانة﴾ [الأحزاب/ 72]، ﴿وعرضنا جهنم يومئذ للكافرين عرضا﴾ [الكهف/100]، ﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار﴾ [الأحقاف/20].
وعرضت الجند، والعارض: البادي عرضه، فتارة يخص بالسحاب نحو: ﴿هذا عارض ممطرنا﴾ [الأحقاف/24]، وبما يعرض من السقم، فيقال: به عارض من سقم، وتارة بالخد نحو: أخذ من عارضيه، وتارة بالسن، ومنه قيل: العوارض للثنايا التي تظهر عند الضحك، وقيل: فلان شديد العارضة (انظر: البصائر 4/44. ومنه سمى ابن العربي شرحه للترمذي: عارضة الأحوذي) كناية عن جودة البيان، وبعير عروض: يأكل الشوك بعارضيه، والعرضة: ما يجعل معرضا للشيء. قال تعالى: ﴿ولا تجعلوا الله عرضة لأيمانكم﴾ [البقرة/224]، وبعير عرضة للسفر. أي: يجعل معرضا له، وأعرضك أظهر عرضه. أي: ناحيته.
فإذا قيل: أعرض لي كذا. أي: عرضه فأمكن تناوله، وإذا قيل: أعرض عني، فمعناه: ولى مبديا عرضه. قال: ﴿ثم أعرض عنها﴾ [السجدة/22]، ﴿فأعرض عنهم وعظهم﴾ [النساء/63]، ﴿وأعرض عن الجاهلين﴾ [الأعراف/199]، ﴿ومن أعرض عن ذكري﴾ [طه/ 124]، ﴿وهم عن آياتها معرضون﴾ [الأنبياء/32]، وربما حذف عنه استغناء عنه نحو: ﴿إذا فريق منهم معرضون﴾ [النور/48]، ﴿ثم يتولى فريق منهم وهم معرضون﴾ [آل عمران/23]، ﴿فأعرضوا فأرسلنا عليهم﴾ [سبأ/ 16]، وقوله: ﴿وجنة عرضها السموات والأرض﴾ [آل عمران/133]، فقد قيل: هو العرض الذي خلاف الطول، وتصور ذلك على أحد وجوه: إما أن يريد به أن يكون عرضها في النشأة الآخرة كعرض السموات والأرض في النشأة الأولى، وذلك أنه قد قال: ﴿يوم تبدل الأرض غير الأرض والسموات﴾ [إبراهيم/48]، ولا يمتنع أن تكون السموات والأرض في النشأة الآخرة أكبر مما هي الآن. وروي أن يهوديا سأل عمر رضي الله عنه عن هذه الآية فقال: فأين النار؟ فقال عمر: إذا جاء الليل فأين النهار (أخرج البزار والحاكم وصححه عن أبي هريرة قال: جاء رجل إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: أرأيت قوله: ﴿وجنة عرضها السموات والأرض﴾ فأين النار؟ قال: أرأيت الليل إذا لبس كل شيء فأين النهار؟ قال: حيث شاء الله. قال: فكذلك حيث شاء الله. المستدرك 1/36.
- وأخرج عبد بن حميد وابن جرير وابن المنذر عن طارق بن شهاب أن ناسا من اليهود سألوا عمر بن الخطاب عن: ﴿جنة عرضها السموات والأرض﴾ فأين النار؟ فقال عمر: إذا جاء الليل فأين النهار، وإذا جاء النهار فأين الليل؟ فقالوا: لقد نزعت مثلها من التوراة. راجع: الدر المنثور 2/315). وقيل: يعني بعرضها سعتها لا من حيث المساحة ولكن من حيث المسرة، كما يقال في ضده: الدنيا على فلان حلقة خاتم، وكفة حابل، وسعة هذه الدار كسعة الأرض، وقيل: العرض ههنا من عرض البيع (وهذا قول أبي مسلم الأصفهاني محمد بن بحر. قال بيان الحق النيسابوري: وتعسف ابن بحر في تأويلها فقال: عرضها: ثمنها لو جاز بيعها، من المعاوضة في عقود البياعات. انظر: وضح البرهان بتحقيقنا 1/251)، من قولهم: بيع كذا بعرض: إذا بيع بسلعة، فمعنى عرضها أي: بدلها وعوضها، كقولك: عرض هذا الثوب كذا وكذا. والعرض: ما لا يكون له ثبات، ومنه استعار المتكلمون العرض لما لا ثبات له إلا بالجوهر كاللون والطعم، وقيل: الدنيا عرض حاضر (انظر البصائر 4/46، وعمدة الحفاظ: عرض)، تنبيها أن لا ثبات لها. قال تعالى: ﴿تريدون عرض الدنيا والله يريد الآخرة﴾ [الأنفال/ 67]، وقال: ﴿يأخذون عرض هذا الأدنى ويقولون: سيغفر لنا وإن يأتهم عرض مثله﴾ [الأعراف/169]، وقوله: ﴿لو كان عرضا قريبا﴾ [التوبة/42]، أي: مطلبا سهلا. والتعريض: كلام له وجهان من صدق وكذب، أو ظاهر وباطن. قال: ﴿ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء﴾ [البقرة/ 235]، قيل: هو أن يقول لها: أنت جميلة، ومرغوب فيك ونحو ذلك.

### Türkçe

- **العرض**: uzunluğun zıddı; aslı, cisimler hakkında söylenmesidir; sonra, ﴿**فذو دعاء عريض**﴾ [Fussılet/51] dediği gibi, başkalarında da kullanılır. Ve **العرض** yan (taraf) ile tahsis edildi; ve **أعرض** şey: onun **عرض**’ı göründü; ve ben değneği kabın üzerine enlemesine koydum; ve şey onun boğazında **اعترض** etti: onda enlemesine durdu; ve at yürüyüşünde **اعترض** etti; onda **عرضيه** vardır. Yani: zorluktan dolayı yürüyüşünde bir itiraz (enlemesine sapma) vardır. Ve ben şeyi satışa, ve falana, ve falan için arz ettim; şu gibi: ﴿**ثم عرضهم على الملائكة**﴾ [Bakara/31]، ﴿**وعرضوا على ربك صفا**﴾ [Kehf/48]، ﴿**إنا عرضنا الأمانة**﴾ [Ahzâb/72]، ﴿**وعرضنا جهنم يومئذ للكافرين عرضا**﴾ [Kehf/100]، ﴿**ويوم يعرض الذين كفروا على النار**﴾ [Ahkâf/20].
Ve ben askeri yokladım (geçit yaptırdım); ve **العارض**: **عرض**’ı görünen (beliren)dir; bazen bulut ile tahsis edilir; şu gibi: ﴿**هذا عارض ممطرنا**﴾ [Ahkâf/24]. Ve bazen hastalıktan arız olan şey ile; şöyle denir: onda hastalıktan bir **عارض** vardır. Ve bazen yanak ile; şu: onun iki **عارض**’ından aldı. Ve bazen diş ile; bundan dolayı denildi: **العوارض** gülme sırasında görünen ön dişlerdir. Ve denildi: falan, **شديد العارضة**’dır (bak: el-Basâir 4/44. Ve bundan dolayı İbnü’l-‘Arabî, Tirmizî şerhini şöyle adlandırdı: **عارضة الأحوذي**) beyanın iyiliğine kinaye olarak. Ve **بعير عروض**: dikenleri iki **عارض**’ı ile yer. Ve **العرضة**: bir şey için maruz kılınan (hedef yapılan) şeydir. Yüce Allah dedi: ﴿**ولا تجعلوا الله عرضة لأيمانكم**﴾ [Bakara/224]. Ve deve, yolculuk için **عرضة**’dır. Yani: ona maruz kılınır. Ve **أعرضك**: onun **عرض**’ını, yani: tarafını (yanını) ortaya çıkardı.
Şu halde denilirse: **أعرض لي** şöyle şöyle. Yani: onun **عرض**’ını gösterdi de onu almak mümkün oldu. Ve denilirse: **أعرض عني**; bunun manası: **عرض**’ını göstererek yüz çevirdi. Dedi: ﴿**ثم أعرض عنها**﴾ [Secde/22]، ﴿**فأعرض عنهم وعظهم**﴾ [Nisâ/63]، ﴿**وأعرض عن الجاهلين**﴾ [A‘râf/199]، ﴿**ومن أعرض عن ذكري**﴾ [Tâhâ/124]، ﴿**وهم عن آياتها معرضون**﴾ [Enbiyâ/32]. Ve bazen ondan (**عنه**) hazfedilir, ona ihtiyaç duymamaktan dolayı; şu gibi: ﴿**إذا فريق منهم معرضون**﴾ [Nûr/48]، ﴿**ثم يتولى فريق منهم وهم معرضون**﴾ [Âl-i İmrân/23]، ﴿**فأعرضوا فأرسلنا عليهم**﴾ [Sebe’/16]. Ve O’nun sözü: ﴿**وجنة عرضها السموات والأرض**﴾ [Âl-i İmrân/133]; bunun hakkında denildi ki: o, uzunluğun zıddı olan **العرض**’tır. Ve bu, şu vecihlerden biri üzere tasavvur edilir: ya bununla, ahiret yaratılışında onun **عرض**’ının, birinci yaratılışta göklerin ve yerin **عرض**’ı gibi olmasını murad eder; çünkü O şöyle demiştir: ﴿**يوم تبدل الأرض غير الأرض والسموات**﴾ [İbrâhîm/48]. Ve ahiret yaratılışında göklerin ve yerin şimdi olduklarından daha büyük olması imkânsız değildir. Ve rivayet edildi ki bir Yahudi, Ömer’e رضي الله عنه bu âyet hakkında sordu; dedi ki: peki ateş nerede? Ömer dedi: gece geldiğinde gündüz nerede? (Bezzâr ve Hâkim, Ebû Hureyre’den çıkardı ve sahih saydı; dedi: bir adam رسول الله صلى الله عليه وسلم’e geldi ve dedi: O’nun sözü ﴿**وجنة عرضها السموات والأرض**﴾ hakkında ne dersin; peki ateş nerede? Dedi: gece her şeyi bürüdüğünde gündüz nerede? Dedi: Allah’ın dilediği yerdedir. Dedi: işte bunun gibi, Allah’ın dilediği yerdedir. el-Müstedrek 1/36.
- Ve Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir, Târık b. Şihâb’dan çıkardı: Yahudilerden birtakım kimseler Ömer b. el-Hattâb’a ﴿**جنة عرضها السموات والأرض**﴾ hakkında sordular; peki ateş nerede? Ömer dedi: gece geldiğinde gündüz nerede, gündüz geldiğinde gece nerede? Dediler: sen onun benzerini Tevrat’tan çekip çıkardın. (bkz: ed-Dürrü’l-Mensûr 2/315). Ve denildi: onun **عرض**’ı ile, alan bakımından değil fakat sevinç bakımından genişliğini murad eder; nitekim zıddında şöyle denir: dünya falan için yüzük halkasıdır, ve gebe (deve) sahibinin avucu kadardır; ve bu evin genişliği yerin genişliği gibidir. Ve denildi: buradaki **العرض**, satışın **عرض**’ındandır (bu, Ebû Müslim el-İsfahânî Muhammed b. Bahr’ın sözüdür. Beyânü’l-Hakk en-Nîsâbûrî dedi: İbn Bahr onu te’vil etmede tekellüfe girdi; şöyle dedi: onun **عرض**’ı: eğer satılması caiz olsaydı, satış akitlerindeki muâvaza (bedelleşme) cinsinden, onun bedeli. bkz: Vudıh el-Burhân, tahkikimizle 1/251); onların sözü olan: **بيع** şöyle şöyle **بعرض**: bir mal ile satıldığında. O halde “onun **عرض**’ı”nın manası: onun bedeli ve ivazı; senin “bu elbisenin **عرض**’ı şöyle şöyle” demen gibi. Ve **العرض**: kendisi için sebat olmayan şeydir; bundan dolayı kelâmcılar, cevher ile ancak sebatı olan şeye, renk ve tat gibi, **العرض** adını ödünç aldılar. Ve denildi: dünya, hazır bir **عرض**’dır (bkz. el-Basâir 4/46, ve ‘Umdetü’l-Huffâz: **عرض**); onun için sebat olmadığını bildirmek için. Yüce Allah dedi: ﴿**تريدون عرض الدنيا والله يريد الآخرة**﴾ [Enfâl/67]. Ve dedi: ﴿**يأخذون عرض هذا الأدنى ويقولون: سيغفر لنا وإن يأتهم عرض مثله**﴾ [A‘râf/169]. Ve O’nun sözü: ﴿**لو كان عرضا قريبا**﴾ [Tevbe/42]; yani: kolay bir istek olsaydı. Ve **التعريض**: doğruluk ve yalan, yahut zahir ve batın olmak üzere iki yüzü olan sözdür. Dedi: ﴿**ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء**﴾ [Bakara/235]. Denildi: ona “sen güzelsin, sana rağbet edilir” ve bunun benzeri şeyler söylemesidir.
