# عرط — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%B7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: عرط

باب العين والطاء مع الراء
عطر ، عرط ، طعر : مستعملة .
رعط ، رطع ، طرع : مهملة .
عطر : قال الليث : العِطْر : اسم جامع لهذه الأشياء التي تعالج للطيب . وبَيَاعه : العَطّار ، وحِرْفته : العِطارة . ورجلٌ عَطِر وامرأةٌ عَطرَة إذا تعاهدا أنفسهما بالطيب . وقال غيره : رجلٌ عَطِر وامرأةٌ عَطِرَة إذا كانا طيّبَيْ ريح الجِرْمِ وإن لم يتعطّرا . وقال ابن الأعرابي : رجلٌ عاطِرٌ ، وجمعه عُطُر ، وهو المحِبّ للطِيبِ . وقال : رجلٌ عاطِر وعَطِر ومِعطار ومِعطِير . والمرأة مثله . وزاد غيره : يقال امرأة عَطِرة مَطِرة بَضّة مَضَّة . قال : والمَطِرة : الكثيرة السِوَاك ، وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : ناقة مِعْطَرة ومِعطار وعِرْمِسٌ أي كريمة . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه : تأطَّرت المرأةُ وتعطّرت إذا أقامت في بيت أبويها ولم تتزوَّج . وقرأت في كتاب ( المعاني ) للباهليّ في قول الراجز :
لهْفي على عَنْزين لا أنساهُما
كأنَّ ظِل حَجَرٍ صغراهما
وصَالِغٌ مُعْطَرة كبراهما
قال مُعطَرة : حمراء . وجعل الأخرى ظل حجر لأنها سوداء . قال شمر : ناقة عَطَّارة وعطِرة وتاجرة إذا كانت نافقة في السوق . وقال أبو عبيدة : يقال : بطني أعْطِري وسائري فذري يقال ذلك لمن أتاك بما لا يحتاج إليه ويمنعك ما تحتاج إليه ، كأنه في التمثيل رجل جائع أتى قوماً فطيَّبوه .
عرط : أهمله الليث . وقال أبو الحسن اللِحْياني : العَقْرب يقال لها أُمّ العِرْيَط . ويقال عَرَط فلان عِرض فلان واعترطه إذا اقترضه بالغِيبة وأصل العَرْطُ : الشقّ حتى يَدْمَى .
طعر : روى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الطَعْرُ إجبار القاضي الرجلَ على الحكم . قلت : وهذا مما أهمله الليث . وهو حرف غريب لم يروِه غير أبي عُمَر صاحب كتاب ( الياقوت ) .
وقال ابن دريد في ( كتابه ) : طَعَرَ فلان جاريته طَعْراً ورَطَعَها رَطْعاً ، يكنَى به عن الجماع . ولم أسمعها لغيره ولا أدري ما صحتها . قال : وقال : اعترط الرجلُ إذا أبعَدَ في الأرض .

### Türkçe

باب **العين** ve **الطاء** ile **الراء** babı

**عطر** ، **عرط** ، **طعر** : kullanımdadır.

**رعط** ، **رطع** ، **طرع** : ihmâl edilmiştir.

**عطر** : **الليث** dedi: **العِطْر**: güzel koku için işlenen bu şeylerin tümüne şâmil bir isimdir. Onun satıcısı: **العَطّار**; mesleği: **العِطارة**. Ve bir erkek **عَطِر** ve bir kadın **عَطرَة** olur; nefislerini güzel koku ile karşılıklı olarak gözetip süründükleri zaman. Başkası dedi: Bir erkek **عَطِر** ve bir kadın **عَطِرَة** olur; beden kokusu güzel kokulu oldukları zaman, güzel koku sürünmeseler bile. **ابن الأعرابي** dedi: Bir erkek **عاطِرٌ**; onun çoğulu **عُطُر**’dur; o, güzel koku seven kimsedir. Dedi: Bir erkek **عاطِر** ve **عَطِر** ve **مِعطار** ve **مِعطِير**. Kadın da onun gibidir. Başkası artırdı: “**امرأة عَطِرة مَطِرة بَضّة مَضَّة**” denir. Dedi: **المَطِرة**: misvakı çok olan. **المنذريّ** bana **ثعلب**’den, o da **ابن الأعرابي**’den haber verdi; dedi: **ناقة مِعْطَرة** ve **مِعطار** ve **عِرْمِسٌ**; yani soylu. **أبو العباس** **عمرو**’dan, o da babasından rivayet etti: Kadın **تأطَّرت** ve **تعطّرت**; ebeveyninin evinde ikamet edip evlenmediği zaman. **الباهليّ**nin ( **المعاني** ) kitabında, recez söyleyenin şu sözü hakkında okudum:

لهْفي على عَنْزين لا أنساهُما
كأنَّ ظِل حَجَرٍ صغراهما
وصَالِغٌ مُعْطَرة كبراهما

**مُعطَرة** dedi: kırmızı. Diğerini “taş gölgesi” yaptı; çünkü o siyahtır. **شمر** dedi: Deve **عَطَّارة** ve **عطِرة** ve **تاجرة** (olur); pazarda revaçta olduğu zaman. **أبو عبيدة** dedi: “**بطني أعْطِري وسائري فذري**” denir; bu, sana ihtiyaç duymadığın şeyi getirip ihtiyaç duyduğun şeyi senden esirgeyen kimse için söylenir; sanki temsilde, aç bir adam bir kavme geldi de onu güzel kokulandırdılar.

**عرط** : **الليث** onu ihmâl etti. **أبو الحسن اللِحْياني** dedi: Akrebe **أُمّ العِرْيَط** denir. Ve “Falan, falanın ırzını **عَرَط** etti ve onu **اعترطه**” denir; onu gıybetle ödünç almış gibi (yaptı) demektir. **العَرْطُ**’un aslı: kanayıncaya kadar yarmaktır.

**طعر** : **أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti; dedi: **الطَعْرُ**: kadının, erkeği hükme zorlamasıdır. Dedim: Bu, **الليث**’in ihmâl ettiklerindendir. Ve o, garip bir harftir; onu, ( **الياقوت** ) kitabının sahibi **أبي عُمَر**’dan başkası rivayet etmemiştir.

**ابن دريد** ( kitabında ) dedi: Falan, câriyesini **طَعَرَ**; **طَعْراً** (yaptı) ve onu **رَطَعَها**; **رَطْعاً** (yaptı); bununla cima‘dan kinaye edilir. Onu ondan başkası için işitmedim ve sıhhati nedir bilmiyorum. Dedi: Ve dedi: Adam **اعترط** etti; yeryüzünde uzaklaştığı zaman.
