# عرفج (ع-ر-ف-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ر - ف - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عرفج:
العَرْفَجُ: نباتٌ من نَبات الصَّيف ليِّنٌ أغْبَر له ثَمَرةٌ خَشْناء كالحَسَكِ، الواحدة عَرْفَجةٌ. وهو سريع الاتّقاد، قال لبيد:
مَشْمُولةٍ غُلِثَتْ بنابِتِ عَرْفَجٍ		كدُخانِ نار ساطِعٍ أسنامُها

##### Türkçe

عرفج:
**العَرْفَجُ**: yaz bitkilerinden bir bitki; yumuşak, tozlu; ona **الحَسَكِ** gibi kaba bir meyve vardır; teki **عَرْفَجةٌ**’dir. Ve o, çabuk tutuşandır; Lebîd dedi ki:
مَشْمُولةٍ غُلِثَتْ بنابِتِ **عَرْفَجٍ**		كدُخانِ نار ساطِعٍ أسنامُها

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَرْفَجُ: شجر يَنْبُتُ في السهل، الواحدة عَرْفَجَةٌ.

##### Türkçe

**العَرْفَجُ**: düzlükte biten bir ağaç; tekili **عَرْفَجَةٌ**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَرْفَج والعِرْفج: نبت، وقيل: هو ضرب من النبات سُهْلِيٌّ سريع الانقياد، واحدته عَرْفَجَة، ومنه سمي الرجل؛ وقيل: هو من شجر الصيف وهو لَيِّن أَغبرُ له ثمرة خَشناء كالحَسَك؛ وقال أَبو زياد: العَرْفَجُ طَيِّب الرِّيح أَغبرُ إِلى الخضرة، وله زَهْرة صفراء وليس له حب ولا شَوْك؛ قال أَبو حنيفة: وأَخبرني بعض الأَعراب أَن العَرْفَجة أَصلها واسع، يأْخذ قطعة من الأَرض تَنْبت لها قُضْبان كثيرة بقدر الأَصل، وليس لها ورَق له بال، إِنما هي عيدان دِقاق، وفي أَطرافها زُمَعٌ يظهر في رؤوسها شيء كالشعَر أَصفر؛ قال: وعن الأَعراب القُدُم العَرْفَجُ مثل قِعْدة الإِنسان يبيضُّ إِذا يَبِس، وله ثمرة صفراء، والإِبلُ والغنم تأْكله رَطْباً ويابساً، ولَهَبُه شديد الحمرة ويبالَغ بحمرته، فيقال: كأَن لِحيته ضِرام عَرْفَجة؛ وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: خرج كأَن لِحيته ضِرام عَرْفَج، فُسِّر بأَنه شجر معروف صغير سريع الاشتعال بالنار، وهو من نَبات الصيف. ومن أَمثالهم: كَمَنِّ الغيثِ على العَرْفَجة أَي أَصابها وهي يابسة فاخضرّت؛ قال أَبو زيد: يقال ذلك لمن أَحسنتَ إِليه، فقال لك: أَتمنُّ عليَّ؟ الأَزهري: العَرْفَج من الجَنْبَةِ وله خوصَة؛ ويقال: رَعَيْنا رِقَة العَرْفَج وهو ورقُه في الشتاء. قال أَبو عمرو: إِذا مُطِر العَرْفَج ولانَ عُوده، قيل: قد ثَقَب عُوده، فإِذا اسودَّ شيئاً، قيل: قد قَمِلَ، فإِذا ازداد قليلاً، قيل: قدِ ارْقاطَّ، فإِذا ازداد شيئاً، قيل: قد أَدْبَى، فإِذا تَمَّت خُوصته، قيل: قد أَخْوَصَ. قال الأَزهري: ونارُ العَرْفَج تسَمّيها العرب نار الزَّحْفَتَيْن، لأَن الذي يُوقدها يزحَف إِليها، فإِذا اتَّقَدَت زحَف عنها.

##### Türkçe

**العَرْفَج** ve **العِرْفج**: bir bitkidir; ve denildi ki: o, bitkiden bir türdür; düz-ova bitkisidir, çabuk boyun eğer; onun bir tanesi **عَرْفَجَة**’dir; ondan dolayı adama ad verildi; ve denildi ki: o, yaz ağacındandır ve yumuşaktır, tozlu-boz renklidir; onun, **الحَسَك** gibi kaba bir meyvesi vardır; Ebû Ziyâd dedi: **العَرْفَجُ** güzel kokuludur, yeşilliğe doğru tozlu-boz renklidir; onun sarı bir çiçeği vardır ve onun ne tanesi vardır ne de dikeni; Ebû Hanîfe dedi: ve bana bazı bedevîler haber verdi ki **العَرْفَجة**’nin kökü geniştir; yerden bir parça alır; ona, kök miktarınca birçok dallar biter; onun, değeri olan bir yaprağı yoktur; ancak o, ince çubuklardır; ve uçlarında, başlarında sarı saç gibi bir şey görünen küçük demetler vardır; dedi: ve eski bedevîlerden: **العَرْفَجُ** insanın oturuşu gibidir; kuruduğu zaman beyazlar; onun sarı bir meyvesi vardır; develer ve koyunlar onu yaş ve kuru yer; onun alevi şiddetli kırmızıdır ve onun kırmızılığında mübalağa edilir; şöyle denir: sanki sakalı **ضِرام عَرْفَجة**’dir; Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: çıktı, sanki sakalı **ضِرام عَرْفَج** idi; şu şekilde tefsir edildi: o, bilinen bir ağaçtır; küçük, ateşle çabuk tutuşandır; ve o, yaz bitkisindendir. Onların darbımesellerinden: **كَمَنِّ الغيثِ على العَرْفَجة**; yani: ona isabet etti, o kuru iken, böylece yeşerdi; Ebû Zeyd dedi: bu, kendisine iyilik ettiğin kimse için söylenir; sonra sana dedi ki: “Bana minnet mi ediyorsun?” Ezherî: **العَرْفَج** **الجَنْبَةِ**’dendir ve onun **خوصَة**’si vardır; ve denilir: **رَعَيْنا رِقَة العَرْفَج**; o, kışın onun yaprağıdır. Ebû Amr dedi: **العَرْفَج** yağmur aldığı ve dalı yumuşadığı zaman, “dalı delinmiştir” denir; sonra biraz karardığı zaman, “bitlenmiştir” denir; sonra biraz arttığı zaman, “**ارْقاطَّ** olmuştur” denir; sonra biraz arttığı zaman, “**أَدْبَى** olmuştur” denir; sonra **خُوصته** tamam olduğu zaman, “**أَخْوَصَ** olmuştur” denir. Ezherî dedi: ve **العَرْفَج**’in ateşine Araplar **نار الزَّحْفَتَيْن** adını verirler; çünkü onu yakan kimse ona doğru sürünür; o tutuştuğu zaman ondan sürünerek uzaklaşır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العرفج: شجر  ، وقيل: ضرب من النبات  سهلي  سريع الانقياد  واحدته بهاء، وبه  وفي بعض النسخ: ومنه :سمي الرجل  . وقيل: هو من شجر الصيف لين أغبر، له ثمرة خشناء كالحسك. وقال أبو زياد: العرفج: طيب الريح أغبر إلى الخضرة، وله زهرة صفراء، وليس له حب ولا شوك. قال أبو حنيفة: وأخبرني بعض الأعراب أن العرفجة أصلها واسع، يأخذ قطعة من الأرض تنبت لها قضبان كثيرة بقدر الأصل، وليس لها ورق  له بال  إنما هي عيدان دقاق، وفي أطرافها زمع يظهر في رؤوسها شيء كالشعر أصفر. قال: وعن الأعراب القدم: العرفج مثل قعدة الإنسان، يبيض إذا يبس، وله ثمرة صفراء، والإبل والغنم تأكله رطبا ويابسا، ولهبه شديد الحمرة، ويبالغ بحمرته فيقال: كأن لحيته ضرام عرفجة. وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه:  خرج كأن لحيته ضرام عرفج  .
 ومن أمثالهم:  كمن الغيث على العرفجة  ، أي أصابها وهي يابسة فاخضرت. قال أبو زيد: يقال ذلك لمن أحسنت إليه، فقال لك: أتمن علي?

  وقال أبو عمرو: إذا مطر العرفج ولان عوده قيل: قد ثقب عوده، فإذا اسود شيئا قيل: قد قمل، فإذا ازداد قليلا قيل: قد ارقاط، فإذا ازداد شيئا قيل: قد أدبى، فإذا تمت خوصته قيل: قد أخوص. قال الأزهري: ونار العرفج يسميها العرب نار الزحفتين، لأن الذي يوقدها يزحف إليها، إذا اتقدت زحف عنها. وذكر أبو عبيد البكري: فإذا ظهرت به خضرة النبات قيل: عرفجة خاضبة.
  والعرافج  . بالفتح:  رمال لا طريق فيها  .
  ولي العرفجة: ضرب من النكاح  .  وعرفجاء  ، بالمد  :ع، أو ماء لبني عميل  .

##### Türkçe

**العرفج**: bir ağaç; ve denildi ki: düzlüksel, çabuk boyun eğen bir bitki türü; onun bir teki **بالهاء**’dır; ve onunla; ve bazı nüshalarda: “Ve ondan: adam adlandırıldı” (diye geçer). Ve denildi ki: o, yaz ağacındandır; yumuşak, boz; onun, **الحسك** gibi kaba bir meyvesi vardır. Ebû Ziyâd dedi: **العرفج**: güzel kokuludur; bozdan yeşilliğe (çalar); onun sarı bir çiçeği vardır; onun ne tanesi vardır ne de dikeni. Ebû Hanîfe dedi: Ve bana bazı bedevîler haber verdi ki **العرفجة**’nin kökü geniştir; yerden bir parça alır; ona, kök miktarınca birçok dallar biter; onun, değeri olan bir yaprağı yoktur; ancak o, ince çubuklardır; ve uçlarında, başlarında sarı saç gibi bir şey görünen bir **زمع** ortaya çıkar. Dedi: Ve eski bedevîlerden (rivayetle): **العرفج** insanın oturuşu gibidir; kuruduğu zaman beyazlar; onun sarı bir meyvesi vardır; develer ve koyunlar onu yaş ve kuru yer; ve onun alevi şiddetli kırmızıdır; ve kırmızılığında mübalağa edilir de şöyle denir: “Sanki sakalı **ضرام عرفجة**’dir.” Ebû Bekir رضى الله عنه hadîsinde: “Çıktı; sanki sakalı **ضرام عرفج** idi.”

Ve onların darbımesellerindendir: “**كمن الغيث على العرفجة**”; yani onu, o kuru iken isabet etti de yeşerdi. Ebû Zeyd dedi: Bu, kendisine iyilik ettiğin kimse için söylenir; sonra sana dedi ki: “Bana mı minnet ediyorsun?”

Ebû Amr dedi: **العرفج** yağmur görür ve dalı yumuşarsa “Dalını deldi” denir; biraz karardığında “Bitlendi” denir; biraz arttığında “**ارقاط** oldu” denir; biraz arttığında “**أدبى** oldu” denir; **خوصته** tamam olduğunda “**أخوص** oldu” denir. Ezherî dedi: **العرفج**’in ateşine Araplar **نار الزحفتين** adını verir; çünkü onu yakan, ona doğru sürünür; tutuştuğu zaman ondan sürünerek uzaklaşır. Ebû Ubeyd el-Bekrî zikretti: Üzerinde bitkinin yeşilliği göründüğünde “**عرفجة خاضبة**” denir.

**العرافج**. Fetih ile: içinde yol olmayan kumlar.

**ولي العرفجة**: nikâhtan bir tür. Ve **عرفجاء**, med ile: ع; yahut Benî Umeyl’e ait bir su.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَرْفَجٌ
عَرْفَجٌ ذ A certain plant, (S,) or a sort of trees [or shrubs], (K,) growing in plain, or soft, land: n. un. with ة: (S, K:) it is said to be of the trees [or shrubs] of the صَيْف [meaning either spring or summer], soft, or pliable, dust-coloured, and having a rough produce like the حَسَك [or prickly heads of thistles and similar plants]: (TA:) Aboo-Ziyلd says, (O, TA,) as related by AHn, (O,) that it is of sweet, or pleasant, odour, dustcoloured, inclining to greenness, having a yellow blossom; (O, TA;) and when it becomes aggregated and abundant in a place, that place is called حَوْمَانٌ: (O:) it has no grains nor thorns: (O, TA:) it and the ثُمَام and the ضَعَة grow in plain, or soft, land, and on the mountain; and none of these has thorns: its firewood is the best of firewood in odour, and the quickest in taking fire and in blazing: (O:) AHn [also] says, certain of the Arabs of the desert informed me that its root is wide, occupying a [considerable] piece of ground; and it sends forth many shoots, proportionate to the root, without leaves, [but see خُوصٌ,] being only slender shoots, at the extremities whereof are [buds, or the like, such as are termed] زَمَع, at the heads of which appears a yellow substance like hair: and he says that, accord. to the ancient Arabs of the desert, it occupies a space like that of a man sitting, becomes white when it dries up, has a yellow produce, is eaten in the fresh and dry state by the camels and sheep or goats, and its flame is intensely red, whence one says, كَأَنَّ لِحْيَتَهُ ضِرَامُ عَرْفَجَةٍ or عَرْفَجٍ [As though his beard were the blazing, or flaming, of an 'arfajeh or of 'arfaj]. (TA.) The fire of the عرفج is called نَارُ الزَّحْفَتَيْنِ [The fire of the two walks]; because he who kindles it walks to it, and when it burns up he walks from it: (T, TA:) or because it quickly blazes and quickly subsides; so when it blazes they walk from it, and when it subsides they walk to it. (O. [See also art. زحف.]) When the greenness of plants appears in it, it is termed عَرْفَجَةٌ خَاضِبَةٌ. (Aboo- 'Obeyd El-Bekree, TA.) When it has been rained upon, and its stalk has become soft, one says ثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ: when it has become somewhat black, قَمِلَ: when a little more so, اِرْقَاطَّ: when more so, أَدْبَى: and when its خُوص are perfect, أَخْوَصَ. (AA, TA.) ― -b2- كَمَنِّ الغَيْثِ عَلَى العَرْفَجَةِ [Like the benefit conferred by the rain upon the 'arfajeh], meaning its falling upon it when dry, and causing it to become green, is a prov., said, accord. to AZ, to him upon whom thou hast conferred a benefit and who says to thee, Dost thou confer a benefit upon me? (TA.) ― -b3- لَىُّ العَرْفَجَةِ signifies A certain mode of coïtus. (O, K.)

عَرَافِجُ
عَرَافِجُ ذ Sands in which is no road. (O, K. [In the latter it is expl. as though it were a proper name.])

##### Türkçe

عَرْفَجٌ
**عَرْفَجٌ**: Belli bir bitki, (S,) yahut bir çeşit ağaçlar [veya çalılar], (K,) düz, yahut yumuşak, arazide yetişen: tekil isim (n. un.) **ة** ile: (S, K:) onun **صَيْف**’in ağaçlarından [veya çalılarından] olduğu söylenir [**صَيْف** ya bahar ya da yaz mânâsında], yumuşak, yahut bükülebilir, toz renkli, ve **حَسَك** gibi [yahut devedikeni başları ve benzeri bitkilerin dikenli başları gibi] kaba bir mahsulü olan: (TA:) Ebû-Ziyâd der ki, (O, TA,) AHn’nin rivayet ettiği üzere, (O,) o, tatlı, yahut hoş, kokuludur, toz renkli, yeşilliğe meyleden, sarı bir çiçeği olan; (O, TA;) ve bir yerde toplanıp bol olunca, o yere **حَوْمَانٌ** denir: (O:) onun ne taneleri vardır ne de dikenleri: (O, TA:) o ve **ثُمَام** ve **ضَعَة** düz, yahut yumuşak, arazide ve dağ üzerinde yetişir; ve bunların hiçbirinde diken yoktur: onun odunu, koku bakımından odunların en iyisidir, ve tutuşmada ve alevlenmede en çabuk olanıdır: (O:) AHn [ayrıca] der ki, çöl Araplarından bazıları bana haber verdi ki onun kökü geniştir, yerden [kayda değer] bir parçayı kaplar; ve köke orantılı birçok sürgün çıkarır, yapraksız, [fakat bk. **خُوصٌ**,] yalnız ince sürgünler olup, uçlarında [tomurcuklar yahut benzeri, **زَمَع** diye adlandırılan şeyler] vardır; onların başlarında kıl gibi sarı bir madde görünür: ve der ki, eski çöl Araplarına göre, oturan bir adamın yeri gibi bir yer kaplar, kuruyunca beyaz olur, sarı bir mahsulü vardır, taze ve kuru hâlde develer ve koyunlar yahut keçiler tarafından yenir, ve onun alevi şiddetle kırmızıdır; bundan dolayı şöyle denir: **كَأَنَّ لِحْيَتَهُ ضِرَامُ عَرْفَجَةٍ** veya **عَرْفَجٍ** [Sanki onun sakalı bir **عَرْفَجَة**’nin yahut **عَرْفَج**’in alevlenmesi yahut alevi gibidir]. (TA.) **عَرْفَج**’in ateşine **نَارُ الزَّحْفَتَيْنِ** [iki yürüyüşün ateşi] denir; çünkü onu yakan kimse ona doğru yürür, ve o yanıp bitince ondan yürür: (T, TA:) yahut çünkü çabuk alevlenir ve çabuk sönümlenir; böylece alevlenince ondan yürürler, sönümlenince ona yürürler. (O. [Ayrıca bk. madde **زحف**.]) Bitkilerin yeşilliği onda görününce, ona **عَرْفَجَةٌ خَاضِبَةٌ** denir. (Ebû-‘Ubeyd el-Bekrî, TA.) Üzerine yağmur yağınca, ve onun sapı yumuşayınca, şöyle denir: **ثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ**: biraz karardığında, **قَمِلَ**: biraz daha olunca, **اِرْقَاطَّ**: daha olunca, **أَدْبَى**: ve onun **خُوص**’ları tamam olunca, **أَخْوَصَ**. (AA, TA.) ― -b2- **كَمَنِّ الغَيْثِ عَلَى العَرْفَجَةِ** [Yağmurun **عَرْفَجَة** üzerine sağladığı fayda gibi], yani onun kuru iken üzerine düşmesi ve onu yeşertmesi; bir darbımeseldir; AZ’ye göre, kendisine bir fayda sağladığın ve sana “Bana fayda mı sağlıyorsun?” diyen kimse hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- **لَىُّ العَرْفَجَةِ** belli bir cinsel birleşme tarzını ifade eder. (O, K.)

عَرَافِجُ
**عَرَافِجُ**: İçinde yol bulunmayan kumlar. (O, K. [İkincisinde, sanki bir özel ad imiş gibi açıklanmıştır.])
