# عرقب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%82%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عرقب

عَرْقَبَ الدَّابَّةَ
Q. 1 عَرْقَبَ الدَّابَّةَ ذ He hocked, houghed, hamstrung, or cut the hock-tendon of, the beast. (S, A, O, K, *) ― -b2- And عَرْقَبَهُ He raised his hocks, (namely, a camel's, O,) in order that he might stand up: (O, K:) he assisted him (i. e. a camel) to stand up, by raising [his hocks]. (TA.) Thus the verb has two contr. meanings. (K.) ― -b3- And عَرْقَبَ (assumed tropical:) He practised artifice, craft, or cunning. (O, K.) One says, اـِذَا أَعْيَاكَ غَرِيمُكَ فَعَرْقِبْ (assumed tropical:) [When thy debtor wearies thee,] practise artifice, &c. (AA, O, TA.)

تَعَرْقَبَ
Q. 2 تَعَرْقَبَ ذ He mounted a beast from behind. (O, TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) He took his course along the narrow roads, or ways, of the mountain, which are called عَرَاقِيب. (S, O, K.) ― -b3- And تعرقب لِخَصْمِهِ (assumed tropical:) He pursued a way hidden from his adversary: said when one adopts another and easier course of speech. (TA.) ― -b4- And تعرقب عَنِ الأَمْرِ (assumed tropical:) He turned away, or declined, from the affair. (K.) ― -b5- اـِذَا مَطَلَ تَعَقْرَبَ وَاـِذَا وَعَدَ تَعَرْقَبَ (assumed tropical:) [When he puts off the fulfilment of his promise, he acts like 'Akrab (a man notorious for putting off the fulfilment of his promises); and when he promises, he acts like 'Orkoob] (A, TA) is a prov. (TA. [See the following paragraph, last sentence but one.])

عُرْقُوبٌ
عُرْقُوبٌ ذ [The tendo Achillis, or heel-tendon;] a certain tense, (T, A, Mgh, Msb,) or thick, (K,) or thick and tense, (S, O,) tendon, (T, S, A, Mgh, O, Msb, K,) behind the two ankle-bones, (T, A, Mgh, Msb,) above the heel; (S, O, K;) the thing that conjoins the shank and the foot; (As, TA;) in a human being: (S, O, K:) pl. عَرَاقِيبُ. (TA, &c.) The saying of the Prophet, وَيْلٌ لِلْعَرَاقِيبِ مِنَ النَّارِ [Woe to the heel-tendons from the fire of Hell] means, to him who neglects the washing of them (Mgh, Msb) in the [ablution termed] وُضُوْء. (Msb.) ― -b2- [In a beast, it is in some instances applied to The hock, or hough; i. e.] the عُرْقُوب of a beast is that which, in its hind leg, corresponds to the رَكْبَة [or knee] in its fore leg: (S, O, K:) [in other instances, it is applied to the tendon of the hock, or hough; i. e., to the hamstring; for, as] As says, in every quadruped, the عُرْقُوبَانِ are in the hind legs, and the رُكْبَتَانِ in the fore legs; (S, O, TA;) and the عُرْقُوب of the horse is the tendon that conjoins the part wherein meet the وَظِيف [here meaning the metatarsus] and the سَاق [here meaning the tibia]: (TA: [he says “ of the horse, ” instead of using a more comprehensive term, app. because he is describing that animal:]) it is, in a quadruped, the tendon that [corresponds to that which in a human being] is behind the two ankle-bones, between the joint of the foot and the shank: in a human being it is a little above the heel. (TA, from an explanation of a trad. [This last explanation evidently employs terms according to their applications in the comparative anatomy of quadrupeds and human beings, and therefore requires the words which I have supplied. That عُرْقُوبٌ, in relation to a beast, signifies the hocktendon is well known: and that it also signifies the hock itself is shown by a usage of the verb عَرْقَبَ (for it is by raising the hocks that a man assists a camel to stand up), and by an explanation voce رُكْبَةٌ.]) شَرٌّ مَا أَجَآءَكَ اـِلَى مُخَّةِ عُرْقُوبٍ [It is an evil thing that has compelled thee to have recourse to the marrow of a hock] (K, TA) is a prov. (TA) applied to him who seeks to obtain a thing from a mean, or sordid, person; (K, TA;) for the عرقوب has no marrow. (TA.) And one says, فُلَانٌ يَضْرِبُ العَرَاقِيبَ ويَقْرَعُ الظَّنَابِيبَ [Such a one smites the hock-tendons of camels to slaughter them, and strikes the shins of camels to make them lie down that he may mount them in haste]; meaning that he entertains guests and gives aid, or succour. (A.) ― -b3- عُرْقُوبُ الأَسَدِ is a name of The Thirteenth Mansion of the Moon. (Kzw: see العَوَّآءُ, in art. عو.) ― -b4- طَيْرُ عُرْقُوبٍ is an appellation given to Any bird from which one augurs evil to camels, because it wounds them in the hocks or hock-tendons (يُعَرْقِبُهَا). (Meyd, TA.) The Arabs say that when the bird called أَخْيَل [q. v.] lights upon a camel, its hocks, or hock-tendons, will assuredly be laid bare: and accord. to the [O and] K, طَيْرُ العَرَاقِيبِ is an appellation of The [bird called] شِقِرَّاق [which is said in the S &c. to be the same as the أَخْيَل]; and [Sgh and SM add that] they regard it as of evil omen. (TA.) ― -b5- عُرْقُوبُ القَطَا means The سَاق [or shank] of the قطا [or sand-grouse]. (S, O, K.) To this a thing is hyperbolically likened to denote its shortness: one says يَوْمٌ أَقْصَرُ مِنْ عُرْقُوبِ القَطَا [A day shorter than the shank of the katà]: (L, TA:) and a poet says, (S, &c.,) namely, El-Find Ez-Zimmلnee, (O, L, TA,) or, accord. to Seer, Imra-el- Keys Ibn-'ءbis, (IB, L, TA,)
وَنَبْلِى وَفُقَاهَا كَعَرَاقِيبِ قَطًا طُحْلِ
[And my arrows, with their notches, like the shanks of ash-coloured sand-grouse]. (S, O, L, TA.) ― -b6- عُرْقُوبٌ also signifies (assumed tropical:) A turning, or bending, part of a valley: (K:) or a part of a valley in which is a great turning or bending. (S, O.) And A road in a mountain: (K:) or a narrow road in a mountain: or a road in a deep valley, in which only one can walk. (TA.) And [the pl.] عَرَاقِيبُ, (tropical:) The prominences, or projecting parts, of mountains: (O, K, TA:) and the most distant, or far-extending, roads, or ways, thereof: (Aboo-Kheyreh, O, TA:) for [in travelling mountains,] you follow the most easy way, wherever it be: (Aboo-Kheyreh, TA:) or the narrow roads or ways, in the hard and elevated parts, of moun- tains. (S, O, K.) And [hence, app.,] عَرَاقِيبُ الأُمُورِ (assumed tropical:) Great and difficult affairs: (S, O, K:) as also عَرَاقِيلُهَا. (S, O.) ― -b7- And A mountain always crowned with clouds, not rained upon. (TA.) ― -b8- Also (assumed tropical:) Artifice, craft, or cunning; or a stratagem, or trick. (O, K. [See Q. 1, last signification.]) ― -b9- And (assumed tropical:) Knowledge (عِرْفَان) of an argument, a plea, an allegation, or a proof. (O, K.) -A2- Also the name of a certain man of the Amalekites, (S, O, K, TA,) or, (so says Ibn-El-Kelbee, O,) of the Benoo-Abd-Shems-Ibn-Saad, (Jm, O, TA,) but this is said to be of no authority, (O,) or of El-Ows, (Jm, TA,) the greatest liar of his time, (K,) proverbial for breach of promises: (S, O:) El-Ashja'ee (whose name was Jubeyhà, O, K) says,
وَعَدْتَ وَكَانَ الخُلْفُ مِنْكَ سَجِيَّةً
مَوَاعِيدَ عُرْقُوبٍ أَخَاهُ بِيَتْرَبِ
(S, O, K, TA) i. e. (tropical:) Thou promisedst, but breach of promise was an inherent quality of thee, like the promises of 'Orkoob to his brother in Yetreb; which is in El-Yemلmeh; or, as some relate it, بِيَثْرِب, i. e. El-Medeeneh, or, as some say, the land of the Benoo-Saad; but the former is the more correct. (TA. [See also Har p. 160.]) And one says, هُوَ أَكْذَبُ مِنْ عُرْقُوبِ يَتْرَبَ (tropical:) [He is more mendacious than 'Orkoob of Yetreb]. (A, TA.)

### Türkçe

عَرْقَبَ الدَّابَّةَ
K. 1 **عَرْقَبَ الدَّابَّةَ** ذ O, hayvanı topallattı, arka diz kirişini kesti, yahut hayvanın arka diz kirişini kesti. (S, A, O, K, *) ― -b2- Ve **عَرْقَبَهُ** O, (yani bir devenin, O,) kalkabilsin diye onun arka dizlerini kaldırdı: (O, K:) onu (yani bir deveyi) [arka dizlerini] kaldırarak kalkmaya yardım etti. (TA.) Böylece fiilin iki zıt manası vardır. (K.) ― -b3- Ve **عَرْقَبَ** (mecaz varsayılarak:) Hile, düzen, yahut kurnazlık yaptı. (O, K.) Şöyle denir: **اـِذَا أَعْيَاكَ غَرِيمُكَ فَعَرْقِبْ** (mecaz varsayılarak:) [Borçlun seni yorduğunda,] hile vb. yap. (AA, O, TA.)

تَعَرْقَبَ
K. 2 **تَعَرْقَبَ** ذ Bir hayvana arkadan bindi. (O, TA.) ― -b2- Ve (mecaz varsayılarak:) Dağın **عَرَاقِيب** denilen dar yolları boyunca yol tuttu. (S, O, K.) ― -b3- Ve **تعرقب لِخَصْمِهِ** (mecaz varsayılarak:) Hasmından gizli bir yol izledi: bir kimse konuşmada başka ve daha kolay bir yol tuttuğunda söylenir. (TA.) ― -b4- Ve **تعرقب عَنِ الأَمْرِ** (mecaz varsayılarak:) İşten yüz çevirdi yahut ondan geri durdu. (K.) ― -b5- **اـِذَا مَطَلَ تَعَقْرَبَ وَاـِذَا وَعَدَ تَعَرْقَبَ** (mecaz varsayılarak:) [Vaadini yerine getirmeyi ertelediğinde ‘Akrab gibi davranır (vaatleri ertelemekle meşhur bir adam); ve vaat ettiğinde ‘Orkoob gibi davranır] (A, TA) bir darb-ı meseldir. (TA. [Bir sonraki paragrafın sondan bir önceki cümlesine bak.])

عُرْقُوبٌ
**عُرْقُوبٌ** ذ [Aşil kirişi yahut topuk kirişi;] iki ayak bileği kemiğinin arkasında, (T, A, Mgh, Msb,) topuğun üstünde; (S, O, K;) incik ile ayağı birleştiren şey; (As, TA;) insanda: (S, O, K:) çoğulu **عَرَاقِيبُ**. (TA, vb.) Peygamberin sözü: **وَيْلٌ لِلْعَرَاقِيبِ مِنَ النَّارِ** [Cehennem ateşinden topuk kirişlerine yazıklar olsun] demektir ki, onları [**وُضُوْء** denilen] abdestte yıkamayı ihmal edene. (Mgh, Msb) (Msb.) ― -b2- [Bir hayvanda, bazı durumlarda Arka diz, yahut arka diz eklemi; yani] bir hayvanın **عُرْقُوب**’u, onun arka bacağında, ön bacağındaki **رَكْبَة**’ye [yahut dize] karşılık gelen şeydir: (S, O, K:) [başka durumlarda, arka dizin kirişi yahut arka diz ekleminin kirişi; yani hamstring için kullanılır; zira] As der ki: her dört ayaklıda **عُرْقُوبَانِ** arka bacaklardadır, **رُكْبَتَانِ** ise ön bacaklardadır; (S, O, TA;) ve atın **عُرْقُوب**’u, **وَظِيف**’in [burada metatarsus manasında] ve **سَاق**’ın [burada tibia manasında] birleştiği kısmı birleştiren kiriştir: (TA: [daha kapsamlı bir terim kullanmak yerine “atın” demesi, görünüşe göre o hayvanı tasvir ettiği içindir:]) dört ayaklıda, [insanda] iki ayak bileği kemiğinin arkasında olan şeye karşılık gelen, ayağın eklemi ile incik arasındaki kiriştir: insanda topuğun biraz üstündedir. (TA, bir rivayetin açıklamasından. [Bu son açıklama, dört ayaklıların ve insanların karşılaştırmalı anatomisindeki kullanımlarına göre terimler kullanır; bu yüzden benim eklediğim kelimeleri gerektirir. **عُرْقُوبٌ**’un, hayvanla ilgili olarak, arka diz kirişi manasına geldiği iyi bilinir: ve onun arka dizin kendisi manasına da geldiği, fiil **عَرْقَبَ**’ın bir kullanımıyla (zira bir adamın bir deveyi kalkmaya yardım etmesi arka dizleri kaldırmakladır) ve **رُكْبَةٌ** maddesindeki bir açıklamayla gösterilir.]) **شَرٌّ مَا أَجَآءَكَ اـِلَى مُخَّةِ عُرْقُوبٍ** [Seni bir arka dizin iliğine başvurmaya mecbur eden şey ne kötüdür] (K, TA) bir darb-ı meseldir. (TA) Aşağılık yahut bayağı bir kimseden bir şey elde etmeye çalışan kimseye uygulanır; (K, TA;) çünkü **عرقوب**’un iliği yoktur. (TA.) Ve şöyle denir: **فُلَانٌ يَضْرِبُ العَرَاقِيبَ ويَقْرَعُ الظَّنَابِيبَ** [Falanca, develeri boğazlamak için arka diz kirişlerine vurur ve aceleyle binmek için onları çöktürmek üzere develerin inciklerine vurur]; bunun manası, misafir ağırlar ve yardım yahut imdat verir. (A.) ― -b3- **عُرْقُوبُ الأَسَدِ** Ayın On Üçüncü Menzili’nin bir adıdır. (Kzw: **العَوَّآءُ**’a bak, **عو** maddesinde.) ― -b4- **طَيْرُ عُرْقُوبٍ** develer için uğursuzluk çıkarılan herhangi bir kuşa verilen addır; çünkü onları arka dizlerinden yahut arka diz kirişlerinden yaralar (**يُعَرْقِبُهَا**). (Meyd, TA.) Araplar der ki: **أَخْيَل** denilen kuş bir devenin üzerine konduğunda, onun arka dizleri yahut arka diz kirişleri mutlaka açığa çıkarılacaktır: ve [O ve] K’ya göre, **طَيْرُ العَرَاقِيبِ** [**شِقِرَّاق** denilen kuşun] bir adıdır [S vb.’de bunun **أَخْيَل** ile aynı olduğu söylenir]; ve [Sgh ile SM şunu ekler ki] onu uğursuz sayarlar. (TA.) ― -b5- **عُرْقُوبُ القَطَا** demektir: **قطا**’nın [yahut kum tavuğunun] **سَاق**’ı [yahut incik kısmı]. (S, O, K.) Bir şeyin kısalığını belirtmek için ona mübalağa ile benzetilir: şöyle denir **يَوْمٌ أَقْصَرُ مِنْ عُرْقُوبِ القَطَا** [**قطا**’nın incik kısmından daha kısa bir gün]: (L, TA:) ve bir şair der ki, (S, vb.,) yani El-Find Ez-Zimmلnee, (O, L, TA,) yahut Seer’e göre, Imra-el- Keys Ibn-‘ءbis, (IB, L, TA,)
**وَنَبْلِى وَفُقَاهَا كَعَرَاقِيبِ قَطًا طُحْلِ**
[Ve oklarım, kertikleriyle, kül renkli kum tavuklarının incik kısımları gibi]. (S, O, L, TA.) ― -b6- **عُرْقُوبٌ** ayrıca (mecaz varsayılarak:) Bir vadinin dönemeçli yahut bükümlü bir kısmı demektir: (K:) yahut içinde büyük bir dönemeç yahut bükülme bulunan bir vadi kısmı. (S, O.) Ve bir dağdaki bir yol: (K:) yahut bir dağdaki dar bir yol: yahut derin bir vadide, içinde yalnız bir kişinin yürüyebildiği bir yol. (TA.) Ve [çoğulu] **عَرَاقِيبُ**, (mecaz:) dağların çıkıntıları yahut dışa taşan kısımlarıdır: (O, K, TA:) ve onların en uzak, yahut en çok uzanan, yolları yahut patikalarıdır: (Aboo-Kheyreh, O, TA:) çünkü [dağlarda yolculukta] nerede olursa olsun en kolay yolu izlersin: (Aboo-Kheyreh, TA:) yahut dağların sert ve yüksek kısımlarındaki dar yollar yahut patikalardır. (S, O, K.) Ve [bundan dolayı, görünüşe göre,] **عَرَاقِيبُ الأُمُورِ** (mecaz varsayılarak:) büyük ve zor işler: (S, O, K:) bunun gibi **عَرَاقِيلُهَا** da. (S, O.) ― -b7- Ve üzerine daima bulut çöken, yağmur yağmayan bir dağ. (TA.) ― -b8- Ayrıca (mecaz varsayılarak:) Hile, düzen yahut kurnazlık; yahut bir strateji yahut oyun. (O, K. [K. 1’in son manasına bak.]) ― -b9- Ve (mecaz varsayılarak:) Bir delilin, bir iddianın, bir isnadın yahut bir kanıtın bilgisi (**عِرْفَان**). (O, K.) -A2- Ayrıca Amalikalılardan belirli bir adamın adı, (S, O, K, TA,) yahut, (İbn-El-Kelbee böyle der, O,) Benoo-Abd-Shems-Ibn-Saad’dan, (Jm, O, TA,) fakat bunun itibarsız olduğu söylenir, (O,) yahut El-Ows’tan, (Jm, TA,) kendi zamanının en büyük yalancısı, (K,) vaat bozmakla darb-ı mesel: (S, O:) El-Ashja’ee (adı Jubeyhà idi, O, K) der ki,
**وَعَدْتَ وَكَانَ الخُلْفُ مِنْكَ سَجِيَّةً
مَوَاعِيدَ عُرْقُوبٍ أَخَاهُ بِيَتْرَبِ**
(S, O, K, TA) yani (mecaz:) Sen vaat ettin; fakat vaat bozmak sende yerleşik bir huy idi; Yetreb’deki kardeşine ‘Orkoob’un vaatleri gibi; ki bu El-Yemلmeh’dedir; yahut bazı rivayetlere göre **بِيَثْرِب**, yani El-Medeeneh; yahut bazılarına göre Benoo-Saad’ın toprağı; fakat birincisi daha doğrudur. (TA. [Har s. 160’a da bak.]) Ve şöyle denir: **هُوَ أَكْذَبُ مِنْ عُرْقُوبِ يَتْرَبَ** (mecaz:) [O, Yetreb’li ‘Orkoob’dan daha yalancıdır]. (A, TA.)
