# عرقص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%82%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عرقص

العرقصاء  ، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو  بالضم والمد، كذا  العريقصاء  : نبات بالبادية. بعض يقول في الواحدة:  العريقصانة  ، بالنون، والجمع العريقصان. قال الأزهري: ومن قال عرقصاء وعريقصاء فهما في الواحد والجمع ممدودان على حالة واحدة  والعرنقصان، بالنون بعد الراء  ، على الأصل. قال الفراء: العرقصان أي  بفتح العين والراء  وكذا العرتن، محذوفان؛ الأصل عرنقصان وعرنتن، فحذفوا النون وأبقوا سائر الحركات، وهما نبتان، وقال الدينوري: العرقصاء:  الحندقوقى، أو يربطو  ، هكذا في سائر النسخ  وهو  الذرق. قالوا: هو  نبات ساقه كساق الرازيانج، وجمته وافرة متكاثفة، عظيم النفع في جميع أنواع الوباء، ولوجع السن المتأكل  بالتغرغر بماء أغلي فيه، لوجع  الأذن والطحال والصداع المزمن والنزلات وغيرها  قال ابن عباد:  العرقصة  مثل  الرقص  قال الفراء: العرقصة:  مشي الحية  . ومما يستدرك عليه: قال ابن سيده: العرقصان، والعرنقصان: دابة، عن السيرافي، وفي الأبنية: عرنقصان فعنللان: دابة، وعرقصان محذوف منه. وقال ابن بري: دابة من الحشرات. وهو بعينه نص أبي عمرو، وفاته من لغات العرقصاء العرقص، كقنفذ، والعرقص، كعلبط، ذكرهما صاحب اللسان. والعجب من المصنف رحمه الله تعالى كيف ترك هذا وأطال في منافع الحندقوقى الذي ليس من شرطه.

### Türkçe

**العرقصاء**: Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: O, zamme ile ve med ile (uzatmalı)dır; işte böyle **العريقصاء**: çölde bir bitkidir. Bazısı bir tanesi için **العريقصانة** der, **بالنون** (ن ile); çoğulu **العريقصان**’dır. Ezherî dedi ki: Kim **عرقصاء** ve **عريقصاء** derse, ikisi de tekil ve çoğulda, tek bir hâl üzere medli (uzatmalı)dır. Ve **العرنقصان**; **بالنون بعد الراء** (ر’den sonra ن ile), asıl üzere.

Ferrâ dedi ki: **العرقصان** yani **بفتح العين والراء** (ع ve ر’nin fethasıyla); ve yine **العرتن**; ikisi de hazfedilmiş (şekiller)dir; asıl **عرنقصان** ve **عرنتن**’dir; sonra ن’yi hazfettiler ve sair harekelerin hepsini bıraktılar. Ve ikisi de iki bitkidir. Dîneverî dedi ki: **العرقصاء**: **الحندقوقى**; yahut **يربطو**; işte böyle, sair nüshalarda (da böyledir); ve o **الذرق**’tur. Dediler ki: O, bir bitkidir; sapı **الرازيانج** sapı gibidir; tepesi bol, sık ve gürdür; bütün veba türlerinde pek büyük faydalıdır; çürüyen diş ağrısı için, içinde kaynatılmış su ile gargara yaparak; kulak, dalak, müzmin baş ağrısı, nezleler ve başkaları için.

İbn Abbâd dedi ki: **العرقصة** tıpkı **الرقص** gibidir. Ferrâ dedi ki: **العرقصة**: **مشي الحية** (yılanın yürüyüşü)dür.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: İbn Sîde dedi ki: **العرقصان** ve **العرنقصان**: bir hayvandır; Sîrâfî’den. Ve “el-ebniye”de: **عرنقصان** (vezni) **فعنللان**: bir hayvandır; ve **عرقصان** ondan hazfedilmiştir. İbn Berrî dedi ki: Haşerelerden bir hayvandır. Ve o, aynen Ebû Amr’un nassıdır. Ve ona, **العرقصاء**’nın lugatlarından **العرقص** (قنفذ gibi) ve **العرقص** (علبط gibi) kaçtı; ikisini de Lisân sahibi zikretti. Ve hayret: musannif رحمه الله تعالى bunu nasıl terk etti de, şartı olmayan **الحندقوقى**’nın menfaatlerinde uzattı.
