# عرك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عرك

عَرَكَ الأدِيمَ وغيره يَعْرُكه عَرْكاً: دَلَكَه دَلْكاً. وعَرَكْتُ القوم في الحرب عَرْكاً، وعَرَك بجنبه ما كان من صاحبه يَعْرُكه: كأنه حكه حتى عَفَّاه، وهو من ذلك. وفي الأَخبار: أَن ابن عباس قال للحُطَيئة: هلاً عَرَكْتَ بجَنْبك ما كان من الزِّبْرِقانِ؛ قال: إذا أَنتَ لم تَعْرُكْ بجَنْبك بعضَ ما
يَرِيبُ من الأَدْنَى، رماك الأَباعِدُ
وأَنشد ابن الأَعرابي:
العَارِكِينَ مَظَالِمِي بجُنُوبِهم،
والمُلْبِسِيَّ، فثَوْبُهم ليَ أَوْسَعُ
أَي خيرهم عليَّ ضافٍ. وعَرَكه الدَّهْر: حَنَّكه. وعَرَكَتْهم الحربُ تَعْرُكهم عَرْكاً: دارت عليهم، وكلاهما على المَثل؛ قال زهير: فتعْرُكُكم عَرْكَ الرَّحَى بِثفَالِها،
وتَلْقَحْ كِشافاً ثم تَحْمِلْ فتُتْئِمِ
(* في ديوان زهير: تُنتَج بدل تحمِل.
الثِّفَالُ: الجلدة تجعل حول الرحى تمسك الدقيق، والعُراكة والعُلالة والدُّلاكة: ما حلبتَ قبل الفِيقَةِ الأُولى وقبل أَن تجتمع الفِيقَةُ الثانية.
والمَعْرَكة والمَعْرُكة، بفتح الراء وضمها: موضع القتال الذي يَعْتَرِكون فيه إذا الْتَقَوْا، والجمع مَعَارِك. وفي حديث ذمّ السوق: فإنها مَعْركة الشيطان وبها ينصب رايته؛ قال ابن الأثير: المَعْرَكة والمُعْتَرك موضع القتال أَي مَوْطن الشيطان ومحله الذي يأوي إليه ويكثر منه لما يجري فيه من الحرام والكذب والرِّبا والغَصْب، ولذلك قال وبها ينصب رايته، كناية عن قوة طمعه في إغوائهم لأن الرايات في الحروب لاتنصب إلاّ مع قوَّة الطمع في الغلبة، وإلاَّ فهي مع اليأس تُحَطُّ ولا ترفع. والمُعارَكة: القتال: والمُعْتَرك: موضع الحرب، وكذلك المَعْرَك.
وعارَكهُ مُعارَكة وعِراكاً: قاتَله، وبه سُمِّيَ الرجل مُعاركاً. ومُعْتَرَكُ المَنايا: ما بين الستين إلى السبعين.
واعْترَك القوم في المَعْرَكة والخصومة: اعْتَلَجُوا. واعْتِراك الرجال في الحروب: ازدحامهم وعَرْك بعضهم بعضاً. واعْتَرَك القومُ: ازْدَحموا، وقيل: ازدحموا في المُعْتَرَك.
والعِراكُ: ازدحام الإبل على الماء. واعْتَركت الإبل في الوِرد: ازدحمت. وماءٌ مَعْروكٌ أَي مُزْدَحم عليه. قال سيبويه: وقالوا أَرْسَلَها العِراكَ أَي أَوردها جميعاً الماء، أَدخلوا الألف واللام على المصدر الذي في موضع الحال كأنه قال اعْتِراكاً أَي مُعْتَرِكةً؛ وأَنشد قول لبيد يصف الحمار والأُتن.
فأَرْسَلَها العِراكَ، ولم يَذدُها،
ولم يخشْفِقْ على نَغَصِ الدِّخال
قال الجوهري: أَوْرَدَ إِبله العِراكَ ونُصِبَ نَصْبَ المصادر أَي أَوردها عِراكاً، ثم أَدخل عليه الألف واللام كما قالوا مررت بهم الجَمّاءَ الغَفِيرَ والحمدَ لله فيمن نصب ولم تغير الألف واللام المصدر عن حاله؛ قال ابن بَرِّي: العِراك والجمّاء الغَفِير منصوبان على الحال، وأَما الحمد لله فعلى المصدر لا غير.
والعَرِكُ: الشديد العلاج والبطش في الحرب، وقد عَرِكَ عَرَكاً؛ قال جرير:
قد جَرَّبَتْ عَرَكي، في كلِّ مُعْترَكٍ،
غُلْبُ الأُسُودِ، فما بالُ الضَّغابيسِ؟
والمُعارِك: كالعَرِك. والعَرْكُ والحازّ واحد: وهو حَزّ مِرْفَق البعير جَنْبَه حتى يُخلُصَ إلى اللحم ويقطع الجلد بحَزِّ الكِرْكِرة؛ قال: ليس بِذي عَرْكٍ ولا ذِي ضَبِّ
وقال الشاعر يصف البعير بأنه بائن المِرْفَق:
قليلُ العَرْكِ يَهْجُرُ مِرْفَقاها
وفي حديث عائشة، رضي الله عنها، تصف أباها: عُرَكَةٌ للأذاة بجَنْبه أَي يحتمله؛ ومنه عَرَك البعيرُ جَنْبه بمرفقه إذا دلكه فأَثر فيه. والعَرَكْرَكُ: كالعارِكِ، وبعير عَرَكْرَك إذا كان به ذلك؛ قال حَلْحَلَة بنُ قَيْسِ بن أَشْيَمَ وكان عبد الملك قد أَقعده ليُقادَ منه، وقال له: صَبْراً حَلْحَلُ فقال مجيباً له:
أَصْبَرُ من ذِي ضاغطٍ عَرَكْرَك،
أَلْقَى بَوانِي زَوْرهِ لِلمَبْرَكِ
والعَرَكْركُ: الجَمَلُ القوي الغليظ، يقال: بعير ضاغِطٌ عَرَكْرَكٌ، وأَورد الجوهري هنا أيضاً رجز حَلْحلة المذكور قبله، وبعض العرب يقول للناقة السمينة عَرَكْرَكَة، وجمعها عَرَكْرَكات؛ أَنشد أَعرابي من بني عُقَيْل:
يا صاحِبَيْ رحْلي بليلٍ قُوما،
وقَرِّبا عَرَكْرَكاتٍ كُوما
فأَما ما أَنشده ابن الأَعرابي لرجل من عُكْلٍ يقوله لليلى الأَخيلية: حَيَّاكة تَمْشِي بعُلْطَتينِ،
وقارِمٍ أَحْمَر ذي عَرْكَيْنِ
فإنما يعني حِرَها واستعار لها العَرْك، وأَصله في البعير. وعَرِيكَةُ الجمل والناقة: بقية سَنامها، وقيل: هوالسنام كله؛ قال ذو الرمة:
خِفاف الخُطى مُطْلَنْفِئات العَرائِك.
وقيل: إنما سمي بذلك لأن المشتري يَعْرُك ذلك الموضع ليعرف سمنه وقوّته. والعَرِيكَة: الطبيعية، يقال: لانَتْ عَرِيكَتُه إذا انكسرت نَخْوَتُه، وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَصْدَقُ الناس لَهْجَةً وأَلْيَنُهُمْ عَرِيكَةً؛ العريكة: الطبيعة، يقال: فلان لَيِّنُ العَريكة إذا كان سََلِساً مطاوعاً منْقاداً قليل الخلاف والنُّفُور. ورجل لَيِّنُ العَرِيكة أي لَيِّنُ الخُلُق سَلِسُه وهو منه، وشديد العريكة إذا كان شديد النفس أَبِيّاً. والعَريكة: النَّفْس، يقال: إنه لصَعْب العَرِيكة وسهل العَرِيكة أَي النفس؛ وقول الأَخطل:
من اللَّواتي إذا لانَتْ عَرِيكَتُها،
كان لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ
قيل في تفسيره: عريكتها قوّتها وشدّتها، ويجوز أَن تكون مما تقدّم لأَنها إذا جَهَدَتْ وأَعْيَتْ لانَتْ عَرِيكتها وانقادَتْ. ورجل مَيْمُونُ العَرِيكة والحَرِيكة والسَّلِيقَة والنَّقِيبَة والنَّقِيمَةِ والنَّخِيجَةَ والطَّبِيعَةِ والجَّبِيلَةِ بمعنى واحد.
والعَرَكِيَّة: المرأة الفاجرة؛ قال ابن مُقْبل يهجو النجاشي: وجاءتْ به حَيَّاكَةٌ عَرَكِيَّةٌ،
تَنَازَعَها في طُهْرِها رَجُلانِ
وعَرَك ظهر الناقة وغيرها يَعْرُكُه عَرْكاً: أَكثر جَسَّه ليعرف سمنها؛ وناقة عَرُوك مثل الشَّكُوكِ: لا يعرف سمنها إلا بذلك، وقيل: هي التي يشك في سَنامها أَبه شحم أَم لا، والجمع عُرُكٌ. وعَرَكْتُ السَّنام إذا لمسته تنظر أَبه طِرْق لا. وعَرِيكة البعير: سَنامُه إذا عَرَكه الحِمْلُ، وجمعها العَرائك. ولقيته عَرْكَةً أَو عَرْكَتَيْن أَي مرة أَو مرتين، لا يستعمل إلا ظرفاً. ولقيته عَرَكاتٍ أَي مرات. وفي الحديث: أَنه عاوَدَه كذا كذا عَرْكَةً أَي مرة؛ يقال: لقيته عَرْكَة بعد عَرْكة أي مرة بعد أُخرى. وعَرَكه بشَرٍّ: كرّره عليه. وقال اللحياني: عَرَكَه يَعْرُكه عَرْكاً إذا حمل الشر عليه. وعَرَك الإبلَ في الحَمْضِ: خَلاَّها فيه تنال منه حاجتها. وعَرَكتِ الماشيةُ النبات: أَكلته؛ قال:
وما زلْت مثلَ النَّبْتِ يُعْرَكُ مَرَّةً
فيُعْلَى، ويُولَى مَرَّةً ويَثُوبُ
يُعْرَكُ: يؤكَلُ، ويُولَى من الوَلْيِ. والعَرْك من النبات: ما وُطِئ وأُكل؛ قال رؤُبة:
وإنْ رَعاها العَرْكَ أَو تَأنَّقا
وأرض مَعْروكة: عَركَتْها السائمةُ حتى أَجْدَبَتْ، وقد عُرِكَتْ إذا جَرَدتْها الماشيةُ من المَرعى. ورجل مَعْروك: أُلِحَّ عليه في المسألة. والعِراك: المَحِيضُ، عَرَكَتِ المرأَة تَعْرُك عَرْكاً وعِراكاً وعُرُوكاً؛ الأُلى عن اللحياني، وهي عارِكٌ، وأَعْرَكَتْ وهي مُعْرِكٌ: حاضت، وخَصَّ اللحياني بالعَرْك الجاريةَ. وفي الحديث: أن بعض أَزواج النبي، صلى الله عليه وسلم، كانت مُحْرِمَة فَذَكَرَت العِراكَ قبل أن تُفِيضَ؛ العِراك: الحَيْضُ. وفي حديث عائشة: حتى إذا كنا بسَرِفَ عَرَكْتُ أَي حِضْتُ؛ وأَنشد ابن بري لحُجْر بن جليلة:
فغَرْت لَدى النُّعْمانِ، لَمَّا رأَيته،
كما فَغَرَتْ للحَيْضِ شَمْطاءُ عارِكُ
ونساء عَواركُ أعي حُيَّض؛ وأَنشد ابن بري أَيضاً:
أَفي السِّلْمِ أعْياراً جَفاءً وغِلْظَةً،
وفي الحَرْبِ أَمْثالَ النساءِ العوارِكِ؟
وقالت الخَنْساء:
لا نَوْمَ أَو تَغسِلُوا عاراً أَظَلَّكُمُ،
غَسْلَ العوارِكِ حَيضاً بعد إطْهارِ
والعَرْكُ: خُرْءُ السباع.
والعَرَكِيُّ. صَيَّادُ السمك. وفي الحديث: أن العَرَكِيّ سأل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الطُّهُور بماء البحر؛ العَرَكِيُّ صَيَّادُ السمك، وجمعه عَرَكٌ كَعَربِيٍّ وعَرَب وهم العُروك؛ قال أُمية بن أَبي عائذ: وفي غَمْرَةِ الآل خلْتُ الصُّوَى
عُرُوكاً، على رائسٍ، يَقْسِمُونا
رائس: جبل في البحر وقيل رئيس منهم؛ قال ابن الأَثير: وفي كتابه إلى قوم من اليهود: إن عليكم رُبْعَ ما أَخرَجَتْ نَخْلُكم ورُبْع ما صادَتْ عُرَوكُكُمْ ورُبُعَ المِغْزل؛ قال: العُرُوك جمع عَرَك، بالتحريك، وهم الذين يصيدون السمك، وإنما قيل للملاحين عَرَك لأنهم يصيدون السمك، وليس بأن العَرَك اسم لهم؛ قال زهير:
يُغْشي الحُداةُ بهم حُرَّ الكَثيبِ، كما
يُغْشِي السفائنَ مَوْجَ اللُّجَّةِ العَرَكُ
وقال الجوهري: روى أَبو عبيدة موج، بالرفع، وجعل العَرِكَ نعتاً للموج يعني المتلاطم. والعرَك: الصوت، وكذلك العَرِكُ، بكسر الراء. ورجل عَرِكٌ أي شديد صِرَّيعٌ لا يُطاق. وقوم عَرِكُونَ أَي أَشدّاءُ صُرَّاع. ورَمْلٌ عَرِيك ومُعْرَوْرِك: متداخل. والعَرَكْرَكُ: الرَّكَبُ الضخم، وقيده الأَزهري فقال: من أَرْكابِ النساء، وقال: أَصله ثلاثي ولفظه خماسي. والعَرَكْرَكَةُ، على وزن فعَلْعَلَة، من النساء: الكثيرة اللحم القبيحة الرَّسْحاء؛ قال الشاعر:
وما من هَوايَ ولا شِيمَتي
عَرَكْرَكَةٌ، ذاتُ لَحْمٍ زِيَمْ
وعِرَاك ومُعارِكٌ ومِعْرَك ومِعْرَاك: أسماء.
وذو مُعارِك: موضع؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
تُليحُ من جَنْدَلِ ذي مَعارِكِ،
إلاحَةَ الرومِ من النَّيازِكِ
أَي تُلِيح من حَجَر هذا الموضع، ويروى: من جندلَ ذي مَعارك؛ جعل جندل اسماً للبقعة فلم يصرفه، وذي مَعارِك بدل منها كأَنَّ الموضع يسمى بجنْدَلَ وذي مَعارك.

### Türkçe

**عَرَكَ** deriyi ve başkasını **يَعْرُكه** **عَرْكاً**: onu **دَلَكَه دَلْكاً** (ovdu, ovma ile).

Ve ben savaşta kavmi **عَرْكاً** **عَرَكْتُ**; ve onun sahibinden olan şey, onun yanıyla **عَرَك** etti, onu **يَعْرُكه**: sanki onu kaşıdı da onu aşındırdı; ve o, bundandır. Ve haberlerde: İbn Abbas’ın **للحُطَيئة**’ye dediği: “Keşke **بجَنْبك** **ما كان من الزِّبْرِقانِ**’ı **عَرَكْتَ** etseydin”; dedi ki:
“Eğer sen, en yakından şüphe uyandıran şeyin bir kısmını yanınla **تَعْرُكْ** etmezsen, uzaklar seni atar.”

Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
“Yanlarıyla zulümlerimi **العَارِكِينَ** edenler,
ve bana giydirenler; onların elbisesi benim için daha geniştir.”
Yani: onların bana karşı hayrı bol ve yaygındır. Ve **الدَّهْر** onu **عَرَكه**: onu tecrübe sahibi kıldı. Ve savaş onları **عَرَكَتْهم**; onları **تَعْرُكهم عَرْكاً**: onların üzerinde döndü; ikisi de mesel üzerinedir; Züheyr dedi ki:
“Değirmenin altlığıyla öğütmesi gibi sizi **تعْرُكُكم عَرْكَ الرَّحَى بِثفَالِها** eder,
sonra gebe bırakır, sonra taşır da ikiz doğurur.”

(* Züheyr divanında: **تُنتَج** yerine **تحمِل**.
**الثِّفَالُ**: değirmenin etrafına konulan, unu tutan deri. Ve **العُراكة** ve **العُلالة** ve **الدُّلاكة**: ilk **الفِيقَةِ**’den önce ve ikinci **الفِيقَةُ** toplanmadan önce sağdığın şey.

Ve **المَعْرَكة** ve **المَعْرُكة**, **الراء**’nın fethi ve zammıyla: karşılaştıklarında içinde boğuştukları savaş yeri; çoğulu **مَعَارِك**. Ve çarşıyı yermeye dair hadiste: “Çünkü o, şeytanın **مَعْركة**’sidir ve orada sancağını diker.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **المَعْرَكة** ve **المُعْتَرك** savaş yeridir; yani şeytanın yurdu ve mekânı; oraya sığınır ve oradan çoğalır; çünkü onda haram, yalan, ribâ ve gasp cereyan eder. Bu yüzden “orada sancağını diker” dedi; bu, onları azdırma hususunda tamahının kuvvetine kinayedir; çünkü sancaklar savaşlarda ancak galibiyete dair tamah kuvvetiyle dikilir; yoksa o, ümitsizlikle birlikte indirilir, kaldırılmaz. Ve **المُعارَكة**: savaşmaktır. Ve **المُعْتَرك**: savaş yeridir; aynı şekilde **المَعْرَك**.

Ve onu **مُعارَكة** ve **عِراكاً** **عارَكهُ**: onunla savaştı; bununla adama **مُعاركاً** adı verildi.

**مُعْتَرَكُ المَنايا**: altmış ile yetmiş arası.

Kavim **في المَعْرَكة والخصومة** **اعْترَك** etti: çarpıştılar. Ve savaşlarda erkeklerin **اعْتِراك**’ı: onların sıkışması ve birbirlerini **عَرْك** etmesi. Ve kavim **اعْتَرَك** etti: sıkıştılar; denildi ki: **في المُعْتَرَك**’te sıkıştılar.

Ve **العِراكُ**: develerin su üzerinde izdihamı. Develer **في الوِرد** **اعْتَركت**: sıkıştı. Ve **ماءٌ مَعْروكٌ**: yani üzerinde izdiham olunan su. Sîbeveyh dedi ki: “Ve dediler: onu **العِراكَ** gönderdi; yani hepsini birden suya götürdü; hâl yerinde olan masdara **الألف واللام**’ı soktular; sanki ‘**اعْتِراكاً**’ dedi; yani ‘**مُعْتَرِكةً**’.” Ve Lebîd’in, yaban eşeğini ve dişi eşekleri vasfeden sözünü inşad etti:
“Onu **العِراكَ** gönderdi; onu sürmedi,
ve içeri girişin sıkıntısına karşı kaygılanmadı.”

Cevherî dedi ki: “Develerini **العِراكَ** suya götürdü; masdarların nasbı gibi nasb edildi; yani onu **عِراكاً** suya götürdü; sonra ona **الألف واللام**’ı soktu; tıpkı ‘onlara **الجَمّاءَ الغَفِيرَ** uğradım’ ve ‘**الحمدَ لله**’ dedikleri gibi; nasb edenlerde; ve **الألف واللام** masdarı hâlinden değiştirmedi.” İbn Berrî dedi ki: **العِراك** ve **الجمّاء الغَفِير** hâl üzere mansuptur; **الحمد لله** ise yalnız masdar üzeredir.

Ve **العَرِكُ**: savaşta çetin boğuşmalı ve şiddetli vuruşlu; ve **عَرِكَ عَرَكاً** olmuştur; Cerîr dedi ki:
“Her **مُعْترَكٍ**’te aslanların galipleri, benim **عَرَكي**’mi denedi;
öyleyse **الضَّغابيسِ**’in hâli nedir?”

Ve **المُعارِك**: **العَرِك** gibidir. Ve **العَرْكُ** ile **الحازّ** birdir: o, devenin dirseğinin yanını yarıp ete ulaşıncaya kadar kesmesidir ve **الكِرْكِرة**’nin kesilmesiyle deriyi kesmesidir; dedi ki:
“Ne **عَرْكٍ** sahibidir ne de **ضَبِّ** sahibi.”

Ve şair, devenin dirseğinin belirgin olduğunu vasfederek dedi:
“**قليلُ العَرْكِ**; onun dirseğini terk eder.”

Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, babasını vasfettiği hadiste: “Yanıyla eziyete karşı bir **عُرَكَةٌ**”; yani onu taşır. Ve bundan: deve, dirseğiyle yanını **عَرَك** ettiğinde, onu ovdu da onda iz bıraktı.

Ve **العَرَكْرَكُ**: **العارِكِ** gibidir. Ve deve **عَرَكْرَك**: onda bu olduğunda; Halhala b. Kays b. Eşyem dedi—Abdülmelik onu, ondan kısas yapılmak üzere oturtmuştu ve ona “Sabır, Halhal!” demişti; o da ona cevap vererek dedi ki:
“Ben, çökmek için göğsünün yanlarını atan,
**ذِي ضاغطٍ عَرَكْرَك**’ten daha sabırlıyım.”

Ve **العَرَكْركُ**: güçlü, kalın deve; denir ki: **بعير ضاغِطٌ عَرَكْرَكٌ**. Cevherî burada, daha önce zikredilen Halhala’nın recezini de getirdi. Bazı Araplar semiz dişi deveye **عَرَكْرَكَة** der; çoğulu **عَرَكْرَكات**. Benî Ukayl’den bir bedevî inşad etti:
“Ey geceleyin yükümün iki arkadaşı, kalkın,
ve kambur **عَرَكْرَكاتٍ**’ı yaklaştırın.”

İbnü’l-A‘râbî’nin, Ukul’dan bir adam için, Leylâ el-Ahîliyye’ye söylediği olarak inşad ettiği şeye gelince:
“**حَيَّاكة**; iki **عُلْطَتينِ** ile yürür,
ve iki **عَرْكَيْنِ** sahibi kızıl bir **قارِمٍ**.”
O, ancak onun kızgınlığını kasteder ve ona **العَرْك**’ı ödünç alır; aslı devededir.

Ve **عَرِيكَةُ** devenin ve dişi devenin: hörgücünün kalıntısı; denildi ki: o, hörgücün tamamıdır. Zü’r-Rumme dedi ki:
“Hafif adımlı, **العَرائِك**’i sarkmış olanlar.”
Ve denildi ki: ancak bununla adlandırıldı; çünkü alıcı, onun semizliğini ve kuvvetini bilmek için o yeri **يَعْرُك** eder.

Ve **العَرِيكَة**: tabiat. Denir ki: “Onun **عَرِيكَتُه** yumuşadı” yani kibri kırıldı. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: “İnsanların en doğru lehçelisi ve onların **عَرِيكَةً** en yumuşağı.” **العريكة**: tabiat; denir ki: “Falan **لَيِّنُ العَريكة**” yani yumuşak, uysal, boyun eğen, az muhalefet ve nefret sahibidir. Ve “Adam **لَيِّنُ العَرِيكة**” yani ahlâkı yumuşak, kolaydır; bu ondandır. Ve “Şiddetli **العريكة**” yani nefsi şiddetli, baş eğmezdir. Ve **العَريكة**: nefistir; denir ki: “O, **صَعْب العَرِيكة** ve **سهل العَرِيكة**’dir” yani nefisçe. Ahtal’ın sözü:
“Onlardan ki, **عَرِيكَتُها** yumuşadığında,
ondan sonra onun için bir güç ve dayanıklılık vardır.”
Onun tefsirinde denildi ki: **عريكتها** onun kuvveti ve şiddetidir. Ve caizdir ki, önce geçenlerdendir; çünkü o, zorlanıp yorulduğunda **عَرِيكتها** yumuşar ve boyun eğer. Ve “Adam **مَيْمُونُ العَرِيكة** ve **الحَرِيكة** ve **السَّلِيقَة** ve **النَّقِيبَة** ve **النَّقِيمَةِ** ve **النَّخِيجَةَ** ve **الطَّبِيعَةِ** ve **الجَّبِيلَةِ**”: hepsi bir mânâdadır.

Ve **العَرَكِيَّة**: fâhişe kadın; İbn Mukbil, Necâşî’yi hicvederek dedi ki:
“Onu, bir **حَيَّاكَةٌ عَرَكِيَّةٌ** getirdi;
onun iffeti hakkında iki adam çekişti.”

Ve dişi devenin ve başkasının sırtını **عَرَك** etti, onu **يَعْرُكُه عَرْكاً**: onun semizliğini bilmek için yoklamayı çoğalttı. Ve dişi deve **عَرُوك**—**الشَّكُوكِ** gibi—: semizliği ancak bununla bilinir. Denildi ki: o, hörgücünde yağ mı var yok mu diye şüphe edilen dişi devedir; çoğulu **عُرُكٌ**. Ve “Hörgücü **عَرَكْتُ**” yani ona dokundum; onda **طِرْق** var mı diye bakarsın. Ve **عَرِيكة** devenin: yük onu **عَرَكه** ettiğinde onun hörgücüdür; çoğulu **العَرائك**. Ve onu **عَرْكَةً** yahut **عَرْكَتَيْن** gördüm: yani bir kere yahut iki kere; ancak zarf olarak kullanılır. Ve onu **عَرَكاتٍ** gördüm: yani kereler. Ve hadiste: “Onu şu kadar şu kadar **عَرْكَةً** tekrar etti”: yani bir kere; denir ki: “Onu **عَرْكَة** بعد **عَرْكة** gördüm” yani bir kereden sonra bir kere daha. Ve ona bir kötülüğü **عَرَكه**: onu onun üzerine tekrarladı. Lihyânî dedi ki: “Ona kötülüğü yüklediğinde onu **عَرَكَه يَعْرُكه عَرْكاً**.” Ve develeri **في الحَمْضِ** **عَرَك** etti: onları onda serbest bıraktı; ondan ihtiyaçlarını alırlar. Ve davar bitkiyi **عَرَكتِ**: onu yedi; dedi ki:
“Ben hâlâ, bir kere **يُعْرَكُ** edilen bitki gibiyim;
bir kere yükseltilir, bir kere geri çevrilir ve döner.”
**يُعْرَكُ**: yenir. Ve **يُولَى**: **الوَلْيِ**’dendir. Ve bitkiden **العَرْك**: çiğnenip yenmiş olan şey; Ru’be dedi ki:
“Ve eğer onu **العَرْكَ** otlarsa yahut nazlanırsa.”

Ve **أرض مَعْروكة**: otlayan hayvan onu **عَرَك** etti de kuraklaştırdı; ve **عُرِكَتْ** olmuştur: davar onu meradan soyduğunda. Ve **رجل مَعْروك**: kendisinden istemede ısrar edilmiş kimse.

Ve **العِراك**: hayızdır. Kadın **عَرَكَتِ**; **تَعْرُك عَرْكاً** ve **عِراكاً** ve **عُرُوكاً**; ilk ikisi Lihyânî’dendir. O, **عارِكٌ**’tir. Ve **أَعْرَكَتْ**; o, **مُعْرِكٌ**’tir: hayız gördü. Lihyânî, **العَرْك**’ı cariyeye tahsis etti. Ve hadiste: Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) eşlerinden bazısı **مُحْرِمَة** idi; **العِراك**’ı, **تُفِيضَ** etmeden önce zikretti; **العِراك**: hayızdır. Âişe hadîsinde: “Seref’te olduğumuzda **عَرَكْتُ**”: yani hayız gördüm. İbn Berrî, Hucr b. Celîle’den inşad etti:
“Nu‘mân’ın yanında, onu gördüğümde saldırdım;
tıpkı hayız için, yaşlı bir **شَمْطاءُ عارِكُ**’un ağzını açması gibi.”

Ve **نساء عَواركُ**: yani hayızlı kadınlar. İbn Berrî ayrıca inşad etti:
“Barışta kaba ve sert **أعْياراً** mısınız,
savaşta ise hayızlı kadınlar gibi misiniz?”

Ve Hansâ dedi ki:
“Uyku yok; yahut üzerinize çöken bir ayıbı yıkayın,
temizlenmeden sonra hayızlı **العوارِكِ**’in yıkaması gibi.”

Ve **العَرْكُ**: yırtıcıların dışkısıdır.

Ve **العَرَكِيُّ**: balık avcısı. Hadiste: **العَرَكِيّ** Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) deniz suyuyla temizlik hakkında sordu. **العَرَكِيُّ** balık avcısıdır; çoğulu **عَرَكٌ**; tıpkı **عَرَبِيٍّ** ve **عَرَب** gibi; onlar **العُروك**’tur. Ümeyye b. Ebî Âiz dedi ki:
“Serabın girdabında, **الصُّوَى**’yı,
**عُرُوكاً** sandım; bir **رائسٍ** üzerinde, bizi paylaştırıyorlardı.”
**رائس**: denizde bir dağ; denildi ki: onlardan bir reis. İbnü’l-Esîr dedi ki: Yahudilerden bir kavme yazdığı mektubunda: “Hurma ağaçlarınızın çıkardığının dörtte biri ve **عُرَوكُكُمْ**’un avladığının dörtte biri ve iğ’in dörtte biri sizin üzerinizedir.” Dedi ki: **العُرُوك**; harekeli **عَرَك**’ın çoğuludur; onlar balık avlayanlardır. Gemicilere **عَرَك** denmesi ancak balık avlamalarındandır; yoksa **العَرَك** onların adı değildir. Züheyr dedi ki:
“Onlarla, kılavuzlar, serbest kum tepesini örter; tıpkı
derinliğin dalgasının gemileri örtmesi gibi; **العَرَكُ**.”

Cevherî dedi ki: Ebû Ubeyde **مَوْجَ**’u ref‘ ile rivayet etti ve **العَرِكَ**’i dalgaya sıfat yaptı; yani çarpışan. Ve **العرَك**: sestir; aynı şekilde **العَرِكُ**, **الراء**’nın kesriyle. Ve adam **عَرِكٌ**: yani şiddetli, devrilen; dayanılmaz. Ve kavim **عَرِكُونَ**: yani güçlü güreşçiler.

Ve **رَمْلٌ عَرِيك** ve **مُعْرَوْرِك**: iç içe girmiş. Ve **العَرَكْرَكُ**: iri **الرَّكَبُ**; Ezherî onu kayıtladı da dedi ki: kadınların **أَرْكابِ**’ındandır. Ve dedi ki: aslı üç harflidir, lafzı beş harflidir.

Ve **العَرَكْرَكَةُ**, **فعَلْعَلَة** vezninde, kadınlardan: eti çok, çirkin, gevşek etli; şair dedi ki:
“Ne hevesimden ne de huyumdan değildir,
eti çok bir **عَرَكْرَكَةٌ**, **زِيَمْ** sahibi.”

Ve **عِرَاك** ve **مُعارِكٌ** ve **مِعْرَك** ve **مِعْرَاك**: isimlerdir.

Ve **ذو مُعارِك**: bir yerdir; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
“**ذِي مَعارِكِ**’in taşından parıldar,
gök taşlarından Rum’un parıldaması gibi.”
Yani bu yerin taşından parıldar. Ve “**من جندلَ ذي مَعارك**” diye de rivayet edilir; **جندل**’i bölgenin adı yaptı da onu gayr-i munsarif kıldı; ve **ذي مَعارِك**’i ondan بدل yaptı; sanki yer **بجنْدَلَ** ve **ذي مَعارك** diye adlandırılır.
