# عرك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عرك

عركه يعركه عركا: دلكه دلكا، كالأديم ونحوه. وعرك بجنبه ما كان من صاحبه يعركه عركا كأنه حكه حتى عفاه وهو من ذلك. وفي الأخبار: أن ابن عباس قال للحطيئة: هلا عركت بجنبك ما كان من الزبرقان، قال:
  إذا أنت لم تعرك بجنبك بعض ما                      يريب من الأدنى رماك الأباعد وعركه عركا: حمل عليه الشر والدهر وقيل: عركه بشر: إذا كرره عليه، وقال اللحياني: عركه يعركه عركا: حمل الشر عليه. وعرك البعير عركا: حز جنبه بمرفقه ودلكه فأثر فيه حتى خلص إلى اللحم وقطع الجلد، وقال العدبس الكناني: العرك والحاز: هما واحد، وهو أن يحز المرفق في الذراع حتى يخلص إلى اللحم، ويقطع الجلد بحد الكركرة قال:
  ليس بذي عرك ولا ذي ضب وقال آخر يصف البعير بأنه بائن المرفق:
  قليل العرك يهجر مرفقاها وذلك الجمل عارك وعركرك كسفرجل.ومن المجاز: عرك الدهر فلانا: إذا حنكه. وعرك الإبل في الحمض: إذا خلاها فيه كي تنال منة حاجتها عن اللحياني والاسم العرك، محركة. وعركت الماشية النبات: أكلته قال:
  وما زلت مثل النبت يعرك مرة                      فيعلى ويولى مـرة ويثـوب يعرك: يؤكل، ويولى من الولى. وعركت المرأة تعرك عركا وعراكا بفتحهما وعروكا بالضم، الأولى عن اللحياني، واقتصر الجوهري والصاغاني على الأخيرة: حاضت، وخص اللحياني العرك بالجارية، وفي حديث عائشة: حتى إذا كنت بسرف عركت أي: حضت، وفي حديث آخر: أن بعض أزواجه صلى الله عليه وسلم كانت محرمة فذكرت العراك قبل أن تفيض كأعركت فهي عارك ومعرك وأنشد ابن بري لحجر بن جليلة:
  فغرت لدى النعمان لـمـا رأيتـه                      كما فغرت للحيض شمطاء عارك ونساء عوارك: حيض، قالت الخنساء:
  لا نوم أو تغسلوا عارا أظلـكـم                      غسل العوارك حيضا بعد أطهار وأنشد سيبويه في الكتاب:
  أفي السلم أعيارا جفاء وغـلـظة                      وفي الحرب أشباه النساء العوارك

  والعراكة كغرابة: ما حلبت قبل الفيقة الأولى وقبل أن تجتمع الفيقة الثانية، وهي العلاكة والدلاكة أيضا. المعركة، وتضم الراء أيضا والمعرك بغير هاء والمعترك: موضع العراك بالكسر.والمعاركة، أي: القتال وقد عاركه معاركة وعراكا: قاتله، والجمع المعارك، وفي حديث ذم السوق: فإنها معركة الشيطان، وبها تنصب رايته. قال ابن الأثير: أي موطن الشيطان ومحله الذي يأوي إليه ويكثر منه لما يجري فيه من الحرام والكذب والربا الغصب، ولذلك قال: وبها تنصب رايته، كناية عن قوة طمعه في إغوائهم؛ لأن الرايات في الحروب لا تنصب إلا مع قوة الطمع والغلبة وإلا فهي مع اليأس تحط ولا ترفع، وفي حديث آخر: معترك المنايا بين الستين والسبعين.
 واعتركوا في المعركة والخصومة: اعتلجوا وازدحموا وعرك بعضهم بعضا. واعتركت الإبل في الورد: ازدحمت. وقال ابن عباد: اعتركت المرأة بمعركة، كمكنسة: إذا احتشت بخرقة.وفي الصحاح: العرك، ككتف: الصريع كأمير هكذا في نسخ الصحاح، وفي بعضها كسكيت؛ زاد غيره: الشديد العلاج والبطيش في الحرب والخصومة كالمعارك وبه سمي الرجل، وقد عرك كفرح عركا، محركة وهم عركون: أشداء صراع قال جرير:
  قد جربت عركي في كل معترك                      غلب الأسود فما بال الضغابيس وقال ابن دريد: رمل عرك ومعرورك، أي: متداخل بعضه في بعض. والعركرك كسفرجل: الركب الضخم زاد الأزهري: من أركاب النساء، وقال: أصله ثلاثي، ولفظه خماسي. والعركرك: الجمل القوي الغليظ وأنشد الجوهري للراجز. قلت: هو حلحلة بن قيس بن أشيم، وكان عبد الملك أقعده ليقاد منه، وقال له: صبرا حلحل، فقال مجيبا:
  أصبر من ذي ضاغط عركرك
  ألقى بواني زوره للمبرك يقال: بعير ضاغط عركرك، وأنشد الصاغاني لآخر:
  عركرك مهجر الضوبان أومه                      روض القذاف ربيعا أي تأويم والعركركة بهاء: المرأة الرسحاء اللحيمة الضخمة القبيحة على التشبيه بالجمل قال الشاعر:
  ولا من هواي ولا شيمتي                      عركركة ذات لحيم زيم والعريكة كسفينة: السنام بظهره إذا عركه الحمل. أو عريكة السنام: بقيته عن ابن السكيت، والجمع العرائك، قال ذو الرمة:
  إذا قال حادينا أيا عجست بـنـا                      خفاف الخطا مطلنفئات العرائك وقيل: إنما سمي بذلك لأن المشتري يعرك ذلك الموضع ليعرف سمنه وقوته. ورجل ميمون العريكة والحريكة والسليقة والنقيبة والنقيمة والنخيجة والطبيعة والجبيلة، كل ذلك بمعنى واحد، وهو النفس، ومنه يقال: رجل لين العريكة، أي: سلس الخلق مطاوعا منقادا منكسر النخوة قليل الخلاف والنفور وشديد العريكة: إذا كان شديد النفس أبيا، وفي صفته - صلى الله تعالى عليه وسلم -:  أصدق الناس لهجة وألينهم عريكة  وقول الأخطل:
  من اللواتي إذا لانت عريكتها                      كان لها بعدها آل ومجهود

  قيل: في تفسيره: عريكتها: قوتها وشدتها، ويجوز أن يكون مما تقدم لأنها إذا جهدت وأعيت لانت عريكتها وانقادت. وناقة عروك مثل الشكوك: لا يعرف سمنها إلا بعرك سنامها وقد عرك ظهرها، وغيرها، يعركها عركا: أكثر جسه؛ ليعرف سمنها. أو هي التي يشك في سنامها أبه شحم أم لا وعرك السنام: لمسه ينظر أبه طرف أم لا عرك ككتب. ويقال: لقيته عركة أو عركتين: أي مرة أو مرتين، لا يستعمل إلا ظرفا. ولقيته عركات محركة، أي: مرات ويقال: لقيته عركة بعد عركة أي: مرة بعد مرة، وفي الحديث: أنه عاوده كذا وكذا عركة أي مرة. والعرك، بالفتح: خرء السباع وفي العباب: جعرها.والعرك بالتحريك، وككتف: الصوت نقله الجوهري.
 والعركي، محركة: صياد السمك ومنه الحديث: أن العركي سأل النبي صلى الله عليه وسلم عن الطهور بماء البحر عرك، محركة كعربي وعرب. وفي الحديث في كتابه إلى قوم من اليهود: إن عليكم ربع ما أخرجت نخلكم، وربع ما صادت عروككم، وربع المغزل قال ابن الأثير: عروك جمع عرك - بالتحريك - وهم الذين يصيدون السمك ولهذا قيل للملاحين عرك لأنهم يصيدون السمك، وليس بأن العرك اسم لهم وهذا قول أبي عمرو، كما نقله الجوهري، وأنشد لزهير:
  تغشى الحداة بهم حر الكثيب كمايغشي السفائن موج اللجة العرك ورواه أبو عبيدة موج بالرفع، وجعل العرك نعتا للموج، يعني المتلاطم، كما في الصحاح، وقال أمية ابن أبي عائذ الهذلي:
  وفي غمرة الآل خلت الصوى                      عروكا على رائس يقسمونـا رائس: جبل في البحر، وقيل: الرئيس منهم. ورجل عريك، ومعرورك: متداخل هذا تصحيف من قولهم: رمل عرك ومعرورك: متداخل، كما سبق عن ابن دريد، لأنه لم يذكر أحد هذا في وصف الرجل، ثم رأيت في اللسان هذا بعينه، قال: رمل عريك ومعرورك: متداخل، فتنبه لذلك. والعركية، محركة: المرأة الفاجرة قال ابن مقبل يهجو النجاشي:
  وجاءت به حياكة عـركـية                      تنازعها في طهرها رجلان وقيل: هي الغليظة كالعركانية بالتحريك أيضا، وهذه عن ابن عباد. وماء معروك: مزدحم عليه، كما في الصحاح.
 وأرض معروكة: عركتها الماشية وفي الصحاح: السائمة حتى أجدبت. ويقال: أورد إبله العراك ونص سيبويه في الكتاب: وقالوا: أرسلها العراك، أي: أوردها جميعا الماء نصب نصب المصادر والأصل عراكا، ثم أدخل عليه أل قال الجوهري: كما قالوا مررت بهم الجماء الغفير، والحمد لله فيمن نصب ولم تغير أل المصدر عن حاله قال ابن بري: والعراك والجماء الغفير منصوبان على الحال، وأما الحمد لله فعلى المصدر لا غير، وقال سيبويه: أدخلوا الألف واللام على المصدر الذي في موضع الحال كأنه قال اعتراكا، أي: معتركة، وأنشد قول لبيد يصف الحمار والأتن:
  فأرسلها العراك ولـم يذدهـا                      ولم يشفق على نغص الدخال وهو عركة - كهمزة - يعرك الأذى بجنبه، أي: يحتمله ومنه قول عائشة تصف أباها رضي الله تعالى عنهما: عركة للأذاة بجنبه.وذو العركين: لقب نباتة الهندي من بني شيبان وفيه يقول العوام بن عنمة الضبي:

  حتى نباتة ذو العركين يشتمنـي                      وخصية الكلب بين القوم مشتالا وككتاب عراك بن مالك الغفاري التابعي الجليل يروي عن أبي هريرة رضي الله تعالى عنه، وعنه الزهري، وابنه خيثم بن عراك عداده في أهل المدينة، مات في ولاية يزيد بن عبد الملك، قاله ابن حبان. ومعرك ومعراك كمنبر ومحراب: اسمان.
 ومما يستدرك عليه: عركتهم الحرب عركا: دارت عليهم، نقله الجوهري والصاغاني، وهو مجاز، قال زهير:
  فتعرككم عرك الرحى بثفالها                      وتلقح كشافا ثم تحمل فتتـئم الثفال: الجلدة تجعل حول الرحى تمسك الدقيق. والعراك، ككتاب: ازدحام الإبل على الماء. والعركركة: الناقة السمينة، والجمع عركركات، أنشد أعرابي من عقيل:
  يا صاحبي رحلى بليل قوما
  وقربا عركركات كـومـا فأما ما أنشده ابن الأعرابي لرجل من عكل يقوله لليلى الأخيلية:
  حياكة تمشى بعلطتـين
  وقارم أحمر ذي عركين فإنما يعني حرها، واستعار لها العرك وأصله في البعير. والعرك من النبات: ما وطئ وأكل قال رؤبة:
  وإن رعاها العرك أو تأنقا ورجل معروك: ألح عليه في المسألة وهو مجاز. والعركة، بالفتح: الحرب، مولدة. والعركي، محركة: قرية بالصعيد الأعلى على شط النيل، وقد رأيتها. وعراك بن خالد: محدث عن عثمان بن عطاء. وذو معارك: موضع، قال نصر: هو بنجد من ديار تميم، وأنشد ابن الأعرابي:
  تليح من جندل ذي معارك إلاحة الروم من النيازك أي: تليح من حجر هذا الموضع، ويروى: من جندل ذي معارك جعل جندل اسما للبقعة، فلم يصرفه، وذي معارك بدل منها، كأن الموضع يسمى بجندل، وبذي معارك. وقيل: ذو معارك: نهي لبني أسيد.
 وسموا معركا، كمقعد، ومعاركا كمقاتل.وقال نصر: معارك من أرض الجزيرة قرب الموصل. وأم العريك: قرية بمصر، قيل: منها هاجر أم إسماعيل عليه السلام، ويقال: هي أم العرب.

### Türkçe

**عركه** **يعركه** **عركا**: onu ovdu, ovma ile; deri gibi ve benzeri. Ve **عرك** yanıyla, sahibinden olan şeyi, **يعركه** **عركا**; sanki onu kaşıdı da onu silip yok edinceye kadar; ve o bundandır. Ve haberlerde: İbn Abbas’ın **الحطيئة**’ye dediği: “Keşke yanınla **الزبرقان**’dan olan şeyi **عركت** etseydin!” dediği (rivayet olunur). Dedi ki:
  “Eğer sen yanınla, yakından olanın şüphe uyandıranının bir kısmını **تعرك** etmezsen, uzak olanlar seni atar (hedef eder).”

Ve **عركه** **عركا**: ona şerri ve zamanı yükledi; ve denildi: **عركه** **بشر**: ona onu tekrar tekrar yaptıysa. Ve **اللحياني** dedi: **عركه** **يعركه** **عركا**: şerri onun üzerine yükledi. Ve **عرك** deve **عركا**: dirseğiyle yanını yarıp kesti ve onu ovdu; onda iz bıraktı, ta ete ulaşıncaya ve deriyi kesinceye kadar. Ve **العدبس الكناني** dedi: **العرك** ve **الحاز**: ikisi birdir; o da dirseğin kolda kesmesi, ta ete ulaşıncaya kadar; ve **الكركرة**’nin keskinliğiyle deriyi kesmesidir. Dedi ki:
  “Ne **عرك** sahibi, ne de **ضب** sahibi.”

Ve bir başkası, devenin dirseği ayrık olduğunu vasfederek:
  “Az **العرك**’lıdır; iki dirseğini terk eder.”

Ve o deve **عارك**’tır; ve **عركرك** ayva gibi.

Ve mecazdan: **عرك** zaman falanı: onu tecrübelendirdiyse. Ve **عرك** develeri **في الحمض**: onları onda serbest bıraktıysa; ta ihtiyaçlarının bir kısmını elde etsinler diye; **اللحياني**’den. Ve isim **العرك**’tır, harekeli. Ve **عركت** davar bitkiyi: onu yedi. Dedi ki:
  “Ve ben hâlâ bitki gibiyim; bir kere **يعرك** edilir; bir kere yükselir, bir kere gider; ve döner.”

**يعرك**: yenilir; ve **يولى** **الولى**’dendir.

Ve **عركت** kadın **تعرك** **عركا** ve **عراكا** (ikisini de fetha ile) ve **عروكا** (damme ile); birincisi **اللحياني**’dendir; **الجوهري** ve **الصاغاني** yalnız sonuncuyla yetindi: hayız gördü. Ve **اللحياني** **العرك**’ı cariyeye tahsis etti. Ve Âişe hadîsinde: “Ta ki **سرف**’te olduğumda **عركت**” yani: hayız gördüm. Ve başka bir hadîste: Peygamber صلى الله عليه وسلم’in eşlerinden bazısı ihramlı idi; **العراك**’ı, akmadan önce zikretti; “sanki **أعركت**”; o hâlde o **عارك** ve **معرك**’tir. Ve İbn Berrî, **حجر بن جليلة** için inşad etti:
  “**النعمان** yanında, onu gördüğümde (ağzını) açtım;
  tıpkı hayız için, **شمطاء** **عارك**’ın açtığı gibi.”

Ve **نساء عوارك**: hayızlı. **الخنساء** dedi:
  “Uyku yok; yahut üzerinize gölge düşüren ayıbı yıkayın;
  **العوارك**’ın hayızını, temizliklerden sonra yıkamak gibi.”

Ve **سيبويه** “Kitap”ta inşad etti:
  “Barışta mı kabalık ve katılık, **أعيارا**?
  Ve savaşta **النساء العوارك**’ın benzerleri mi?”

Ve **العراكة** ( **غرابة** gibi): ilk **فيقة**’dan önce ve ikinci **فيقة** toplanmadan önce sağılan şey; o, **العلاكة** ve **الدلاكة**’dır da.

**المعركة**; ve **الراء** da dammelenir. Ve **المعرك** ( **هاء**sız) ve **المعترك**: **العراك**’ın (kesre ile) yeri. Ve **المعاركة**: yani savaşma; ve o, onunla **معاركة** ve **عراكا** yaptı: onunla savaştı. Ve çoğulu **المعارك**’tir. Ve çarşıyı zemmetme hadîsinde: “Çünkü o, şeytanın **معركة**’sidir; ve onda sancağı dikilir.” İbnü’l-Esîr dedi: yani şeytanın yurdu ve mekânı; ona sığındığı ve ondan çoğalttığı yer; onda haram, yalan, ribâ, gasb cereyan ettiğinden. Bunun için dedi: “Ve onda sancağı dikilir”; onların azdırılmasına dair hırsının kuvvetine kinayedir; çünkü sancaklar savaşlarda ancak hırsın ve galebenin kuvvetiyle dikilir; yoksa o, ümitsizlikle beraber indirilir, kaldırılmaz. Ve başka bir hadîste: “Ölümlerin **معترك**’ı altmış ile yetmiş arasındadır.”

Ve **اعتركوا** **في المعركة** ve husumette: çarpıştılar ve sıkıştılar; ve birbirlerini **عرك** ettiler. Ve **اعتركت** develer **في الورد**: sıkıştılar. Ve İbn Abbâd dedi: **اعتركت** kadın bir **معركة** ile, **مكنسة** gibi: bir bezle dolgu yaptıysa.

Ve **الصحاح**’ta: **العرك** ( **كتف** gibi): yere serilmiş (mağlup) olan; **أمير** gibi; **الصحاح** nüshalarında böyle; bazısında **سكيت** gibi. Başkası ekledi: savaş ve husumette şiddetli mücadeleli ve sert vuruşlu; **المعارك** gibi; ve onunla adam adlandırıldı. Ve o **عرك** etti, **فرح** gibi, **عركا** (harekeli); ve onlar **عركون**’dur: güreşte şiddetliler. Cerîr dedi:
  “Her **معترك**’ta benim **عركي**’mi denedin;
  aslanları yendim; peki **الضغابيس**’e ne oluyor?”

Ve İbn Düreyd dedi: **رمل عرك** ve **معرورك**: yani bir kısmı bir kısmına girmiş. Ve **العركرك** (ayva gibi): iri diz; Ezherî ekledi: kadınların dizlerinden. Ve dedi: aslı üçlüdür; lafzı beşlidir. Ve **العركرك**: güçlü, kalın deve; ve Cevherî, recez söyleyen için inşad etti. Dedim: o, **حلحلة بن قيس بن أشيم**’dir; ve Abdülmelik onu, ondan kısas alınsın diye oturttu; ve ona dedi: “Sabret, **حلحل**!” O da cevap vererek dedi:
  “**ذي ضاغط عركرك**’tan daha sabırlıyım;
  boynunun iki yanını çöken deveye attı.”

Denir: **بعير ضاغط عركرك**. Ve Sâğânî, bir başkası için inşad etti:
  “**عركرك**; **الضوبان**’ın öğle sıcağında terk edeni;
  **القذاف**’ın çayırı baharda; ne **تأويم**!”

Ve **العركركة** ( **هاء** ile): deveye benzetme üzere, etli, iri, çirkin, gevşek kadın. Şair dedi:
  “Ne hevesimdendir, ne de huyumdandır;
  etli, kaba bir **عركركة**.”

Ve **العريكة** ( **سفينة** gibi): yük onu **عرك** ettiğinde, sırtındaki hörgüç. Yahut **عريكة السنام**: onun kalıntısı; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve çoğulu **العرائك**. Zü’r-Rumme dedi:
  “Sürücümüz dediğinde: ‘Ey bize aciz mi kaldın?’
  hafif adımlı, **العرائك**’ı sarkık olanlar.”

Ve denildi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü alıcı, onun yağlılığını ve kuvvetini bilmek için o yeri **يعرك** eder.

Ve adam: **ميمون العريكة** ve **الحريكة** ve **السليقة** ve **النقيبة** ve **النقيمة** ve **النخيجة** ve **الطبيعة** ve **الجبيلة**; bunların hepsi tek mânâdadır; o da nefistir. Ve ondan denir: **رجل لين العريكة**: yani yumuşak huylu; itaatkâr, boyun eğen; kibri kırık; az muhalefet ve kaçınma sahibi. Ve **شديد العريكة**: nefsi şiddetli, baş eğmez ise. Ve onun vasfında - صلى الله تعالى عليه وسلم -: “İnsanların en doğru lehçelisi ve onların en yumuşak **عريكة**’lisi.” Ve **الأخطل**’ın sözü:
  “Onlardan ki, **عريكتها** yumuşadığında,
  onun ardından mal ve çaba olur.”

Denildi: onun tefsirinde: **عريكتها**: onun kuvveti ve şiddeti. Ve caizdir ki, öncekilerden olsun; çünkü o, yorulup aciz kaldığında **عريكتها** yumuşar ve boyun eğer.

Ve **ناقة عروك** ( **الشكوك** gibi): hörgücünü **عرك** etmekten başka yağlılığı bilinmez; ve **عرك** etti sırtını ve başkasını; **يعركها** **عركا**: yağlılığını bilmek için onu çok yokladı. Yahut o, hörgücünde şüphe edilendir: yağ mı, değil mi? Ve **عرك** hörgücü: onu dokundu; uc (yağ) var mı, yok mu diye baktı; **عرك** etti, **كتب** gibi.

Ve denir: onu **عركة** yahut **عركتين** gördüm: yani bir kere yahut iki kere; ancak zarf olarak kullanılır. Ve onu **عركات** (harekeli) gördüm: yani kereler. Ve denir: onu **عركة** sonra **عركة** gördüm: yani kere sonra kere. Ve hadîste: “Şunu şunu ona tekrar etti, **عركة**” yani bir kere.

Ve **العرك** (fetha ile): yırtıcıların dışkısı; ve **العباب**’da: onların pisliği. Ve **العرك** (hareke ile), ve **كتف** gibi: ses; Cevherî nakletti.

Ve **العركي** (harekeli): balık avcısı; ve ondan hadîs: **العركي** Peygamber صلى الله عليه وسلم’e deniz suyuyla temizlik hakkında sordu. **عرك** (harekeli), **عربي** ve **عرب** gibi. Ve Yahudilerden bir kavme yazdığı kitabında hadîste: “Üzerinize, hurmalıklarınızın çıkardığının dörtte biri; ve **عروككم**’un avladığının dörtte biri; ve iğ’in dörtte biri.” İbnü’l-Esîr dedi: **عروك**: **عرك**’ın (hareke ile) cemidir; ve onlar balık avlayanlardır. Bunun için denizcilere **عرك** denildi; çünkü balık avlarlar. Yoksa **العرك** onların adı değildir. Bu, Ebû Amr’un sözüdür; Cevherî’nin naklettiği üzere. Ve Züheyr için inşad etti:
  “Onlarla, kum tepesinin sıcağına sürücüler girer;
  tıpkı gemileri, derinliğin **العرك** dalgasının bürüdüğü gibi.”

Ebû Ubeyde onu “**موج**” merfû rivayet etti; ve **العرك**’ı dalganın sıfatı yaptı; yani çalkantılı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **أمية ابن أبي عائذ الهذلي** dedi:
  “Serabın girdabında, işaretleri boş sandın;
  **عروكا** olarak, paylaştıran bir **رائس** üzerinde.”

**رائس**: denizde bir dağ; ve denildi: onların reisi.

Ve **رجل عريك** ve **معرورك**: iç içe girmiş. Bu, “**رمل عرك ومعرورك**: iç içe girmiş” sözünden bir tashiftir; İbn Düreyd’den geçtiği üzere; çünkü hiç kimse bunu adamın vasfında zikretmedi. Sonra “Lisân”da bunun aynısını gördüm; dedi ki: **رمل عريك ومعرورك**: iç içe girmiş; buna dikkat et.

Ve **العركية** (harekeli): fahişe kadın. İbn Mukbil, **النجاشي**’yi hicvederek dedi:
  “Onu, bir **عركية** dokumacı doğurdu;
  onun temizliğinde iki adam çekişir.”

Ve denildi: o, kalın (kaba)dır; **العركانية** gibi (hareke ile de). Bu, İbn Abbâd’dandır. Ve **ماء معروك**: üzerine üşüşülmüş; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **أرض معروكة**: davar onu **عرك** etti. Ve **الصحاح**’ta: otlayan (hayvan) sebebiyle, ta kuruyup çoraklaşıncaya kadar. Ve denir: develerini **العراك**’a götürdü. Ve Sîbeveyh “Kitap”ta nass etti: “Ve dediler: onu **العراك** saldı; yani hepsini suya götürdü.” Masdarların nasbı üzere nasbetti; aslı **عراكا** idi; sonra ona **أل**’i soktu. Cevherî dedi: “**مررت بهم الجماء الغفير**” dedikleri gibi. Ve hamd, nasbeden ve **أل**’in masdarı hâlinden değiştirmediği kimseye mahsustur. İbn Berrî dedi: **العراك** ve **الجماء الغفير** hâl üzere mansuptur. أما “**الحمد لله**” ise yalnız masdar üzeredir. Ve Sîbeveyh dedi: hâl yerinde olan masdara elif-lâmı soktular; sanki “**اعتراكا**” dedi; yani **معتركة** olarak. Ve Lebîd’in, merkep ve dişi eşekleri vasfeden sözünü inşad etti:
  “Onu **العراك** saldı; onu sürmedi;
  ve girişin sıkıntısına acımadı.”

Ve o, **عركة**’dır ( **همزة** gibi): yanıyla eziyeti **يعرك** eder; yani onu yüklenir. Ve ondan, Âişe’nin, babasını رضي الله تعالى عنهما vasfederek sözü: “Yanıyla eziyete bir **عركة**.”

Ve **ذو العركين**: Şeybân oğullarından **نباتة الهندي**’nin lakabıdır. Ve onda **العوام بن عنمة الضبي** şöyle der:

  “Ta ki **نباتة ذو العركين** bana söver;
  ve köpeğin husyesi, kavim arasında sallanır.”

Ve **كتاب** gibi: **عراك بن مالك الغفاري**; celîl tâbiî; Ebû Hureyre رضي الله تعالى عنه’dan rivayet eder; ondan da Zührî. Ve oğlu **خيثم بن عراك**; Medine ehli içinde sayılır. Yezîd b. Abdülmelik’in vilâyetinde öldü; İbn Hibbân söyledi. Ve **معرك** ve **معراك** ( **منبر** ve **محراب** gibi): iki isimdir.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: “**عركتهم الحرب عركا**”: onların üzerinde döndü; Cevherî ve Sâğânî nakletti; ve o mecazdır. Züheyr dedi:
  “Sizi, değirmenin, altlığıyla **عرك** etmesi gibi **تعرككم** eder;
  ve gebe bırakır, açıkça; sonra taşır da ikiz doğurur.”

**الثفال**: değirmenin etrafına konulan, unu tutan deri.

Ve **العراك** ( **كتاب** gibi): develerin su üzerinde sıkışması. Ve **العركركة**: semiz dişi deve; çoğulu **عركركات**. **عقيل**’den bir bedevî inşad etti:
  “Ey iki arkadaşım, geceleyin yükümü kaldırın;
  ve kambur **عركركات**’ı yaklaştırın.”

İbnü’l-A‘râbî’nin, **عكل**’den bir adam için, **ليلى الأخيلية**’ye söylediği olarak inşad ettiği şeye gelince:
  “Bir dokumacı; iki kaba etekle yürür;
  ve kırmızı bir yaşlı; **ذي عركين**.”

O ancak onun sıcağını kasteder; ve ona **العرك**’ı ödünç aldı; aslı devededir.

Ve bitkiden **العرك**: çiğnenen ve yenendir. Rü’be dedi:
  “Ve eğer onu **العرك** otlarsa yahut nazlanırsa.”

Ve **رجل معروك**: istekte ona ısrar edildi; ve o mecazdır. Ve **العركة** (fetha ile): savaş; sonradan türemedir. Ve **العركي** (harekeli): Yukarı Saîd’de, Nil kıyısında bir köy; onu gördüm. Ve **عراك بن خالد**: **عثمان بن عطاء**’dan hadis rivayet eden. Ve **ذو معارك**: bir yer. Nasr dedi: Necd’dedir; Temîm diyarındandır. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  “**ذي معارك**’in taşından parıldar;
  göktaşlarından Rum’un parıldaması gibi.”

Yani: bu yerin taşından parıldar. Ve “**من جندل ذي معارك**” diye rivayet olunur; **جندل**’i bölgenin adı yaptı; onu sarf etmedi; ve **ذي معارك**’i ondan بدل yaptı; sanki yer **جندل** ile ve **ذي معارك** ile adlandırılır. Ve denildi: **ذو معارك**: Esed oğullarına bir nehiydir.

Ve **معركا** diye adlandırdılar, **مقعد** gibi; ve **معاركا** diye, **مقاتل** gibi. Ve Nasr dedi: **معارك** Cezîre toprağındandır; Musul yakınındadır. Ve **أم العريك**: Mısır’da bir köy; denildi: Hâcer, İsmâil’in annesi عليه السلام ondandır. Ve denilir: o, Arapların anasıdır.
