# عره (ع-ر-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ر - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هذه الترجمة ذكرها ابن الأَثير قال في حديث عُرْوَةَ بن مسعود قال: والله ما كَلَّمتُ مسعود ابن عمروٍ مُنْذُ عَشْر سنين والليلةَ أُكَلِّمُهُ، فخرج فناداه فقال: مَنْ هذا؟ فقال: عُرْوَةُ، فأَقبلَ مسعود وهو يقول: أَطَرَقْتَ عَراهِيَةً أَم طَرَقْتَ بِداهيةٍ؟ قال الخطابي: هذا حرف مشكل وقد كتبت فيه إلى الأَزهري، وكان من جوابه أَنه لم يَجِدْهُ في كلام العرب، والصواب عنده عَتاهِيَة، وهي الغفلة والدَّهَشُ، أَي أَطَرَقْتَ غَفْلَةً بلا رَوِيَّةٍ أَو دَهَشاً؛ قال الخطابي: وقد لاحَ لي في هذا شيءٌ وهو أَن تكون الكلمةُ مركبةٌ من اسمين: ظاهرٍ ومَكْنِيٍّ، وأَبدل فيهما حرفاً وأَصلها إِما مِنَ العَراءِ وهو وجه الأَرض، وإِما من العَرا مقصوراً وهو الناحية، كأَنه قال أَطَرَقْتَ عَرائي أَي فِنائي زائراً وضيفاً أَم أعصابتك داهيةٌ فجئتَ مستغيثاً، فالهاء الأُولى من عَراهِيَةٍ مبدلةٌ من الهمزة، والثانية هاء السكت، زيدت لبيان الحركة. وقال الزمخشري: يحتمل أَن تكون بالزاي مصدرَ عَزِهَ يعْزَهُ فهو عَزِهٌ إِذا لم يكن له أَرَبٌ في الطَّرْقِ، فيكون معناه أَطَرَقْتَ بلا أعرَبٍ وحاجةٍ أَم أَصابتْكَ داهيةٌ أَحْوَجَتْكَ إِلى الاستغاثةِ.

##### Türkçe

Bu tercümeyi İbnü’l-Esîr zikretti; **عُرْوَةَ بن مسعود** hadisi hakkında dedi ki:
“Vallahi ben **مسعود ابن عمروٍ** ile on yıldan beri konuşmadım; bu gece ise
onunla konuşuyorum.” Derken çıktı, ona seslendi; o da dedi ki: “Bu kim?”
Dedi ki: “**عُرْوَةُ**.” Bunun üzerine **مسعود** geldi ve şöyle diyordu:
“**أَطَرَقْتَ عَراهِيَةً أَم طَرَقْتَ بِداهيةٍ؟**”
Hattâbî dedi ki: Bu müşkil bir harftir; onun hakkında Ezherî’ye yazdım;
cevabından (şu çıktı ki) onu Arapların كلامında bulmadı; ona göre doğru olan
**عَتاهِيَة**’dir; o da gaflet ve dehşettir; yani: “Bir düşünüş olmaksızın
bir gafletle mi geldin, yahut bir dehşetle mi?”
Hattâbî dedi ki: Bu hususta bana bir şey göründü; o da şudur: kelimenin iki
isimden, biri zâhir biri meknî, mürekkep olması; ikisinde de bir harfin
ibdâl edilmesi; aslı ise ya yerin yüzü olan **العَراءِ**’dan, yahut kısaltılmış
olarak “yan, taraf” olan **العَرا**’dan (olmasıdır); sanki şöyle dedi:
“**أَطَرَقْتَ عَرائي**” yani “avluma” ziyaretçi ve misafir olarak mı geldin,
yoksa sana bir musibet mi isabet etti de imdat dileyerek geldin?”
Buna göre **عَراهِيَةٍ**’deki birinci **الهاء** hemzeden ibdâl edilmiştir; ikincisi
ise sükût **الهاء**’sıdır; harekeyi beyan için ziyade edilmiştir.
Zemahşerî dedi ki: **الزاي** ile olması muhtemeldir; **عَزِهَ**’nin masdarıdır;
**يعْزَهُ**; o da **عَزِهٌ**’dir; eğer onun için “gelmede” bir maksat yoksa;
buna göre manası: “Bir maksat ve ihtiyaç olmaksızın mı geldin, yoksa sana bir
musibet mi isabet etti de seni imdat dilemeye muhtaç kıldı?”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( العُرْهونُ ، كزُنْبُورٍ ) : ) أَهْمَلَهُ الجوْهرِيُّ .
وهو ( نَبْتٌ ، ج عَراهِينُ ؛ وذُكِرَ في النُّونِ ) ، والصَّحيحُ أَنَّ نونَهُ أَصْليَّة كما تقدَّمَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
وَرَدَ في الحدِيثِ : ( أَطَرَقْتَ عَراهِيَةً أَمْ طَرَقْتَ بدَاهِيَةٍ ) .
قالَ الخطابي : هذا حَرْفٌ مُشْكلٌ وقد كَتَبْتُ فيه إلى الأزْهرِيّ ، وكانَ مِن جوابِهِ أَنَّه لم يَجِدْه في كَلامِ العَرَبِ ، والصَّواب عنْدَه عَتاهِيَة ، وهي الغفْلَةُ والدَّهَشُ .
وقالَ الخطابيُّ : ولعلَّ الأصْلَ عرائِيَةٌ مِن العَرا مَقْصوراً ، وهي الناحِيَةُ ، أَو مِن العَراءِ مَمْدوداً ، وهو وَجْهُ الأرضِ ، أَي أَطَرَقْتَ عَرائي أَي فِنائي زائراً وضَيْفاً أَمْ أَصابَتْك داهِيَةٌ فجِئْتَ مُسْتغِيثاً ؛ قالَ : فالهاءُ الأُولى مِن عَراهِيَةٍ مُبْدلةٌ مِن الهَمْزةِ ، والثانِيَةُ هاء السّكْتِ زِيدَتْ لبَيانِ الحرَكَةِ .

وقالَ الزَّمَخْشريُّ : يُحْتمل أن يكونَ بالزَّاي مَصْدَرَ عَزِهَ يعْزَهُ فهو عَزِهٌ إذا لم يكنْ له أَرَبٌ في الطَّرْقِ ، فيكون مَعْناه أَطَرَقْتَ بِلا أَرَبٍ وحاجَةٍ أَمْ أَصابَتْك داهِيَةٌ أَحْوَجَتْكَ إلى الاسْتغاثَةِ .
قُلْتُ : فمثل هذا واجبُ التَّنْبِيه لا سيَّما وقد اخْتَلَفَ كَلامُ الأَئِمةِ فيه .

##### Türkçe

: ( **العُرْهونُ** , **كزُنْبُورٍ** ) : ) el-Cevherî onu ihmal etti.
Ve o (bir bitkidir; çoğulu **عَراهِينُ**; **النُّون** maddesinde zikredildi), ve doğru olan, daha önce geçtiği üzere, onun **نون**’unun aslî olduğudur.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
Hadiste vârid olmuştur: ( **أَطَرَقْتَ عَراهِيَةً أَمْ طَرَقْتَ بدَاهِيَةٍ** ) .
el-Hattâbî dedi: Bu müşkil bir harftir; ve ben onun hakkında el-Ezherî’ye yazdım; onun cevabından olan şudur ki: onu Arapların كلامında bulmadı; ve onun nezdinde doğru olan **عَتاهِيَة**’dir; ve o, gaflet ve dehşettir.
Ve el-Hattâbî dedi: Ve belki asl **عرائِيَةٌ**’dir, **العَرا**’dan maksûr olarak; ve o, nâhiyedir; yahut **العَراءِ**’dan memdûd olarak; ve o, yerin yüzüdür; yani: **أَطَرَقْتَ عَرائي** yani: benim avluma, ziyaretçi ve misafir olarak mı geldin, yoksa sana bir **داهِيَةٌ** isabet etti de imdat dileyen olarak mı geldin; dedi: öyleyse **عَراهِيَةٍ**’deki birinci **الهاء** hemzeden ibdâl edilmiştir; ikincisi ise, harekeyi beyan için artırılmış sükût **هاء**’sıdır.

Ve ez-Zemahşerî dedi: **الزَّاي** ile olması muhtemeldir; **عَزِهَ**’nin masdarı olarak; **يعْزَهُ**; o hâlde o, **عَزِهٌ**’dir; eğer onun için **الطَّرْقِ**’ta bir ereb yoksa; böylece onun mânası: bir ereb ve ihtiyaç olmaksızın mı geldin, yoksa sana bir **داهِيَةٌ** isabet etti de seni istigâseye muhtaç kıldı mı?
Dedim: Böyle bir şey, özellikle de onda imamların كلامı ihtilaf etmişken, tenbihin vacibidir.
