# عرو (ع-ر-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kulpu

- Harfler: ع - ر - و
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عرو/ي

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِالْعُرْوَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | بِالْفُعْلَةِ | Kulpu | 2 | 2 | [2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/ayet/2:256.md) |

## Mücavir kökler — 19 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Koku veren yağdır
2. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Anlaşma
3. [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Kopmak
4. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
5. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Rasad” gözetleyici demektir
6. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hoşlanmadı
7. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Taşkınlaştıran
8. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yüz demektir
9. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
10. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
11. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Süllem” merdiven demektir
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
13. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşiten
14. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
15. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Murar acı bir ağacın adıdır
16. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
17. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
18. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
19. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md), [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md), [حبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneye sıkıca tutunmayı sağlayan kulp, halka, ilik veya kuraklıkta hayvanların beslenip hayatta kaldığı dayanıklı çalı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal savrulma ve düşme tehlikesine karşı sımsıkı yapıştığı, kopması imkânsız ilahi güvence bağı |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal hayatı çöküşten koruyan, ontolojik ve ahlaki zemine bağlayan sarsılmaz irtibat mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı soyut ve temelsiz bir aidiyet duygusu sayıp onun eylemsel teslimiyet ve tutunma zorunluluğunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Bir şeye arız olma, ilişme, yüzeye temas etme, açığa çıkma veya sarılma hareketini ifade eder; [عري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md), [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md), [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md), [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) ve [عرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B1.md) köklerinde bir şeyin dışına çıkma, ilişme veya tutunma dinamiği ortaktır | و | İllet harfinin eklenmesiyle ilişme ve temas hareketi, elin kavrayabileceği veya nesnenin asılabileceği bir kulp, bağ ve sürekli tutunma noktası (عروة) anlamında somutlaşmış ve süreklilik kazanmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, fark etme | Kavranacak ve tutunulacak dayanağın belirginleşmesi, yönelimin odağı haline gelmesi |
| ر | İnsan başı; öncelik, üst, başlangıç | Yönelişin bilinçli bir kararla en üst ilkeye ve sarsılmaz temele bağlanması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, ekleme | İki ayrı varlığı birbirine kenetleyen, kopmayı engelleyen birleştirici irtibat |
| عرو | Belirgin bir dayanağa bilinçli yönelişle sarsılmaz biçimde kenetlenme | İnsanın zayıflığını kavrayarak kendisini ayakta tutacak sabit bir kulpa veya esasa sımsıkı bağlanması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, kovanın veya testinin tutulup kaldırıldığı kulp; elbisenin ilik halkası; ayrıca kuraklıkta yaprak dökmeyip develerin tutunarak hayatta kaldığı köklü çalı veya ağaç türü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kıtlık ve soğuk zamanlarında insanların veya sürülerin sığındığı, yok olmaktan kurtaran cömert kimseler veya sığınaklar için tutunulan ağaç ve kulp benzetmesiyle yer bulur |
| Erken Arapça kullanım | Bir hastalığın, nöbetin, soğuğun veya kederin insana musallat olup bürümesi durumunda عراه البرد veya اعتراه الهمّ şeklinde temas ve sarma anlamında kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça عرو kökü, Sami dil ailesinde temas etme, ilişme, bürüme ve tutunma donatısı sağlama semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerindeki yakın yansımaları daha ziyade açığa çıkma, soyunma veya ilişilme ([عري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) ile kesişen düzlem) üzerinden gelişirken, Arapçada hem bir keder veya arızanın kişiyi bürümesi hem de tutunulacak sağlam bir kulp veya bağ teşkil etmesi yönünde çift kutuplu bir uzmanlaşma görülür. Kuraklıkta yeşil kalan ve deveye dayanak olan çalıya bu adın verilmesi, göçebe Sami pastoral kültürünün hayatta kalma tecrübesinin semantik çekirdeğe yansımasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عرو ve [عري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) kesişimi | Arız olma, temas etme fiilinden tutunma organı olan kulp veya bağ ismine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice yakın morfemler | Çıplaklaşma, açılma veya ilişme anlamındaki Sami kökleriyle paralel gelişim | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlama/tutunma izleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرو | Anlamlı | Tutunulan kulp, ilişme | Bir şeye sarılmak, tutunacak yer edinmek, arız olmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [عور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B1.md) | Anlamlı | Eksiklik, gedik, açık yer | Korunmasız kalmak, ayıp veya kusur belirmesi | Zıtlık ve açıkta kalma yönüyle ilişkili; Kur'an'da geçer |
| [رعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%88.md) | Anlamlı | Vazgeçmek, kendine gelmek | Kötülükten vazgeçip akla ve doğruya dönmek | Kur'an'da geçmez |
| [روع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B9.md) | Anlamlı | Korku, ürperti, kalp | Ansızın gelen korku veya kalbin derinliği | Kur'an'da geçer |
| [وعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B1.md) | Anlamlı | Sarp, güç, engebeli yer | Yürünmesi veya aşılması zor zemin | Kur'an'da geçmez |
| [ورع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B9.md) | Anlamlı | Çekinmek, sakınmak | Şüpheli şeylerden titizlikle uzak durmak | Ahlaki tutunma ve sakınma; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرو | Merkez | Tutunma bağı | Düşmeyi engelleyen somut veya manevi kavrama noktası | Kopmayan, elle tutulan kulp |
| [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) | Komşu | Korunma ve engelleme | Dış tehlikelere karşı koruyucu bir kalkana veya sınıra sığınma | Suçtan, günahtan veya helaktan korunma |
| [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) | Komşu | Kavrama ve tutma | Bir şeyi elinde tutarak bırakmama eylemi | Tutunma fiilinin faildeki iradi sürekliliği |
| [حبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%84.md) | Komşu | Bağ ve irtibat | İki nokta arasında uzanan ve çekilmeyi sağlayan esnek ip | Toplumsal veya ilahi iletişim hattı |
| [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md) | Zıt | Kırılma ve kopma | Bir bütünün veya halkanın ayrılarak işlevsiz kalması | Tutunulan bağın parçalanması ve boşluğa düşme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرو | Tutunulacak kulp, bağ | Elin veya bağın kavradığı sağlam dayanak | Kesin |
| Latince | Ansa, retinaculum | Kulp, tutamak, gem bağı | Nesnenin tutulacak uzantısını ve tutucu bağı karşılar, ontolojik boyutu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Handle, firm handhold | Kulp, güvenli tutamak | Fiziksel tutunmayı ve mecazi güvenceyi karşılar; kıtlık bitkisi nüansını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Haltegriff, Handhabe | Tutamak, dayanak noktası | Bir aracın kavranma noktasını veya hukuki dayanağı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Anse, point d'appui | Kulp, destek noktası | Mekanik kavrama ve sığınma zeminini verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ | Tevhid inancı, sarsılmaz iman ve Allah'a teslimiyet bağı | Tağutu inkâr edip Allah'a inanma veya muhsin olarak yüzünü Allah'a çevirme bağlamı (Bakara [2:256](https://lisan.digital/tr/ayet/2:256.md), Lokmân [31:22](https://lisan.digital/tr/ayet/31:22.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve tevhid bağı | İmanın zeval bulup bulmayacağı ve tağuttan teberri şartı | İmanın kişiyi ontolojik yok oluştan koruyan sarsılmaz dayanak oluşu |
| Fıkıh | Akitlerde sağlamlık ve teminat | Bağlayıcı akitlerin taraflara yüklediği kopmaz sorumluluk | Güvenilir ve feshedilemez hukuki taahhüt |
| Tefsir | İstiare ve temsil analizi | عروة kelimesinin somut kulp imgesinden tevhid ilkesine aktarımı | Helak çukuruna düşmekten kurtaran ilahi vesile |
| Hadis | İslami şiar ve fıtrat bağı | İslam'ın temel rükünleri ve kelime-i tevhid için yapılan niteleme | Fıtrata ve hakikate sımsıkı yapışma zorunluluğu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve teslimiyet | Sarsılmaz inanç dayanağı | Bireyi bâtılın ve şüphenin boşluğuna düşmekten korumak | Yalnızca Allah'a bağlanan kopmaz metafizik irtibat | Kesin |
| İlmi | Temel aksiyomlar | Şüphe götürmez ilkeler | Düşünceyi epistemik çöküşten kurtarmak | Doğruluğu zorunlu olan mantıki ve burhani dayanaklar | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet zemini | Adalet ve anayasal sözleşme | Toplumsal düzeni çözülme ve kaostan korumak | İktidarı keyfilikten alıkoyan bağlayıcı ortak ahit | Muhtemel |
| İktisadi | Güvenli değer ve mülkiyet | Sağlam teminat ve sürdürülebilirlik | Kriz anlarında iktisadi yapının çöküşünü önlemek | Kıtlık dönemlerinde dahi değerini yitirmeyen üretim zeminleri | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikteki çekim odağı veya mukavemet bağlantı noktası | Sistemin maruz kaldığı çekme veya koparma gerilimlerine karşı yapıyı bir arada tutan ve kopma katsayısı sonsuza yaklaşan sabit mesnet | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuk felsefesinde temel norm (Grundnorm) | Toplumsal ve hukuki kurallar hiyerarşisinin meşruiyetini devraldığı, tartışılamaz ve çiğnenemez kurucu zemin | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca zihinsel veya mezhebi bir aidiyet etiketi gibi görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tağutu fiilen reddetmeyi, yüzünü ihsan bilinciyle Allah'a teslim etmeyi ve ameli sadakati zorunlu kılan bütüncül hayat nizamı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın teslimiyet ve ahlaki sorumluluk üretmeksizin yalnızca mensubiyet iddiasıyla kurtulacağını sanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın varoluşsal olarak desteksiz yaşayamayacağını; ya sahte otoritelerin çürük iplerine ya da Allah'ın kopmaz kulpuna tutunmak zorunda olduğunu veciz bir somutlamayla ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dinde zorlama olmadığını bildiren hidayet-dalalet ayrımı ayetinde (Bakara [2:256](https://lisan.digital/tr/ayet/2:256.md)) ve ameli ihsan ile yüzünü Allah'a dönmeyi anlatan hikmet ayetinde (Lokmân [31:22](https://lisan.digital/tr/ayet/31:22.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın pasif bir temenni olduğu vehmini yıkar; imanın bir kulpa yapışmak gibi failin iradi, sürekli ve sıkı bir tutunma çabası gerektirdiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kabın, aletin veya nesnenin elle tutulup kavranmasını sağlayan kulp; kıtlıkta canlıları besleyen dayanıklı çalı.
- Soyut anlam: Varlığı kaostan, düşüşten ve yok oluştan koruyan, kopması imkânsız metafizik ve ahlaki güven bağı.
- Sistematik karşılık: İrade ile hakikat arasına kurulan, dış sarsıntılardan etkilenmeyen kopmaz irtibat noktası.
- LaTeX modeli: $$F(t) = \lim_{k \to \infty} \left( \frac{S \cdot A}{1 + D} \right) \cdot \mathbf{1}_{\{C = 0\}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F(t)$ zamana bağlı tutunma güvencesini; $S$ teslimiyet ve yöneliş katsayısını; $A$ salih amel ve ihsanı; $D$ tağut veya bâtıla bağımlılık derecesini; $C$ kopma ve ayrılma ihtimalini temsil eder. Tağutun dışlanması ve Allah'a teslimiyetle $D = 0$ ve kopma riski $C = 0$ olduğunda, tutunulan bağ sonsuz bir mukavemet kazanır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/ayet/2:256.md) — بِالْعُرْوَةِ

لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dinde zorlama yoktur. Gerçekten hak, batıldan iyice ayrılmıştır. Tağut’u inkar edip, Allah’a inanan kimse kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır. Ve Allah, Semi’dir, Alim’dir.

### [Lokman 31:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/ayet/31:22.md) — بِالْعُرْوَةِ

وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ

Meal (IK): Kim, ihsan ederek kendini Allah’a teslim ederse; muhakkak ki o, en sağlam kulpa sarılmıştır. Ve işlerin akıbeti Allah’a aittir.

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر
عرو:
عري:
عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها.
وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال أعرابيّ إذا طلع السّماك فعند ذلك يعروك ما عداك من البرد الذي يغشاك.
وعَرِيَ فلانٌ عِرْوَةً وعِرْيَةً شديدة وعُرْيا فهو عُريانٌ والمرأة عُريانة، ورجل عارٍ وامرأة عارية. والعُريان من الخيل: فرس مقلّص طويل القوائم. والعُريان من الرّمل ما ليس عليه شجر.
وفرسٌ عُرْيٌ: ليس على ظهره شيءٌ، وأفراس أَعْراء، ولا يقال: رجلٌ عُرْيٌ، واعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ: ركبته عُرْياً، ولم يجئ افعوعل مجاوز غير هذا.
والعَراء: الأرضُ الفضاءُ التي لا يُسْتَتَرُ فيها بشيء، ويجمع: أَعْراء، وثلاثة أَعْرِيَةٍ والعرب تُذكّره فتقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرضِ واسعٍ باردٍ، ولا يُجْعَلُ نعتاً للأرض. وأعراءُ الأرض: ما ظهر من مُتُونها. قال:
وبلدٍ عاريةٍ أَعْراؤُهُ
وقال:
أو مُجْنَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُهُ
واعْرَوْرَى السّرابُ ظهورَ الآكامِ إذا ماج عنها فأعراها. ماج عنها: ذهب عنها، ويقال: بل إذا علا ظهوررها.
والعَراءُ: كلّ شيء أَعْرَيْتَهُ من سُتْرته، تقول: استُرْهُ من العَراء، ويُقال: لا يُعَرَّى فلانٌ من هذا الأمر أي: لا يُخَلَّصُ، ولا يُعَرَّى من الموت أحدٌ، أي: لا يُخَلَّص. قال:
وأحْداثُ دهرٍ ما يُعَرَّى بَلاؤُها
والعَرِىّ: الريح الباردة. يقال: ريحٌ عَرِيَّةٌ، ومساءٌ عَرِيٌّ، وليلةٌ عريّة ذات ريح باردة قال ذو الرّمة:
وهل أحبطَنَّ القومَ وهْي عريَّةٌ		أصول ألاءٍ في ثَرَى عمدٍ جَعْدِ
والعُرْوةُ: عروةُ الدلو وعروة المزادة وعروة الكوز والجمع: عُرَى.
والنّخلة العريّة: التي عُزِلَتْ عن المساومة لحرمة أو لِهِبَةٍ إذا أينع ثمر النَّخل، ويجمع: عَرايا. وفي الحديث: أنّ رسول الله صلّى الله عليه وآله رخّص في العَرايا.
وعرّيت الشيء: اتخذت له عروة كالدّلو ونحوه.
وجارية حسنة المُعَرَّى، أي: حسنة عند تجريدها من ثيابها والجميع: المعاري. والمعاري مبادئ رؤوس العظام حيث تعرّى العظام عن اللحم. ويُقال: المعاري: اليدان والرجلان والوجه لأنّه بادٍ أبداً. قال أبو كبير الهُذَليّ يصف قوماً ضربوا على أيديهم وأرجلهم حتى سقطوا:
متكوّرين على المَعاري بينهم		ضربٌ كتَعاط المزَاد الأنجل
والعُرْوَةُ من النّبات: ما تبقَى له خُضْرةٌ في الشتاء تتعلّقُ بها الإبلُ حتى تُدْرِكَ الرّبيعَ. وهي العُلْقَة. قال:
خَلَعَ الملوكَ وآب تحتَ لـوائِهِ		شَجَرُ العُرَى وعُراعِرُ الأقوام
ويقال: العُرْوة: الشّجر الملتفّ الذي تَشْتُو فيه الإبلْ فتأكل منه، وتبرك في أَذْرائه.
عور:
عير:
عارتِ العَيْنُ تَعار عَوَاراً، وعَوِرَتْ أيضاً، واعْوَرَّتْ. يعني ذهاب البصر منها. قال:
ورُبّة سائلٍ عنّي حفـيٍّ		أعارت عينه أم لم تعارا
والعُوَّارُ: ضربٌ من الخطاطيف، أسود طويل الجناحين.
والعُوَّارُ: الرّجُلُ الجبانُ السّريعُ الفِرار، وجمعُه عواوير. قال:
غيرُ ميلٍ ولا عواويرَ في الهَيْ		جا ولا عُـزَّلٍ ولا أكْـفـالِ
والعرب تُسمّي الغُرابَ أعور، وتصيح به فتقول: عوير عوير. قال:
يطير عُوَيْر أن أنوّه باسمه		عُوَيْر...........
وسمّي أعور لحدّة بصره، كما يكنّى الأَعْمَى بالبصير، ويقال: بل سمّي أعور لأنّ حدقته سوداء. قال:
وصحاحُ العيونِ يُدْعَوْنَ عُورا
ويقال: انظر إلى عينه العَوْراء، ولا يقال: العمياء، لأنّ العَوَرَ لا يكون إلاّ في إحدى العينين، يقال: اعورّت عينُه، ويخفف فيقال: عُوِرَتْ، ويقال عُرْت عينه، وأعْوَرَ الله عَيْنَ فلان. والنعت: أَعْوَرُ وعَوْراءُ، والعَوْراء: الكلمة تَهْوِي في غيرِ عقلٍ ولا رُشْدٍ. قال:
ولا تنطق العَوْراء في القومِ سادراً		فإنّ لها فاعلمْ من الـلـه واعـيا
ويقال: العَوْراء: الكلمةُ القبيحةُ الّتي يمتعضُ منها الرجال ويَغضبون. قال كعب بن سعد الغنويّ:
وعَوْراءَ قد قيلت فلم ألتفِتْ لها		وما الكَلِمُ العُوْراُن لي بقَتولِ
ودجلة العَوْراء بالعراق بمَيْسان. والعُوارُ: خَرْقٌ أو شَقٌّ يكون في الثَّوب. والعَوْرَة: سوأةُ الإنسان، وكلّ أمرٍ يُسْتَحْيَ منه فهو عَوْرة. قال:
في أناسٍ حافظي عَوْراتِهم
وثلاثُ ساعاتٍ في الليلِ والنَّهارِ هنَّ عَوْراتٌ، أمَرَ الله الوِلْدانَ والخَدَم أن لا يدخلوا إلا بتسليم: ساعة قبلَ صلاةِ الفَجْر، وساعة عندَ نِصْفِ النَّهار، وساعة بعدَ صلاةِ العشاء الآخرة.
والعَوْرةُ في الثّغور والحروب والمساكن: خَلَلٌ يُتخوَّفُ منه القَتْل.
وقوله عزّ وجلّ: "إنّ بُيُوتَنا عَوْرَة". أي: ليستْ بحريزة، ويقرأ عَوِرَة بمعناه. ومن قرأ: عَوِرة. ذكّر وأنّث. ومن قرأ: عَوْرة قال في التّذكير والتّأنيث والجمع عَوْرة كالمصدر. كقولك: رجل صومٌ وامرأة صوم ونسوةٌ صَوْمٌ ورجالٌ صوم، وكذلك قياس العَوْرة. والعَوَرُ: تركُ الحقّ. قال العجاج:
وَعَوَّرَ الرَّحمنُ مَنْ وَلَّى العَوَر
ويقال: تردُ على فلانٍ عائرة عين من المال وعائرة عينين، أي: ترد علي إبلٌ كثيرة كأنّها من كثرتها تملأ العينين، حتى تكاد تَعُورها. وسلكت مفازة فما رأيت فيها عائِرَ عَيْنٍ، أي: أحداً يَطْرِفُ العينَ فَيَعُوُرها.
وعَوَّرَ عينَ الرَّكِيَّة أَفْسَدها حتى نضبَ الماءُ.
وعُوَيْر: اسم موضعٍ بالبادية. وسَهْمٌ عائِرٌ: لا يُدرَى من أينَ أتَى.
والعَيْرُ: الحمار الأهليّ والوحشيّ. والجمع أعيار، والمعيوراء ممدوداً: جماعة من العَيْر، وثلاث كلمات جِئْنَ ممدوداتٍ: المعيوراء والمعلوجاء والمشيوخاء على مَفْعُولاء، ويقولون: مَشْيَخَة، أي: مَفْعَلَة ولم يجمعوا مثل هذا.
والعَيْر: العظم الباقي في وسط الكتف، والجميع: العِيَرة.
وعَيْرُ النّعل: وسطه. قال:
فصادف سَهمُه أحجارَ قُفٍّ		كسرْنَ العَيْرَ منه والغِرارا
والعَيْرَ: جبلٌ بالمدينة. والعَيْرُ: اسم موضعٍ كان خِصباً فغيَّره الدّهر فأَفْقره، وكانتِ العربُ تَستوحِشُهُ. قال:
ووادٍ كجوفٍ العَيْرِ قَفْرٍ مَضِـلّةٍ		قطعت بسامٍ ساهمِ الوجْهِ حسّان
ولو رأيت في صخرة نتوءاً، حرفاً ناتئاً خلقةً كان ذلك عَيْراً له.
والعِيارُ: فِعْلُ الفرسِ العائرِ، أو الكلبِ العائرِ عارَ يَعِيرُ عِياراً وهو ذهابه كأنّه مُنْفَلِتٌ من صاحبه. وقصيدة عائرة: سائرة. ويقال: ما قالت العرب بيتاً أَعْيَرَ من قول شاعر هذا البيت:
ومن يلقَ خيراً يحمَدِ الناسُ أمرَه		ومن يغوِ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما
والعارُ: كلّ شيء لزم به سُبّة أو عَيْب. تقول: وهو عارٌ وشَنارٌ. والفعل: التّعيير، والله يُغَيِّر ولا يُعَيِّر.
والعارِيَّةُ: ما استعرت من شيء، سمّيت به لأنّها عارٌ على من طلبها، يقال: هم يتعاورون من جيرانِهم الماعُونَ والأمتعة.
ويقال: العارِيَّة من المعاوَرَة والمناوَلَة. يتعاورون: يأخُذونَ ويُعطُون. قال ذو الرّمة:
وسِقْطٍ كعَيْنِ الدّيكِ عاورتُ صحبتي		أباها وهيّأنا لموقِـعـهـا وَكْـرا
والعيار: ما عايرت به المكاييل. والعيار صحيح وافر تام. عايَرْتُه. أي: سوّيته عليه فهو المِعْيار والعيار.
وعيّرتُ الدّنانيرَ تعييراً، إذا ألقيت ديناراً فتُوازِنُ به ديناراً ديناراً.
والعِيار والمِعيار لا يقال إلا في الكَيْل والوَزْن.
وتعاوَرَ القوم فلاناً فاعتوروه ضرباً، أي: تعاونوا فكلّما كفّ واحد ضرب الآخر، وهو عامّ في كلّ شيء.
وتعاورتِ الرّياحُ رسماً حتى عفّته، أي: تواظبت عليه. قال:
دِمنةٌ قفْرةٌ تعاورَها الصّـي		فُ بريحَيْن من صَباً وشمالِ
والعائر: غَمَصَةٌ تَمُضُّ العينَ كأنّما فيها قذى وهو العُوَّار. قالت الخنساء
قذًى بعينك أم بالعينِ عُوَّار
وهي عائرة، أي: ذات عُوَّار، ولا يقال في هذا المعنَى: عارتْ، إنّما هو كقولك: دارِعٌ ورامح، ولا يقال: دَرَعَ، ولا رَمَحَ.
ويقال: العائرة: بَثْرَة في جَفْن العين الأسفل. ويقال: عارت عينه من حزن أو غيره، قال كثيّر:
بعينٍ مُعَنّاةٍ بعـزّةَ لـم يَزَلْ		بها منذُ ما لم تلقَ عزّةَ عائرُ
رعو: رعي: ارْعَوَى فلانٌ عن الجهْلِ ارعِواءً حسناً، ورَعْوَى حسنة وهو نزوعه عن الجهل وحسن رجوعه. قال:
إذا ارعَوى عاد إلى جَهْلِـهِ		كذي الضَّنَى عادَ إلى نكسه
ورعَى يرعَى رَعْياً. والرّعيُ: الكَلأ. والرّاعي يَرْعاها رعايةً إذا ساسَها وسَرَحَها. وكلُّ من وليَ من قومٍ أمراً فهو راعِيهم. والقوم رَعيّتُهُ.
والرّاعي: السّائسُ، والمَرْعيُّ: المَسُوس. والجميع: الرِّعاء مهموز على فِعالٍ رواية عن العرب قد أجمَعَتْ عليه دونَ ما سواه. ويجوز على قياس أمثاله: راعٍ ورُعاة مثل داعٍ ودُعاة. قال:
فليس فِعْلٌ مثلَ فِعْلي ولا ال		مَرعيُّ في الأقْوامِ كالرّاعي
والإبل ترعَى وتَرتَعِي.
وراعيتُ أُراعي، معناه: نظرت إلى ما يصير إليه أمري. وفي معناه: يجوز: رعيت النجوم، قالت الخنساء:
أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها		وتارة أَتَغشَّى فَضْلَ أَطْمـاري
رعيت النّجومَ، أي: رَقَبْتُها، وفلان يَرْعَى فلاناً إذا تعاهد أمرَه. قال القَطاميّ:
ونحنُ رَعِيّةٌ وهُمُ رُعـاةٌ		ولولا رَعْيُهُم شَنُع الشَّنارُ
والرّعيان: الرّعاة. والمَرْعَى: الرّعي أي: المصدر، والموضِع.
واسْتَرعيتُه: ولّيتُه أمراً يَرْعاه. وإبل راعية، وتُجمَعُ رَواعي.
والإرعاء: الإبقاء على أخيك. وأَرْعَى فلانٌ إلى فلانٍ، أي: استمع، وروي عن الحسن: راعنا بالتنوين وبغير التنوين ويُفَسَّرُ في باب رعن.
ورجل تِرْعِيَّة: لم تزل صنعته وصنعة آبائه الرِّعاية. قال:
يسوقها تِرْعِيَّةٌ جافٍ فضل
وأَرْعيتُ فلاناً، أي: أعطيتُه رِعْيةً يرعاها.
وعر:
الوعْرُ: المكانُ الصُّلْب وَعُرَ يَوْعُر ووَعَرَ يَعِرُ وَعْراً ووُعوراً والجمع: وُعُورٌ. وتوعّر المكانُ. وفلانٌ وَعْرُ المعروف: قليلُه. قال الفرزدق:
وَفَتْ ثمّ أدّتْ لا قليلاً ولا وَعْرا
أي: وَلَدَتْ فأنجبتْ، وأكثرت، يعني: أمّ تميم. واستوعر القومُ طريقَهم. وأوعروا، أي: وقعوا في الوَعْر.
روع:

الرَّوْعُ: الفزع. راعني هذا الأمرُ يَرُوعني، وارتَعْت له، وروَّعَني فتروَّعْت منه. وكذلك كلُّ شيء يَروعُك منه جمالٌ أو كثرةٌ. تقول راعني فهو رائعٌ. وفرس رائع: كريم يروعك حسنُه، وفرسٌ رائع بيّن الرَّوْعة. قال:
رائعةُ تحمل شيخاً رائعاً
مجرَّباً قد شهِدَ الوقائعا
والأرْوَعُ من الرّجال: من له جسم وجهارة وفضلٌ وسُودَد، وهو بيّنُ الرَّوَع. والقياس في اشتقاق الفعل منه: رَوِعَ يَرْوَعُ رَوَعاً.
ورُوعُ القلب: ذِهْنُه وخَلَدُه. يُقال: رجع إليه رُوعُه ورُواعُهُ إذا ذهب قلبه ثم ثاب إليه.
ورع:
الوَرَعُ: شدّةُ التَحَرَّجِ. ورّعْهُ: اكفُفْهُ كفّاً. ورجلٌ وَرِعٌ متورَعٌ. إذا كان متحرجاً.
والوَرَعُ: الجبان، ورُعَ يَوْرُعُ وَراعةً.
ومن التّحرّج: وَرِعَ يَرِعُ رِعَةً. وسمّي الجبانُ وَرَعاً لإحجامه ونكوصه، ومنه يقال: وَدَّعْتُ الإبلَ عن الحوض، إذا رَدَدْتُها فارتدّتْ. وفي الحديث: ورّعوا اللّص ولا تُراعوه. أي: ردّوه بتعرّضٍ له، أو بثنية، ولا تنتظروا ما يكون من أمره. قال:
وقال الذي يرجو العُلالَة وَرِّعُـوا		عن الماءِ لا يُطْرَقْ وهُنّ طوارِقُهْ
يعر:
اليَعْرُ واليَعْرَةُ: الشّاة تُشَدُّ عندَ زُبْيَة الذّئب. واليُعارُ: صوت من أصوات الشّاء شديد. يَعَرَتْ تَيْعَرُ يُعاراً. قال:
تيوساً بالشَّظيّ لها يُعار
واليَعور: الشّاة التي تبولُ على حالِبها وتُفْسِدُ اللَّبنَ.
ريع:
الرَّيْع:فضل كلّ شيء على أصله، نحو الدّقيق وهو فضلُهُ على كَيْلِ البُرّ، ورَيْعُ البَذْرِ: فضل ما يَخْرُجُ من النُّزْلِ على أصلِ البَذْر.
والرَّيْع: رَيْع الدّرع، أي: فضل كُمَتِها على أطرافِ الأنامل. قال قيس بن الخطيم:
مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها		كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ
وراع يَرِيعُ رَيْعاً، أي: رجع في كلّ شيء.
والإبل إذا تفرّقت فصاح بها الرّاعي راعت إليه، أي: رجعت، قال:
تَرِيعُ إلى صوتِ المُهيبِ وتتّقي
ورَيْعانُ كلِّ شيء أوّلُه وأفضلُه. ورَيْعانُ الشَّباب صدرُه. ورَيْعانُ المطر أوّلُهُ. والرِّيعُ: هو السّبيل سُلِكَ أو لم يُسْلَكْ، قال:
كظهْرِ التُّرس ليس بهنّ رِيعُ

##### Türkçe

باب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر

**عرو**:

**عري**:

**عراه** bir iş **يَعْرُوه** **عَرْواً**; onu kapladığı ve ona isabet ettiği zaman. Denilir: **عراه البرد**; ve **عَرَتْهُ الحُمَّى**; ve o, ona titremeyle geldiği zaman onu **تَعْروه**. Ve hummâ onu **بعُرَوائها** ile yakaladı.

Ve adam **عُرِيَ**; artık o **مَعْروّ**dur; ve ona keder **اعتراه**. Her şeyde geneldir; hatta denilir: **الدّلف** tuzluluğa **يعتري**. Ve denilir: Hiçbir mümin yoktur ki onda, ona **يعتريه** bir günah olmasın. Bir bedevî dedi: **السّماك** doğduğu zaman, o vakit, seni kaplayan soğuktan, senden başka olan şey sana **يعروك**.

Ve falan **عَرِيَ** şiddetli bir **عِرْوَةً** ve **عِرْيَةً** ve **عُرْيا**; artık o **عُريانٌ**dır; kadın da **عُريانة**. Ve (bir) erkek **عارٍ**, (bir) kadın **عارية**. Ve atlardan **العُريان**: bacakları uzun, kısaltılmış (karnı çekik) bir at. Ve kumdan **العُريان**: üzerinde ağaç olmayan şey.

Ve **عُرْيٌ** bir at: sırtında hiçbir şey olmayan; ve **أَعْراء** atlar. Ve denilmez: **رجلٌ عُرْيٌ**. Ve ben atı **اعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ**: onu **عُرْياً** olarak bindim. Ve bunun dışında, aşan (kullanımı olan) **افعوعل** gelmemiştir.

Ve **العَراء**: içinde hiçbir şeyle gizlenilmeyen açık arazi; ve çoğulu: **أَعْراء**; ve üç **أَعْرِيَةٍ**. Ve Araplar onu müzekker yapar da şöyle der: Yerden geniş, soğuk bir **عَراءٍ**a vardık; ve yere sıfat yapılmaz. Ve yerin **أعراءُ**’ı: sırtlarının görünen kısmı. Dedi ki:
وبلدٍ عاريةٍ أَعْراؤُهُ

Ve dedi ki:
أو مُجْنَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُهُ

Ve serap, tepelerin sırtlarını **اعْرَوْرَى**; onlardan dalgalanıp da onları çıplak bıraktığı zaman. “**ماج عنها**”: onlardan gitti, denilir; bilakis, sırtlarının üzerine çıktığı zaman (da denilir).

Ve **العَراءُ**: örtüsünden **أَعْرَيْتَهُ** ettiğin her şey; dersin: Onu **العَراء**dan ört. Ve denilir: Falan kimse bu işten **لا يُعَرَّى**; yani: kurtarılmaz. Ve ölümden hiç kimse **لا يُعَرَّى**; yani: kurtarılmaz. Dedi ki:
وأحْداثُ دهرٍ ما يُعَرَّى بَلاؤُها

Ve **العَرِىّ**: soğuk rüzgâr. Denilir: **ريحٌ عَرِيَّةٌ**, ve **مساءٌ عَرِيٌّ**, ve soğuk rüzgârlı **ليلةٌ عريّة**. Zû’r-Rumme dedi:
وهل أحبطَنَّ القومَ وهْي عريَّةٌ		أصول ألاءٍ في ثَرَى عمدٍ جَعْدِ

Ve **العُرْوةُ**: kovanın kulpu ve su tulumunun kulpu ve testinin kulpu; çoğulu: **عُرَى**.

Ve **النّخلة العريّة**: hurma meyvesi olgunlaştığı zaman, hürmet veya hibe sebebiyle pazarlıktan ayrılmış olan; çoğulu: **عَرايا**. Ve hadiste: Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî **العَرايا** hakkında ruhsat verdi.

Ve ben şeyi **عرّيت**: ona, kova ve benzeri gibi bir kulp edindirdim.

Ve **المُعَرَّى**’sı güzel bir cariye; yani: elbiselerinden soyulduğu zaman güzel; ve hepsi: **المعاري**. Ve **المعاري**: kemik başlarının başlangıçlarıdır; kemiklerin etten çıplak kaldığı yerler. Ve denilir: **المعاري**: iki el ve iki ayak ve yüz; çünkü o daima açıktır. Ebû Kebîr el-Huzelî, ellerine ve ayaklarına vurulup da düşen bir kavmi vasfederken dedi:
متكوّرين على المَعاري بينهم		ضربٌ كتَعاط المزَاد الأنجل

Ve bitkiden **العُرْوَةُ**: kışın, ona bir yeşillik kalan; develer onunla tutunur da bahara erişir. O, **العُلْقَة**dır. Dedi ki:
خَلَعَ الملوكَ وآب تحتَ لـوائِهِ		شَجَرُ العُرَى وعُراعِرُ الأقوام

Ve denilir: **العُرْوة**: develerin kışladığı, ondan yediği ve siperlerinde çöktüğü, sarmaş dolaş ağaç.

**عور**:

**عير**:

Göz **عارتِ**; **تَعار** **عَوَاراً**; ve ayrıca **عَوِرَتْ**; ve **اعْوَرَّتْ**. Yani: ondan görmenin gitmesi. Dedi ki:
ورُبّة سائلٍ عنّي حفـيٍّ		أعارت عينه أم لم تعارا

Ve **العُوَّارُ**: kırlangıçlardan bir tür; siyah, kanatları uzun.

Ve **العُوَّارُ**: korkak, kaçışı çabuk adam; çoğulu **عواوير**. Dedi ki:
غيرُ ميلٍ ولا عواويرَ في الهَيْ		جا ولا عُـزَّلٍ ولا أكْـفـالِ

Ve Araplar kargaya **أعور** adını verir; ona bağırır da şöyle der: **عوير عوير**. Dedi ki:
يطير عُوَيْر أن أنوّه باسمه		عُوَيْر...........

Keskin görüşünden dolayı **أعور** diye adlandırıldı; tıpkı **الأَعْمَى**’nın **بالبصير** diye künyelenmesi gibi. Ve denilir: Bilakis, gözbebeği siyah olduğu için **أعور** diye adlandırıldı. Dedi ki:
وصحاحُ العيونِ يُدْعَوْنَ عُورا

Ve denilir: Onun **العَوْراء** gözüne bak; ve **العمياء** denilmez; çünkü **العَوَرَ** ancak iki gözden birinde olur. Denilir: Onun gözü **اعورّت**; ve hafifletilir de **عُوِرَتْ** denilir; ve denilir: gözü **عُرْت**; ve Allah falanın gözünü **أعْوَرَ** etti. Ve sıfat: **أَعْوَرُ** ve **عَوْراءُ**. Ve **العَوْراء**: akıl ve rüşd olmaksızın düşen söz. Dedi ki:
ولا تنطق العَوْراء في القومِ سادراً		فإنّ لها فاعلمْ من الـلـه واعـيا

Ve denilir: **العَوْراء**: erkeklerin ondan hoşnutsuz olduğu ve öfkelendiği çirkin söz. Ka‘b b. Sa‘d el-Ganevî dedi:
وعَوْراءَ قد قيلت فلم ألتفِتْ لها		وما الكَلِمُ العُوْراُن لي بقَتولِ

Ve Irak’ta Meysân’da **دجلة العَوْراء**. Ve **العُوارُ**: elbisede bulunan bir yırtık veya çatlak. Ve **العَوْرَة**: insanın avreti; ve kendisinden utanılan her iş, o **عَوْرة**dir. Dedi ki:
في أناسٍ حافظي عَوْراتِهم

Ve gece ve gündüzde üç saat vardır; onlar **عَوْراتٌ**dır: Allah, çocuklara ve hizmetçilere, selam vermeden girmemelerini emretti: sabah namazından önce bir saat, gün ortasında bir saat, yatsı namazından sonra bir saat.

Ve sınır bölgelerinde, savaşlarda ve meskenlerde **العَوْرةُ**: öldürülmesinden korkulan bir gedik.

Ve O’nun عزّ وجلّ sözü: “**إنّ بُيُوتَنا عَوْرَة**”. Yani: korunmuş değildir. Ve manasıyla **عَوِرَة** diye okunur. Kim **عَوِرة** okursa, müzekker ve müennes yapmıştır. Kim **عَوْرة** okursa, müzekkerlikte, müenneslikte ve cem‘de, masdar gibi **عَوْرة** (kılar). Senin: **رجل صومٌ** ve **امرأة صوم** ve **نسوةٌ صَوْمٌ** ve **رجالٌ صوم** demen gibi; ve **العَوْرة**’nin kıyası da böyledir. Ve **العَوَرُ**: hakkı terk etmektir. el-‘Accâc dedi:
وَعَوَّرَ الرَّحمنُ مَنْ وَلَّى العَوَر

Ve denilir: Mala dair falana **عائرة عين** ve **عائرة عينين** döner; yani: bana çok deve döner; sanki çokluğundan iki gözü doldurur da neredeyse onları **تَعُورها** eder. Ve bir çöl geçidinden geçtim de onda **عائِرَ عَيْنٍ** görmedim; yani: gözü kırpıp da onu **فَيَعُوُرها** eden bir kimse (görmedim).

Ve kuyu gözünü **عَوَّرَ**: onu bozdu; ta ki su çekildi.

Ve **عُوَيْر**: çölde bir yer adıdır. Ve **سَهْمٌ عائِرٌ**: nereden geldiği bilinmeyen.

Ve **العَيْرُ**: evcil ve yaban eşeği; çoğulu **أعيار**. Ve uzatmalı olarak **المعيوراء**: **العَيْر**den bir topluluk. Ve uzatmalı olarak üç kelime gelmiştir: **المعيوراء** ve **المعلوجاء** ve **المشيوخاء**; **مَفْعُولاء** üzere. Ve derler: **مَشْيَخَة**; yani: **مَفْعَلَة**; ve bunun benzerini cem‘ etmemişlerdir.

Ve **العَيْر**: kürek kemiğinin ortasında kalan kemik; hepsi: **العِيَرة**.

Ve **عَيْرُ النّعل**: onun ortası. Dedi ki:
فصادف سَهمُه أحجارَ قُفٍّ		كسرْنَ العَيْرَ منه والغِرارا

Ve **العَيْرَ**: Medine’de bir dağ. Ve **العَيْرُ**: bir yer adıdır; verimli idi, zaman onu değiştirdi de onu fakirleştirdi; Araplar ondan ürkerdi. Dedi:
ووادٍ كجوفٍ العَيْرِ قَفْرٍ مَضِـلّةٍ		قطعت بسامٍ ساهمِ الوجْهِ حسّان

Ve bir kayada bir çıkıntı, yaratılıştan çıkık bir kenar görsen, bu onun için bir **عَيْراً** olurdu.

Ve **العِيارُ**: kaçan atın fiili; yahut kaçan köpeğin (fiili). **عارَ يَعِيرُ عِياراً**: sahibinden kopmuş gibi gidişidir. Ve **قصيدة عائرة**: dolaşan. Ve denilir: Araplar, şu beytin şairinin sözünden daha **أَعْيَرَ** bir beyit söylememiştir:
ومن يلقَ خيراً يحمَدِ الناسُ أمرَه		ومن يغوِ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما

Ve **العارُ**: kendisiyle ayıplama veya kusur yapışan her şey. Dersin: O **عارٌ** ve **شَنارٌ**dır. Fiil: **التّعيير**. Ve Allah değiştirir, ayıplamaz: **يُغَيِّر ولا يُعَيِّر**.

Ve **العارِيَّةُ**: bir şeyden ödünç aldığın şey; onunla adlandırıldı; çünkü onu isteyen için bir **عارٌ**dur. Denilir: Onlar komşularından **الماعُونَ** ve eşyaları **يتعاورون**.

Ve denilir: **العارِيَّة**; **المعاوَرَة** ve **المناوَلَة**dendir. **يتعاورون**: alırlar ve verirler. Zû’r-Rumme dedi:
وسِقْطٍ كعَيْنِ الدّيكِ عاورتُ صحبتي		أباها وهيّأنا لموقِـعـهـا وَكْـرا

Ve **العيار**: ölçekleri onunla ayarladığın şey. Ve **العيار** doğru, bol, tamdır. Onu **عايَرْتُه**; yani: onu ona göre eşitledim; artık o **المِعْيار** ve **العيار**dır.

Ve dinarları **وعيّرتُ** **تعييراً**: bir dinarı atıp da onunla dinarı dinara karşı tarttığın zaman.

Ve **العِيار** ve **المِعيار** ancak ölçme ve tartmada söylenir.

Ve kavim falanı **تعاوَرَ** etti de onu dövmekle **اعتوروه**; yani: yardımlaştılar; her ne zaman biri el çekse öteki vurdu. Ve o, her şeyde geneldir.

Ve rüzgârlar bir izi **تعاورتِ**; ta ki onu sildi. Yani: onun üzerinde ardı ardına geldiler. Dedi ki:
دِمنةٌ قفْرةٌ تعاورَها الصّـي		فُ بريحَيْن من صَباً وشمالِ

Ve **العائر**: gözde, içinde çöp varmış gibi, gözü sızlatan bir sızı; o **العُوَّار**dır. el-Hansâ dedi:
قذًى بعينك أم بالعينِ عُوَّار

Ve o **عائرة**dir; yani: **عُوَّار** sahibi. Ve bu manada **عارتْ** denilmez; ancak senin: **دارِعٌ** ve **رامح** demen gibidir; ve **دَرَعَ** denilmez, **رَمَحَ** denilmez.

Ve denilir: **العائرة**: gözün alt kapağında bir çıbandır. Ve denilir: gözü, hüzünden veya başkasından **عارت**. Kesîr dedi:
بعينٍ مُعَنّاةٍ بعـزّةَ لـم يَزَلْ		بها منذُ ما لم تلقَ عزّةَ عائرُ

**رعو**: **رعي**: Falan, cehaletten güzel bir **ارعِواءً** ile **ارْعَوَى**; ve güzel bir **رَعْوَى**; o, cehaletten vazgeçmesi ve dönüşünün güzelliğidir. Dedi ki:
إذا ارعَوى عاد إلى جَهْلِـهِ		كذي الضَّنَى عادَ إلى نكسه

Ve **رعَى** **يرعَى** **رَعْياً**. Ve **الرّعيُ**: otlak. Ve çoban, onu **رعايةً** ile **يَرْعاها**; onu güttüğü ve otlattığı zaman. Ve bir kavimden bir işin başına geçen herkes, onların **راعِي**sidir. Kavim, onun **رَعيّتُهُ**dur.

Ve **الرّاعي**: seyis; ve **المَرْعيُّ**: güdülen. Ve hepsi: **الرِّعاء**; **فِعالٍ** üzere hemzeli; Araplardan rivayet; başkası değil, onun üzerinde icmâ etmişlerdir. Ve emsali kıyasınca caizdir: **راعٍ** ve **رُعاة**; **داعٍ** ve **دُعاة** gibi. Dedi ki:
فليس فِعْلٌ مثلَ فِعْلي ولا ال		مَرعيُّ في الأقْوامِ كالرّاعي

Ve develer **ترعَى** ve **تَرتَعِي**.

Ve ben **راعيتُ** **أُراعي**: manası, işimin neye varacağına baktım. Ve manasında: caizdir: **رعيت النجوم**. el-Hansâ dedi:
أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها		وتارة أَتَغشَّى فَضْلَ أَطْمـاري

**رعيت النّجومَ**: yani: onları gözetledim. Ve falan, falanı **يَرْعَى**; onun işini gözetip kolladığı zaman. el-Katâmî dedi:
ونحنُ رَعِيّةٌ وهُمُ رُعـاةٌ		ولولا رَعْيُهُم شَنُع الشَّنارُ

Ve **الرّعيان**: çobanlar. Ve **المَرْعَى**: otlatma; yani: masdar; ve yer.

Ve onu **اسْتَرعيتُه**: ona, güdeceği bir işi verdim. Ve otlayan develer: **إبل راعية**; ve **رَواعي** olarak toplanır.

Ve **الإرعاء**: kardeşini gözetip bırakmaktır. Ve falan, falana **أَرْعَى**; yani: dinledi. Ve Hasan’dan rivayet edildi: **راعنا** tenvinli ve tenvinsiz; ve **رعن** babında tefsir edilir.

Ve **تِرْعِيَّة** bir adam: onun sanatı ve babalarının sanatı, sürekli **الرِّعاية** olmuştur. Dedi ki:
يسوقها تِرْعِيَّةٌ جافٍ فضل

Ve falana **أَرْعيتُ**; yani: ona, güdeceği bir **رِعْيةً** verdim.

**وعر**:

**الوعْرُ**: sert yer. **وَعُرَ يَوْعُر** ve **وَعَرَ يَعِرُ**; **وَعْراً** ve **وُعوراً**. Çoğulu: **وُعُورٌ**. Yer **توعّر** oldu. Ve falan, iyiliği **وَعْرُ**dur: azdır. el-Ferazdak dedi:
وَفَتْ ثمّ أدّتْ لا قليلاً ولا وَعْرا

Yani: doğurdu da doğurgan oldu ve çoğalttı; yani: Temîm’in anası. Ve kavim, yollarını **استوعر** etti. Ve **أوعروا**; yani: **الوَعْر**a düştüler.

**روع**:

**الرَّوْعُ**: korku. Bu iş beni **راعني**; beni **يَرُوعني**; ve ona karşı ürktüm: **ارتَعْت**; ve beni korkuttu: **روَّعَني**; ben de ondan korktum: **فتروَّعْت**. Ve seni, güzellik veya çokluk sebebiyle korkutan her şey böyledir. Dersin: Beni **راعني**; artık o **رائعٌ**dır. Ve **فرس رائع**: asil; güzelliği seni korkutur. Ve açık **الرَّوْعة** sahibi **فرسٌ رائع**. Dedi ki:
رائعةُ تحمل شيخاً رائعاً
مجرَّباً قد شهِدَ الوقائعا

Ve erkeklerden **الأرْوَعُ**: cüsse, gürlük, fazilet ve efendilik sahibi olan; o, açık **الرَّوَع** sahibidir. Ve fiilin ondan türetilmesinde kıyas: **رَوِعَ يَرْوَعُ رَوَعاً**.

Ve kalbin **رُوعُ**u: zihni ve yerleşik düşüncesi. Denilir: Kalbi gidip sonra ona döndüğü zaman, ona **رُوعُه** ve **رُواعُهُ** geri döndü.

**ورع**:

**الوَرَعُ**: sakınmanın şiddeti. Onu **ورّعْهُ**: onu bir engelleme ile engelle. Ve **وَرِعٌ** ve **متورَعٌ** bir adam: sakınan olduğu zaman.

Ve **الوَرَعُ**: korkak; **رُعَ يَوْرُعُ وَراعةً**.

Ve sakınmadan: **وَرِعَ يَرِعُ رِعَةً**. Korkak, geri durması ve geri çekilmesi sebebiyle **وَرَعاً** diye adlandırıldı. Ondandır ki denilir: Develeri havuzdan **وَدَّعْتُ**; onları geri çevirdiğim zaman, onlar da geri döndü. Ve hadiste: Hırsızı **ورّعوا** ve onu **تُراعوه** etmeyin. Yani: ona ilişerek veya bir dönemeçle onu geri çevirin; onun işinden ne olacağını beklemeyin. Dedi ki:
وقال الذي يرجو العُلالَة وَرِّعُـوا		عن الماءِ لا يُطْرَقْ وهُنّ طوارِقُهْ

**يعر**:

**اليَعْرُ** ve **اليَعْرَةُ**: kurdun çukurunun yanında bağlanan koyun. Ve **اليُعارُ**: koyunun seslerinden bir ses; şiddetli. **يَعَرَتْ** **تَيْعَرُ** **يُعاراً**. Dedi ki:
تيوساً بالشَّظيّ لها يُعار

Ve **اليَعور**: sağan kimsenin üzerine işeyen ve sütü bozan koyun.

**ريع**:

**الرَّيْع**: her şeyin aslının üzerindeki fazlalık; un gibi; o, buğdayın ölçeği üzerindeki fazlasıdır. Ve **رَيْعُ البَذْرِ**: tohumun aslının üzerinde, ekinden çıkan fazlalık.

Ve **الرَّيْع**: zırhın **رَيْع**ı; yani: kolunun, parmak uçlarının üzerine taşan fazlası. Kays b. el-Hatîm dedi:
مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها		كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ

Ve **راع يَرِيعُ رَيْعاً**: yani: her şeyde geri döndü.

Ve develer ayrıldığı zaman, çoban onlara seslenince ona **راعت**; yani: döndü. Dedi ki:
تَرِيعُ إلى صوتِ المُهيبِ وتتّقي

Ve her şeyin **رَيْعانُ**u: onun evveli ve en faziletlisi. Ve gençliğin **رَيْعانُ**u: onun başı. Ve yağmurun **رَيْعانُ**u: onun evveli. Ve **الرِّيعُ**: yol; yürünmüş olsun veya yürünmemiş olsun. Dedi ki:
كظهْرِ التُّرس ليس بهنّ رِيعُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: عرو/ي

(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرم) العين والراء والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على شِدّة وحِدّة. يقال: عَرُم الإنسان يعرُم عَرامَةً، وهو عارم. قال:
إني امرؤٌ يذُبُّ عن مَحارمي  *** بَسْطةُ كفٍّ ولسانٍ عارمِ
وفيه عُرامٌ، إذا كان فيه ذلك. وعُرَام الجَيْش: شِرّته وحَدُّه وكثرتُه. قال:
وليلةِ هُوْلٍ قد سَريتْ وفتيةٍ  *** هَديتُ وجمعٍ ذي عُرامٍ مُلادِسِ([4])
ولذلك يقال جيشٌ عَرَمْرَمٌ. وقد قلنا إِنَّهم إذا أرادُوا تفخيمَ أمرٍ زادُوا في حروفه. والعَرَمْرم من عَرَم وعرر([5]) . قال:
أداراً بأجماد النَّعامِ عهِدتُها  *** بها نَعماً حَوْماً وعِزّاً عرمرما([6])
وأمَّا سَيل العَرِم فيقال: العَرِمَةُ: السِّكْر، وجمعها عَرِم. وهذا صحيح، لأنَّ الماء إذا سُكِرَ كان له عُرَامٌ من كثرته. ومحتمل أنْ يكون العَرِمة الكُدْس المَدُوس الذي لم يُذَرَّ، يُجعل كهيئة الأَزَج. فإِنْ كان كذا فلأنه مُتكاثف([7]) كثير، كالماء ذي العُرام. فأمَّا العُرْمَة فالبياضُ يكون بمَرَمَّة الشّاة، يقال شاةٌ عرماءُ -وهذا شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه- وأفْعى عرماء. وممكنٌ أن يكون من باب الإبدال، كأنّ الراء بدل من لام، كأنّها عَلْمَاء. وذلك يكون البياض كعلامةٍ عليها، وليس هذا ببعيد. قال:
*أبا مَعْقِلٍ لا تُواطِئَنْك بَغاضَتِي  *** رُؤوسَ الأفاعِي في مَرَاصِدها العُرْمِ([8])
فأمّا قولُهم إن العَرِم: الجُرَذ الذَّكَر فمما لا معنَى له ولا يُعَرَّج على مِثله.
(عرن) العين والراء والنون أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على ثباتٍ وإثباتِ شيء، كالشّيء المركب. من ذلك العِرنين، وهو الأنف، والجمع عرانين سمِّي بذلك كأنَّه عُرِن على الأنف، أي رُكِّبَ. وكذلك اللَّحم عَرِينٌ، لأنه مُثْبَتٌ مركَّبٌ على الجسم. قال:
* موشَّمةُ الأطرافِ رَخْصٌ عَرينُها ([9]) *
وقال في العِرْنين:
تَثْنِي الخمارَ على عِرنينِ أرنبةٍ  *** شَمَّاء مارِنُها بالمسك مرثومُ([10])
ومن الباب العِرَان، وهي خشبةٌ تُجْعَل في أنف البعير. وقال:
وإنْ تُظْهِرْ حديثَك يُؤْتَ غَدْواً  *** برأسِكَ في زِناقٍ أو عِرَانِ([11])
ومن الباب العَرين: مَأْوى الأسد؛ لأنّه مكانُه الذي يثبُتُ فيه. وقال:
أحمّ سراةِ أعلى اللّونِ منه  *** كلَون سَراة ثُعبانِ العَرينِ([12])

ورمح مُعَرَّن: قد سُمِّر سنانُه فيه. وقال:
مَصانعُ فخرٍ ليس بالطِّينِ شُيِّدَت  *** ولكن بطعن السَّمهريِّ المُعَرَّنِ
ومن الباب قولهم للشَّديد الصِّرِّيع: هو عِرْنَةٌ لا يُطاق، أي إنّه ثابتٌ لا يزول.
(عرو/ي) العين والراء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان متباينان يدلُّ أحدُهما على ثباتٍ ومُلازمةٍ وغِشيان، والآخر يدلُّ على خلوٍّ ومفارقة.
فالأوّل قولُهم: عَرَاه أمرٌ، إذا غَشِيه وأصابَه؛ وعَرَاه البرد. ويقولون: "إذا طَلَع السِّماك، فعند ذلك يَعرُوك ما عَناك، من البرد الذي يَغْشاك". وعَرَاه الهمُّ واعتراه. والعُرَوَاء: قِرَّةٌ تأخذ المحموم.
ومن الباب العُروة عُروَة الكُوزِ ونحوِه، والجمع عُرىً. وعَرّيت الشيء: اتَّخذت له عروة([13]) . قال لبيد:
فخْمةٌ ذَفْراء تُرتَى بالعُرَى *** قُردمانيَّاً وتَركاً كالبَصَلْ([14])
وقال آخر: "والله لو عَرَّيتَ في عِلباوَيَّ ما خضَعْتُ لَكَ"، أي لو جعلتَ فيهما عُرْوَتين. وإنَّما سمِّيت عُروَة لأنّها تُمسَك وتَلزَمها الإصبع.
ومن الباب العُروة، وهو من النَّبات شجرٌ تَبقى لـه خَضرةٌ في الشتاء، تتعلق به الإبل([15]) حتَّى يدركَ الرَّبيع، فهي العُرْوة والعُلْقة، وقال مهلهل:
قَتَل الملُوكَ وسارَ تحت لوائه  *** شَجر العُرَى وعَراعِرُ الأقوامِ([16])
وقال بعضهم: العُرْوة: الشَّجر الملتف. وقال الفَرَّاء: العُروة من الشَّجر:
ما لا يسقط ورقُه. وكلُّ هذا راجعٌ إلى قياس الباب، لأنَّ الماشية تتعلَّق به فيكون كالعُروة وسائر ما ذكرناه.
وربّما سَمّوا العِلْق النَّفِيسَ عُروةً، كما يسمَّى عِلْقاً، والقياس فيهما واحد. ويقال: إن عُروةَ الإسلام: بقِيَّته، كقولهم: بأرض بني فلانٍ عُروة، أي بقيّة منْ كلإٍ. وهذا عندي كلامٌ فيه جفاء؛ لأنَّ الإسلام والحمدُ لله باقٍ أبداً، وإنّما عُرَى الإسلام شرائعه التي يُتَمسَّك بها، كلُّ شريعةٍ عُروة. قال الله تعالى عند ذكر الإيمان:﴿فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الوُثْقَى لاَ انْفِصَامَ لَهَا﴾  [البقرة 256].
فأما العَرِيُّ فهي الرِّيح الباردة، وهي عرِيَّة أيضاً. وسمِّيت لأنّها تَعْرو وتَعترِي، أي تَغْشَى. قال ذو الرُّمَّة:
وهَلْ أحْطِبَنَّ القومَ وهي عريَّةٌ   *** أُصولَ ألاءٍ في ثَرىً عَمِدٍ جَعْدِ([17])
ويقولون: "أَهْلكَ فقد أعْرَيْتَ"، أي غابت الشَّمسُ وهبَّت عريّاً.
وأمّا الأصل الآخَر فخُلوُّ الشَّيء من الشَّيء. من ذلك العُرْيان، يقال منه: قد عَرِيَ من الشَّيءِ يعرَى، وجمع عارٍ عُراة. قال أبو دُوَاد:
فبِتنا عُراةً لَدَى مُهْرِنا  *** تُنَزِّع من شَفَتيه الصَّفارا([18])
أي متجرِّدين، كما [يقال] تجرّد للأمر، إذا جدّ فيه. ويقولون: إنّه من العُرَواء، أي كأنَّهم ينتفضون من البرد. ويقال من الأوّل: ما أحْسَنَ عُرْيةَ هذه الجارية، أي مُعَرَّاها وما تجرَّد منها. وعُرْيَتها: جُرْدتها. ويقال: المَعَارِي: اليدانِ والرِّجْلان والوجه، لأنّ ذلك بادٍ أبداً. قال أبو كبير:
مُتكوِّرينَ على المَعارِي بينَهم  *** ضَربٌ كتَعْطاط المَزَادِ الأثجلِ([19])
ويقال: اعْرَوْرَيْتُ الفَرسَ، إذا ركبته عُرْياً [ليس] بين ظهره وبَيْنَك شيء. وأنشد:
واعْروْروت العُلُطَ العُرْضيَّ تركُضُه  *** أمُّ الفوارس* بالدِّئدادِ والرَّبَعَه([20])
ويقال: فرسٌ عُرْيٌ ورجل عُرْيانٌ.
ومن الباب: العَرَاء: كلُّ شيء أعْرَيْته من سُتْرته. ويقال: اسْتُر عن العَرَاءِ. أمَّا العَرَى مقصور فما سَتَرَ شيئاً من شيء. تقول: تركناه في عَرَى الحائط([21]). وهذه الكلمة تَصلح أن تكون من الباب الأوَّل.
ومن الباب الثّاني: أعْرَى القومُ صاحبهم، إذا تَرَكوه وذهَبوا عنه.
ومن الباب العَرَاء: الفضاء، ويقال إنّه مذكّر. تقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرض واسع. وأعراء الأرض: ما ظَهَر من مُتونها وظُهورها. ويقولون لامرأة الرّجل: النَّجِيُّ العُرْيان، أي إِنَّه يُناجيها في الفِراش عُريانةً. قال:
ليس النجيُّ الذي يأتيك مؤتزِراً  *** مِثْلَ النَّجِيّ الذي يأتيك عُرياناً([22])
ويقال للفرس الطَّويل القوائم عُريان، وهو من الباب، يراد أنَّ قوائمه متجرِّدة طويلة.
وأمَّا العَرِية من النَّخْل وما جاء في الحديث أنّه عليه الصلاة والسلام: "نهَى عن المُزَابنة ورَخّص في العَرايا" فإنّ قياسَه قياسُ الذي ذكرناه في هذا الأصل الثاني، وهو خُلوُّ الشيء عن الشيء. ثمّ اختلف الفقهاء في صورتها، فقال قوم هي النَّخلة يُعرِيها صاحبُها رجلاً محتاجاً، وذلك أن يجعَلَ له ثمرةَ عامِها، فرخّص لربِّ النَّخل أن يبتاع ثمرَ تلك النَّخلة من المُعْرَى بتمرٍ، لِموضعِ حاجته. وقال بعضُهم: بل هو الرّجُل يكون لـه نخلةٌ وسْطَ نخلٍ كثيرٍ لرجُل آخر، فيدخلُ ربُّ النَّخلة إلى نخلته فربما كان صاحب النخل الكثير يؤديه دُخوله إلى نخلِهِ([23]) ، فرخِّص لصاحب النَّخل الكثير أن يشتري ثمَر تلك النخلة من صاحبها قبل أن يجُدَّه بتمرٍ لئلاّ يتأذَّى به.
قال أبو عبيدٍ: والتّفسير الأول أجود، لأنَّ هذا ليس فيه إعراء، إنما هي نَخلةٌ يملكها ربُّها فكيف تسمى عَرِيّة. ومما يبين ذلك قولُ شاعر الأنصار([24]) :
ليستْ بسَنْهَاءَ ولا رُجبيَّةٍ  *** ولكن عَرَايا في السِّنينَ الجَوائحِ([25])
ومنه حديثٌ آخر، أنَّه كان إذا بعث الخُرّاص قال هم: "خفِّفوا في الخَرْص فإنَّ في المال العَرِيَّةَ والوصِيَّة".
قال الأصمعيّ: استَعْرَى الناسُ في كلِّ وجهٍ، إذا أكلوا الرُّطَب. قال: وهو مأخوذٌ من العَرايا.
فأمَّا الخليل فرُوِي عنه كلامٌ بعضُه من الأوّل وبعضُه من الثاني، إلاّ أنَّ جملة قوله دليلٌ على ما ذكرناه، من أنّه قياسُ سائرِ الباب، وأنّه خلوُّ شيءٍ من شيء.
قال الخليل: النَّخلة العرِيَّة: التي إذا عَرَضْت على البيع ثمرَها عَرَّيتَ منها نخلة، أي عَزَلْتَ عن المساوَمة. والجمع العَرايا، والفعل منه إعراءٌ، وهو أن يُجعَل ثمرُها لمُحتاجٍ عامَها ذلك.
(عرب) العين والراء والباء أصول ثلاثة: أحدها الإنابة والإفصاح، والآخر النَّشاطُ وطيبُ النَّفس، والثالث فسادٌ في جسمٍ أو عضو.
فالأوّل قولهم: أعرب الرّجُل عن نفسه، إذا بيَّنَ وأوضح. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "الثَّيِّبُ يُعرِب عنها لسانُها، والبِكر تُسْتَأْمَر في نفسها". وجاء في الحديث: "يستحبُّ حين يُعرِب الصبيُّ أن يقول لا إله إلا الله. سبْعَ مرات"، أي حين يُبِين عن نفسه. وليس هذا من إعراب الكلام. وإعرابُ الكلام أيضاً من هذا القياس، لأنَّ بالإعراب يُفرَق بين المعاني في الفاعل والمفعول والنفي والتعجب والاستفهام، وسائر أبواب هذا النَّحو من العلم.
فأمّا الأمَّة التي تسمَّى العربَ فليس ببعيدٍ أن يكون سمِّيت عَرَبا من هذا القياس لأنَّ لسانَها أعْرَبُ الألسنة، وبيانَها أجودُ البيان. وممّا يوضِّح هذا الحديثُ الذي جاء: "إنَّ العربيَّة ليست باباً واحداً([26]) ، لكنّها لسانٌ ناطق". وممّا يدل على هذا أيضاً قولُ العرب: ما بها عَرِيبٌ، أي ما بها أحدٌ، كأنَّهم يريدون، ما بها أنيس يُعرِب عن نفسه. قال الخليل: العَرَب العاربة هم الصَّريح. والأعاريب: جماعة الأعراب. ورجلٌ عربيّ. قال: وأعرب الرّجُل، إذا أفَصَح القَولَ، وهو عَرَبانيُّ اللِّسان([27]) : فصيح. وأعرب الفرس: خَلَصت* عربيّتُه وفاتَته القِرْفة([28]) . والإبل العِرابُ، هي العربية. والعرب المستعربة هم الذين دخَلُوا بَعدُ فاستعربوا وتعرَّبوا.
والأصل الآخَر: المرأة العَرُوب: الضَّحاكة الطيِّبة النفس، وهُنَّ العُرُب. قال الله تعالى: ﴿فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكاراً. عُرُباً أَتْرَاباً﴾  [الواقعة 36- 37]، قال أهلُ التَّفسير: هنَّ المتحبِّبات إلى أزواجهنّ.
والعَرْب، بسكون الراء: النَّشاط. قال:
* والخَيْل تنزِع عَرْباً في أعنَّتِها([29]) *
والعَرَب: الأَثَر، بفتح الراء. يقال منه: عَرِب يَعْرَب عَرَباً.
والأصل الثالث قولُهم: [عَرِبَت] معدتُه، إذا فسدت، تَعْرَب عَرَباً. ويقال من ذلك: امرأةٌ عَروبٌ، أي فاسدة. أنشدنا عليُّ بن إبراهيمَ القَطّان، قال: أنشدنا ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ:
وما خَلَفٌ من أمِّ عِمرانَ سَلْفَعٌ  *** من السُّودِ وَرهْاءُ العِنان عَرُوبُ([30])
فأمَّا يوم الجُمعة فإِنَّه يُدعى العَرُوبة، وهو اسمٌ عندنا موضوعٌ على غير ما ذكرناه من القياس. ويقولون: إِنَّه كان يسمَّى في الزَّمن القديمِ العَرُوبة. وكتابُ الله تعالى وحديثُ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لم يجئْ إلاّ بذكر الجُمعة. على أنَّهم قد أنشدوا:
* يوم العَروبةِ أوراداً بأورادِ([31]) *
وأنشدوا أيضاً:
يا حُسْنَهُ عند العزيز إذا بدا  *** يوم العَرُوبة واستقَرَّ المِنْبرُ
وكلُّ هذا عندنا مما لا يعوَّل على صحّته.
(عرت) العين والراء والتَّاء. العَرْت: الدَّلْك. والرُّمْح العَرّات، مثل العَرّاص، وهو المُضطرِب.
(عرث) قال أبو بكر([32]) : العَرْث: الانتزاع. عَرَثَه عَرْثاً، إذا انتزَعه. وهو من المُجْمل([33]) .
(عرج) العين والراء والجيم ثلاثة أصول: الأوّل يدلُّ على ميْل ومَيَل، والآخر على عَدَد، والآخِر على سُموّ وارتقاء.
فالأوّل: العَرَج مصدر الأعْرج، ويقال منه: عَرِج يعرَج عَرَجاً، إذا صار أعرج. وقالوا: عَرِج يَعْرَجُ خِلْقة، وعَرَج يَعْرُج إذا مشى مِشية العُرْجان. والعَرْجَاء: الضَّبُع، وذلك خِلْقَةٌ فيها، فلذلك سمِّيَتْ العَرْجاء، والجمع عُرْج. وجمع الأعرج من النّاس العُرْجان([34]). ويقال للغراب أعرج، لأنَّه إذا مشى حَجَل.
ومن هذا الباب التعرُّج، وهو حَبْس المطايا مُناخٍ أو موقِف يميلها إليه([35]). قال ذو الرُّمَّة:
يا جارَتَيْ بنتِ فَضّاضٍ أمَا لَكُما  *** حَتَّى نُكلِّمَها همٌّ بتعريج([36])
وقال ابنُ الأعرابيّ: عرَّجْتُ عليه، أي حبَست مطيَّتي عليه. وما لي عليه عُرْجَة([37]) ولا مَعْرَجَة. ويقال للطَّرِيق إذا مال: انعَرَج. وانْعَرَج الوادي. ومُنْعَرَجُه: حيث يميل يَمنةً ويَسرَة. وانعرَجَ القومُ عن الطريق، إذا مالوا عنه([38]) . ويقولون: إنَّ العُرَيْجَاء: الهاجرة. وإنْ صحَّ هذا فلأنَّ كلَّ شيءٍ ينعرجُ إلى مكانٍ يَقِيهِ الحرّ. قال:
لكن سهَيَّةُ تدري أنَّني ذَكَرٌ  *** على عُرَيْجَاءَ لمّا ابتلّتِ الأُزُرُ([39])
وكان الأصمعيّ يقول: أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً غُدوةً ويوماً عَشِيَّةً. وقد عَرَّجْنا([40]) من العُرَيجاء. والعَرْجاء: هَضْبَة معروفة. قال أبو ذؤيب:
فكأنَّها بالجِزْعِ جِزْعِ نُبَايِعٍ *** وأُولاتِ ذي العَرْجَاء نَهْبٌ مُجمَعُ([41])
ويقال إنما سمِّيتِ العَرْجَاء لأنَّ الطريق يتعرّج بها. ويقال: أمرٌ عَريجٌ، إذا لم يستقم، هو معوَّج بَعد.
والأصل الآخَر من الإبل، قال قوم: ثمانون إلى تسعين، فإذا بلغت المائةَ فهي هُنَيدة، والجمع عُرُوجٌ وأعراج. قال طَرَفة:
يوم تُبْدِي البِيضُ عن أسْوُقها  *** وتلُفُّ الخيلُ أعراجَ النَّعَمْ([42])

ويقال: العَرْج مائة وخمسون. وهذا الأصل قد يمكن ضمُّه إلى الأوّل، لأنَّ صاحب ذلك يُعرِّج عليه ويَكتفِي به.
والأصل الثالث: العُروج: الارتقاء. يقال عَرَج يعرُج عُروجاً ومَعْرَجاً. والمَعْرَج: المَصْعَد. قال الله تعالى:﴿تَعْرُجُ المَلائِكَةُ والرُّوحُ إلَيْهِ﴾ [المعارج 4]. فأمَّا قول القائل([43]) :
* حتَّى إذا ما الشَّمس هَمَّتْ بعَرَجْ *
فقالوا: أراد غيبوبةَ الشَّمس. وهذا وإن كان صحيحاً فهو غير ملخّص في التَّفسير، *وإنَّما المعنى أنَّها لمَّا غابت فكأنَّها عَرَجت إلى السَّماء، أي صَعِدت. وممَّا يؤيد هذا قولُ الآخَر([44]) :
* وعَرّج اللَّيلَ بُرُوجُ الشَّمسِ([45]) *
فهذا هو القياسُ الصحيح.
(عرد) العين والراء والدال أصلانِ صحيحان يدلُّ أحدهما على قوّةٍ واشتداد، والآخر على مَيل وحِياد.
فالأوَّل العَرْد: الشديد من كلِّ شيءٍ الصُّلب. [قال([46]) ]:
* عَرْدَ التَّراقي حَشْوَراً مُعَقْربا([47]) *
ويقال: عَرَد نابُ البعير يَعرُد عُروداً، إذا خَرَج واشتدَّ وانتصب. قال ذو الرُّمَّة:
يُصَعِّدْنَ رُقْشاً بين عُوجٍ كأنها *** زِجاجُ القَنا منها نَجِيم وعاردُ([48])
النَّجِيم: الطالع.
و[أمَّا] الأصل الآخَر فالتعريد: ترك القَصْد. والأصل فيه قولهم: عَرَدت الشّجرةُ تَعرُد عُروداً. قال لبيد في التَّعريد:
فَمَضَى وقدَّمَها وكانت عادةً *** منه إذا هي عَرَّدَتْ إقدامُها([49])
وقال آخر([50]) :
* وهمّتِ الجوزاءُ بالتَّعريدِ([51]) *
ومما شذَّ عن هذين الأصلين العَرَاد: شجر. ويقال العَرَادة: الجرادة الأُنثى. والله أعلمُ بالصَّواب.
--------------ـــــ
 ([4]) أنشده في اللسان (عرم).
([5]) في الأصل: "وعرمرم".
([6]) أنشده في اللسان (عرم).
([7]) في الأصل: "متكاسف".
([8]) البيت لمعقل بن خويلد الهذلي، من قصيدة لـه في شرح السكري للهذليين 108، وديوان الهذليين (3: 65) .
([9]) عجز بيت لمدرك بن حصن، ويروى أيضاً لغادية الدبيرية كما في اللسان (عرن). وصدره: * رغا صاحبي عند البكاء كما رغت *
          وأنشد العجز بدون نسبة في المخصص (4: 140).
([10]) لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (عرن) برواية: "تثني النقاب".
([11]) في اللسان (زنق) وشروح سقط الزند 194: "يؤت عدوا" بالعين المهملة.
([12]) للطرماح في ديوانه 180 واللسان (عرن). وفي الأصل "منها"، تحريف. والبيت في صفة رحل. وقبله:
فقاموا ينفضون كرى ليال  *** تمكن في الطلى بعد العيون
([13]) ويقال أعراه أيضاً.
([14]) ديوان لبيد 15 طبع 1881 واللسان (ذفر، رتى، قردم، ترك، بصل). وقد سبق في (بصل، ترك).
([15]) في المجمل: "تتعلق بها الإبل". وفي اللسان: "تتعلق به الإبل". وفي الأصل: "تفلق به الإبل".
([16]) سبق إنشاده في (عر). وعراعر، يروى بضم العين وفتحها، فمن ضم فهو واحد، ومن فتح جعله جمعا. ومثله: جوالق وجوالق، وقاقم وقاقم، وعجاهن وعجاهن: انظر اللسان (عرا 274).
([17]) ملحقات ديوان ذي الرمة 665 واللسان (حطب) والمخصص (11: 22). وقد مضى الاستشهاد به في (عمد).
([18]) سبق البيت بدون نسبة في (صفر).
([19]) ديوان الهذليين (2: 96) واللسان (كور، عرا). ويروى: "الأنجل" بالنون أيضاً، وهي رواية الديوان.
([20]) البيت لأبي دواد الرؤاسي كما في اللسان (علط، دأدأ، ربع)، وهو غير أبي دواد الإيادي. وأبو دواد الرؤاسي، هو يزيد بن معاوية بن عمرو بن قيس بن عبيد بن رؤاس بن كلاب بن ربيعة بن عامر بن صعصعة. وأما الإيادي فهو جويرية بن الحجاج. انظر اللسان (دأدأ) والمؤتلف والمختلف 115-116. وقد أنشد صدر البيت في اللسان (عرض) 41. وفي الأصل هنا: "والرابعة بالدأدأء"، صوابه في اللسان. وقبل البيت في اللسان (علط) :
هلا سألت جزاك الله سيئة  *** إذا أصبحت ليس في حافاتها قزعه
وراحت الشول كالشنات شاسفة  *** لا يرتجي رسلها راع ولا ربعه
([21]) بعده في الأصل: "وهذه الحائط".
([22]) البيت للفرزدق في طبقات الشعراء لابن سلام 77 ليبسك 117 مصر والأغاني (3: 120/ 8: 180، 182/19: 8). وليس في ديوانه. والرواية المشهورة: "ليس الشفيع"، "مثل الشفيع". وقبله:
أما البنون فلم تقبل شفاعتهم  *** وشفعت بنت منظور بن زبانا
([23]) في الأصل: "فربما كان مع صاحب النخل الكثير نخلة فيؤديه إلى دخوله"، واستضأت في إصلاحها بالمجمل. وفي المجمل: "فيتأذى صاحب النخل الكثير بدخول صاحب النخلة الواحدة نخله".
([24]) هو سويد بن الصامت الأنصاري، كما في اللسان (عرا، رجب).
([25]) أنشده أيضاً ثعلب في مجالسه 94. وقال ابن منظور في (رجب) إنه يروى: "رجبية" بضم الراء وتخفيف الجيم المفتوحة وتشديدها، قال: "كلاهما نسب نادر، والتثقيل أذهب في الشذوذ". ثم قال: "وقد روي بيت سويد بن الصامت بالوجهين جميعاً".
([26]) في الأصل: "باب واحد".
([27])  لم ترد في القاموس. ووردت في اللسان (2: 77). وفيه: "وقال الليث: يجوز أن يقال: رجل عرباني اللسان".
([28]) القرفة، بالكسر: الهجنة. وفي الأصل: "القرافة"، تحريف.
([29]) وكذا وردت رواية الشطر في المجمل. والبيت للنابغة الذبياني في ديوانه 23 واللسان (غرب، مزع) برواية: "والخيل تمزع غرباً" فيهما. وعجزه:
* كالطير تنجو من الشؤبوب ذي البرد *
([30]) انظر ما سبق من الكلام على البيت في (عن) ص 20 من هذا الجزء.
([31]) البيت للقطامي في ديوانه 12 والجمهرة (1: 267). وصدره:
* نفسي الفداء لأقوام هم خلطوا *
([32]) في الجمهرة (3: 39).
([33]) أراها تعليقاً من أحد القراء؛ فإن نص المادة هنا وقدره، مطابق لنصها وقدره في المجمل لابن فارس.
([34]) والعرج أيضاً، كما في اللسان والقاموس.
([35]) في الأصل: "يميله إليها".
([36]) في الأصل: "يا حادي منابت"، صوابه من ديوان ذي الرمة 71 ويروى: "بنت فصاص".
([37]) بتثليث العين، ويقال أيضاً "عرجة"، بالتحريك.
([38]) في الأصل: "عليه"، صوابه في اللسان.
([39]) البيت لشبيب بن برصاء، كما في حواشي الجمهرة (2: 80). والرواية فيها: "أنني رجل على عريجاء لما احتلت الأزر". وفي المخصص (16: 69): "رجل على عريجاء لما حلت الأزر". وسهية هذه هي أم أرطأة بن سهية، وكان بين أرطأة وشبيب مهاجاة ومقاذعة. انظر التنبيه على أوهام القالي 88.
([40]) كذا ضبط الفعل في الأصل، وليس له ذكر في المعاجم المتداولة.
([41]) ديوان الهذليين (1: 6) والمفضليات (2: 223) وفي الديوان: "بين ينابع"، وفي المفضليات: "بين نبايع" ونبايع ويقال أيضاً ينابع: واد في بلاد هذيل.
([42])ديوان طرفة 57 واللسان (عرج). والرواية في الأصل والديوان واللسان: "أسوقها" بالواو، كما أثبت. وفي "الأسوق" لغتان، تقال بالواو وتقال بالهمزة أيضاً "أسؤق".
([43]) البيت في إصلاح المنطق 89 ومجالس ثعلب 219 والمخصص (9: 26).
([44])هو منظور بن مرثد الأسدي كما سبق في (علي)، وكما في المؤتلف 104. ويقال له أيضاً: "منظور بن حبة". و "حبة" أمه. ونسبه الجاحظ في الحيوان (3: 74، 363) إلى دكين الراجز، أو أبي محمد الفقعسي.
([45]) الرواية: "إذا عرج الليل".
([46]) بدلها في الأصل: "وهو".
([47]) البيت للعجاج في ملحقات ديوانه 74 واللسان (عرد) .
([48]) ديوان ذي الرمة 126 واللسان (عرد، نجم). وفي شرح الديوان: "رقشاً يعني الشقاشق".
([49]) البيت من معلقته المشهورة.
([50]) هو ذو الرمة، ديوانه 159 واللسان (عرد) ومشارف الأقاويز 154.
([51]) البيت ملفق من بيتين في الديوان والمشارف، وهما:
والنجم بين القم والتعريد  *** يستلحق الجوزاء في صعود

ـ

##### Türkçe

(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرم) **العين** ve **الراء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; şiddete ve keskinliğe delâlet eder. Denir ki: **عَرُم** insan **يعرُم** **عَرامَةً**; o **عارم**dir. Dedi ki:
İnni imru’un yedubbu ‘an mahârimi  *** basta-tu keffin ve lisânin ‘ârimi
Ve onda **عُرامٌ** vardır; eğer onda bu olursa. Ve **عُرَام** ordunun: şerri, keskinliği ve çokluğudur. Dedi ki:
Ve leyleti hevlin kad serayt ve fityetin  *** hedeytu ve cem‘in zî ‘urâmin mulâdisi([4])
Bundan dolayı denir: ordu **عَرَمْرَمٌ**. Ve biz demiştik ki: onlar bir işi büyütmek istediklerinde onun harflerinde artırırlar. Ve **العَرَمْرم** **عَرَم** ve **عرر**([5])’dendir. Dedi ki:
Edâran bi-ecmâdi’n-ne‘âmi ‘ehidtuhâ  *** bihâ ne‘amen havmen ve ‘izzan ‘armeremâ([6])
**سَيل العَرِم**’e gelince: denir ki: **العَرِمَةُ**: set (bent), bunun çoğulu **عَرِم**dir. Bu sahihtir; çünkü su setlenince, çokluğundan dolayı onda bir **عُرَامٌ** olur. Ve muhtemeldir ki **العَرِمة** savrulmamış, çiğnenmiş yığın (**الكُدْس المَدُوس**) olsun; **الأَزَج** heyeti gibi yapılır. Eğer böyle ise, o zaman çünkü o, yoğunlaşmış([7]) çoktur; **ذي العُرام** olan su gibi. **العُرْمَة**’ye gelince: koyunun **مَرَمَّة**’sinde bulunan beyazlıktır; denir ki: koyun **عرماءُ**dur —ve bu, zikrettiğimiz asıldan şâzdır— ve **أفْعى عرماء**. Ve mümkündür ki bu, ibdâl babındandır; sanki **الراء** bir **لام**ın bedelidir; sanki o **عَلْمَاء**dır. Bu ise, onun üzerinde bir alâmet gibi beyazlık olur; bu uzak değildir. Dedi ki:
Eba Ma‘kilin lâ tuvâti’enneke begâdatî  *** ru’ûse’l-efâ‘î fî merâsidihâ’l-‘urmi([8])
Onların “**العَرِم**: erkek sıçan” sözlerine gelince: bu, mânâsı olmayan şeylerdendir; benzeri üzerine dönülmez.

(عرن) **العين** ve **الراء** ve **النون** tek bir sahih asıldır; sebat ve bir şeyi ispat etmeye delâlet eder; birleşik şey gibi. Bundan: **العِرنين**; o burundur; çoğulu **عرانين**. Bununla adlandırıldı; sanki burun üzerine **عُرِن** edilmiş, yani yerleştirilmiş gibidir. Aynı şekilde et **عَرِينٌ**dir; çünkü o, bedene sabitlenmiş, yerleştirilmiştir. Dedi ki:
* muvaşşemetü’l-atrâfi raḫṣun ‘arînuhâ([9]) *
Ve **العِرْنين** hakkında dedi:
Tesnî’l-ḫimâra ‘alâ ‘irnîni ernebettin  *** şemmâe mârinuhâ bi’l-miski merṯûmu([10])
Babdan: **العِرَان**; o, devenin burnuna konulan bir ağaçtır. Ve dedi ki:
Ve in tuẓhir ḥadîṯeke yu’te ġadven  *** bi-ra’sike fî zinâḳin ev ‘irâni([11])
Babdan: **العَرين**: aslanın barınağı; çünkü o, içinde sabit kaldığı yeridir. Ve dedi ki:
Eḥammü serâte a‘le’l-levni minhü  *** ke-levni serâte ṯu‘bâni’l-‘arîni([12])

Ve **رمح مُعَرَّن**: onun **سنان**’ı onda çivilenmiştir. Ve dedi ki:
Maṣâni‘u faḫrin leyse bi’ṭ-ṭîni şuyyidet  *** velâkin bi-ṭa‘ni’s-semehriyyi’l-mu‘arreni
Babdan: onların şiddetli, yere serici için sözleri: o, **عِرْنَةٌ**dir, dayanılmaz; yani o sabittir, gitmez.

(عرو/ي) **العين** ve **الراء** ve illetli harf iki sahih, birbirinden ayrık asıldır: bunlardan biri sebat, ملازمة ve kuşatmaya delâlet eder; diğeri boşluğa ve ayrılığa delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **عَرَاه** bir iş; eğer onu kuşattı ve ona isabet ettiyse; ve **عَرَاه** soğuk. Ve derler: “**إذا طَلَع السِّماك، فعند ذلك يَعرُوك ما عَناك، من البرد الذي يَغْشاك**”. Ve **عَرَاه** gam ve **اعتراه**. Ve **العُرَوَاء**: hummalıyı tutan bir üşümedir.
Babdan: **العُروة**; **عُروَة الكُوزِ** ve benzeri; çoğulu **عُرىً**. Ve **عَرّيت** şeyi: ona bir **عروة** edindin([13]). Lebîd dedi:
Feḫmetün ẓefrâ’u turtâ bi’l-‘urâ  *** ḳurdamâniyyen ve terken ke’l-beṣal([14])
Ve bir başkası dedi: “**والله لو عَرَّيتَ في عِلباوَيَّ ما خضَعْتُ لَكَ**”, yani ikisinde iki **عُرْوَة** yapsaydın. Ancak ona **عُروَة** denildi; çünkü o tutulur ve parmak ona yapışır.
Babdan: **العُروة**; o, bitkiden bir ağaçtır; kışın ona yeşillik kalır; develer ona tutunur([15]) ta bahar erişinceye kadar; o, **العُرْوة** ve **العُلْقة**dır. Ve Mühelhil dedi:
Ḳatele’l-mulûke ve sâra taḥte livâ’ihî  *** şeceru’l-‘urâ ve ‘arâ‘iru’l-aḳvâmi([16])
Ve bazısı dedi: **العُرْوة**: dolaşık ağaçtır. Ve **الفَرَّاء** dedi: ağaçtan **العُروة**:
yaprağı düşmeyen şeydir. Bütün bunlar babın kıyasına döner; çünkü davar ona tutunur, böylece o, **العُروة** gibi olur ve zikrettiğimiz diğer şeyler gibi.
Ve bazen değerli **العِلْق**’a **عُروة** adını verirler; nasıl ki **عِلْق** diye adlandırılır; ikisinde kıyas birdir. Ve denir ki: **عُروةَ الإسلام**: onun kalıntısıdır; onların “falancaların oğullarının arazisinde **عُروة** vardır” sözleri gibi; yani ottan bir kalıntı. Bu, benim yanımda kabalık bulunan bir sözdür; çünkü İslâm—Allah’a hamd olsun—ebediyen bâkidir; ancak İslâmın **عُرَى**’sı, kendisiyle tutunulan şeriatleridir; her şeriat bir **عُروة**dir. Allah Teâlâ iman zikri sırasında dedi ki: ﴿فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الوُثْقَى لاَ انْفِصَامَ لَهَا﴾  [البقرة 256].
**العَرِيُّ**’ye gelince: o, soğuk rüzgârdır; o, **عرِيَّة** de olur. Ve adlandırıldı; çünkü o **تَعْرو** ve **تَعترِي** eder; yani kuşatır. Zü’r-Rumme dedi:
Ve hel aḥṭibenne’l-ḳavme ve hiye ‘ariyyetün   *** uṣûle elâ’in fî ṯerâ ‘amidin ce‘di([17])
Ve derler: “**أَهْلكَ فقد أعْرَيْتَ**”, yani güneş battı ve **عريّاً** esti.
Diğer asla gelince: bir şeyin bir şeyden boş olmasıdır. Bundan: **العُرْيان**; ondan denir: **عَرِيَ** şeyden **يعرَى**; **عارٍ**’ın çoğulu **عُراة**. Ebû Duvâd dedi:
Fe-bitnâ ‘urâten ledâ muhrinâ  *** tunezzi‘u min şefeteyhi’ṣ-ṣafârâ([18])
Yani soyunmuşlar; “iş için soyundu” denildiği gibi; eğer onda ciddileştiyse. Ve derler: o, **العُرَواء**’dandır; yani sanki soğuktan titriyorlar gibidir. Ve birinciden denir: bu cariyenin **عُرْية**’si ne güzeldir; yani onun **مُعَرَّاها**’sı ve ondan soyunduğu şey. Ve onun **عُرْيَتها**’sı: onun çıplaklığı (**جُرْدتها**). Ve denir: **المَعَارِي**: iki el, iki ayak ve yüzdür; çünkü bu, daima açıktır. Ebû Kebîr dedi:
Muteḳavvirîne ‘ale’l-me‘ârî beynehum  *** ḍarbun ke-ta‘ṭâṭi’l-mezâdi’l-eṯceli([19])
Ve denir: **اعْرَوْرَيْتُ** atı; eğer ona çıplak bindiysem; sırtı ile senin aranda bir şey [yoktur]. Ve şu okundu:
Ve‘rervoret el-‘uluṭa’l-‘urḍiyye terküḍuh  *** ummu’l-fevâris* bi’d-dî’dâdi ve’r-reba‘e([20])
Ve denir: at **عُرْيٌ** ve adam **عُرْيانٌ**dur.
Babdan: **العَرَاء**: örtüsünden soyduğun her şey. Ve denir: **العَرَاءِ**’dan ört. **العَرَى** (maksûr) ise: bir şeyden bir şeyi örtmeyen şeydir. “Onu duvarın **عَرَى**’sında bıraktık” dersin([21]). Bu kelime, birinci babdan olmaya elverişlidir.
İkinci babdan: kavim, arkadaşlarını **أعْرَى** etti; eğer onu bırakıp ondan gittilerse.
Babdan: **العَرَاء**: boşluk; ve denir ki o müzekkerdir. “Yerden geniş bir **عَراءٍ**a vardık” dersin. Yerin **أعراء**’ı: sırtlarının ve çıkıntılarının görünen kısmıdır. Ve adamın karısına derler: **النَّجِيُّ العُرْيان**; yani o, yatakta onunla çıplak halde fısıldaşır. Dedi ki:
Leyse’n-neciyyu’l-leẕî ye’tîke mu’teziren  *** miṯle’n-neciyyi’l-leẕî ye’tîke ‘uryânâ([22])
Ve uzun bacaklı ata **عُريان** denir; o babdandır; istenen, bacaklarının soyunmuş, uzun olmasıdır.
Hurma ağaçlarından **العَرِية**’ye ve hadiste geldiği üzere onun—salât ve selâm üzerine olsun—“**نهَى عن المُزَابنة ورَخّص في العَرايا**” sözüne gelince: onun kıyası, bu ikinci asılda zikrettiğimizin kıyasıdır; o da bir şeyin bir şeyden boş olmasıdır. Sonra fakihler onun sûretinde ihtilâf ettiler: bir kavim dedi ki: o, sahibinin muhtaç bir adama **يُعرِيها** ettiği hurma ağacıdır; bu da, o yılın meyvesini ona vermesidir; böylece hurma sahibine, ihtiyacının yeri için, o hurma ağacının meyvesini **المُعْرَى**’dan hurma ile satın alması ruhsat verildi. Bazıları dedi ki: bilakis o, bir adamın, başka bir adamın çok hurmalığı ortasında bir hurma ağacı olmasıdır; hurma ağacının sahibi kendi ağacına girer; belki çok hurmalığın sahibi, onun girişiyle kendi hurmalığına eziyet görür([23]); böylece çok hurmalığın sahibine, ona eziyet etmemesi için, o hurma ağacının meyvesini sahibinden, onu koparmadan önce hurma ile satın alması ruhsat verildi.
Ebû Ubeyd dedi: birinci tefsir daha iyidir; çünkü bunda **إعراء** yoktur; ancak o, sahibinin mülkü olan bir hurma ağacıdır; nasıl **عَرِيّة** diye adlandırılır. Bunu açıklayan şeylerdendir Ensâr şairinin([24]) sözü:
Leyset bi-senhâ’e velâ rucbiyye  *** velâkin ‘arâyâ fî’s-sinîne’l-cevâ’iḥi([25])
Ve ondan başka bir hadis: o, **الخُرّاص**’ı gönderdiğinde onlara derdi ki: “**خفِّفوا في الخَرْص فإنَّ في المال العَرِيَّةَ والوصِيَّة**”.
**الأصمعيّ** dedi: insanlar her yönde **استَعْرَى** ettiler; eğer yaş hurma yedilerse. Dedi ki: o, **العَرايا**’dan alınmıştır.
**الخليل**’e gelince: ondan rivayet edildi ki, sözünün bir kısmı birinciden, bir kısmı ikincidendir; ancak sözünün bütünü, zikrettiğimiz şeye delildir: bunun, babın geri kalanının kıyası olduğuna ve bir şeyin bir şeyden boş olması olduğuna.
**الخليل** dedi: **النَّخلة العرِيَّة**: satım için meyvesini arz ettiğinde ondan bir hurma ağacını **عَرَّيتَ** ettiğin, yani pazarlıktan ayırdığın ağaçtır. Çoğulu **العَرايا**dır; fiili ondan **إعراءٌ**dır; o da, o yılın meyvesinin muhtaç birine verilmesidir.

(عرب) **العين** ve **الراء** ve **الباء** üç asıldır: biri niyâbet ve açıklama; diğeri canlılık ve gönül hoşluğu; üçüncüsü bir beden veya uzuvda bozulmadır.
Birincisi onların sözü: adam kendisi hakkında **أعرب** etti; eğer açıkladı ve izah ettiyse. Resûlullah—Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun—dedi: “**الثَّيِّبُ يُعرِب عنها لسانُها، والبِكر تُسْتَأْمَر في نفسها**”. Ve hadiste geldi: “çocuk **يُعرِب** ettiğinde, **لا إله إلا الله** demesi müstehaptır; yedi kere”; yani kendisi hakkında açıklayınca. Bu, sözün i‘râbından değildir. Sözün **إعرابُ الكلام**’ı da bu kıyastandır; çünkü i‘râb ile, fail ve mef‘ûl, nefiy ve taaccüb ve istifham ve bu ilmin nahiv bablarının geri kalanında mânâlar ayrılır.
**العرب** diye adlandırılan ümmete gelince: bu kıyastan **عَرَبا** diye adlandırılmış olması uzak değildir; çünkü onların dili dillerin en **أعْرَب**’ıdır ve beyanları beyanın en iyisidir. Bunu açıklayan şeylerdendir gelen hadis: “**إنَّ العربيَّة ليست باباً واحداً، لكنّها لسانٌ ناطق**”([26]). Buna delâlet eden şeylerdendir ayrıca Arapların sözü: “onda **عَرِيبٌ** yoktur”; yani onda kimse yoktur; sanki istiyorlar: onda kendisi hakkında **يُعرِب** eden bir üns yoktur. **الخليل** dedi: **العَرَب العاربة** saf olanlardır. **الأعاريب**: bedevîlerin topluluğudur. Ve adam **عربيّ**dir. Dedi ki: adam **أعرب** etti; eğer sözü açıkladıysa; o, dili **عَرَبانيُّ اللِّسان**([27])dır: fasih. Ve at **أعرب** etti: onun Araplığı saflaştı ve **القِرْفة**([28]) onu geçti. **الإبل العِرابُ**: Arap develeridir. **العرب المستعربة**: sonradan girip **استعربوا** ve **تعرَّبوا** edenlerdir.
Diğer asıl: **المرأة العَرُوب**: çok gülen, gönlü hoş olan; onlar **العُرُب**dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكاراً. عُرُباً أَتْرَاباً﴾  [الواقعة 36- 37]; tefsir ehli dedi: onlar, kocalarına sevdirenlerdir.
**العَرْب** (râ sâkin): canlılıktır. Dedi ki:
* vel-ḫaylu tenzi‘u ‘arben fî a‘innetihâ([29]) *
**العَرَب** (râ fethalı): izdir. Ondan denir: **عَرِب** **يَعْرَب** **عَرَباً**.
Üçüncü asıl onların sözü: onun midesi **[عَرِبَت]**; eğer bozulduysa; **تَعْرَب** **عَرَباً**. Ve bundan denir: kadın **عَروبٌ**; yani bozuk. Bize Ali b. İbrahim el-Kattân okuttu; dedi ki: bize Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den okuttu:
Ve mâ ḫalefun min ummi ‘imrâne selfa‘un  *** mine’s-sûdi verhe’â’u’l-‘inâni ‘arûbu([30])
Cuma gününe gelince: ona **العَرُوبة** denir; o, bizim yanımızda, zikrettiğimiz kıyasın dışında konulmuş bir isimdir. Ve derler: eski zamanda **العَرُوبة** diye adlandırılırdı. Allah’ın kitabı ve Resûlullah’ın hadisi—Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun—**الجُمعة** zikrinden başka bir şeyle gelmemiştir. Bununla beraber onlar şu beyti okumuşlardır:
* yevme’l-‘arûbeti evrâden bi-evrâdi([31]) *
Ve ayrıca okumuşlardır:
Yâ ḥusnehû ‘inde’l-‘azîzi iẕâ bedâ  *** yevme’l-‘arûbeti vestaḳarra’l-minberu
Bütün bunlar, bizim yanımızda, sıhhatine dayanılmayan şeylerdendir.

(عرت) **العين** ve **الراء** ve **التَّاء**. **العَرْت**: ovmadır. Ve **الرُّمْح العَرّات**: **العَرّاص** gibidir; o, çalkantılı olandır.

(عرث) Ebû Bekir([32]) dedi: **العَرْث**: söküp çıkarmadır. Onu **عَرَثَه** **عَرْثاً**; eğer onu söküp çıkardıysa. Ve o, **المُجْمل**([33])’dendir.

(عرج) **العين** ve **الراء** ve **الجيم** üç asıldır: birincisi eğilme ve meyletmeye delâlet eder; diğeri sayıya; diğeri yücelme ve yükselmeye.
Birincisi: **العَرَج** **الأعْرج**’in masdarıdır; ondan denir: **عَرِج** **يعرَج** **عَرَجاً**; eğer topal olduysa. Ve dediler: **عَرِج** **يَعْرَجُ** yaratılıştan; ve **عَرَج** **يَعْرُج** eğer topalların yürüyüşüyle yürüdüyse. **العَرْجَاء**: sırtlandır; bu, onda yaratılıştandır; bundan dolayı **العَرْجاء** diye adlandırıldı; çoğulu **عُرْج**. İnsanlardan **الأعرج**’in çoğulu **العُرْجان**dır([34]). Ve kargaya **أعرج** denir; çünkü yürüdüğünde sekerek yürür.
Bu babdandır **التعرُّج**; o, binekleri bir konak veya durakta alıkoymaktır; onları ona meylettirir([35]). Zü’r-Rumme dedi:
Yâ câratey binti faḍḍâḍin emâ lekumâ  *** ḥattâ nukellimehâ hemmun bi-ta‘rîci([36])
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: ona **عرَّجْتُ**; yani bineğimi onun yanında alıkoydum. Ve benim onun üzerinde bir **عُرْجَة**([37])m yoktur, ne de bir **مَعْرَجَة**. Ve yol meylettiğinde denir: **انعَرَج**. Ve vadi **انْعَرَج** etti. Onun **مُنْعَرَجُه**: sağa ve sola meylettiği yerdir. Ve kavim yoldan **انعرَجَ** etti; eğer ondan meylettilerse([38]). Ve derler: **العُرَيْجَاء**: öğle sıcağıdır. Eğer bu sahihse, o zaman çünkü her şey, sıcaktan onu koruyan bir yere doğru **ينعرج** eder. Dedi ki:
Lâkin suheyyetü tedrî enne-nî ẕekerun  *** ‘alâ ‘uraycâ’e lemmâ ibtelleti’l-uzuru([39])
Ve **الأصمعيّ** derdi: develerin bir gün sabah, bir gün akşam suya varmasıdır. Ve biz **عَرَّجْنا**([40]) **من العُرَيجاء**. **العَرْجاء**: bilinen bir tepedir. Ebû Züeyb dedi:
Fe-ke’ennehâ bi’l-ciz‘i ciz‘i nubâyi‘in *** ve ulâti ẕi’l-‘arjâ’i neh bun mucma‘u([41])
Ve denir: ancak **العَرْجَاء** diye adlandırıldı; çünkü yol orada kıvrılır. Ve denir: iş **عَريجٌ**; eğer doğrulmadıysa; o, hâlâ eğridir.
Diğer asıl develerdendir: bir kavim dedi: seksenden dokuza kadar; yüz olunca o **هُنَيدة**dir; çoğulu **عُرُوجٌ** ve **أعراج**dır. Tarafe dedi:
Yevme tubdî’l-bîḍu ‘an esvukihâ  *** ve teluffu’l-ḫaylu a‘râce’n-ne‘am([42])

Ve denilir: **العَرْج** yüz ellidir. Ve bu asıl, birincisine katılabilir; çünkü onun sahibi ona **يُعرِّج** eder (ona yönelir) ve onunla yetinir.

Ve üçüncü asıl: **العُروج**: yükselmedir. Denilir: **عَرَج** **يعرُج** **عُروجاً** ve **مَعْرَجاً**. Ve **المَعْرَج**: **المَصْعَد** (yükselilen yer). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**تَعْرُجُ المَلائِكَةُ والرُّوحُ إلَيْهِ**﴾ [المعارج 4]. Ama söyleyenin sözü([43]) :
* حتَّى إذا ما الشَّمس هَمَّتْ بعَرَجْ *
dediler ki: Güneşin batışını kastetti. Bu, sahih olsa da tefsirde özetlenmiş değildir; *ancak mânâ şudur: o batınca sanki göğe **عَرَجت** etmiş (yükselmiş) gibidir; yani çıktı. Ve bunu destekleyen şeylerdendir diğerinin sözü([44]) :
* وعَرّج اللَّيلَ بُرُوجُ الشَّمسِ([45]) *
İşte bu, sahih kıyastır.

(**عرد**) **العين** ve **الراء** ve **الدال** iki sahih asıldır; bunlardan biri kuvvete ve şiddetlenmeye delâlet eder, diğeri meyle ve sapmaya.

Birincisi **العَرْد**: her şeyden sert olan, katı olan. [Dedi([46]) ]:
* عَرْدَ التَّراقي حَشْوَراً مُعَقْربا([47]) *
Ve denilir: **عَرَد** devenin azı dişi **يَعرُد** **عُروداً**, çıktığı, şiddetlendiği ve dikildiği zaman. Zû’r-Rumme dedi:
يُصَعِّدْنَ رُقْشاً بين عُوجٍ كأنها *** زِجاجُ القَنا منها نَجِيم وعاردُ([48])
**النَّجِيم**: doğan (yükselen).

Ve [ama] diğer asıl ise **التعريد**: kastı terk etmektir. Ve bunun aslı, onların şu sözüdür: **عَرَدت** ağaç **تَعرُد** **عُروداً**. Lebîd, **التَّعريد** hakkında dedi:
فَمَضَى وقدَّمَها وكانت عادةً *** منه إذا هي عَرَّدَتْ إقدامُها([49])
Ve bir başkası([50]) dedi:
* وهمّتِ الجوزاءُ بالتَّعريدِ([51]) *
Ve bu iki asıldan şâz olanlardandır **العَرَاد**: bir ağaç. Ve denilir **العَرَادة**: dişi çekirge. Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.

ـ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ر و * * العَرَاءُ * بالمد الفضاء لا ستر به قال الله تعالى ﴿لنبذ بالعراء﴾ و * عُرْوةُ * القميص مدخل زره و * عَرَاهُ * كذا من باب عدا و * اعْتَرَاهُ * أي غشيه و * العَرِيَّةُ * النخلة يعريها صاحبها رجلا محتاجا فيجعل له ثمرها عاما فيعروها أي يأتيها فهي فعيلة بمعنى مفعولة وإنما أدخلت فيها الهاء لأنها أُفردت فصارت في عداد الأسماء كالنطيحة والأكيلة ولو جئت بها مع النخلة قلت نخلة * عَرِيٌّ * وفي الحديث ﴿أنه رخَّص في * العَرَايا * بعد نهيه عن المزابنة﴾ لأنه ربما تأذى بدخوله عليه فيحتاج إلى أن يشتريها منه بثمن فرخص له في ذلك و * عَرِيَ * من ثيابه بالكسر * عُرْيا * بالضم فهو * عَارٍ * و * عُرْيانٌ * والمرأة * عُرْيانةٌ * وما كان على فعلان فمؤنثه بالهاء و * أعْراهُ * و * عَرَّاهُ تعريةً فَتَعَرَّى * وفرس * عُرْيٌ * ليس عليه سرج

##### Türkçe

* ع ر و * * **العَرَاءُ** * med ile: örtü bulunmayan boşluk/fezâ. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**لنبذ بالعراء**﴾ ve * **عُرْوةُ** * gömleğin: düğmesinin girdiği yer. ve * **عَرَاهُ** * şöyle; **عدا** bâbından. ve * **اعْتَرَاهُ** * yani onu kapladı/üstüne çöktü. ve * **العَرِيَّةُ** * hurma ağacı: sahibi onu muhtaç bir adama **يعريها** (âriye olarak verir); böylece onun meyvesini bir yıl ona tahsis eder; o da ona **يعروها** yani ona gelir. O, “mef‘ûl” mânasında “fa‘île”dir. Ancak ona **الهاء** ancak, o tekil kılındığı için dâhil edilmiştir; böylece **النطيحة** ve **الأكيلة** gibi isimler zümresine girdi. Eğer onu hurma ağacı ile birlikte getirsen: **نخلة عَرِيٌّ** dersin. Hadiste: ﴿onun, **المزابنة**’den nehyinden sonra **العَرَايا** hakkında ruhsat verdiği﴾; çünkü belki onun yanına girmesiyle eziyet görür; böylece onu ondan bir bedel karşılığında satın almaya ihtiyaç duyar; bunun için ona bunda ruhsat verdi. ve * **عَرِيَ** * elbiselerinden, kesre ile; * **عُرْيا** * zamme ile; o hâlde o * **عَارٍ** * ve * **عُرْيانٌ** *dır; kadın ise * **عُرْيانةٌ** *dır. Ve “فعلان” üzere olanın müennesi **الهاء** iledir. ve * **أعْراهُ** * ve * **عَرَّاهُ تعريةً فَتَعَرَّى** *; ve at * **عُرْيٌ** *: üzerinde eyer olmayan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!عَراهُ *!يَعْرُوهُ ) عَرْواً : ( غَشِيَهُ طالباً مَعْروفَهُ . ) وذِكْرُ المُضارِعِ مُسْتدركٌ لما مَرَّ من مُخالَفَتِه لاصْطِلاحِه ؛ ( *!كاعْتَراهُ .
( وفي الصِّحاحِ : *!عَرَوْتُ الرَّجُلَ *!أَعْرُوهُ *!عَرْواً : إذا أَلْمَمْتَ به وأَتَيْته طالباً ، فهو *!مَعْرُوٌّ .
وفلانٌ *!تَعْرُوهُ الأَضْيافَ *!وتَعْتَرِيهِ : أَي تَغْشاهُ ؛ ومنه قولُ النابغَةِ :
أَتَيتُكَ *!عارِياً خَلَقاً ثِيابيعلى خَوْفٍ تُظَنُّ بي الظُّنونُ ( *!وأَعْرَوْا صاحِبَهُم : تَرَكُوهُ ) في مكانِهِ وذَهَبُوا عنه .

( *!والعُرَواءُ ، كالغُلَواءِ : قِرَّةُ الحُمَّى ومَسُّها في أَوَّلِ رِعْدَتِها ؛ ) وفي الصِّحاح : في أَوَّلِ ما تأْخُذُ بالرّعْدَةِ .
وقالَ الَّراغبُ : *!العُرَواءُ رِعْدَةٌ تَعْتَرضُ مِن العري .
( و ) قد ( *!عُرِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كعُنِيَ ، ) أي على ما لم يُسَمَّ فاعِلُه .
قال ابنُ سِيده : وأَكْثَرُ ما يُسْتَعْمَلُ فيه هذه الصِّيغَة فهو *!مَعْرُوٌّ ؛ ( أَصابَتْه ؛ ) وقيلَ : *!عَرَتْه ، وهي *!تَعْرُوه : جاءَتْ بنافِض . *!والعُرَوَاءُ ( من الأسد :حسه) وأيضا
( ما بين اصْفِرارِ الشَمْسِ إلى الَّليلِ : إذا هَاحَتْ رِيحٌ *!عَريَّةٌ ، أي : باردة وهي : ريحُ الشّمال . ونص المحكم : العُرَواءُ اصْفِرارُ الشَّمس ، وليس فيه لفظة : ما بين .
( *!والعُرْوَةُ ، ) بالضمِّ ، ( مِن الدَّلْوِ والكُوزِ ) ونحْوِه : مَعْروفَةٌ ، وهي ( المَقْبِضُ .
( و ) *!العُرْوَةُ ( من الثَّوْبِ ، ) وفي المُحْكم : *!وعُرْوَةُ القَمِيصِ ، ( أُخْتُ زِرِّهِ ، ) وفي المُحْكم : مَدْخَلُ زِرِّه .
( *!كالعُرَى ) كهُدًى ، هكذا في النُّسخِ وفي بعضِها : *!كالعَرِيِّ أي كغَنِيَ ، والصَّوابُ بضمَ فسكونٍ كما هو نَصُّ التَّكْمِلَةِ ، ( ويُكْسَرُ ، ) وكأَنَّهما جَمْعُ *!عُرْوَةٍ .
( و ) *!العُرْوَةُ ( من الفَرْجِ : لَحْمُ ظاهِرِهِ يَدِقُّ فيأْخُذُ يَمْنَةً ويَسْرَةً مع أَسْفَلِ البَظْرِ ، ) وهُما *!عُرْوتانِ .
( وفَرْجٌ *!مُعَرًّى ؛ ) كمعَظَّمٍ ، إذا كانَ كَذلكَ .
( و ) قيلَ : العُرْوَةُ ( الجماعَةُ مِن العِضاهِ ) خاصَّةً يَرْعَاهَا الناسُ إذا أَجْدَبُوا .
وقيلَ : بَقِيَّةُ العِضاهِ ( والحَمْضِ يُرْعَى في الجَدْبِ ، ) ولا يقالُ لشيءٍ من الشَّجَرِ عُرْوَةٌ

إلا لها ، غَيْرَ أنَّه يُشْتَقُّ لكلِّ ما بَقِيَ مِن الشَّجَرِ في الصَّيْفِ .
( و ) *!العُرْوَةُ : ( الأَسَدُ ؛ ) وبه سُمِّي الرَّجُل عُرْوَةً ، نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) العُرْوَةُ أَيْضاً : ( الشَّجَرُ المُلْتَفُّ ) الذي ( تَشْتُو فيه الإِبِلُ فتأْكُلُ منه ؛ و قيلَ : هو ( ما لا يَسْقُطُ وَرَقُه في الشِّتاءِ ) كالأرَاكِ والسِّدْرِ ؛ وقيلَ : هو ما يَكْفي المالَ سَنَتَه ، وقيلَ : الذي لا يزالُ باقِياً في الأرضِ لا يَذْهَبُ والجَمْعُ العُرَى .
( و ) مِن المجازِ : العُرْوَةُ : ( النَّفِيسُ مِن المالِ ، كالفَرَسِ الكَرِيمِ ) ونحوِهِ ، وهو في الأصْلِ لمَا يُوثَقُ بهِ ويُعَوَّلُ عليه .
( و ) العُرْوَةُ ( حَوَالِي البَلَدِ ) يُقالُ : رَعَيْنا عُرْوَةَ مكَّةَ ، أي ما حَوْلَها .
( ورِيحٌ عَرِيَّةٌ *!وعَرِيٌّ : بارِدَةٌ .
( قال الكلابي : يقالُ إنَّ عَشِيَّتَنا هذه *!لعَرِيَّة ؛ نَقلَهُ الجوهرِيُّ .
( *!والعِرْوُ ، بالكسْرِ : النَّاحِيَةُ ؛ ) جَمْعُه *!أعْراءٌ كقِدْحٍ وأَقْداحٍ .
( و ) أَيضاً : ( مَنْ لا يَهْتَمُّ بالأمْرِ .
( وفي الصِّحاحِ : وأَنا *!عِرْوٌ منه ، بالكسْرِ : أَي خِلْوٌ منه .
قالَ ابنُ سِيدَه : وأُراهُ من العُرْي ، فبابُه الياءُ ، ( ج *!أعْراءٌ .
( وفي التكملةِ : *!الأعْراءُ القَوْمُ الذين لا يُهِمُّهُم ما يُهِمُّ أصْحابَهم .
( و ) من المجازِ : ( عُرِيَ إلى الشَّيءِ ، كعُنِيَ ، ) *!عَرْواً : ( باعَهُ ثم اسْتَوْحَشَ إليه .
( ويقالُ : *!عُرِيتُ إلى مالٍ لي أَشَدَّ *!العُرَواءِ : إذا بِعْته ثم تَبِعَتْه نَفْسُك .
( وأَبو عُرْوَةَ : ة بمكَّة .
( و ) أَيْضاً : ( رجلٌ ) زَعَمُوا ( كانَ يَصِيحُ بالأَسدِ ، ) وفي المُحْكم : بالسَّبُعِ ؛ وفي الأساسِ : بالذئْبِ ؛

( فيَموتُ فيُشَقُّ بَطْنُه فيُوجَدُ قَلْبُه قد زَالَ عن موضِعِه ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه والزَّمخشرِيُّ ؛ ونصُّ الأَخيرِ : وكانوا يَشُقُّونَ عن فُؤادِهِ فيَجِدُونَه خَرَجَ من غِشائِهِ .
وقالَ : ( قالَ النَّابغةُ الجَعْدِيُّ :
( زَجْرَ أبي عُرْوَةَ السّباع إذا ( أَشفَقَ أن يَخْتَلِطْنَ بالغَنَمِوفي المُحْكم : يَلْتَبِسْنَ .
قالَ شيْخُنا : كَتَبَ بعضٌ على حديثِ أَبي عُرْوَةَ ما نَصّه :
كأَنَّه خَبَرٌ لم يَرْوِه ثِقَةٌ وليسَ يقْبَلُه في الناسِ مِن أَحَدِلكن ذَكَرَ بعضُ مَنْ أَرَّخَ المُلُوكَ : أنَّ أَسداً اقْتَحَمَ بَيْتاً فيهِ الأَمِينِ ، وهو إذ ذاكَ خَلِيفَة ، وكان لا سِلاحَ معه ، فلمَّا تَجاوَزَ الأَسَد قَبَضَ الأَمِينُ ذَنَبَه ونَثَرَهُ نَثْرَةً أَفْعَى لها الأَسَد فماتَ مَكانَه ، وزَاغَتْ أَنامِلُ الأَمِينِ مِن مَفْصِلِها فأحْضَرَ الطَّبِيبِ فأَعادَها وعَالَجَها ، في خبَرٍ طَويلٍ ، انتَهَى .
وكَتَبَ البَدْرُ القرافي عندَ هذا البَيْت : ولا دَلالَةَ في البَيْتِ على ما ذكرَ .
قُلْت : وهو مَدْفُوعٌ بأَدْنى تَأَمّل ، وهذا كَلامُ مَنْ لم يَصِلْ إلى العُنْقُودِ .
( *!وعَرْوَى ، كسَكْرَى : ع ؛ ) قالَ نَصْر : هو ماءٌ لأبي بَكْرِ بنِ كِلابٍ ؛ وقيلَ ؛ جَبَلٌ في دِيارِ ربيعَةَ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ كِلابٍ ؛ وقيلَ : جَبَلٌ في دِيارِ خَثْعَم .
( و ) *!عَرْوَى : ( اسْمٌ .
( و ) أَيْضاً : ( هَضْبَةٌ ) بشَمّامٍ ؛ عن نَصْر .
( *!وعَرْوانُ : اسْمٌ .
( و ) أَيْضاً : ( ع ؛ ) وقيل : جَبَلٌ .
( وابنُ *!عَرْوانَ : جَبَلٌ ) آخَرُ .

( *!وعَرَّى المَزادَةَ : اتَّخَذَ لها عُرْوَةً ؛ ) هكذا هو مَضْبوطٌ في النسخِ *!عَرَّى بالتَّشْدِيدِ ، أَو عَرَا بالتَّخْفِيفِ كما هو نَصُّ المُحْكم .
وفي التّكْملةِ : عرِّ المَزادَةَ : أَي اتَّخِذْ لها عُرْوَةً .
( *!والأُعْرُوانُ ، بالضَّمِّ : نَبْتٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!عَراهُ الأَمْرُ *!يَعْرُوه : غَشِيَهُ وأَصابَهُ .
*!واعْتَراهُ : خَبلَهُ .
وأَيْضاً : قَصَدَ عَراهُ أَي ناحِيَتَه .
*!وأَعْرَى الرَّجُل : إذا حُمَّ .
ولَيْلةٌ *!عَرِيَّةٌ : بارِدَةٌ .
*!وأَعْرَيْنا : أَصابَنَا ذلكَ ؛ وقيلَ : بَلَغنا بَرْدَ العَشِيّ .
ومِن كَلامِهم : أَهْلَكَ فقَدْ *!أَعْرَيْتَ ، أَي غابَتِ الشَّمْس وبَرَدَتْ .
*!وعَراهُ البَرْدُ : أَصابَهُ .
*!وعَراَّ القَمِيصَ *!وأَعْراهُ : جَعَلَ له *!عُرًى .
*!والعُرْوَةُ الوُثْقَى : قولُ لا إله إلاَّ اللَّه ؛ وهو على المَثَلِ .
وأَصْلُ العُرْوَةِ مِن الشَّجَرِ : ما لَهُ أَصْلٌ باقٍ في الأرْضِ كالنَّصِيِّ والعَرْفَج وأَجْناسِ الخُلَّة والحَمْضِ ، فإذا أَمْحَلَ الناسُ عَصَمت العُرْوَةُ الماشِيَةُ ؛ ضَرَبَها اللَّهُ مَثَلاً لمَا يُعْتَصَم بهِ مِن الدِّين فِي قوْلِهِ ؛ ﴿فقد اسْتَمْسَكَ *!بالعُرْوَةِ الوُثْقَى﴾ .
*!وعُرِيَ هَواهُ إلى كذا ، كعُنِيَ : أَي حَنَّ إليه .
*!وعُرْوَةُ الصَّعالِيك : عِمادُهُم ؛ واسْمُ رجُلٍ مَعْروفٍ ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ للحَكَم بنِ عَبْدلٍ :
ولمْ أَجِدْ عُرْوَةَ الخَلائِقِ إلاَّالدِّين لمَّااعْتَبَرَتُ والحَسَبا *!والعُرَى ، كهُدًى : قوْمٌ يُنْتَفَع بهم

تَشْبيهاً بذلكَ الشَّجَر الذي يَبْقى ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لمُهَلْهل :
خَلَع المُلوكَ وسارَ تحتَ لِوائِه شجرُ *!العُرَى وعُراعِرُ الأَقْوامِشَبَّهوا بها النّبْل مِن الناسِ .
*!والعِرْوُ ، بالكسْر : الجماعَةُ مِن النَّاسِ ؛ يقالُ : بها *!أعْراءٌ مِن الناسِ .
وعُرْوَةُ بنُ الأَشْيَم : رجُلٌ كانَ مَشْهوراً بطُولِ الذَّكَر .
وقوْلُهم في جَمْعِ العُرْوَةِ عَرَاوِي عامِّيَّةَ .
والعُرَى : عُرَى الأحْمالِ والرَّواحِلِ ؛ ومنه الحديثُ : ( لا تُشَدُّ العُرَى إلاَّ إلى ثلاثِ مَساجِد ) .
*!وعُرِيَ الرَّجُلُ ، كعُنِيَ : أَصابَتْه رِعْدَةُ الخَوْفِ .
*!وأعْراهُ صَدِيقُه : تَباعَدَ منه ولم يَنْصِرْه ؛ عن ابنِ القطَّاعِ والجوهريّ .
ويقالُ : *!عَرِيَّةُ النَّخْلِ فَعِيلَة بمعْنَى مَفْعولةٍ مِن *!عَراهُ *!يَعْرُوهُ إذا قَصَدَه ، وسَيَأْتِي في الذي يَلِيه .
*!وعَرا *!يَعْرُو : طَلَبَ ؛ ومنه قولُ لَبيدٍ أَنْشَدَه الجوهري .
والنّيبُ إنْ *!تُعْرَ منِّي رِمَّةً خَلَقاً بَعْدَ المَماتِ فإني كُنْتُ أَتَّئِزُويقالُ لطَوْقِ القِلادةِ عُرْوَةٌ ونزلَ *!بعرْوَتِه : أَي ساحَتِه .
وأَرْضٌ عرْوَةٌ : خَصِيَبَةٌ .

##### Türkçe

: ( و **عَراهُ** **يَعْرُوهُ** ) **عَرْواً** : ( Onu, iyiliğini talep ederek kapladı/üzerine geldi. ) Ve muzârinin zikri, daha önce geçen, onun ıstılahına muhalefetinden dolayı, telâfi edici bir ilâvedir; ( **كاعْتَراهُ**.

( Ve **الصِّحاح**’ta: **عَرَوْتُ الرَّجُلَ** **أَعْرُوهُ** **عَرْواً** : ona uğradığın ve onu talep ederek geldiğin zaman; o hâlde o **مَعْرُوٌّ**’dur.
Ve falan kimseye misafirler **تَعْرُوهُ** ve **تَعْتَرِيهِ** : yani onu kaplar/üzerine gelir; bundan Nâbiga’nın sözü:
Sana, yıpranmış, çıplak olarak geldim; bir korku üzere; benim hakkımda zanlar zannedilir.
( Ve **أَعْرَوْا** arkadaşlarını: onu yerinde bıraktılar ) ve ondan gittiler.

( Ve **العُرَواءُ** , **الغُلَواءِ** gibi: hummanın üşümesi ve onun, ilk titremesinde dokunmasıdır; ) ve **الصِّحاح**’ta: titremeyle ilk tuttuğu vakitte.
Ve Râgıb dedi: **العُرَواءُ** çıplaklıktan arız olan bir titremedir.
( Ve ) gerçekten ( **عُرِيَ** ) adam, ( **عُنِيَ** gibi, ) yani faili adlandırılmamış üzere.
İbn Sîde dedi: Ve en çok onda bu sîga kullanılır; o hâlde o **مَعْرُوٌّ**’dur; ( ona isabet etti; ) ve denildi: **عَرَتْه** ve o **تَعْرُوه**: titretici ile geldi. **والعُرَوَاءُ** ( aslandan: onun hissi ) ve ayrıca
( güneşin sararması ile gece arası: eğer **عَريَّةٌ** bir rüzgâr esti ise, yani: soğuk; ve o: kuzey rüzgârıdır. Ve **المحكم**’in nassı: **العُرَواءُ** güneşin sararmasıdır; onda “arası” lafzı yoktur.
( **والعُرْوَةُ** , ) zamme ile, ( kovadan ve testiden ) ve benzerinden: bilinen bir şeydir; ve o ( kulptur/tutamaktır ).
( Ve ) **العُرْوَةُ** ( elbiseden, ) ve **المحكم**’de: **وعُرْوَةُ القَمِيصِ** , ( düğmesinin kız kardeşi, ) ve **المحكم**’de: düğmesinin girdiği yerdir.
( **كالعُرَى** ) **هُدًى** gibi; nüshalarda böyledir; bazısında: **كالعَرِيِّ** yani **غَنِيَ** gibi; doğru olan, **التَّكْمِلَة**’nin nassı üzere, zamme sonra sükûndur; ( ve kesrelenir, ) sanki ikisi de **عُرْوَةٍ**’nin cem‘idir.
( Ve ) **العُرْوَةُ** ( ferçten: dış etinin eti incelir de, bızrın altıyla birlikte sağa ve sola doğru almaya başlar, ) ve ikisi **عُرْوتانِ**’dır.
( Ve ferç **مُعَرًّى**; ) **معَظَّمٍ** gibi; eğer öyle ise.
( Ve ) denildi: **العُرْوَةُ** ( **العِضاهِ**’dan bir topluluk ) özellikle; insanlar kıtlığa düştüklerinde onu otlatırlar.
Ve denildi: **العِضاهِ**’ın bakiyesi ( ve kıtlıkta otlatılan **الحَمْضِ** ); ve ağaçtan hiçbir şeye **عُرْوَةٌ** denilmez

ancak ona; şu var ki, yazın ağaçtan baki kalan her şey için türetilir.
( Ve ) **العُرْوَةُ** : ( aslan; ) ve bununla adama **عُرْوَةً** adı verildi; onu Cevherî nakletti.
( Ve ) **العُرْوَةُ** ayrıca: ( birbirine dolanmış ağaç ) ki ( develer onda kışlar da ondan yer; ve denildi: o ( kışın yaprağı düşmeyen şeydir ) **الأرَاكِ** ve **السِّدْرِ** gibi; ve denildi: o, mala senesini kifayet eden şeydir; ve denildi: o, yerde baki kalıp gitmeyen şeydir; cem‘i **العُرَى**’dır.
( Ve ) mecazdan: **العُرْوَةُ** : ( maldan nefis olan, asil at gibi ) ve benzeri; ve o aslında, kendisiyle sağlam bağ kurulan ve kendisine dayanılan şey içindir.
( Ve ) **العُرْوَةُ** ( beldenin çevreleri ) denir ki: Mekke’nin **عُرْوَةَ**sını otlattık; yani onun çevresini.
( Ve **عَرِيَّةٌ** bir rüzgâr ve **عَرِيٌّ**: soğuk.
( Kelâbî dedi: denir ki: bizim bu akşamımız gerçekten **لعَرِيَّة**; Cevherî onu nakletti.
( **والعِرْوُ** , kesre ile: taraf/yan; ) cem‘i **أعْراءٌ**’dır; **قِدْحٍ** ve **أَقْداحٍ** gibi.
( Ve ) ayrıca: ( iş ile ilgilenmeyen kimse.
( Ve **الصِّحاح**’ta: ve ben ondan **عِرْوٌ**um, kesre ile: yani ondan boş/uzakım.
İbn Sîde dedi: Ve onu çıplaklıktan görüyorum; böylece babı yâ’dır; ( c: **أعْراءٌ** ).
( Ve **التكملة**’de: **الأعْراءُ** arkadaşlarını ilgilendiren şeyin kendilerini ilgilendirmediği kavimdir.
( Ve ) mecazdan: ( **عُرِيَ** şeye, **عُنِيَ** gibi, ) **عَرْواً**: ( onu sattı, sonra ona karşı ürkeklik/yalnızlık duydu.
( Ve denilir: **عُرِيتُ** bana ait bir mala, **أَشَدَّ** **العُرَواءِ**: onu sattığımda sonra nefsin onu takip ettiğinde.
( Ve **أَبو عُرْوَةَ**: Mekke’de bir …ة.
( Ve ) ayrıca: ( bir adam ) zannettiler ki ( aslana bağırırdı, ) ve **المحكم**’de: yırtıcı hayvana; ve **الأساس**’ta: kurda;

( sonra ölür; karnı yarılır da kalbinin yerinden kaymış olduğu bulunur; ) onu İbn Sîde ve Zemahşerî nakletti; sonuncunun nassı: ve onun göğsünü yararlardı da onu, kılıfından çıkmış bulurlardı.
Ve dedi: ( Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
( Ebu **عُرْوَةَ**’nın yırtıcıları azarlaması; eğer ( koyunla karışmalarından korktuğunda.
Ve **المحكم**’de: karıştıklarında.
Şeyhimiz dedi: Bazısı Ebu **عُرْوَةَ** hadisi üzerine, nassı şu olanı yazdı:
Sanki o, güvenilir birinin rivayet etmediği bir haberdir; ve insanlardan hiç kimseden onu kabul etmez.
Lakin kralları tarihleyenlerden bazısı zikretti: bir aslan, içinde Emîn’in bulunduğu bir eve daldı; o vakit o halifeydi; yanında silah yoktu; aslan geçince Emîn kuyruğunu yakaladı ve onu bir savuruş savurdu; aslan ona karşı yılan kesildi de yerinde öldü; Emîn’in parmakları ekleminden kaydı; tabibi getirdi de onları yerine koydu ve tedavi etti; uzun bir haberde; bitti.
Ve Bedr el-Karâfî bu beyit yanında yazdı: beyitte zikredilene dair bir delâlet yoktur.
Dedim: ve o, en küçük bir teemmülle defedilmiştir; ve bu, salkıma ulaşmamış kimsenin sözüdür.
( **وعَرْوَى** , **سَكْرَى** gibi: ع; ) Nasr dedi: o, Ebû Bekr b. Kilâb’ın bir suyudur; ve denildi: Kilâb b. Abdullah b. Kilâb’ın diyarında bir dağdır; ve denildi: Has‘am diyarında bir dağdır.
( Ve ) **عَرْوَى**: ( bir isim.
( Ve ) ayrıca: ( bir plato ) Şemmâm’da; Nasr’dan.
( **وعَرْوانُ**: bir isim.
( Ve ) ayrıca: ( ع; ) ve denildi: bir dağ.
( Ve İbn **عَرْوانَ**: başka bir dağdır ).

( **وعَرَّى المَزادَةَ** : Ona bir **عُرْوَةً** edindi; ) nüshalarda böyle ضبط edilmiştir: şeddeli **عَرَّى**; yahut **المُحْكم**’in nassı olduğu üzere hafifletmeyle **عَرَا**.

**التّكْملة**’de: **عرِّ المَزادَةَ**: yani ona bir **عُرْوَةً** edin.

( **والأُعْرُوانُ** , zamme ile: bir bitkidir.

Ona istidrâk olunanlardandır:

**عَراهُ الأَمْرُ** **يَعْرُوه**: onu kapladı ve ona isabet etti.

**واعْتَراهُ**: onu bozdu.

Ve ayrıca: **قَصَدَ عَراهُ** yani onun tarafını.

**وأَعْرَى الرَّجُل**: hummaya tutulduğu zaman.

**ولَيْلةٌ عَرِيَّةٌ**: soğuk.

**وأَعْرَيْنا**: bize o isabet etti; ve denildi ki: akşamın soğuğuna ulaştık.

Onların sözlerindendir: Helâk etti; artık **أَعْرَيْتَ**, yani güneş battı ve soğudu.

**وعَراهُ البَرْدُ**: ona isabet etti.

**وعَراَّ القَمِيصَ** **وأَعْراهُ**: ona **عُرًى** yaptı.

**والعُرْوَةُ الوُثْقَى**: “لا إله إلاَّ اللَّه” sözüdür; bu, mesel üzerinedir.

Ağaçtan **العُرْوَةِ**’nin aslı: yerde kalıcı bir kökü olan şeydir; **النَّصِيِّ** ve **العَرْفَج** ve **الخُلَّة** ve **الحَمْضِ** cinsleri gibi. İnsanlar kıtlığa düştüğünde **العُرْوَةُ** davarı korur; Allah onu, din’den kendisiyle tutunulan şeye misal kılmıştır, şu kavlinde: ﴿فقد اسْتَمْسَكَ **بالعُرْوَةِ الوُثْقَى**﴾.

**وعُرِيَ هَواهُ** إلى كذا, **كعُنِيَ**: yani ona özlem duydu.

**وعُرْوَةُ الصَّعالِيك**: onların direğidir; ve meşhur bir adamın adıdır; Cevherî, **الحَكَم بنِ عَبْدلٍ**’den rivayetle inşâd etti:

ولمْ أَجِدْ عُرْوَةَ الخَلائِقِ إلاَّالدِّين لمَّااعْتَبَرَتُ والحَسَبا

**والعُرَى** , **كهُدًى**: kendilerinden faydalanılan bir kavimdir;

böyle kalan o ağaca benzetme olarak. Ve Cevherî, **مُهَلْهل**’den inşâd etti:

خَلَع المُلوكَ وسارَ تحتَ لِوائِه شجرُ **العُرَى** وعُراعِرُ الأَقْوامِ

Onunla insanlardan soyluları benzettiler.

**والعِرْوُ** , kesre ile: insanlardan topluluk; denilir ki: onda insanlardan **أعْراءٌ** vardır.

**وعُرْوَةُ بنُ الأَشْيَم**: erkeklik uzvu uzunluğu ile meşhur olmuş bir adamdır.

Onların, **العُرْوَةِ**’nin cem‘inde söyledikleri **عَرَاوِي** avâmîdir.

**والعُرَى**: yüklerin ve bineklerin **عُرَى**’larıdır; ondan hadis: ( لا تُشَدُّ العُرَى إلاَّ إلى ثلاثِ مَساجِد ).

**وعُرِيَ الرَّجُلُ** , **كعُنِيَ**: korku titremesi ona isabet etti.

**وأعْراهُ صَدِيقُه**: ondan uzaklaştı ve ona yardım etmedi; İbnü’l-Kattâ‘ ve Cevherî’den.

Ve denilir ki: **عَرِيَّةُ النَّخْلِ** “فَعِيلَة”dir; **عَراهُ** **يَعْرُوهُ** “ona yöneldi” mânasında “مَفْعولة” mânasınadır; ardından gelen yerde gelecektir.

**وعَرا** **يَعْرُو**: talep etti; ondan Lebîd’in sözü; Cevherî onu inşâd etti:

والنّيبُ إنْ **تُعْرَ** منِّي رِمَّةً خَلَقاً بَعْدَ المَماتِ فإني كُنْتُ أَتَّئِزُ

Ve gerdanlığın halkasına **عُرْوَةٌ** denilir; ve **بعرْوَتِه** indi: yani onun sahasına.

**وأَرْضٌ عرْوَةٌ**: verimli.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَرَاهُ
1 عَرَاهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. يَعْرُوهُ, (S, Msb, K,) inf. n. عَرْوٌ; (S, Msb;) and ↓ اعتراهُ; (Msb, K;) He came to him, (S, Mgh, K,) syn. أَتَاهُ, (S, Mgh,) and أَلَمَّ بِهِ, (S,) or غَشِيَهُ, (K,) or he repaired to him, syn. قَصَدَهُ, (Msb,) seeking (S, Mgh, K) his beneficence, or bounty, (Mgh, K,) or for the purpose of seeking his gift, or aid: (Msb:) or both signify [simply] he, or it, came to him; syn. جَآءَهُ: (Ham pp. 24 and 109:) or عَرَوْتُهُ, also, signifies [simply] I came to him; syn. غَشِيتُهُ; and so عَرَيْتُهُ: (K in art. عرى:) and one says, عَرَى الرجل عريةً شَدِيدَةً and عروةً شديدةً [app. He came to the man, or upon him, with a vehement coming; for it seems that الرَّجُلَ is meant, and that عَرْيَة and عَرْوَة are inf. ns. of un.]: (TA, immediately after what here next precedes:) and عَرَا, aor. يَعْرُو, also signifies [simply] he sought [&c.]: and hence the saying of Lebeed in a verse cited in art. ثأر [q. v., conj. 8]: (S, * TA:) the pass. part. n. is ↓ مَعْرُوٌّ. (S, Msb.) One says also, فُلَانٌ تَعْرُوهُ الأَضْيَافُ and ↓ تَعْتَرِيهِ i. e. Such a one, guests come to him; syn. تَغْشَاهُ. (S, TA.) And عَرَانِى هٰذَا الأَمْرُ and ↓ اِعْتَرَانِى This affair, or event, came upon me; syn. غَشِيَنِى. (S.) And عَرَاهُ الأَمْرُ, (Msb, TA,) aor. يَعْرُوهُ, The affair, or event, came upon him (غَشِيَهُ), (TA,) and befell him; (Msb, TA;) as also ↓ اعتراهُ. (Msb.) And عَرَاهُ المُهِمُّ and ↓ اعتراهُ The hard, or difficult, affair, or event, befell him. (Mgh.) And عَرَّهُ signifies the same. (Ksh in xlviii. 25.) [And in like manner ↓ اعتراهُ said of a malady, and of diabolical possession, &c., It befell, or betided, him; attacked him; or occurred, or was incident or incidental, to him.] And عَرَاهُ البَرْدُ The cold smote him. (TA.) -A2- -A3- See also 2. -A4- عُرِىَ He (a man, S) was, or became, affected with what is termed the عُرَوَآء [q. v.] of fever: (S, K, TA:) and ElFلrلbee has mentioned, in the “ Deewلn el-Adab, ” among verbs of the class of فَعَلَ, aor. يَفْعُلُ, عَرَا from العُرَوَآءُ: (Har p. 406:) ISd says that the verb mostly used is the former, and its part. n. is ↓ مَعْرُوٌّ: but some say that the verb [i. e. عُرِيَت; imperfectly written in my copy of the TA, but cleared from doubt by its being there added that the part. n. is مَعْرُوَّةٌ,] is said of a fever, as meaning it came with a shivering, or trembling. (TA.) ― -b2- Also, He (a man) was, or became, affected with the tremour of fear. (TA.) ― -b3- One says also, عُرِىَ اـِلَى الشَّىْءِ, meaning (tropical:) He felt a want of the thing (اِسْتَوْحَشَ اـِلَيْهِ) after having sold it. (K, TA.) And عُرِيتُ اـِلَى ↓ مَالٍ لِى أَشَدَّ العُرَوَآءِ, meaning (assumed tropical:) My soul followed [most vehemently, or I felt a most vehement yearning towards,] property that belonged to me after having sold it. (TA.) And عُرِىَ هُوَاهُ اـِلَى كَذَا (assumed tropical:) He yearned towards, or longed for, such a thing. (TA.)

عرّى القَمِيصَ
2 عرّى القَمِيصَ ذ He put button-loops (عُرًى [pl. of عُرْوَةٌ]) to the shirt; as also ↓ اعراهُ. (TA.) ― -b2- And عرّى المَزَادَةَ, thus, with teshdeed, in copies of the K, agreeably with the Tekmileh, or ↓ عَرَى [or عَرَا], without teshdeed, as in the M, (TA,) He put a loop-shaped handle (عُرْوَة) to the مزادة [or leathern water-bag]. (K, TA.)

اعراهُ نَخْلَةً
4 اعراهُ نَخْلَةً ذ (S, K) He assigned to him (i. e. a man in need, S) a palm-tree as an عَرِيَّة [q. v.; accord. to some, belonging to art. عرى], (S, Msb,) for him to eat its fruit: (Msb:) [i. e.] he gave to him the fruit of a palm-tree during a year. (S; and K in art. عرى.) -A2- اعراهُ صَدِيقُهُ His friend went, or removed, far away from him, and did not aid him. (S.) And أَعْرَوْا صَاحِبَهُمْ They left their companion (K, TA) in his place; and went away from him. (TA.) [But these two significations seem rather to belong to art. عرى.] -A3- See also 2. -A4- اعرى, intrans., He (a man) was, or became, fevered, or affected with fever. (TA. [From عُرَوَآءُ.]) ― -b2- And أَعْرَيْنَا We were, or became, affected by a cold night [such as is termed لَيْلَةٌ عَرِيَّةٌ]: or we came to experience the cold of evening. (TA.) One says, أَهْلَكَ فَقَدْ أَعْرَيْتَ i. e. [Betake thyself to thy family, for thou hast reached the time when] the sun has set and the evening has become cold. (S.)

اعتراهُ
8 اعتراهُ ذ : see 1, in six places. ― -b2- Also i. q. قَصَدَ عَرَاهُ i. e. نَاحِيَتَهُ [app. as meaning He repaired to his region, or quarter; or his vicinage]. (TA.) ― -b3- And i. q. خَبَلَهُ [He, or it, rendered him possessed, or insane; or unsound in his intellect, or in a limb or member]. (TA.)

استعرى النَّاسُ
10 استعرى النَّاسُ ذ The people ate the fresh ripe dates (S, K, the latter in art. عرى,) فِى كُلِّ وَجْهٍ [in every direction]: from العَرِيَّةُ. (S.)

عَرًا
عَرًا ذ , (T, S, K, TA,) mentioned in the K in art. عرى, but accord. to Az, thus written with ا, as belonging to the present art., (TA,) i. q. نَاحِيَةٌ [as meaning A region, or quarter; or a vicinage]; (K in art. عرى;) and so ↓ عِرْوٌ, (K in art. عرو,) of which the pl. is أَعْرَآءٌ; (TA;) and جَنَابٌ [which likewise signifies a vicinage; and a place of alighting or abode; &c.; and also has the two meanings here following]; as also ↓ عَرَاةٌ; (K in art. عرى;) this last and عَرًا both signify a yard, syn. فِنَآءٌ; (S;) and a court, syn. سَاحَةٌ; (T, S;) as also ↓ عَرْوَةٌ. (T, TA.) One says, نَزَلَ فِى عَرَاهُ [or بِعَرَاهُ and بِحَرَاهُ (S in art. حرى)] meaning نَاحِيَتِهِ [i. e. He alighted, or descended and abode, in his region, or quarter, or his vicinage]: (TA:) or نَزَلَ بِعَرَاهُ and ↓ عَرْوَتِهِ i. e. [he alighted, &c.,] in his court. (Az, TA.)

عُرْوٌ
عُرْوٌ ذ : see عُرْوَةٌ.

عِرْوٌ
عِرْوٌ ذ : see عَرًا: -A2- and see also عُرْوَةٌ. -A3- Also One who is not disquieted, or rendered anxious, or grieved, by an affair: (K:) [or] أَنَا عِرْوٌ مِنْهُ means I am free, or free in mind, (خِلْوٌ,) from it: (S:) but it is held by ISd to belong to art. عرى: (TA:) the pl. is أَعْرَآءٌ; (K, TA;) which is said in the Tekmileh to signify persons who are not disquieted, or rendered anxious, or grieved, by that which disquiets, &c., their companions. (TA.) -A4- And A company of men: [pl. as above:] one says, بِهَا أَعْرَآءٌ مِنَ النَّاسِ [In it are companies of men]. (TA.)

عَرَاةٌ
عَرَاةٌ ذ : see عَرًا. -A2- Also Vehemence, or intenseness, of cold: (S, K; mentioned in the latter in art. عرى:) originally عَرْوَةٌ. (TA.)

عَرْوَةٌ
عَرْوَةٌ ذ : see عَرًا, in two places.

عُرْوَةٌ
عُرْوَةٌ ذ primarily signifies A thing by means of which another thing is rendered fast, or firm, and upon which reliance is placed: (TA:) or it is metaphorically applied in this sense; from the same word as signifying an appertenance of a shirt, and of a mug, and of a leathern bucket. (Mgh, Msb. *) ― -b2- The عُرْوَة of a shirt, (S, M, Msb,) or of a garment, (K,) is well known; (S, Msb;) i. e. [A button-loop, or loop into which a button is inserted and by means of which it is rendered fast;] the thing into which the زِرّ [or button] thereof enters; (M, TA;) the sister of the زرّ thereof; (K;) as also عُرًى, accord. to the copies of the K, or عَرِىٌّ, accord. to some of them; and with kesr; but correctly with damm and with the ر quiescent [i. e. ↓ عُرْوٌ] as in the Tekmileh; and also with kesr [i. e. ↓ عِرْوٌ]; as though these two were pls. [or rather coll. gen. ns.] of عروة [i. e. عُرْوَةٌ and عِرْوَةٌ]: (TA:) the pl. is عُرًى: (Msb:) عراوى [i. e. عَرَاوَى] as pl. of عُرْوَةٌ is vulgar. (TA.) ― -b3- [The pl.] عُرًى also signifies [in like manner] Certain [well-known] appertenances [i. e. loop] of loads, or burdens, and of the camels that bear saddles or burdens: whence the trad. لَا تُشَدُّ العُرَى اـِلَّا اـِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ [The loops of loads shall not be made fast for the purpose of journeying save to three mosques; that of Mekkeh, that of El-Medeeneh, and that of El-Aksà at Jerusalem: see also similar trads. in art. ضرب (first paragraph, see. col.,) and in art. عمل (conj. 4)]. (TA.) ― -b4- The عُرْوَة of the leathern bucket is likewise well known, (TA,) and so is that of the mug: (S, TA:) each is The [loopshaped] handle: (K, TA:) [so too is that of the leathern water-bag: (see 2:)] that of the mug is [also called] its أُذُن. (Msb.) ― -b5- The عُرْوَة of the فَرْج [or vulva of a woman] is The flesh of its exterior, (K, TA,) or an external flesh, (so in some copies of the K,) which is, or becomes, thin, and turns to the right and left, with [or at] the lower part of the بَظْر [here meaning the clitoris]: (K, TA;) each of what are termed عُرْوَتَانِ [i. e. the nymphو]. (TA.) ― -b6- And عُرْوَةٌ signifies also A collection of [the trees called] عِضَاه and of [those called] حَمْض that are depastured in the case of drought: (K:) or especially a collection of عِضَاه upon which men pasture [their beasts or cattle] when they experience drought: or such as remain of عِضَاه and of حَمْض and are depastured in the case of drought; and it is not applied to any trees but these, unless to any trees that have remained in the صَيْف [here app. meaning spring, having survived the winter]: (TA:) also tangled, or luxuriant, or abundant and dense, trees, among which the camels pass the winter, and whereof they eat: (K:) and (as some say, TA) tree of which the leaves fall not in the winter, (K, TA,) such as the أَرَاك and the سِدْر: (TA:) or trees that remain incessantly in the earth, not going: (S:) or such as suffice the camels. or cattle, throughout the gear: (TA:) or shrubs of which the lower portions remain in the earth, such as the عَرْفَج and the نَصِىّ and the several kinds of خُلَّة and حَمْض; so that when, men experience drought, the cattle gain the means of subsistence; thus accord. to Az: or pasture that remains after the [other] herbage has dried up; because the cattle cling thereto, or eat thereof in the winter. (تَتَعَلَّقُ بِهَا,) and are preserved thereby: wherefore they are also called عُلْقَة: (Mgh: [but for عَلَقة in my copy of that work, I have substituted عُلْقَة as being evidently the right word:]) [see also عُقْدَةٌ, in the last quarter of the paragraph, in two places:] the pl. is عُرًى. (S, TA.) ― -b7- Also The environs of a town [where people pasture their cattle]. (K, TA.) One says, رَعَيْنَا عُرْوَةَ مَكَّةَ i. e. [We pastured our cattle] in the environs of Mekkeh. (TA.) ― -b8- And the pl., عُرًى, signifies (tropical:) A company, or party, of men by whom one benefits, or profits; as being likened to the trees [so called] that remain [throughout the winter]: (TA:) or a company, or party, of men is likened to the trees thus called. (S.) ― -b9- And the sing., (tropical:) Such as is held in high estimation, or in much request, of camels, or cattle, or other property; as an excel-lent horse; (K, TA;) and the like. (TA.) ― -b10- عُرْوَةُ الصَّعَالِيكِ means (assumed tropical:) The stay, or support, of the صعاليك [i. e. poor, or needy]: and [hence] is the name [or a surname] of a well-known man. (TA. [See صُعْلُوكٌ.]) ― -b11- العُرْوَةُ الوُثْقَى signifies The firmest thing upon which one lays hold: (Bd in xxxi. 21: [see also ii. 257, where the same phrase occurs:]) and is [said to be] the saying “ There is no deity but God: ” from العُرْوَةُ [in the first of the senses assigned to it above, as is indicated in the Msb in relation to a similar phrase here following; or] as signifying “ the trees that have a lower portion remaining in the earth, as the نَصِىّ and the عَرْفَج &c.; ” as expl. above. (TA.) And أَوْثَقُ عُرًى [The firmest of things upon which one lays hold], occurring in a saying of the Prophet, is expl. as being [religious] belief, or faith. (Msb.) ― -b12- And العُرْوَةُ is a name of The lion. (S, Mgh, K.)

عُرَوَآءُ
عُرَوَآءُ ذ A tremour, or shivering: (Mz, 40th نوع:) or the access of a fever, on the occasion of the first tremour, or shivering, thereof. (S, K.) ― -b2- [And accord. to Freytag, it occurs in the Deewلn of the Hudhalees as meaning The coming of a hero, and the tremour thence arising in others. ― -b3- And A feeling of yearning, or longing:] see 1, last sentence but one. ― -b4- And The low voice (syn. حِسّ) of the lion. (K.) ― -b5- And The interval from the sun's becoming yellow to the night, when cold wind springs up, (M, * K, TA,) i. e., the north, or northerly, wind. (TA.)

عَرِىٌّ
عَرِىٌّ ذ an epithet applied to a palm-tree such as is termed عَرِيَّةٌ [q. v.]: one says نَخْلَةٌ عَرِىٌّ, (S, Msb,) the latter word without ة; like as one says اِمْرَأَةٌ قَتِيلٌ. (Msb.) -A2- And رِيحٌ عَرِيَّةٌ (S, K) and عَرِىٌّ (K) A cold wind. (S, K: mentioned in the K in this art. and also in art. عرى) And one says also, اـِنَّ عَشِيَّتَنَا هٰذِهِ لَعَرِيَّةٌ [Verily this our evening is cold]. (El-Kilلbee, S.) And لَيْلَةٌ عَرِيَّةٌ A cold night. (TA.)

عَرِيَّةٌ
عَرِيَّةٌ ذ [as a subst.] A palm-tree which its owner assigns to another, (S, Mgh, Msb, K, *) who is in need, (S, Mgh,) for him to eat its fruit (S, Mgh, Msb, K *) during a year: (S, Mgh, K:) and of which what was upon it has been eaten: (K:) so some say: or that does not retain its fruit, this becoming scattered from it: (TA:) and one that has been excluded from the bargaining on the occasion of the selling of palm-trees: (K:) so some say: (TA:) the pl. is عَرَايَا: (S, Mgh, Msb:) it is said that on the occasion of the prohibition of المُزَابَنَة, which is the selling of the fruit upon the heads of palm-trees for dried dates, license was conceded in respect of the عَرَايَا, because a needy man, attaining to the season of fresh ripe dates, and having no money with which to buy them for his household, nor any palm-trees to feed them therefrom, but having some dried dates remaining of his food, would come to the owner of palm-trees, and say to him, “ Sell to me the fruit of a palm-tree, ” or “ of two palm-trees, ” and would give him those remaining dried dates for that fruit: therefore license was conceded in respect of that fruit when less than five أَوْسُق [pl. of pauc. of وَسْقٌ, q. v.]: (Nh, TA: [and the like is said, but much less fully, in the Mgh; and somewhat thereof in the S:]) the word is of the measure فَعِيلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ, because the person to whom it is assigned repairs to it (S, Nh, * Mgh, Msb, TA) to gather its fruit: (Mgh:) or the tree is so called because it is freed from prohibition, (Nh, Mgh, TA,) from عَرِىَ, aor. يَعْرَى, (Nh, TA,) in which case the word is of the measure فَعِيلَةٌ in the sense of the measure فَاعِلَةٌ; or because it is as though it were divested of its fruit: (Mgh:) the ة is affixed because the word is reckoned among substs., like نَطِيحَةٌ and أَكِيلَةٌ. (S, Msb.) [It is mentioned in the K in art. عرى. See also عَرِىٌّ, above.] ― -b2- Also A مِكْتَل [or kind of basket, made of palm-leaves, in which dates &c. are carried]. (K and TA in art. عرى. [In the CK, المَكِيلِ is erroneously put for المِكْتَلُ.])

عَرَاوَةٌ
[ عَرَاوَةٌ ذ , expl. by Freytag as signifying “ oleris species ” &c., is a manifest mistake for عَرَارَةٌ, n. un. of عَرَارٌ, q. v.]

عَارٍ
عَارٍ ذ act. part. n. of عَرَاهُ in the first [and in others also] of the senses assigned to it above. (Msb.) En-Nلbighah says,
أَتَيْتُكَ عَارِيًا خَلَقًا ثِيَابِى
عَلَى خَوْفٍ يُظَنُّ بِىَ الظُّنُونُ
meaning I came to thee, or have come to thee, as a guest [or seeking thy beneficence, with my clothes old and worn out, in fear, various thoughts being thought of me]. (S; one of my copies of which has تَظُنُّ instead of يُظَنُّ.)

أُعْرُوَانٌ
أُعْرُوَانٌ ذ (so in copies of the K and accord. to the TA, in the CK عُروان,) A certain plant: (K, TA:) or one of which the leaves fall not in the winter. (CK.)

مُعَرًّى
مُعَرًّى ذ An epithet applied to a فَرْج as meaning Having what is termed عُرْوَةٌ [q. v.] (K, TA) or what are termed عُرْوَتَانِ. (TA.)

مَعْرُوٌّ
مَعْرُوٌّ ذ pass. part. n. of عَرَا, q. v. (S, Msb.) ― -b2- And part. n. of عُرِىَ, q. v. (ISd, TA.)

##### Türkçe

**عَرَاهُ**
1 **عَرَاهُ** ذ, (S, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **يَعْرُوهُ**, (S, Msb, K,) mastarı **عَرْوٌ**; (S, Msb;) ve ↓ **اعتراهُ**; (Msb, K;) Ona geldi, (S, Mgh, K,) eşanlamlısı **أَتَاهُ**, (S, Mgh,) ve **أَلَمَّ بِهِ**, (S,) yahut **غَشِيَهُ**, (K,) yahut ona yöneldi, eşanlamlısı **قَصَدَهُ**, (Msb,) (S, Mgh, K) onun iyiliğini, yahut ihsanını, (Mgh, K,) yahut onun bağışını yahut yardımını istemek maksadıyla: (Msb:) yahut ikisi de [sadece] o, yahut o şey, ona geldi demektir; eşanlamlısı **جَآءَهُ**: (Ham pp. 24 and 109:) yahut **عَرَوْتُهُ** dahi [sadece] Ben ona geldim demektir; eşanlamlısı **غَشِيتُهُ**; ve böylece **عَرَيْتُهُ**: (K in art. عرى:) ve denir ki, **عَرَى الرجل عريةً شَدِيدَةً** ve **عروةً شديدةً** [görünüşe göre: O, adama, yahut onun üzerine, şiddetli bir gelişle geldi; çünkü **الرَّجُلَ** kastedilmiş görünüyor ve **عَرْيَة** ile **عَرْوَة** bir-kerelik mastarlardır]: (TA, hemen burada sonra gelenin hemen ardından:) ve **عَرَا**, muzârîsi **يَعْرُو**, dahi [sadece] o aradı [&c.] demektir: ve bundan dolayı Lebeed’in, art. **ثأر**’da [bk., bab 8] zikredilen bir beyitteki sözü: (S, * TA:) mef‘ûl ismi ↓ **مَعْرُوٌّ**’dur. (S, Msb.) Denir ki ayrıca, **فُلَانٌ تَعْرُوهُ الأَضْيَافُ** ve ↓ **تَعْتَرِيهِ** yani: Böyle birine misafirler gelir; eşanlamlısı **تَغْشَاهُ**. (S, TA.) Ve **عَرَانِى هٰذَا الأَمْرُ** ve ↓ **اِعْتَرَانِى**: Bu iş, yahut olay, bana geldi; eşanlamlısı **غَشِيَنِى**. (S.) Ve **عَرَاهُ الأَمْرُ**, (Msb, TA,) muzârîsi **يَعْرُوهُ**, İş, yahut olay, ona geldi (**غَشِيَهُ**), (TA,) ve ona isabet etti; (Msb, TA;) bunun gibi ↓ **اعتراهُ**. (Msb.) Ve **عَرَاهُ المُهِمُّ** ve ↓ **اعتراهُ**: Zor, yahut güç iş, yahut olay, ona isabet etti. (Mgh.) Ve **عَرَّهُ** de aynı mânâyı ifade eder. (Ksh in xlviii. 25.) [Ve aynı şekilde ↓ **اعتراهُ**, bir hastalık ve şeytan çarpması vb. hakkında: Ona isabet etti; ona saldırdı; yahut ona vâki oldu, yahut ona arız oldu.] Ve **عَرَاهُ البَرْدُ**: Soğuk onu vurdu. (TA.) -A2- -A3- 2’ye de bak. -A4- **عُرِىَ**: O (bir adam, S) ateşin **عُرَوَآءُ**’u [bk.] denilen şeyle etkilenmiş oldu, yahut öyle oldu: (S, K, TA:) ve ElFلrلbee, “Deewلn el-Adab”da, **فَعَلَ**, muzârîsi **يَفْعُلُ** babından fiiller arasında, **العُرَوَآءُ**’dan **عَرَا**’yı zikretmiştir: (Har p. 406:) ISd der ki, çoğunlukla kullanılan fiil birincisidir ve onun isim-fiili ↓ **مَعْرُوٌّ**’dur: fakat bazıları der ki fiil [yani **عُرِيَت**; TA nüshamda eksik yazılmış, fakat orada isim-fiilinin **مَعْرُوَّةٌ** olduğu eklenmiş olmasıyla şüphe kalmamıştır] ateş hakkında, titreme yahut ürperme ile geldi mânâsında söylenir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, O (bir adam) korku titremesiyle etkilenmiş oldu, yahut öyle oldu. (TA.) ― -b3- Denir ki ayrıca, **عُرِىَ اـِلَى الشَّىْءِ**, mânâsı (mecaz:) Onu sattıktan sonra o şeye ihtiyaç duydu (**اِسْتَوْحَشَ اـِلَيْهِ**). (K, TA.) Ve **عُرِيتُ اـِلَى** ↓ **مَالٍ لِى أَشَدَّ العُرَوَآءِ**, mânâsı (varsayılan mecaz:) Onu sattıktan sonra bana ait mala nefsim [en şiddetli şekilde tâbi oldu, yahut ona karşı en şiddetli özlem duydum]. (TA.) Ve **عُرِىَ هُوَاهُ اـِلَى كَذَا** (varsayılan mecaz:) O, böyle bir şeye özlem duydu, yahut onu arzuladı. (TA.)

**عرّى القَمِيصَ**
2 **عرّى القَمِيصَ** ذ: Gömleğe ilik ( **عُرًى** [**عُرْوَةٌ**’nin çoğulu]) yaptı; bunun gibi ↓ **اعراهُ**. (TA.) ― -b2- Ve **عرّى المَزَادَةَ**, böylece, K nüshalarında şeddeli olarak, Tekmileh’e uygun biçimde; yahut ↓ **عَرَى** [yahut **عَرَا**], şeddesiz olarak, M’de olduğu gibi, (TA,) **مزادة**’ye [yahut deriden su tulumuna] halka biçimli bir kulp (**عُرْوَة**) yaptı. (K, TA.)

**اعراهُ نَخْلَةً**
4 **اعراهُ نَخْلَةً** ذ (S, K): Ona (yani muhtaç bir adama, S) bir hurma ağacını **عَرِيَّة** [bk.; bazılarına göre art. **عرى**’ya aittir] olarak tahsis etti, (S, Msb,) onun meyvesini yemesi için: (Msb:) [yani] bir yıl boyunca bir hurma ağacının meyvesini ona verdi. (S; ve K in art. عرى.) -A2- **اعراهُ صَدِيقُهُ**: Dostu ondan uzaklaştı, yahut uzaklaştı; ve ona yardım etmedi. (S.) Ve **أَعْرَوْا صَاحِبَهُمْ**: Yoldaşlarını (K, TA) yerinde bıraktılar; ve ondan uzaklaştılar. (TA.) [Fakat bu iki mânâ, daha ziyade art. **عرى**’ya ait görünür.] -A3- 2’ye de bak. -A4- **اعرى**, lâzım: O (bir adam) ateşlendi, yahut ateşli oldu. (TA. [**عُرَوَآءُ**’dan.]) ― -b2- Ve **أَعْرَيْنَا**: Soğuk bir geceden [**لَيْلَةٌ عَرِيَّةٌ** denilen türden] etkilendik; yahut akşam soğuğunu tecrübe ettik. (TA.) Denir ki, **أَهْلَكَ فَقَدْ أَعْرَيْتَ** yani: [Ailene yönel; çünkü sen,] güneşin battığı ve akşamın soğuklaştığı vakte ulaştın. (S.)

**اعتراهُ**
8 **اعتراهُ** ذ: 1’e bak, altı yerde. ― -b2- Ayrıca **قَصَدَ** ile aynı mânâdadır: **عَرَاهُ** yani **نَاحِيَتَهُ** [görünüşe göre: Onun bölgesine, yahut tarafına; yahut civarına yöneldi]. (TA.) ― -b3- Ve **خَبَلَهُ** ile aynı mânâdadır [Ona musallat etti, yahut onu deli etti; yahut aklında, yahut bir uzvunda bozukluk yaptı]. (TA.)

**استعرى النَّاسُ**
10 **استعرى النَّاسُ** ذ: İnsanlar taze olgun hurmayı (S, K, ikincisi art. عرى’da) **فِى كُلِّ وَجْهٍ** [her yönde] yediler: **العَرِيَّةُ**’den. (S.)

**عَرًا**
**عَرًا** ذ, (T, S, K, TA,) K’de art. **عرى**’da zikredilmiştir; fakat Az’a göre, böyle **ا** ile yazılır, bu maddeye ait olarak, (TA,) **نَاحِيَةٌ** ile aynı mânâdadır [yani bir bölge, yahut taraf; yahut civar]; (K in art. عرى;) ve bunun gibi ↓ **عِرْوٌ**, (K in art. عرو,) bunun çoğulu **أَعْرَآءٌ**’dur; (TA;) ve **جَنَابٌ** [ki o da civar; ve konaklama yahut ikamet yeri; vb. mânâlarına gelir; ve ayrıca burada gelen iki mânâya da gelir]; bunun gibi ↓ **عَرَاةٌ**; (K in art. عرى;) bu sonuncusu ve **عَرًا** ikisi de avlu, eşanlamlısı **فِنَآءٌ** demektir; (S;) ve meydan, eşanlamlısı **سَاحَةٌ**; (T, S;) bunun gibi ↓ **عَرْوَةٌ**. (T, TA.) Denir ki, **نَزَلَ فِى عَرَاهُ** [yahut **بِعَرَاهُ** ve **بِحَرَاهُ** (S in art. حرى)] mânâsı **نَاحِيَتِهِ**’dir [yani: Onun bölgesinde, yahut tarafında, yahut civarında konakladı, yahut indi ve ikamet etti]: (TA:) yahut **نَزَلَ بِعَرَاهُ** ve ↓ **عَرْوَتِهِ** yani: [konakladı vb.,] onun avlusunda. (Az, TA.)

**عُرْوٌ**
**عُرْوٌ** ذ: **عُرْوَةٌ**’ye bak.

**عِرْوٌ**
**عِرْوٌ** ذ: **عَرًا**’ya bak: -A2- ve ayrıca **عُرْوَةٌ**’ye de bak. -A3- Ayrıca: Bir işten dolayı huzursuz edilmeyen, yahut kaygılandırılmayan, yahut kederlendirilmemiş kimse: (K:) [yahut] **أَنَا عِرْوٌ مِنْهُ** demektir ki: Ben ondan beri, yahut zihnen serbestim (**خِلْوٌ**): (S:) fakat ISd bunun art. **عرى**’ya ait olduğunu kabul eder: (TA:) çoğulu **أَعْرَآءٌ**’dur; (K, TA;) Tekmileh’te bunun, yoldaşlarını huzursuz eden vb. şeyin kendilerince huzursuz etmediği kimseler mânâsına geldiği söylenir. (TA.) -A4- Ve: Erkeklerden bir topluluk: [çoğulu yukarıdaki gibidir:] denir ki, **بِهَا أَعْرَآءٌ مِنَ النَّاسِ** [Onun içinde insanlardan topluluklar vardır]. (TA.)

**عَرَاةٌ**
**عَرَاةٌ** ذ: **عَرًا**’ya bak. -A2- Ayrıca: Soğuğun şiddeti, yahut yoğunluğu: (S, K; ikincisinde art. عرى’da zikredilmiştir:) aslı **عَرْوَةٌ**’dir. (TA.)

**عَرْوَةٌ**
**عَرْوَةٌ** ذ: **عَرًا**’ya bak, iki yerde.

**عُرْوَةٌ**
**عُرْوَةٌ** ذ aslî olarak: Bir şeyin, başka bir şeyin onunla sağlamlaştırıldığı, yahut pekiştirildiği ve ona dayanıldığı şey demektir: (TA:) yahut bu mânâda mecazen kullanılır; gömleğin, kupanın ve deriden kovanın bir eklentisi mânâsındaki kelimeyle aynı kelimeden. (Mgh, Msb. *) ― -b2- Gömleğin **عُرْوَة**’si, (S, M, Msb,) yahut elbisenin, (K,) mâlûmdur; (S, Msb;) yani [ilik, yahut düğmenin geçirildiği ve onunla sağlamlaştırılan halka;] onun **زِرّ**’inin [yahut düğmesinin] girdiği şeydir; (M, TA;) onun **زرّ**’inin kızkardeşidir; (K;) bunun gibi **عُرًى**, K nüshalarına göre; yahut **عَرِىٌّ**, bazılarına göre; ve kesra ile; fakat doğru olan damme ile ve **ر** sâkin olarak [yani ↓ **عُرْوٌ**], Tekmileh’te olduğu gibi; ve ayrıca kesra ile [yani ↓ **عِرْوٌ**]; sanki bu ikisi **عروة**’nin [yani **عُرْوَةٌ** ve **عِرْوَةٌ**’nin] çoğulları [daha doğrusu cins isimleri] gibidir: (TA:) çoğulu **عُرًى**’dır: (Msb:) **عراوى** [yani **عَرَاوَى**] **عُرْوَةٌ**’nin çoğulu olarak avamcadır. (TA.) ― -b3- [Çoğul] **عُرًى** ayrıca, aynı şekilde, yüklerin ve semerli yahut yüklü develerin [mâlûm] bazı eklentileri [yani halkaları] demektir: buradan hadis: **لَا تُشَدُّ العُرَى اـِلَّا اـِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ** [Yük halkaları, yolculuk maksadıyla, ancak üç mescide bağlanır; Mekke’deki, Medine’deki ve Kudüs’teki Aksâ: ayrıca art. **ضرب** (ilk paragraf, ikinci sütun) ve art. **عمل** (bab 4) içindeki benzer hadislere de bak]. (TA.) ― -b4- Deriden kovanın **عُرْوَة**’si de mâlûmdur, (TA,) kupanınki de öyledir: (S, TA:) her biri [halka biçimli] kulptur: (K, TA:) [deriden su tulumununki de böyledir: (2’ye bak:)] kupanınki [ayrıca] onun **أُذُن**’ü diye adlandırılır. (Msb.) ― -b5- **فَرْج**’in [yahut kadının vulvasının] **عُرْوَة**’si: onun dış kısmının eti, (K, TA,) yahut dış bir et (K’nin bazı nüshalarında böyledir), ki ince olur, yahut inceleşir, ve sağa sola döner, **بَظْر**’ın alt kısmıyla [yahut alt kısmında] (burada klitoris mânâsında): (K, TA;) **عُرْوَتَانِ** denilen şeylerden her biri [yani nymphو]. (TA.) ― -b6- Ve **عُرْوَةٌ** ayrıca: kuraklık halinde otlatılan **عِضَاه** denilen ağaçlardan ve **حَمْض** denilenlerden bir topluluk demektir: (K:) yahut özellikle, kuraklık yaşadıklarında insanların [hayvanlarını yahut sığırlarını] otlattıkları **عِضَاه** topluluğu: yahut kuraklık halinde otlatılan **عِضَاه** ve **حَمْض**’dan kalan şeyler; ve bu ikisi dışında hiçbir ağaca uygulanmaz; meğer ki **صَيْف**’te (burada görünüşe göre bahar mânâsında, kışı atlatmış olarak) kalmış ağaçlara: (TA:) ayrıca dolaşık, yahut gür, yahut bol ve sık ağaçlar; develerin kışı geçirdiği ve yediği: (K:) ve (bazılarının dediğine göre, TA) kışın yaprakları dökülmeyen ağaç; **أَرَاك** ve **سِدْر** gibi: (TA:) yahut yerde sürekli kalan, gitmeyen ağaçlar: (S:) yahut develere yahut sığırlara yıl boyunca yeten şeyler: (TA:) yahut alt kısımları yerde kalan çalılar; **عَرْفَج** ve **نَصِىّ** ve **خُلَّة** ile **حَمْض**’ın türlü çeşitleri gibi; böylece insanlar kuraklık yaşadıklarında hayvanlar geçim imkânı bulur; Az’a göre böyledir: yahut [diğer] otlar kuruduktan sonra kalan otlak; çünkü hayvanlar ona tutunur ( **تَتَعَلَّقُ بِهَا** ) yahut kışın ondan yer ve onunla korunur: bundan dolayı **عُلْقَة** diye de adlandırılır: (Mgh: [o eserdeki nüshamda **عَلَقة** yerine, açıkça doğru kelime olduğu için **عُلْقَة** koydum:]) [ayrıca **عُقْدَةٌ**’ye de bak, paragrafın son çeyreğinde, iki yerde:] çoğulu **عُرًى**’dır. (S, TA.) ― -b7- Ayrıca: Bir şehrin çevresi [insanların hayvanlarını otlattığı yer]. (K, TA.) Denir ki, **رَعَيْنَا عُرْوَةَ مَكَّةَ** yani: [Hayvanlarımızı] Mekke’nin çevresinde otlattık. (TA.) ― -b8- Ve çoğulu **عُرًى**, (mecaz:) kendisiyle faydalanılan yahut kazanç sağlanan erkeklerden bir topluluk, yahut zümre demektir; kış boyunca kalan [bu adla anılan] ağaçlara benzetilerek: (TA:) yahut erkeklerden bir topluluk, yahut zümre, böyle adlandırılan ağaçlara benzetilir. (S.) ― -b9- Ve tekili, (mecaz:) develerden yahut sığırlardan yahut başka maldan, yüksek kıymet verilen, yahut çok aranan şey; mükemmel bir at gibi; (K, TA;) ve benzeri. (TA.) ― -b10- **عُرْوَةُ الصَّعَالِيكِ** demektir ki (varsayılan mecaz:) **صعاليك**’in [yani yoksulların, yahut muhtaçların] dayanağı, yahut desteği: ve [bundan dolayı] meşhur bir adamın adı [yahut lakabı]dır. (TA. [**صُعْلُوكٌ**’a bak.]) ― -b11- **العُرْوَةُ الوُثْقَى**: kişinin tutunduğu en sağlam şey demektir: (Bd in xxxi. 21: [ayrıca ii. 257’ye de bak, aynı ibare orada geçer:]) ve [denilmiştir ki] “Allah’tan başka ilâh yoktur” sözüdür: **العُرْوَةُ**’den [yukarıda ona verilen mânâların ilkinde; Msb’de, burada sonra gelen benzer bir ibareyle ilgili olarak işaret edildiği üzere; yahut] “alt kısmı yerde kalan ağaçlar, **نَصِىّ** ve **عَرْفَج** vb.” mânâsında olduğundan; yukarıda açıklandığı üzere. (TA.) Ve Peygamber’in bir sözünde geçen **أَوْثَقُ عُرًى** [tutunulan şeylerin en sağlamı], [dinî] inanç, yahut iman olarak açıklanır. (Msb.) ― -b12- Ve **العُرْوَةُ**, aslanın adıdır. (S, Mgh, K.)

**عُرَوَآءُ**
**عُرَوَآءُ** ذ: Titreme, yahut ürperme: (Mz, 40th نوع:) yahut ateşin, onun ilk titremesi yahut ürpermesi sırasında gelen nöbeti. (S, K.) ― -b2- [Ve Freytag’a göre, Hudhalees’in Deewلn’ında, bir yiğidin gelişi ve bundan dolayı başkalarında meydana gelen titreme mânâsında geçer. ― -b3- Ve özlem yahut hasret duygusu:] 1’e bak, sondan bir önceki cümle. ― -b4- Ve: Aslanın alçak sesi (eşanlamlısı **حِسّ**). (K.) ― -b5- Ve: güneşin sararmasından geceye kadar olan aralık; soğuk rüzgârın estiği vakit, (M, * K, TA,) yani kuzey, yahut kuzeyli rüzgâr. (TA.)

**عَرِىٌّ**
**عَرِىٌّ** ذ: **عَرِيَّةٌ** [bk.] denilen türden bir hurma ağacına sıfat olarak: denir ki **نَخْلَةٌ عَرِىٌّ**, (S, Msb,) ikinci kelime ة’siz; tıpkı **اِمْرَأَةٌ قَتِيلٌ** denildiği gibi. (Msb.) -A2- Ve **رِيحٌ عَرِيَّةٌ** (S, K) ve **عَرِىٌّ** (K): Soğuk bir rüzgâr. (S, K: K’de bu maddede ve ayrıca art. عرى’da zikredilmiştir) Ve denir ki ayrıca, **اـِنَّ عَشِيَّتَنَا هٰذِهِ لَعَرِيَّةٌ** [Şüphesiz bu bizim akşamımız soğuktur]. (El-Kilلbee, S.) Ve **لَيْلَةٌ عَرِيَّةٌ**: Soğuk bir gece. (TA.)

**عَرِيَّةٌ**
**عَرِيَّةٌ** ذ [isim olarak]: sahibi tarafından bir başkasına, (S, Mgh, Msb, K, *) muhtaç olana, (S, Mgh,) onun meyvesini yemesi için (S, Mgh, Msb, K *) bir yıl boyunca tahsis edilen hurma ağacı: (S, Mgh, K:) ve üzerindeki şey yenmiş olan: (K:) bazıları böyle der: yahut meyvesini tutmayan, meyvesi ondan saçılıp dağılan: (TA:) ve hurma ağaçlarının satımı sırasında pazarlıktan hariç bırakılmış olan: (K:) bazıları böyle der: (TA:) çoğulu **عَرَايَا**’dır: (S, Mgh, Msb:) denilmiştir ki **المُزَابَنَة**’nin yasaklanması sırasında—ki o, hurma ağaçlarının başlarındaki meyvenin kuru hurma karşılığında satılmasıdır—**عَرَايَا** hakkında ruhsat verilmiştir; çünkü muhtaç bir adam, taze olgun hurma mevsimine erişip, ailesi için onu satın alacak parası olmadığı halde, onlara yedirecek hurma ağaçları da bulunmayıp, fakat yiyeceğinden artmış bir miktar kuru hurması bulununca, hurma ağaçlarının sahibine gelir ve ona “Bana bir hurma ağacının meyvesini sat” yahut “iki hurma ağacının” der ve o kalan kuru hurmaları o meyve karşılığında ona verir: bu sebeple, beş **أَوْسُق**’tan ( **وَسْقٌ**’un azlık çoğulu, bk.) az olduğunda o meyve hakkında ruhsat verilmiştir: (Nh, TA: [ve benzeri, fakat çok daha az tafsilatla, Mgh’de; ve bunun bir kısmı S’de:]) kelime, **مَفْعُولَةٌ** vezninin mânâsında **فَعِيلَةٌ** veznindedir; çünkü kendisine tahsis edilen kimse ona yönelir (S, Nh, * Mgh, Msb, TA) meyvesini toplamak için: (Mgh:) yahut ağaç böyle adlandırılmıştır; çünkü yasaktan azad edilmiştir, (Nh, Mgh, TA,) **عَرِىَ**, muzârîsi **يَعْرَى**, (Nh, TA,) bu durumda kelime, **فَاعِلَةٌ** vezninin mânâsında **فَعِيلَةٌ** veznindedir; yahut sanki meyvesinden soyulmuş gibi olduğu için: (Mgh:) ة, kelime isimler arasında sayıldığı için eklenmiştir; **نَطِيحَةٌ** ve **أَكِيلَةٌ** gibi. (S, Msb.) [K’de art. عرى’da zikredilmiştir. Yukarıda **عَرِىٌّ**’ye de bak.] ― -b2- Ayrıca: **مِكْتَل** [yahut hurma yapraklarından yapılmış, hurma vb. taşınan bir tür sepet]. (K ve TA in art. عرى. [CK’de **المَكِيلِ** yanlışlıkla **المِكْتَلُ** yerine konmuştur.])

**عَرَاوَةٌ**
[ **عَرَاوَةٌ** ذ, Freytag tarafından “oleris species” vb. diye açıklanmıştır; bu, **عَرَارَةٌ**’nin, **عَرَارٌ**’un bir-kerelik isminin, bk., yerine açık bir hatadır.]

**عَارٍ**
**عَارٍ** ذ: yukarıda ona verilen mânâların birincisinde [ve başkalarında da] **عَرَاهُ**’nun ism-i fâilidir. (Msb.) En-Nلbighah der ki,
أَتَيْتُكَ عَارِيًا خَلَقًا ثِيَابِى
عَلَى خَوْفٍ يُظَنُّ بِىَ الظُّنُونُ
mânâsı: Sana, yahut sana geldim, misafir olarak [yahut senin iyiliğini istemek üzere], elbiselerim eski ve yıpranmış halde, korku üzere; benim hakkımda türlü zanlar zannedilirken. (S; bunun bir nüshamda **يُظَنُّ** yerine **تَظُنُّ** vardır.)

**أُعْرُوَانٌ**
**أُعْرُوَانٌ** ذ (K nüshalarında böyle ve TA’ya göre; CK’de **عُروان**): Belli bir bitki: (K, TA:) yahut kışın yaprakları dökülmeyen bir bitki. (CK.)

**مُعَرًّى**
**مُعَرًّى** ذ: **فَرْج**’e sıfat olarak, **عُرْوَةٌ** [bk.] denilen şeye (K, TA) yahut **عُرْوَتَانِ** denilen şeye sahip mânâsında. (TA.)

**مَعْرُوٌّ**
**مَعْرُوٌّ** ذ: **عَرَا**’nın mef‘ûl ismidir, bk. (S, Msb.) ― -b2- Ve **عُرِىَ**’nin isim-fiilidir, bk. (ISd, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَرَا
عَرَا U ( n. ac. عَرْو 1 ),
a.  Came to; visited.

b.  Happened, occurred to, befell.

c.  Seized, smote.

d.  [ &  pass. عُرِيَ ], Was seized with a shivering-fit.

e.  [ pass. ] [ Ila ], Regretted, felt the want of.

عَرَّوَ
عَرَّوَ II ,  أَعْرَوَ IV ,
a.  Made a handle to ( a vase ); made button-holes. loops to ( dress ).

اِعْتَرَوَ
اِعْتَرَوَ VIII ,
a.  see I (a) ,

b.  ( c ).

عَرْء
عَرْء [ 1 ],
a.  Sudden approach ( of misfortune ).

عِرْء
عِرْء [ 2 ] , ( pl. أَعْرَآء [ 38A ] ),
a.  Side, edge.

b.  Heedless, careless, negligent.

عُرْوَة
عُرْوَة [ 3t ] , ( pl. عُرًى [ 9 ] ),
a.  Handle.

b.  Button-hole, loop.

c.  Precious thing.

d.  Suburbs.

e.  Vulva.

f.  [ art. ], Lion.

عَرًا
عَرًا [ 4A ],
a.  Quarter, region.

عَارٍ
عَارٍ [ 21 ] , ( pl. عُرَاة [ 9tA ] ),
a.  Fevered, fever-stricken; feverish.

عُرَوَآء
عُرَوَآء [ 43 ],
a.  Fit of fever.

اِعْتِرَآء
اِعْتِرَآء [ N. Ac.
a.  VIII],  see 1 .

عَرَا الدَّار
عَرَا الدَّار
a.  Yard, court-yard.

أَنَا عُرْوَة مِنْهُ
أَنَا عُرْوَة مِنْهُ عَرڤوَ I
a.  am exempt from it.

##### Türkçe

عَرَا
**عَرَا** U (n. ac. **عَرْو** 1),
a. Geldi; ziyaret etti.

b. Vuku buldu, meydana geldi; (birine) oldu; başına geldi.

c. Yakaladı; vurdu.

d. [ve meçh. **عُرِيَ**], Titreme nöbetine tutuldu.

e. [meçh.] [Ila], Pişman oldu; yokluğunu hissetti.

عَرَّوَ
**عَرَّوَ** II, **أَعْرَوَ** IV,
a. (Bir vazo) için bir kulp yaptı; (elbise) için ilik(ler), halka(lar) yaptı.

اِعْتَرَوَ
**اِعْتَرَوَ** VIII,
a. I (a)’ya bak,

b. (c).

عَرْء
**عَرْء** [1],
a. (Musibetin) ansızın yaklaşması.

عِرْء
**عِرْء** [2], (ç. **أَعْرَآء** [38A]),
a. Yan, kenar.

b. Aldırmaz, dikkatsiz, ihmalkâr.

عُرْوَة
**عُرْوَة** [3t], (ç. **عُرًى** [9]),
a. Kulp.

b. İlik, halka.

c. Kıymetli şey.

d. Varoşlar.

e. Vulva.

f. [art.], Aslan.

عَرًا
**عَرًا** [4A],
a. Mahalle, bölge.

عَارٍ
**عَارٍ** [21], (ç. **عُرَاة** [9tA]),
a. Ateşli, ateşe tutulmuş; ateşli.

عُرَوَآء
**عُرَوَآء** [43],
a. Ateş nöbeti.

اِعْتِرَآء
**اِعْتِرَآء** [N. Ac. a. VIII], 1’e bak.

عَرَا الدَّار
**عَرَا الدَّار**
a. Avlu, avlu içi.

أَنَا عُرْوَة مِنْهُ
**أَنَا عُرْوَة مِنْهُ** **عَرڤوَ** I
a. Ondan muafım.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عرو
عَرَا - يَعْرُو - عُرْوَة - اعْتَرى - يَعْتَري
عَرَا - يَعْرُو + كائن + شيئاً أو كائناً: يربطه ويشنكله به ويتداخل فيه، بحيث يشكل معه عروة
عُرْوَة: على وزن " فـُعـْلـَة " اسم فعل بمعنى مفعول من " عَرَا - يَعْرُو ": بمعنى اسم آلة منه: وسيلة الربط والوثاق والعقد: الأداة التي تستعمل لربط شيء بآخر، من حبل أو شنكل أو سلسلة
اعْتَرَى - يَعْتَرِي + شيء أو كائن + شيئاً أو كائناً + بـِ شيء: على وزن " افتعل " من " عَرَا - يَعْرُو ": فعل " عَرَا - يَعْرُو " عندما يتم بشكل ذاتي: يرتبط إلى شيئ ويتشنكل به ويتداخل فيه، بحيث يشكل معه عروة
﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء﴾: يقترب مما يعرف بالعرف الشائع حالياً بالربط، والمربوط: اي أن أحد الجن أو الآلهة تشنكل وارتبط به وسبب له السوء بهذا الربط: ولذا يجب ابدال استعمال لفظ مربوط ومعمول له عمل الربط، بلفظ: معترى، واعتراه جن أو إله بزعمهم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الربط والعقد والوثاق لجمع كائنين أو أكثر، ومنع الانفلات والهروب والتحرك بعيداً" وهي:
صَفَدَ - يَصْفِدُ، غَلَّ - يَغُلُّ، وثَقَ - يَثِقُ، عَقَدَ - يَعْقِدُ، رَبَطَ - يَرْبِطُ، عَرَا - يَعْرُو
يفرق لفظاً:
عَارَ - يَعِيْرُ + الكائن: يطوف ويتردد بين بلدين أو مكانين بنشاط، ماشياً أو راكباً
عارَ - يَعُوْرُ + كائن + شيئاً: عابه بخرقه أو شقه: خرقه أو شقه أو أنقص من جودته وحسنه
عَرَا - يَعْرُو + كائن + شيئاً أو كائناً: يربطه ويشنكله به ويتداخل فيه، بحيث يشكل معه عروة
عَرَّ - يَعُرُّ + كائن + كائناً: رمى آخر بنقص في جسمه أو ماله أو كرمه فآذاه وآلمه نفسياً
عَرِيَ - يَعْرَى + الكائن: يصبح من غير غطاء واق من عوامل الضرر، من كساء أو مأوى أو منزل

عروة
 	﴿لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لها والله سميع عليم(256)﴾ البقرة ﴿ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى وإلى الله عاقبة الأمور(22)﴾ لقمان
اعتراك
 ﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون(54)﴾ هود
جاء في التفسير: العروة: العقيدة - الإيمان - الإسلام- لا إله إلا الله، اعتراك: أصابك
مختار الصحاح
● [عرا] ع ر ا: العَرَاءُ بالمد الفضاء لا ستر به قال الله تعالى ﴿لنبذ بالعراء﴾ و عُرْوةُ القميص مدخل زره و عَرَاهُ كذا من باب عدا و اعْتَرَاهُ أي غشيه و العَرِيَّةُ النخلة يعريها صاحبها رجلا محتاجا فيجعل له ثمرها عاما فيعروها أي يأتيها فهي فعيلة بمعنى مفعولة وإنما أدخلت فيها الهاء لأنها أُفردت فصارت في عداد الأسماء كالنطيحة والأكيلة ولو جئت بها مع النخلة قلت نخلة عَرِيٌّ وفي الحديث ﴿أنه رخَّص في العَرَايا بعد نهيه عن المزابنة﴾ لأنه ربما تأذى بدخوله عليه فيحتاج إلى أن يشتريها منه بثمن فرخص له في ذلك و عَرِيَ من ثيابه بالكسر عُرْيا بالضم فهو عَارٍ و عُرْيانٌ والمرأة عُرْيانةٌ وما كان على فعلان فمؤنثه بالهاء و أعْراهُ و عَرَّاهُ تعريةً فَتَعَرَّى وفرس عُرْيٌ ليس عليه سرج
الراغب
عرى
- يقال: عري من ثوبه يعرى (انظر: الأفعال 1/251)، فهو عار وعريان. قال تعالى: }إن لك ألا تجوع فيها ولا تعرى﴿[طه/118]، وهو عرو من الذنب. أي: عار، وأخذه عرواء أي: رعدة تعرض من العري، ومعاري الإنسان: الأعضاء التي من شأنها أن تعرى كالوجه واليد والرجل، وفلان حسن المعرى، كقولك: حسن المحسر والمجرد، والعراء: مكان لا سترة به، قال:﴾فنبذناه بالعراء وهو سقيم﴿[الصافات/145]، والعرا مقصور: الناحية (انظر: المجمل 3/664؛ والمقصور والممدود للفراء ص 21)، وعراه واعتراه: قصد عراه. قال تعالى:﴾إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء﴿[هود/54]. والعروة: ما يتعلق به من عراه. أي: ناحيته. قال تعالى:﴾فقد استمسك بالعروة الوثقى{ [البقرة/256]، وذلك على سبيل التمثيل. والعروة أيضا: شجرة يتعلق بها الإبل، ويقال لها: عروة وعلقة. والعري والعرية: ما يعرو من الريح الباردة، والنخلة العرية: ما يعرى عن البيع ويعزل، وقيل: هي التي يعريها صاحبها محتاجا، فجعل ثمرتها له ورخص أن يبتاع بتمر (راجع شرح الموطأ للزرقاني 3/262؛ وفتح الباري 4/390) لموضع الحاجة، وقيل: هي النخلة للرجل وسط نخيل كثيرة لغيره، فيتأذى به صاحب الكثير (وهو قول الإمام مالك)، فرخص له أن يبتاع ثمرته بتمر، والجميع العرايا. (ورخص رسول الله صلى الله عليه وسلم في بيع العرايا) (الحديث عن أبي هريرة أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أرخص في بيع العرايا بخرصها فيما دون خمسة أوسق.
أخرج مالك في الموطأ 3/263. وعند البخاري عن زيد بن ثابت أن رسول الله صلى الله عليه وسلم: رخص في بيع العرايا أن تباع بخرصها كيلا. انظر: فتح الباري 4/390).
ملخص اللسان:
1.     عرا: عَرَاهُ يَعْرُوه عَرْواً واعْتَراه: غَشِيَه طالباً معروفه، عَرَوْتُه أَعْرُوه إِذا أَلْمَمْتَ به وأَتيتَه طالباً،
2.     وعَراني  الأَمْرُ واعْتَراني: غَشِيَني وأَصابَني؛
3.     وأَعْرَى القومُ صاحِبَهُم: تركوه في  مكانه وذَهَبُوا عنه.
4.     والعَراة: شدة البرْد.
5.     وعُرْوَةُ الدَّلْوِ والكوزِ ونحوهِ: مَقْبِضُهُ.
6.      وعُرَى المَزادة: آذانُها.
7.      وعُرْوَةُ القَمِيص: مَدْخَلُ زِرِّه.
8.     والعُرْوة من النِّباتِ: ما بَقِي له خضْرة في الشتاء تَتعلَّق به الإبلُ حتى  تُدرِكَ الرَّبيع،
9.      العُروة الشيءُ من الشجرِ الذي لا يَزالُ باقياً في الأرض ولا يَذْهَب،
10. والعُروة: النفيسُ  من المالِ
11.                        والعُرْيُ: خلافُ اللُّبْسِ.
12.                         والعِرْوُ: الخِلْو،
13.                        العَراء، فهو ما  اتَّسَع من فضاء الأرض؛
14.                        والعَراء: كلُّ شيءٍ أُعْرِيَ من سُتْرَتِه.
لسان العرب
● - عرا: عَرَاهُ عَرْواً واعْتَراه، كلاهما: غَشِيَه طالباً معروفه، وحكى  ثعلب: أَنه سمع ابن الأَعرابي يقول إِذا أَتيْت رجُلاً تَطْلُب منه حاجة  قلتَ عَرَوْتُه وعَرَرْتُه واعْتَرَيْتُه واعْتَرَرْتُه؛ قال الجوهري:  عَرَوْتُه أَعْرُوه إِذا أَلْمَمْتَ به وأَتيتَه طالباً، فهو مَعْرُوٌّ. وفي  حديث أَبي ذرّ: ما لَك لا تَعْتَريهمْ وتُصِيبُ منهم؟ هو من قَصْدِهم  وطَلَبِ رِفْدِهم وصِلَتِهِم. وفلان تَعْرُوه الأَضْيافُ وتَعْتَرِيهِ أَي  تَغْشاهُ؛ ومنه قول النابغة:  أَتيتُكَ عارِياً خَلَقاً ثِيابي،  على خَوْفٍ، تُظَنُّ بيَ الظُّنونُ  وقوله عز وجل: إِنْ نقولُ إِلاَّ اعْتَراكَ بعض ألِهَتِنا بسُوءٍ؛ قال  الفراء: كانوا كَذَّبوه يعني هُوداً، ثم جعَلوه مُخْتَلِطاً وادَّعَوْا  أَنَّ آلهَتَهم هي التي خَبَّلَتْه لعَيبِه إِيَّاها، فهُنالِكَ قال: إِني  أُشْهِدُ اللهَ واشْهَدُوا أَني بريء مما تُشْرِكون؛ قال الفراء: معناه  ما نقول إِلا مَسَّكَ بعضُ أَصْنامِنا بجُنون لسَبِّكَ إِيّاها. وعَراني  الأَمْرُ يَعْرُوني عَرْواً واعْتَراني: غَشِيَني وأَصابَني؛ قال ابن بري:  ومنه قول الراعي:  قالَتْ خُلَيْدةُ: ما عَراكَ؟ ولمْ تكنْ  بَعْدَ الرُّقادِ عن الشُّؤُونِ سَؤُولا  وفي الحديث: كانت فَدَكُ لِحُقوقِ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، التي  تَعْرُوه أَي تغشاه وتَنْتابُه. وأَعْرَى القومُ صاحِبَهُم: تركوه في  مكانه وذَهَبُوا عنه.  والأَعْراءُ: القوم الذين لا يُهِمُّهم ما يُهِمُّ أَصحابَهم.ويقال:  أعْراه صَدِيقُه إِذا تباعد عنه ولم يَنْصُرْه. وقال شمر: يقال لكلِّ شيء  أَهْمَلْتَه وخَلَّيْتَه قد عَرَّيْته؛ وأَنشد:  أَيْجَعُ ظَهْري وأُلَوِّي أَبْهَرِي،  ليس الصحيحُ ظَهْرُه كالأَدْبَرِ،  ولا المُعَرَّى حِقْبةً كالمُوقَرِ  والمُعَرَّى: الجَمَل الذي يرسَلُ سُدًى ولا يُحْمَل عليه؛ ومنه قول  لبيد يصف ناقة:  فكَلَّفْتُها ما عُرِّيَتْ وتأَبَّدَتْ،  وكانت تُسامي بالعَزيبِ الجَمَائِلا  قال: عُرِّيت أُلْقي عنها الرحْل وتُرِكت من الحَمْل عليها وأُرْسِلَتْ  تَرْعى. والعُرَواءُ: الرِّعْدَة، مثل الغُلَواء. وقد عَرَتْه الحُمَّى،  وهي قِرَّة الحُمَّى ومَسُّها في أَوَّلِ ما تأْخُذُ بالرِّعْدة؛ قال ابن  بري ومنه قول الشاعر:  أَسَدٌ تَفِرُّ الأُسْدُ من عُرَوائِه،  بمَدَافِعِ الرَّجَّازِأَو بِعُيُون  الرَّجَّازُ: واد، وعُيُونٌ: موضعٌ، وأَكْثَرُ ما يُسْتَعْمل فيه صيغة  ما لم يُسَمَّ فاعِلُه. ويقال: عَراه البَرْدُ وعَرَتْه الحُمَّى، وهي  تَعْرُوه إِذا جاءَته بنافضٍ، وأَخَذَتْه الحُمَّى بعُرَوائِها، واعْتراهُ  الهمُّ، عامٌّ في كل شيء. قال الأَصمعي: إِذا أَخَذَتِ المحمومَ قِرَّةٌ  ووَجَدَ مسَّ الحُمَّى فتلك العُرَواء، وقد عُرِيَ الرجلُ، على ما لم  يُسَمَّ فاعله،فهو مَعْرُوٌّ، وإِن كانت نافضاً قيل نَفَضَتْه، فهو  مَنْفُوضٌ، وإِن عَرِقَ منها فهي الرُّحَضاء. وقال ابن شميل: العُرَواء قِلٌّ  يأْخذ الإِنسانَ من الحُمَّى ورِعدَة. وفي حديث البراء بن مالك: أَنه كان  تُصيبُه العُرَواءُ، وهي في الأَصْل بَرْدُ الحُمَّى. وأَخَذَتْه الحُمَّى  بنافضٍ أَي برِعْدة وبَرْد. وأَعْرى إِذا حُمَّ العُرَواء. ويقال: حُمَّ  عُرَواء وحُمَّ العُرَواء وحُمَّ عُرْواً  (* قوله« وحم عرواً» هكذا في  الأصل.) . والعَراة: شدة البرْد. وفي حديث أَبي سلمة: كنتُ أَرى الرُّؤْيا  أُعْرَى منها أَي يُصيبُني البَرْدُ والرِّعْدَة من الخَوْف. والعُرَواء:  ما بينَ اصْفِرارِ الشَّمْسِ إِلى اللَّيْلِ إِذا اشْتَدَّ البَرْدُ  وهاجَتْ رِيحٌ باردةٌ. ورِيحٌ عَرِيٌّ وعَرِيَّةٌ: بارِدَة، وخص الأَزهري بها  الشِّمالَ فقال: شَمال عَرِيَّةٌ باردة، وليلة عَريَّةٌ باردة؛ قال ابن  بري: ومنه قول أَبي دُواد:  وكُهولٍ، عند الحِفاظ، مَراجِيـ  ـح يُبارُونَ كلَّ ريح عَرِيَّة  وأَعْرَيْنا: أَصابنا ذلك وبلغنا بردَ العشيّ. ومن كلامِهم: أَهْلَكَ  فقَدْ أَعْرَيْتَ أَي غابت الشمس وبَرَدَتْ. قال أَبو عمرو: العَرَى  البَرْد، وعَرِيَت لَيْلَتُنا عَرىً؛ وقال ابن مقبل:  وكأَنَّما اصْطَبَحَتْ قَرِيحَ سَحابةٍ  بِعَرًى، تنازعُه الرياحُ زُلال  قال: العَرَى مكان بارد.  وعُرْوَةُ الدَّلْوِ والكوزِ ونحوهِ: مَقْبِضُهُ.  وعُرَى المَزادة: آذانُها. وعُرْوَةُ القَمِيص: مَدْخَلُ زِرِّه.  وعَرَّى القَمِيص وأَعْراه: جَعَلَ له عُرًى. وفي الحديث: لا تُشَدُّ العُرى  إلا إِلى ثلاثة مَساجِدَ؛ هي جمعُ عُرْوَةٍ، يريدُ عُرَى الأَحْمالِ  والرَّواحِلِ. وعَرَّى الشَّيْءَ: اتَّخَذَ له عُرْوةً. وقوله تعالى: فقَدِ  اسْتَمْسَكَ بالعُرْوةِ الوُثْقَى لا انْفِصامَ لها؛ شُبِّه بالعُرْوَة التي  يُتَمسَّك بها. قال الزجاج: العُرْوة الوُثْقَى قولُ لا إِلهَ إلا الله،  وقيل: معناه فقد عَقَدَ لنَفْسِه من الدِّين عَقْداً وثيقاً لا تَحُلُّه  حُجَّة. وعُرْوَتا الفَرْجِ: لحْمٌ ظاهِرٌ يَدِقُّ فيَأْخُذُ يَمْنَةً  ويَسْرةً مع أَسْفَلِ البَطْنِ، وفَرْجٌ مُعَرىً إذا كان كذلك. وعُرَى  المَرْجان: قلائدُ المَرْجان. ويقال لطَوْق القِلادة: عُرْوةٌ. وفي النوادر:  أَرضٌ عُرْوَةٌ وذِرْوَة وعِصْمة إِذا كانت خَصيبة خصباً يَبْقَى.  والعُرْوة من النِّباتِ: ما بَقِي له خضْرة في الشتاء تَتعلَّق به الإبلُ حتى  تُدرِكَ الرَّبيع، وقيل: العُروة الجماعة من العِضاهِ خاصَّةً يرعاها  الناسُ إذا أَجْدَبوا، وقيل: العُرْوةُ بقية العِضاهِ والحَمْضِ في  الجَدْبِ، ولا يقال لشيء من الشجر عُرْوةٌ إلا لها، غيرَ أَنه قد يُشْتَقُّ لكل  ما بَقِيَ من الشجر في الصيف. قال الأَزهري: والعُرْوة من دِقِّ الشجر ما  له أَصلٌ باقٍ في الأَرض مثل العَرْفَج والنَّصِيِّ وأَجناسِ الخُلَّةِ  والحَمْضِ، فأذا أَمْحَلَ الناسُ عَصَمت العُرْوةُ الماشيةَ فتبلَّغَت  بها، ضربها اللهُ مثلاً لما يُعْتَصَم به من الدِّين في قوله تعالى: فقد  اسْتمْسَك بالعُرْوة الوُثْقى؛ وأَنشد ابن السكيت:  ما كان جُرِّبَ، عندَ مَدِّ حِبالِكُمْ،  ضَعْفٌ يُخافُ، ولا انْفِصامٌ في العُرى  قوله: انفصام في العُرى أَي ضَعْف فيما يَعْتَصِم به الناس. الأَزهري:  العُرى ساداتُ الناس الذين يَعْتَصِم بهم الضُّعفاء ويَعيشون بعُرْفِهم،  شبِّهوا بعُرَى الشَّجَر العاصمة الماشيةَ في الجَدْب. قال ابن سيده:  والعُروة أَيضاً الشجر المُلْتَفُّ الذي تَشْتُو فيه الإبل فتأْكلُ منه،  وقيل: العُروة الشيءُ من الشجرِ الذي لا يَزالُ باقياً في الأرض ولا يَذْهَب،  ويُشَبَّه به البُنْكُ من الناس، وقيل: العُروة من الشجر ما يَكْفِي  المالَ سَنَته، وهو من الشجر ما لا يَسْقُط وَرَقُه في الشِّتاء مثل  الأَراكِ والسِّدْرِ الذي يُعَوِّلُ الناسُ عليه إِذا انقطع الكلأ، ولهذا قال  أَبو عبيدة إنه الشجر الذي يَلجأُ إليه المالُ في السنة المُجْدبة  فيَعْصِمُه من الجَدْبِ، والجمعُ عُرًى؛ قال مُهَلْهِل:  خَلَع المُلوكَ وسارَ تحت لِوائِه  شجرُ العُرَى، وعُراعِرُ الأَقوامِ  يعني قوماً يُنتَفَع بهم تشبيهاً بذلك الشجر. قال ابن بري: ويروى البيت  لشُرَحْبِيل بنِ مالكٍ يمدَحُ معديكرب بن عكب. قال: وهو الصحيح؛ ويروى  عُراعِر وْضراعِر، فمن ضَمَّ فهو واحد، ومن فتَح جعله جمعاً، ومثلُه  جُوالِق وجَوالِق وقُماقِم وقَماقِم وعُجاهِن وعَجاهِن، قال: والعُراعِرُ هنا  السيِّد؛ وقول الشاعر:  ولمْ أَجِدْ عُرْوةَ الخلائقِ إلا  الدِّينَ، لمَّا اعْتَبَرْتُ، والحَسبَا  أَي عِمادَه. ورَعَيْنا عُرْوة مكَّةَ لِما حولَها. والعُروة: النفيسُ  من المالِ كالفَرَسِ الكريم ونحوه.والعُرْيُ: خلافُ اللُّبْسِ. عَرِيَ من  ثَوْبه يَعْرَى عُرْياً وعُرْيَةً فهو عارٍ، وتَعَرَّى هو عُرْوة شديدة  أَيضاً وأعراهُ وعرَّاه، وأَعراهُ من الشيءِ وأَعراه إِياهُ؛ قال ابن  مُقْبلٍ في صفة قِدْحٍ:  به قَرَبٌ أَبْدَى الحَصَى عن مُتونِه،  سَفاسقُ أَعراها اللِّحاءَ المُشَبِّحُ  ورَجلٌ عُريانٌ، والجمع عُرْيانون، ولا يُكسَّر، ورجل عارٍ من قومٍ  عُراةٍ وامرأَة عُرْيانةٌ وعارٍ وعاريةٌ. قال الجوهري: وما كان على فُعْلانٍ  فَمُؤَنَّثُه بالهاء. وجاريةٌ حسَنة العُرْيةِ والمُعَرَّى والمُعَرَّاةِ  أي المُجَرَّدِ أَي حَسَنَة عندَ تَجْريدِها من ثيابها، والجمع  المَعاري، والمَحاسِرُ من المرأةِ مِثْلُ المَعاري، وعَريَ البَدَن من اللَّحْم  كذلك؛ قال قيس بنُ ذَريح:  وللحُبِّ آيات تُبَيّنُ بالفَتى  شُحوباً، وتَعْرَى من يَدَيْه الأَشاجعُ  ويروى: تَبَيَّنُ شُحُوبٌ. وفي الحديث في صفته، صلى الله عليه وسلم:  عارِي الثَّدْيَيْن، ويروى: الثَّنْدُوَتَيْن؛ أَراد أَنه لم يكن عليهما  شعر، وقيل: أَرادَ لم يكن عليهما لحم، فإنه قد جاء في صفته، صلى الله عليه  وسلم ، أَشْعَر الذراعَيْن والمَنْكِبَين وأَعْلى الصَّدرِ. الفراء:  العُرْيانُ من النَّبْتِ الذي قد عَرِيَ عُرْياً إذا اسْتَبانَ لك. والمَعاري:  مبادي العِظامِ حيثُ تُرى من اللَّحْمِ، وقيل: هي الوَجْهُ واليَدَانِ  والرِّجْلانِ لأَنها باديةٌ أَبداً؛ قال أَبو كبِيرٍ الهُذَليّ يصف قوماً  ضُرِبُوا فسَقَطوا على أَيْديهم وأَرْجُلِهمْ:  مُتَكَوِّرِينَ على المَعاري، بَيْنَهُم  ضَرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجَلِ  ويروى: الأَنْجَلِ، ومُتَكَوِّرينَ أَي بعضُهم على بَعْضٍ. قال  الأَزهري: ومَعاري رؤوس العظام حيث يُعَرَّى اللحمُ عن العَظْم. ومَعاري المرأة:  ما لا بُدَّ لها من إظْهاره، واحدُها مَعْرًى. ويقال: ما أَحْسَنَ  مَعارِيَ هذه المرأَة، وهي يَدَاها ورِجْلاها ووجهُها، وأَورد بيت أَبي كبير  الهذلي. وفي الحديث: لا يَنْظُر الرجل إلى عِرْيَة المرأَةِ؛ قال ابن  الأَثير: كذا جاء في بعض روايات مسلم، يريد ما يَعْرَى منها ويَنْكَشِفُ،  والمشهور في الرواية لا يَنْظُر إلى عَوْرَة المرأَةِ؛ وقول الراعي:  فإنْ تَكُ ساقٌ من مُزَيْنَة قَلَّصَتْ  لِقَيْسٍ بحَرْبٍ لا تُجِنُّ المَعَارِيا  قيل في تفسيره: أَراد العورةَ والفَرْجَ؛ وأَما قول الشاعر الهُذَلي:  أَبِيتُ على مَعارِيَ واضِحَاتٍ،  بِهِنَّ مُلَوَّبٌ كَدَمِ العِباطِ  فإنما نَصَبَ الياءَ لأنه أَجْراها مُجْرى الحَرْفِ الصحيح في ضَرُورةِ  الشِّعْرِ، ولم يُنَوّن لأنه لا يَنْصرِف، ولو قال مَعارٍ لم ينكَسر  البيتُ ولكنه فرَّ من الزحاف. قال ابن سيده: والمَعَارِي الفُرُش، وقيل: إنَّ  الشاعر عَناها، وقيل: عَنى أَجْزاءَ جِسْمِها واخْتار مَعَارِيَ على  مَعَارٍ لأنه آثَرَ إتْمامَ الوَزْنِ، ولو قال معارٍ لمَا كُسر الوزن لأنه  إنما كان يصير من مُفاعَلَتُن إلى مَفاعِيلن، وهو العَصْب؛ ومثله قول  الفرزدق:  فلَوْ كانَ عبدُ اللهِ مَولىً هَجَوْتُه،  ولكِنَّ عبدَ اللهِ مَولى مَوَالِياَ  قال ابن بري: هو للمُتَنَخّل الهذلي. قال: ويقال عَرِيَ زيدٌ ثوبَه  وكسِي زيدٌ ثَوْباً فيُعَدِّيه إلى مفعول؛ قال ضَمْرة بنُ ضمرة:  أَرَأَيْتَ إنْ صَرَخَتْ بلَيلٍ هامَتي،  وخَرَجْتُ مِنْها عارياً أَثْوابي؟  وقال المحدث:  أَمَّا الثِّيابُ فتعرْى من مَحاسِنِه،  إذا نَضاها ،ويُكْسَى الحُسْنَ عُرْيانا  قال: وإذا نَقَلْتَ أَعرَيْت، بالهمز، قُلْتَ أَعْرَيْتُه أَثْوَابَه،  قال: وأَما كَسِيَ فتُعَدِّيه من فَعِل فتقول كسوته ثوباً، قال  الجوهري:وأَعْرَيْته أَنا وعَرَّيْتُه تَعْرية فتَعَرَّى. أَبو الهيثم: دابة عُرْيٌ  وخَيْلٌ أَعْرَاءٌ ورَجلٌ عُرْيان وامرأَةٌ عُرْيانةٌ إذا عَرِيا من  أَثوابهما، ولا يقال رجلٌ عُرْيٌ. ورجلٌ عارٍ إذا أَخْلَقَت أَثوابُه؛  وأَنشد الأزهري هنا بيت التابغة:  أَتَيْتُك عارِياً خَلَقاً ثِيابي  وقد تقدم.  والعُرْيانُ من الرَّمْل: نقاً أَو عَقِدٌ ليس عليه شجر. وفَرَسٌ  عُرْيٌ: لا سَرْجَ عليه، والجمع أَعْراءٌ. قال الأزهري: يقال: هو عِرْوٌ من هذا  الأَمر كما يقال هو خِلْوٌ منه. والعِرْوُ: الخِلْو، تقول أَنا عِرْوٌ  منه، بالكسر، أي خِلْو. قال ابن سيده: ورجلٌ عِرْوٌ من الأَمْرِ لا  يَهْتَمُّ به، قال: وأُرَى عِرْواً من العُرْيِ على قولهم جَبَيْتُ جِباوَةً  وأَشاوَى في جمع أَشْياء، فإن كان كذلك فبابُه الياءُ، والجمعُ أَعْراءٌ؛  وقول لبيد:  والنِّيبُ إنْ تُعْرَ منِّي رِمَّةً خَلَقاً،  بَعْدَ المَماتِ، فإني كُنتُ أَتَّئِرُ  ويروى: تَعْرُ مِنِّي أَي تَطْلُب لأنها ربما قَضِمت العظامَ؛ قال ابن  بري: تُعْرَ منِّي من أَعْرَيْتُه النخلةَ إذا أَعطيته ثمرتها، وتَعْرُ  مني تَطْلُب، من عَرَوْتُه، ويروى: تَعْرُمَنِّي، بفتح الميم، من عَرَمْتُ  العظمَ إذا عَرَقْت ما عليه من اللحم. وفي الحديث: أنه أُتيَ بفرس  مُعْرَوْرٍ؛ قال ابن الأَثير: أَى لا سَرْجٍ عليه ولا غيره. واعْرَوْرَى فرسَه:  رَكبه عُرْياً، فهو لازم ومتعدّ، أَو يكون أُُتي بفرس مُعْرَوْرىً على  المفعول. قال ابن سيده: واعْرَوْرَى الفرسُ صارَ عُرْياً. واعْرَوْرَاه:  رَكبَه عُرْياً، ولا يُسْتَعْمل إلا مزيداً، وكذلك اعْرَوْرى البعير؛ ومنه  قوله:  واعْرَوْرَتِ العُلُطَ العُرْضِيَّ، تَرْكُضُه  أُمُّ الفوارس بالدِّئْداء والرَّبَعَهْ  وهو افعَوْعَل؛ واسْتَعارَه تأَبَّطَ شرّاً للمَهْلَكة فقال:  يَظَلُّ بمَوْماةٍ ويُمْسِي بغيرِها  جَحِيشاً، ويَعْرَوْرِي ظُهورَ المَهالكِ  ويقال: نحن نُعاري أَي نَرْكَبُ الخيل أَعْرَاءً، وذلك أَخفُّ في الحرب.  وفي حديث أَنس: أَن أَهل المدينة فَزِعوا ليلاً، فركب النبي، صلى الله  عليه وسلم، فرساً لأبي طلحة عُرْياً. واعْرَوْرَى مِنِّي أَمراً قبيحاً:  رَكِبَه، ولم يَجِئ في الكلامِ افْعَوْعَل مُجاوِزاً غير اعْرَ وْرَيْت،  واحْلَوْلَيْت المكانَ إذا اسْتَحْلَيْته.  ابن السكيت في قولهم أَنا النَّذير العُريان: هو رجل من خَثْعَم، حَمَل  عليه يومَ ذي الخَلَصة عوفُ بنُ عامر بن أبي عَوْف بن عُوَيْف بن مالك بن  ذُبيان ابن ثعلبة بن عمرو بن يَشْكُر فقَطع يدَه ويد امرأَته، وكانت من  بني عُتْوارة بن عامر بن ليث بن بكر بن عبد مناة بن كنانة. وفي الحديث:  أَن النبي، صلى الله عليه وسلم ، قال إنما مَثَلي ومَثَلُكم كمثل رجل  أَنْذَر قومَه جَيْشاً فقال: أَنا النَّذير العُرْيان أُنْذِركم جَيْشاً؛ خص  العُرْيان لأنه أَبْيَنُ للعين وأَغرب وأَشنع عند المُبْصِر، وذلك أَن  رَبيئة القوم وعَيْنَهم يكون على مكان عالٍ، فإذا رأى العَدُوَّ وقد أَقبل  نَزَع ثوبه وأَلاحَ به ليُنْذِرَ قومَه ويَبْقى عُرْياناً. ويقال: فلان  عُرْيان النَّجِيِّ إذا كان يُناجي امرأَتَه ويُشاوِرها ويصَدُرُ عن  رَأْيها؛ ومنه قوله:  أَصاخَ لِعُرْيانِ النَّجِيِّ، وإنَّه  لأزْوَرُ عن بَعْض المَقالةِ جانِبُهْ  أَي اسْتَمع إلى امرأته وأَهانني. وأَعْرَيتُ المَكانَ: ترَكْتُ حضُوره؛  قال ذو الرمة:  ومَنْهَل أَعْرى حَياه الحضر  والمُعَرَّى من الأسماء: ما لمْ يدخُلْ عَلَيه عاملٌ كالمُبْتَدإ.  والمُعَرَّى من الشِّعْر: ما سَلِمَ من الترْفِيلِ والإذالةِ والإسْباغِ.  وعَرَّاهُ من الأمرِ: خَلَّصَه وجَرَّده. ويقال: ما تَعَرَّى فلان من هذا  الأَمر أَي ما تخلَّص. والمَعاري: المواضع التي لا تُنْبِتُ. وروى الأزهري  عن ابن الأعرابي: العَرَا الفِناء، مقصور، يكتب بالألف لأن أُنْثاه  عَرْوَة؛ قال: وقال غيره العَرَا الساحةُ والفِناء، سمي عَراً لأَنه عَرِيَ من  الأنبية والخِيام. ويقال: نزل بِعَراء وعَرْوَتِه وعَقْوَتِه أَي نزَل  بساحَتهِ وفنائه، وكذلك نَزَل بِحَراه، وأَما العَراء، ممدوداً، فهو ما  اتَّسَع من فضاء الأرض؛ وقال ابن سيده: هو المكانُ الفَضاءُ لا يَسْتَتِرُ  فيه شيءٌ، وقيل: هي الأرضُ الواسعة. وفي التنزيل: فنَبَذْناه بالعَراءِ  وهو سَقيمٌ، وجَمْعُه أَعْراءٌ؛ قال ابن جني: كَسَّروا فَعالاً على  أَفْعالٍ حتى كأنهم إنما كسَّروا فَعَلاً، ومثله جَوادٌ وأَجوادٌ وعَياءٌ  وأَعْياءٌ، وأَعْرَى: سارَ فِيها  (* قوله: سار فيها أي سار في الأرض العراء.)؛  وقال أَبو عبيدة: إنما قيل له عَراءٌ لأنه لا شجر فيه ولا شيء يُغَطِّيه،  وقيل: إن العَراء وَجْه الأَرض الخالي؛ وأَنشد:  وَرَفَعْتُ رِجلاً لا أَخافُ عِثارَها،  ونَبَذْتُ بالبَلَدِ العَراء ِثيابي  وقال الزجاج: العَراء على وجْهين: مقصور، وممدود، فالمقصور الناحية،  والممدود المكان الخالي. والعَراء: ما اسْتَوَى من ظَهْر الأَرض وجَهَر.  والعَراء: الجَهراء، مؤنثة غير مصروفة. والعَراء: مُذكَّر مصروف، وهُما  الأَرض المستوية المُصْحرة وليس بها شجر ولا جبالٌ ولا آكامٌ ولا رِمال، وهما  فَضاء الأرض، والجماعة الأعْراء. يقال: وَطِئْنا عَراءَ الأرض  والأَعْراية. وقال ابن شميل: العَرَا مثل العَقْوَة، يقال: ما بِعَرانا أَحَدٌ  أَي مابعَقْوَتنا أَحدٌ. وفي الحديث: فكَرِهَ أَن يُعْرُوا المدينة، وفي  رواية: أَن تَعْرَى أَي تخلو وتصير عَرَاءً، وهو الفضاء، فتصير دُورهُم في  العَراء. والعَراء: كلُّ شيءٍ أُعْرِيَ من سُتْرَتِه. وتقول: اسُتُرْه عن  العَراء. وأَعْراءُ الأَرض: ما ظَهَر من مُتُونِها وظُهورِها، واحدُها  عَرًى؛ وأَنشد:  وبَلَدٍ عارِيةٍ أَعْراؤه  والعَرَى: الحائطُ، وقبلَ كلُّ ما سَتَرَ من شيءٍ عَرًى. والعِرْو:  الناحيةُ، والجمع أَعْراءٌ. والعَرى والعَراةُ: الجنابُ والناحِية والفِناء  والساحة. ونزَل في عَراه أَي في ناحِيَتِه؛ وقوله أَنشده ابن جني:  أو مُجْزَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُه  (* قوله «أو مجز عنه» هكذا في الأصل، وفي المحكم: أو مجن عنه.)  فإنه يكونُ جمعَ عَرىً من قولك نَزَل بِعَراهُ، ويجوز أَن يكون جَمْعَ  عَراءٍ وأَن يكون جَمع عُرْيٍ.  واعْرَوْرَى: سار في الأرضِ وَحْدَه  وأَعْراه النخلة: وَهَبَ له ثَمرَة عامِها. والعَرِيَّة: النخلة  المُعْراةُ؛ قال سُوَيدُ بن الصامت الأنصاري:  ليست بسَنْهاء ولا رُجَّبِيَّة،  ولكن عَرايا في السِّنينَ الجَوائحِ  يقول: إنَّا نُعْرِيها الناسَ. والعَرِيَّةُ أَيضاً: التي تُعْزَلُ عن  المُساومةِ عند بيع النخلِ، وقيل: العَرِيَّة النخلة التي قد أكِل ما  عليها. وروي عن النبي،صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: خَفِّفوا في الخَرْصِ  فإنّ في المال العَرِيَّة والوَصِيَّة، وفي حديث آخر: أنه رَخَّص في  العَريَّة والعرايا؛ قال أَبو عبيد: العَرايا واحدتها عَرِيَّة، وهي النخلة  يُعْرِيها صاحبُها رجلاً محتاجاً، والإعراءُ: أن يجعلَ له ثَمرَة عامِها.  وقال ابن الأعرابي: قال بعض العرب مِنَّا مَنْ يُعْرِي، قال: وهو أَن يشتري  الرجل النخلَ ثم يستثني نخلة أَو نخلتين. وقال الشافعي: العرايا ثلاثة  أَنواع، واحدتها أَن يجيء الرجل إلى صاحب الحائط فيقول له: بِعْني من  حائطك ثَمَرَ نَخلاَت بأَعيانها بِخرْصِها من التَّمْر، فيبيعه إياها ويقبض  التَّمر ويُسَلِّم إليه النخَلات يأْكلها ويبيعها ويُتَمِّرها ويفعل بها  ما يشاء، قال: وجِماعُ العرايا كلُّ ما أُفْرِد ليؤكل خاصَّة ولم يكن في  جملة المبيع من ثَمَر الحائط إذا بيعَتْ جُمْلتُها من واحد، والصنف الثاني  أَن يَحْضُر رَبَّ الحائط القومُ فيعطي الرجلَ النخلة والنخلتين وأَكثر  عرِيَّةً يأْكلها، وهذه في معنى المِنْحة، قال: وللمُعْرَى أَن يبيع  ثَمرَها ويُتَمِّره ويصنع به ما يصنع في ماله لأنه قد مَلَكه، والصنف الثالث  من العرايا أَن يُعْرِي الرجلُ الرجلَ النَّخلةَ وأَكثر من حائطه ليأْكل  ثمرها ويُهْدِيه ويُتَمِّره ويفعل فيه ما أَحبَّ ويبيع ما بقي من ثمر  حائطه منه، فتكون هذه مُفْرَدة من المبيع منه جملة؛ وقال غيره: العَرايا أَن  يقول الغنيُّ للفقير ثَمَرُ هذه النخلة أَو النَّخلات لك وأَصلُها لي،  وأَما تفسير قوله، صلى الله عليه وسلم، إنه رخَّص في العَرايا، فإن  الترخيص فيها كان بعد نهي النبي، صلى الله عليه وسلم عن المُزابَنة، وهي بيع  الثمر في رؤوس النخل بالتمر، ورخَّصَ من جملة المزابنة في العرايا فيما دون  خمسة أَوسُق، وذلك للرجل يَفْضُل من قوت سَنَته التَّمْرُ فيُدْرِك  الرُّطَب ولا نَقْدَ بيده يشتري به الرُّطَب، ولا نخل له يأْكل من رُطَبه،  فيجيء إلى صاحب الحائط فيقول له بِعْنِي ثمر نخلة أَو نخلتين أَو ثلاث  بِخِرْصِها من التَّمْر، فيعطيه التمر بثَمَر تلك النَّخلات ليُصيب من  رُطَبها مع الناس، فرَخَّص النبيُّ،صلى الله عليه وسلم، من جملة ما حَرَّم من  المُزابَنة فيما دون خمسة أَوْسُق، وهو أَقلُّ مما تجب فيه الزكاة، فهذا  معنى ترخيص النبي،صلى الله عليه وسلم، في العَرايا لأن بيع الرُّطَب  بالتَّمْر محرَّم في الأصل، فأَخرج هذا المقدار من الجملة المُحَرَّمة لحاجة  الناس إليه؛ قال الأزهري: ويجوز أَن تكون العَرِيَّة مأْخوذة من عَرِيَ  يَعْرَى كأَنها عَرِيَتْ من جملة التحريم أَي حَلَّتْ وخَرَجَتْ منها، فهي  عَرِيَّة، فعيلة بمعنى فاعلة، وهي بمنزلة المستثناةِ من الجملة. قال  الأزهري: وأَعْرَى فلان فلاناً ثمر نخلةٍ إذا أَعطاه إياها يأْكل رُطَبها،  وليس في هذا بيعٌ، وإنما هو فضل ومعروف. وروى شَمِرٌ عن صالح بن أَحمد عن  أَبيه قال: العَرايا أَن يُعْرِي الرجلُ من نخله ذا قرابته أَو جارَه ما  لا تجب فيه الصدقة أَي يَهبَها له، فأُرْخص للمُعْرِي في بيع ثمر نخلة في  رأسها بِخِرْصِها من التمر، قال: والعَرِيَّة مستثناةٌ من جملة ما نُهِي  عن بيعه من المُزابنَة، وقيل: يبيعها المُعْرَى ممن أَعراه إيَّها، وقيل:  له أَن يبيعها من غيره. وقال الأزهري: النخلة العَرِيَّة التي إذا  عَرَضْتَ النخيلَ على بَيْع ثَمَرها عَرَّيْت منها نخلة أَي عَزَلْتها عن  المساومة. والجمع العَرايا، والفعل منه الإعراء، وهو أَن تجعل ثمرتها  لِمُحْتاج أَو لغير محتاج عامَها ذلك. قال الجوهري: عَرِيَّة فعيلة بمعنى  مفعولة، وإنما أُدخلت فيها الهاء لأنها أُفردت فصارت في عداد الأسماء مثل  النَّطِيحة والأكيلة، ولو جئت بها مع النخلة قلت نخلة عرِيٌّ؛ وقال: إن  ترخيصه في بيع العَرايا بعد نهيه عن المُزابنة لأنه ربَّما تأَذَّى بدخوله  عليه فيحتاج إلى أَن يشتريها منه بتمر فرُخِّص له في ذلك. واسْتعْرَى الناسُ  في كلِّ وجهٍ، وهو من العَرِيَّة: أَكلوا الرُّطَبَ من ذلك، أَخَذَه من  العَرايا. قال أبو عدنان: قال الباهلي العَرِية من النخل الفارِدَةُ التي  لا تُمْسِك حَمْلَها يَتَناثر عنها؛ وأَنشدني لنفسه:  فلما بَدَتْ تُكْنَى تُضِيعُ مَوَدَّتي،  وتَخْلِطُ بي قوماً لِئاماً جُدُودُها  رَدَدْتُ على تُكْنَى بقية وَصْلِها  رَمِيماً، فأمْسَتْ وَهيَ رثٌّ جديدُها  كما اعْتكرَتْ للاَّقِطِين عَرِيَّةٌ  من النَّخْلِ، يُوطَى كلِّ يومٍ جَريدُها  قال: اعْتِكارُها كثرةُ حَتِّها، فلا يأْتي أَصلَها دابَّةٌ إلا وَجَدَ  تحتها لُقاطاً من حَمْلِها، ولا يأتي حَوافيها إلا وَجَد فيها سُقاطاً من  أَي ما شاءَ. وفي الحديث: شَكا رجلٌ إلى جعفر بن محمد، رضي الله عنه،  وَجَعاً في بطنه فقال: كُلْ على الريق سَبْعَ تَمَرات من نَخْلٍ غير  مُعَرّىً؛ قال ثعلب: المُعرَّى المُسَمَّد، وأَصله المُعَرَّر من العُرَّة، وقد  ذكر في موضعه في عرر.  والعُرْيان من الخيل: الفَرَس المُقَلِّص الطويل القوائم. قال ابن سيده:  وبها أَعراءٌ من الناسِ أَي جماعةٌ، واحدُهُم عِرْوٌ. وقال أَبو زيد:  أَتَتْنا أَعْراؤُهم أَي أَفخاذهم. وقال الأصمعي: الأعراء الذين ينزلون  بالقبائل من غيرهم، واحدهم عُرْيٌ؛ قال الجعدي:  وأَمْهَلْت أَهْلَ الدار حتى تَظاهَرُوا  عَليَّ، وقال العُرْيُ مِنْهُمْ فأَهْجَرَا  وعُرِيَ إلى الشيء عَرْواً: باعه ثم اسْتَوْحَش إليه. قال الأزهري: يقال  عُريتُ إلى مالٍ لي أَشدَّ العُرَواء إذا بِعْته ثم تَبِعَتْه نفسُكَ.  وعُرِيَ هَواه إلى كذا أَي حَنَّ إليه؛ وقال أَبو وَجْزة:  يُعْرَى هَواكَ إلى أَسْماءَ، واحْتَظَرَتْ  بالنأْيِ والبُخْل فيما كان قَد سَلَفا  والعُرْوة: الأَسَدُ، وبِه سُمِّي الرجل عُروَة.  والعُرْيان: اسم رجل. وأَبو عُرْوَةَ: رجلٌ زَعَموا كان يصيح بالسَّبُعِ  فيَموت، ويَزْجُرُ الذِّئْبَ والسَّمْعَ فيَموتُ مكانَه، فيُشَقُّ  بَطْنُه فيوجَدُ قَلْبُه قد زالَ عن مَوْضِعِهِ وخرَجَ من غِشائه؛ قال النابغة  الجعدي:  وأَزْجُرُ الكاشِحَ العَدُوَّ، إذا اغْـ  ـتابَك، زَجْراً مِنِّي على وَضَمِ  زَجْرَ أَبي عُرْوَةَ السِّباعَ، إذا  أَشْفَقَ أَنْ يَلْتَبِسْنَ بالغَنَمِ  وعُرْوَةُ: اسمٌ. وعَرْوَى وعَرْوانُ: موضعان؛ قال ساعِدَة بن جُؤيَّة:  وما ضَرَبٌ بَيْضاءُ يَسْقِي دَبُوبَها  دُفاقٌ ، فعَرْوانُ الكَراثِ، فَضِيمُها؟  وقال الأَزهري: عَرْوَى اسم جبل، وكذلك عَرْوانُ، قال ابن بري: وعَرْوَى  اسم أَكَمة، وقيل: موضع؛ قال الجعدي:  كَطاوٍ بعَرْوَى أَلْجَأَتْهُ عَشِيَّةٌ،  لها سَبَلٌ فيه قِطارٌ وحاصِبُ  وأَنشد لآخر:  عُرَيَّةُ ليسَ لها ناصرٌ،  وعَرْوَى التي هَدَمَ الثَّعْلَبُ  قال: وقال عليّ بن حَمزة وعَرْوَى اسم أَرْضٍ؛ قال الشاعر:  يا وَيْحَ ناقتي، التي كَلَّفْتُها  عَرْوَي ، تَصِرُّ وبِارُها وتُنَجِّم  أَي تَحْفِرُ عن النَّجْمِ، وهو ما نَجَم من النَّبْت.  قال: وأَنْشَدَه المُهَلَّبي في المَقصور ملَّفْتها عَرَّى، بتشديد  الراءِ، وهو غلط، وإنما عَرَّى وادٍ. وعَرْوى: هَضْبَة. وابنُ عَرْوانَ:  جبَل؛ قال ابن هَرْمة:  حِلْمُه وازِنٌ بَناتِ شَمامٍ،  وابنَ عَرْوانَ مُكْفَهِرَّ الجَبينِ  والأُعْرُوانُ: نَبْتٌ، مثَّل به سيبويه وفسَّره السيرافي. وفي حديث  عروةٍ بن مسعود قال: والله ما كلَّمتُ مسعودَ بنَ عَمْروٍ منذ عَشْرِ سِنين  والليلةَ أُكَلِّمُه، فخرج فناداه فقال: مَنْ هذا؟ قال: عُرْوَة،  فأَقْبَل مسعودٌ وهو يقول:  أَطَرَقَتْ عَراهِيَهْ،  أَمْ طَرَقَتْ بِداهِيهْ؟  حكى ابن الأَثير عن الخطابي قال: هذا حرفٌ مُشْكِل، وقد كَتَبْتُ فيه  إلى الأَزهري، وكان من جوابه أَنه لم يَجِدْه في كلام العرب، والصوابُ  عِنْده عَتاهِيَهْ، وهي الغَفْلة والدَّهَش أَي أَطَرَقْت غَفْلَةً بلا  روِيَّة أَو دَهَشاً؛ قال الخطابي: وقد لاح في هذا شيءٌ، وهو أَنْ تكون  الكَلِمة مُركَّبةً من اسْمَيْن: ظاهرٍ، ومكْنِيٍّ، وأَبْدَل فيهما حَرْفاً،  وأَصْلُها إماَّ من العَراءِ وهو وجه الأَرض، وإِما منَ العَرا مقصورٌ،  وهو الناحيَِة، كأَنه قال أَطَرَقْتَ عَرائي أَي فِنائي زائراً وضَيْفاً  أَم أَصابتك داهِيَةٌ فجئْتَ مُسْتَغِيثاً، فالهاءُ الأُولى من عَراهِيَهْ  مُبدلَة من الهمزة، والثانية هاءُ السَّكْت زيدت لبيان الحركة؛ وقال  الزمخشري: يحتمِل أَن يكونَ بالزاي، مصدرٌ من عَزِه يَعْزَهُ فهو عَزِةٌ إذا  لم يكن له أَرِبٌ في الطَّرَب، فيكون .معناه أَطَرَقْت بلا أَرَبٍ وحاجةٍ  أَم أَصابَتْك داهية أَحوجَتْك إلى الاستغاثة؟ وذكر ابن الأثير في ترجمة  عَرَا حديث المَخْزومية التي تَسْتَعِيرُ المَتاع وتَجْحَدُه، وليس هذا  مكانَه في ترتيبِنا نحن فذكرناه في ترجمة عَوَر.
مقاييس اللغة:
(عرو/ي) العين والراء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان متباينان يدلُّ أحدُهما على ثباتٍ ومُلازمةٍ وغِشيان، والآخر يدلُّ على خلوٍّ ومفارقة.
فالأوّل قولُهم: عَرَاه أمرٌ، إذا غَشِيه وأصابَه؛ وعَرَاه البرد. ويقولون: "إذا طَلَع السِّماك، فعند ذلك يَعرُوك ما عَناك، من البرد الذي يَغْشاك". وعَرَاه الهمُّ واعتراه. والعُرَوَاء: قِرَّةٌ تأخذ المحموم.
ومن الباب العُروة عُروَة الكُوزِ ونحوِه، والجمع عُرىً. وعَرّيت الشيء: اتَّخذت له عروة([13]) . قال لبيد:
فخْمةٌ ذَفْراء تُرتَى بالعُرَى *** قُردمانيَّاً وتَركاً كالبَصَلْ([14])
وقال آخر: "والله لو عَرَّيتَ في عِلباوَيَّ ما خضَعْتُ لَكَ"، أي لو جعلتَ فيهما عُرْوَتين. وإنَّما سمِّيت عُروَة لأنّها تُمسَك وتَلزَمها الإصبع.
ومن الباب العُروة، وهو من النَّبات شجرٌ تَبقى لـه خَضرةٌ في الشتاء، تتعلق به الإبل([15]) حتَّى يدركَ الرَّبيع، فهي العُرْوة والعُلْقة، وقال مهلهل:
قَتَل الملُوكَ وسارَ تحت لوائه  *** شَجر العُرَى وعَراعِرُ الأقوامِ([16])
وقال بعضهم: العُرْوة: الشَّجر الملتف. وقال الفَرَّاء: العُروة من الشَّجر:
ما لا يسقط ورقُه. وكلُّ هذا راجعٌ إلى قياس الباب، لأنَّ الماشية تتعلَّق به فيكون كالعُروة وسائر ما ذكرناه.
وربّما سَمّوا العِلْق النَّفِيسَ عُروةً، كما يسمَّى عِلْقاً، والقياس فيهما واحد. ويقال: إن عُروةَ الإسلام: بقِيَّته، كقولهم: بأرض بني فلانٍ عُروة، أي بقيّة منْ كلإٍ. وهذا عندي كلامٌ فيه جفاء؛ لأنَّ الإسلام والحمدُ لله باقٍ أبداً، وإنّما عُرَى الإسلام شرائعه التي يُتَمسَّك بها، كلُّ شريعةٍ عُروة. قال الله تعالى عند ذكر الإيمان:﴿فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الوُثْقَى لاَ انْفِصَامَ لَهَا﴾  [البقرة 256].
فأما العَرِيُّ فهي الرِّيح الباردة، وهي عرِيَّة أيضاً. وسمِّيت لأنّها تَعْرو وتَعترِي، أي تَغْشَى. قال ذو الرُّمَّة:
وهَلْ أحْطِبَنَّ القومَ وهي عريَّةٌ   *** أُصولَ ألاءٍ في ثَرىً عَمِدٍ جَعْدِ([17])
ويقولون: "أَهْلكَ فقد أعْرَيْتَ"، أي غابت الشَّمسُ وهبَّت عريّاً.
وأمّا الأصل الآخَر فخُلوُّ الشَّيء من الشَّيء. من ذلك العُرْيان، يقال منه: قد عَرِيَ من الشَّيءِ يعرَى، وجمع عارٍ عُراة. قال أبو دُوَاد:
فبِتنا عُراةً لَدَى مُهْرِنا  *** تُنَزِّع من شَفَتيه الصَّفارا([18])
أي متجرِّدين، كما [يقال] تجرّد للأمر، إذا جدّ فيه. ويقولون: إنّه من العُرَواء، أي كأنَّهم ينتفضون من البرد. ويقال من الأوّل: ما أحْسَنَ عُرْيةَ هذه الجارية، أي مُعَرَّاها وما تجرَّد منها. وعُرْيَتها: جُرْدتها. ويقال: المَعَارِي: اليدانِ والرِّجْلان والوجه، لأنّ ذلك بادٍ أبداً. قال أبو كبير:
مُتكوِّرينَ على المَعارِي بينَهم  *** ضَربٌ كتَعْطاط المَزَادِ الأثجلِ([19])
ويقال: اعْرَوْرَيْتُ الفَرسَ، إذا ركبته عُرْياً [ليس] بين ظهره وبَيْنَك شيء. وأنشد:
واعْروْروت العُلُطَ العُرْضيَّ تركُضُه  *** أمُّ الفوارس* بالدِّئدادِ والرَّبَعَه([20])
ويقال: فرسٌ عُرْيٌ ورجل عُرْيانٌ.
ومن الباب: العَرَاء: كلُّ شيء أعْرَيْته من سُتْرته. ويقال: اسْتُر عن العَرَاءِ. أمَّا العَرَى مقصور فما سَتَرَ شيئاً من شيء. تقول: تركناه في عَرَى الحائط([21]). وهذه الكلمة تَصلح أن تكون من الباب الأوَّل.
ومن الباب الثّاني: أعْرَى القومُ صاحبهم، إذا تَرَكوه وذهَبوا عنه.
ومن الباب العَرَاء: الفضاء، ويقال إنّه مذكّر. تقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرض واسع. وأعراء الأرض: ما ظَهَر من مُتونها وظُهورها. ويقولون لامرأة الرّجل: النَّجِيُّ العُرْيان، أي إِنَّه يُناجيها في الفِراش عُريانةً. قال:
ليس النجيُّ الذي يأتيك مؤتزِراً  *** مِثْلَ النَّجِيّ الذي يأتيك عُرياناً([22])
ويقال للفرس الطَّويل القوائم عُريان، وهو من الباب، يراد أنَّ قوائمه متجرِّدة طويلة.
وأمَّا العَرِية من النَّخْل وما جاء في الحديث أنّه عليه الصلاة والسلام: "نهَى عن المُزَابنة ورَخّص في العَرايا" فإنّ قياسَه قياسُ الذي ذكرناه في هذا الأصل الثاني، وهو خُلوُّ الشيء عن الشيء. ثمّ اختلف الفقهاء في صورتها، فقال قوم هي النَّخلة يُعرِيها صاحبُها رجلاً محتاجاً، وذلك أن يجعَلَ له ثمرةَ عامِها، فرخّص لربِّ النَّخل أن يبتاع ثمرَ تلك النَّخلة من المُعْرَى بتمرٍ، لِموضعِ حاجته. وقال بعضُهم: بل هو الرّجُل يكون لـه نخلةٌ وسْطَ نخلٍ كثيرٍ لرجُل آخر، فيدخلُ ربُّ النَّخلة إلى نخلته فربما كان صاحب النخل الكثير يؤديه دُخوله إلى نخلِهِ([23]) ، فرخِّص لصاحب النَّخل الكثير أن يشتري ثمَر تلك النخلة من صاحبها قبل أن يجُدَّه بتمرٍ لئلاّ يتأذَّى به.
قال أبو عبيدٍ: والتّفسير الأول أجود، لأنَّ هذا ليس فيه إعراء، إنما هي نَخلةٌ يملكها ربُّها فكيف تسمى عَرِيّة. ومما يبين ذلك قولُ شاعر الأنصار([24]) :
ليستْ بسَنْهَاءَ ولا رُجبيَّةٍ  *** ولكن عَرَايا في السِّنينَ الجَوائحِ([25])
ومنه حديثٌ آخر، أنَّه كان إذا بعث الخُرّاص قال هم: "خفِّفوا في الخَرْص فإنَّ في المال العَرِيَّةَ والوصِيَّة".
قال الأصمعيّ: استَعْرَى الناسُ في كلِّ وجهٍ، إذا أكلوا الرُّطَب. قال: وهو مأخوذٌ من العَرايا.
فأمَّا الخليل فرُوِي عنه كلامٌ بعضُه من الأوّل وبعضُه من الثاني، إلاّ أنَّ جملة قوله دليلٌ على ما ذكرناه، من أنّه قياسُ سائرِ الباب، وأنّه خلوُّ شيءٍ من شيء.
قال الخليل: النَّخلة العرِيَّة: التي إذا عَرَضْت على البيع ثمرَها عَرَّيتَ منها نخلة، أي عَزَلْتَ عن المساوَمة. والجمع العَرايا، والفعل منه إعراءٌ، وهو أن يُجعَل ثمرُها لمُحتاجٍ عامَها ذلك.
القاموس المحيط:
و عَراهُ يَعْرُوهُ غَشِيَهُ طالباً معروفَهُ، كاعْتَراهُ. وأعْرَوْا صاحِبَهُمْ تَرَكوهُ. والعُرَواءُ، كالغُلَواءِ قِرَّةُ الحُمَّى، ومَسُّها في أوَّلِ رِعْدَتِها، وعُرِيَ، كعُنِيَ أصابَتْه، و من الأسَدِ حِسُّهُ، وما بين اصْفِرارِ الشمسِ إلى الليل إذا هاجَتْ رِيحٌ عَرِيَّةٌ. والعُرْوَةُ من الدَّلْوِ والكُوزِ المَقْبِضُ،
و من الثوبِ: أُخْتُ زِرِّهِ، كالعُرْيِ، ويُكْسَرُ، و من الفَرْجِ: لَحْمُ ظاهِرِهِ يَدِقُّ، فيأخُذُ يَمْنَةً ويَسْرَةً مع أسْفَلِ البَظْرِ، وفَرْجٌ مُعَرًّى، والجماعةُ من العِضاهِ والحَمْضِ يُرْعَى في الجَدْبِ، والأسَدُ، والشجرُ المُلْتَفُّ تَشْتُو فيه الإِبِلُ، فتأكُلُ منه، أو ما لا يَسْقُطُ ورقُهُ في الشِّتاءِ، والنَّفِيسُ من المالِ، كالفَرَسِ الكَريمِ، وحَوالَيِ البَلَدِ.
ورِيحٌ عَرِيَّةٌ وعَرِيٌّ: بارِدَةٌ. والعِرْوُ، بالكسر: الناحِيَةُ، ومَنْ لا يَهْتَمُّ بالأمْرِ ج: أعْراءٌ. وعُرِيَ إلى الشيءِ، كعُنِيَ: باعَهُ ثم اسْتَوْحَشَ إليه. وأبو عُرْوَةَ: ة بمكَّةَ، ورجلٌ كانَ يَصيحُ بالأسَدِ، فيموتُ، فَيُشَقُّ بَطْنُه، فيُوجَدُ قَلْبُه قد زالَ عن موضِعِهِ. قال النابِغَةُ الجَعْدِيُّ:
زَجْرَ أبي عُرْوَةَ السِّباعَ إذا ... أشْفَقَ أن يَخْتَلِطْنَ بالغَنَمِ.
وعَرْوَى، كسَكْرَى: ع، واسمٌ، وهَضْبَةٌ. وعَرْوانُ: اسمٌ، و ع. وابنُ عَروانَ: جَبَلٌ.
وعَرَى المَزادَةَ: اتَّخَذَ لها عُرْوَةً. والْأُعْرُوانُ، بالضم: نَبْتٌ.
تاج العروس:
( وعراه يعروه ) عروا ( غشيه طالبا معروفه ) وذكر المضارع مستدرك لما مر من مخالفته لا صطلاحه ( كاعتراه ) وفى الصحاح عروت الرجل أعروه عروا إذا ألممت به وأتيته طالبا فهو معرو وفلان تعروه الا ضياف وتعتريه أي تغشاه ومنه قول النابغة أتيتك عار يا خلقا ثيابي * على خوف تظن بى الظنون ( وأعروا صاحبهم تركوه ) في مكانه وذهبوا عنه ( والعرواء كالغلواء قرة الحمى ومسها في أول رعدتها ) وفى الصحاح في أول ما تأخذ بالرعدة وقال الراغب العرواء رعدة تعترض من العرى ) ( و ) قد ( عرى ) الرجل ( كعنى ) أي على ما لم يسم فاعله قال ابن سيده وأكثر ما يستعمل فيه هذه الصيغة فهو معرو ( أصابته ) وقيل عرته وهى تعروه جاءت بنافض ( و ) العرواء ( من الاسد حسه و ) أيضا ( ما بين اصفرار الشمس الى الليل إذا هاجت ريح عرية ) أي باردة وهى ريح الشمال ونص المحكم العرواء اصفرار الشمس وليس فيه لفظة ما بين ( والعروة ) بالضم ( من الدلو والكوز ) ونحوه معروفة وهى ( المقبض و ) العروة ( من الثوب ) وفى المحكم وعروة القميص ( أخت زره ) وفى المحم مدخل زره ( كالعرى ) كهدى هكذا في النسخ وفى بعضها كالعرى أي كغنى والصواب بضم فسكون كما هو نص التكملة ( ويكسر ) وكأنهما جمع عروة ( و ) العروة ( من الفرج لحم ظاهره يدق فيأخذ يمنة ويسرة مع أسفل البظر ) وهما عروتان ( وفرج معرى ) كمعظم إذا كان كذلك ( و ) قيل العروة ( الجماعة من العضاو ) خاصة يرعاها الناس إذا أجدبوا وقيل بقية العضاء ( والحمض يرعى في الجدب ) ولا يقال لشئ من الشجر عروة الا لها غير انه يشتق لكل ما بقى من الشجر في الصيف ( و ) العروة ( الاسد ) وبه سمى الرجل عروة نقله الجوهرى ( و ) العروة أيضا ( الشجر الملتف ) الذى ( تشتو فيه الابل فتأكل منه و ) قيل هو ( ما لا يسقط ورقه في الشتاء ) كالاراك والسدر وقيل هو ما يكفى المال سنته وقيل الذى لا يزال باقيا في الارض لا يذهب والجمع العرى ( و ) من المجاز العروة ( النفيس من المال كالفرس الكريم ) ونحوه وهو في الاصل لما يوثق به ويعول عليه ( و ) العروة ( حوالى البلد ) يقال رعينا عروة مكة أي ما حولها وريح عرية وعرى باردة ) قال الكلابي يقال ان عشيتنا هذه لعرية نقله الجوهرى ( والعرو بالكسر الناحية ) جمعه اعراء كقدح واقداح ( و ) أيضا ( من لا يهتم بالامر ) وفى الصحاح وأنا عرو منه بالكسر أي خلومنه قال ابن سيده وأراه من العرى فبابه الياء ( ج أعراء ) وفى التكملة الاعراء القوم الذين لا يهمهم ما يهم أصحابهم ( و ) من المجاز ( عرى الى الشئ كعنى ) عروا ( باعه ثم استوحش إليه ) ويقال عريت الى مال لى أشد العرواء إذا بعته ثم تبعته نفسك ( وأبو عروة ة بمكة و ) أيضا ( رجل ) زعموا ( كان يصيح بالاسد ) وفى المحكم بالسبع وفى الاساس بالذئب ( فيموت فيشق بطنه فيوجد قلبه قد زال عن موضعه ) نقله ابن سيده والزمخشري ونص الاخير وكانوا يشقون عن قؤاده فيجدونه خرج من غشائه وقال ( قال النابغة الجعدى زجر ابى عروة السباع إذا * أشفق أن يختلطن ) وفى المحكم يلتبسن ( بالغنم ) قال شيخنا كتب بعض على حديث أبى عروة ما نصه كأنه خبر لم يروه ثقة * وليس يقبله في الناس من أحد
لكن ذكر بعض من أرخ الملوك ان أسد اقتحم بيتا فيه الامين وهو إذ ذاك خليفة وكان لا سلاح معه فلما تجاوز الاسد قبض الامين ذنبه ونثره نثرة أقعى لها الاسد فمات مكانه وزاغت أنامل الامين من مفصلها فأحضر الطبيب فأعادها وعالجها في خبر طويل انتهى وكتب البدر القرافى عند هذا البيت ولا دلالة في البيت على ما ذكر * قلت وهو مدفوع بأدنى تأمل وهذا كلام من لم يصل الى العنقود ( وعروى كسكرى ع ) قال نصر هو ماء لابي بكر بن كلاب وقيل جبل في ديار ربيعة بن عبد الله بن كلاب وقيل جبل في ديار خثعم ( و ) عروى ( اسم و ) أيضا ( هضبة ) بشمام عن نصر ( وعروان اسم و ) أيضا ( ع ) وقيل جبل ( وابن عروان جبل ) آخر ( وعرى المزادة اتخذ لها عروة ) هكذا هو مضبوط في النسخ عرى بالتشديد أو عرا بالتخفيف كما هو نص المحكم وفى التكملة عر المزادة أي اتخذ لها عروة ( والا عروان بالضم نبت ) * ومما يستدرك عليه عراه الامر يعروه غشيه واصابه واعتراه خبله وأيضا قصد عراه أي ناحيته وأعرى الرجل إذا حم وليلة عرية باردة وأعرينا أصابنا ذلك وقيل بلغنا برد العشى ومن كلامهم أهلك فقد أعريت أي غابت الشمس وبردت وعراه البرد أصابه وعرا القميص وأعراه جعل له عرى والعروة الوثقى قول لا اله الا الله وهو على المثل وأصل العروة من الشجر ماله أصل باق في الارض كالنصى والعرفج وأجناس الخلة والحمض فإذا أمحل الناس عصمت العروة الماشية ضربها الله مثلا لما يعتصم به من الدين في قوله فقد استمسك بالعروة الوثقى وعرى هواه الى كذا كعنى أي حن إليه وعروة الصعاليك عمادهم واسم رجل معروف وأنشد الجوهرى للحكم بن عبدل ولم أجد عروة الخلائق الا الدين لما اعتبرت والحسبا
والعرى كهدى قوم ينتفع بهم تشبيها بذلك الشجر الذى يبقى وأنشد الجوهرى لمهلهل خلع الملوك وسار تحت لوائه * شجر العرى وعراعر الاقوام شبهوابها النبل من الناس والعرو بالكسر الجماعة من الناس يقال بها اعراء من الناس وعروة بن الاشيم رجل كان مشهورا بطول الذكر وقولهم في جمع العروة عراوى عامية والعرى عرى الاحمال والرواحل ومنه الحديث لا تشد العرى الا الى ثلاث مساجد وعرى الرجل كعنى أصابته رعدة الخوف وأعراه صديقه تباعد منه ولم ينصره عن ابن القطاع والجوهري ويقال عرية النخل فعيلة بمعنى مفعولة من عراه يعروه إذا قصده وسيأتى في الذى يليه وعرا يعرو طلب ومنه قول لبيد أنشده الجوهرى والنيب ان تعرمنى رمة خلقا * بعد الممات فانى كنت أتئز ويقال لطوق القلادة عروة ونزل بعروته أي ساحته وأرض عروة خصيبة

##### Türkçe

عرو
**عَرَا - يَعْرُو - عُرْوَة - اعْتَرى - يَعْتَري**

**عَرَا - يَعْرُو** + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı: onu ona bağlar ve ona şenkeller ve onun içine girip iç içe geçer; öyle ki onunla birlikte bir **عُرْوَة** teşkil eder.

**عُرْوَة**: “فـُعـْلـَة” vezni üzere, **عَرَا - يَعْرُو**’dan “mef‘ûl” mânâsında bir fiil ismidir: ondan “âlet ismi” mânâsında: bağlama, bağ (وثاق) ve düğüm vasıtası: bir şeyi bir başkasına bağlamak için kullanılan alet; ipten veya şenkelden veya zincirden.

**اعْتَرَى - يَعْتَرِي** + bir şey veya bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı + bir şey ile: **عَرَا - يَعْرُو**’dan “افتعل” vezni üzere: kendi kendine gerçekleştiği zaman **عَرَا - يَعْرُو** fiili: bir şeye bağlanır ve ona şenkellenir ve onun içine girip iç içe geçer; öyle ki onunla birlikte bir **عُرْوَة** teşkil eder.

﴿**إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء**﴾: bugün yaygın örfte “bağlama” ve “bağlanmış” diye bilinene yaklaşır: yani cinlerden veya ilâhlardan birinin ona şenkellenip bağlandığı ve bu bağlama ile ona kötülük sebep olduğu: bundan dolayı “مربوط” ve “عمل له عمل الربط” lafzının kullanımı, şu lafızla değiştirilmelidir: **معترى**; ve onların iddiasınca “ona bir cin veya ilâh **اعتراه**”.

Ve lafız, “iki varlığı veya daha fazlasını bir araya getirmek, çözülmeyi, kaçmayı ve uzaklaşarak hareket etmeyi engellemek için bağlama, düğüm ve bağ (وثاق)” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَفَدَ - يَصْفِدُ**، **غَلَّ - يَغُلُّ**، **وثَقَ - يَثِقُ**، **عَقَدَ - يَعْقِدُ**، **رَبَطَ - يَرْبِطُ**، **عَرَا - يَعْرُو**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**عَارَ - يَعِيْرُ** + varlık: iki belde veya iki yer arasında canlılıkla dolaşır ve gidip gelir; yürüyerek veya binerek.
**عارَ - يَعُوْرُ** + bir varlık + bir şeyi: onu yırtması veya yarmasıyla ayıpladı: onu yırttı veya yardı yahut onun kalitesinden ve güzelliğinden eksiltti.
**عَرَا - يَعْرُو** + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı: onu ona bağlar ve ona şenkeller ve onun içine girip iç içe geçer; öyle ki onunla birlikte bir **عُرْوَة** teşkil eder.
**عَرَّ - يَعُرُّ** + bir varlık + bir varlığı: bir başkasını bedeninde veya malında veya cömertliğinde bir eksiklikle itham etti; böylece ona eziyet etti ve onu psikolojik olarak acıttı.
**عَرِيَ - يَعْرَى** + varlık: zarar etkenlerinden koruyucu bir örtü olmaksızın olur; giysi veya sığınak veya evden (yoksun).

عروة
﴿**لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لها والله سميع عليم(256)**﴾ Bakara
﴿**ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى وإلى الله عاقبة الأمور(22)**﴾ Lokman

اعتراك
﴿**إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون(54)**﴾ Hûd

Tefsirde geldi: **العروة**: akîde - iman - İslâm - “لا إله إلا الله”، **اعتراك**: sana isabet etti.

مختار الصحاح
● [**عرا**] ع ر ا: **العَرَاءُ** med ile, üzerinde örtü olmayan boşluk/alan; Allah Teâlâ dedi: ﴿**لنبذ بالعراء**﴾. Ve **عُرْوةُ القميص**: düğmesinin girişi. Ve **عَرَاهُ** şöyle (yaptı): **عدا** bâbından. Ve **اعْتَرَاهُ**: yani onu kapladı/üzerine geldi. Ve **العَرِيَّةُ**: sahibinin muhtaç bir adama “arıyye” yaptığı hurma ağacı; ona bir yıl meyvesini verir; o da ona **يعروها** yani ona gelir; o, “فعيلة” vezninde “مفعولة” mânâsındadır. Ancak ona **الهاء** sokuldu; çünkü o tekil kılındı, böylece **النطيحة** ve **الأكيلة** gibi isimler sırasında oldu. Eğer onu hurma ağacıyla birlikte getirsen “**نخلة عَرِيٌّ**” dersin. Hadiste: ﴿**أنه رخَّص في العَرَايا بعد نهيه عن المزابنة**﴾; çünkü onun yanına girmesiyle belki eziyet görür; bu yüzden onu ondan bir bedel karşılığında satın almaya ihtiyaç duyar; bunun için ona bunda ruhsat verdi. Ve **عَرِيَ** elbiselerinden, kesre ile; **عُرْيا** damme ile; o hâlde o **عَارٍ** ve **عُرْيانٌ**dır; kadın **عُرْيانةٌ**dır. Ve “فعلان” üzere olanın müennesi **الهاء** iledir. Ve **أعْراهُ** ve **عَرَّاهُ** “تعريةً” (çıplak bırakma) ile; böylece **فَتَعَرَّى**. Ve **فرس عُرْيٌ**: üzerinde eyer olmayan at.

الراغب
عرى
- Denir: **عري من ثوبه يعرى** (bak: **الأفعال** 1/251); o hâlde o **عار** ve **عريان**dır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إن لك ألا تجوع فيها ولا تعرى**﴾ [Tâhâ/118]. Ve o, günahtan **عرو**dur; yani: **عار**. Ve onu **عرواء** aldı; yani: çıplaklıktan ortaya çıkan bir titreme. Ve insanın **معاري**’si: yüz, el ve ayak gibi, çıplak kalması söz konusu olan uzuvlardır. Ve falan **حسن المعرى**dır; senin “**حسن المحسر**” ve “**المجرد**” demen gibi. Ve **العراء**: üzerinde örtü olmayan yer; dedi: ﴿**فنبذناه بالعراء وهو سقيم**﴾ [Sâffât/145]. Ve **العرا** (maksûr): taraf/bölge (bak: **المجمل** 3/664; ve **المقصور والممدود** للفراء s. 21). Ve **عراه** ve **اعتراه**: onun **عراه**’sını kastetti. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء**﴾ [Hûd/54]. Ve **العروة**: onun **عراه**’sından, kendisine tutunulan şeydir; yani: onun tarafı. Allah Teâlâ dedi: ﴿**فقد استمسك بالعروة الوثقى**﴾ [Bakara/256]; bu, temsil yoluyla (söylenmiştir). Ve **العروة** ayrıca: develerin kendisine bağlandığı ağaçtır; ona **عروة** ve **علقة** denir. Ve **العري** ve **العرية**: soğuk rüzgârdan **يعرو** olan şey. Ve **النخلة العرية**: satıştan **يعرى** edilen ve ayrılan şeydir. Ve denildi: o, sahibinin muhtaç olana **يعريها** ettiği (hurma ağacı)dır; böylece meyvesini ona verdi; ihtiyaç yeri için, hurma ile satın almasına ruhsat verildi (bk. **شرح الموطأ للزرقاني** 3/262; ve **فتح الباري** 4/390). Ve denildi: o, bir adamın, başkasına ait çok hurmalıkların ortasında bulunan hurma ağacıdır; böylece çok olana sahip olan ondan eziyet görür (bu, İmam Mâlik’in sözüdür); bunun için meyvesini hurma ile satın almasına ruhsat verildi. Hepsinin çoğulu **العرايا**dır. (Resûlullah صلى الله عليه وسلم **بيع العرايا**’da ruhsat verdi.) (Hadis: Ebû Hureyre’den: Resûlullah صلى الله عليه وسلم, beş vesaktan aşağı olmak üzere, tahminle (**بخرصها**) **بيع العرايا**’da ruhsat verdi. Mâlik, **الموطأ** 3/263’te çıkardı. Buhârî’de Zeyd b. Sâbit’ten: Resûlullah صلى الله عليه وسلم: **بيع العرايا**’da, tahminle satılmasına, ölçüyle (**كيلا**) ruhsat verdi. Bak: **فتح الباري** 4/390).

ملخص اللسان:
1. **عرا**: **عَرَاهُ يَعْرُوه عَرْواً** ve **اعْتَراه**: onun iyiliğini talep ederek onu kapladı/üzerine geldi; **عَرَوْتُه أَعْرُوه**: ona uğradığım ve ona geldiğim zaman, talep ederek.
2. Ve **عَراني الأَمْرُ** ve **اعْتَراني**: beni kapladı/üzerime geldi ve bana isabet etti;
3. Ve **أَعْرَى القومُ صاحِبَهُم**: onu yerinde bıraktılar ve ondan gittiler.
4. Ve **العَراة**: soğuğun şiddeti.
5. Ve **عُرْوَةُ الدَّلْوِ والكوزِ ونحوهِ**: onun tutacağıdır.
6. Ve **عُرَى المَزادة**: onun kulaklarıdır.
7. Ve **عُرْوَةُ القَمِيص**: düğmesinin girişi.
8. Ve bitkiden **العُرْوة**: kışın yeşilliği kalan; develer bahara erişinceye kadar ona tutunur.
9. **العُروة**: ağaçtan, yerde kalmaya devam eden ve gitmeyen şey.
10. Ve **العُروة**: maldan kıymetli olan.
11. Ve **العُرْيُ**: giyinmenin zıddı.
12. Ve **العِرْوُ**: boş/tenha.
13. **العَراء**: yer boşluğundan genişleyen şeydir.
14. Ve **العَراء**: örtüsünden soyulmuş her şey.

لسان العرب

● - **عرا**: **عَرَاهُ** **عَرْواً** ve **اعْتَراه**; ikisi de: onun **معروفه**’unu (iyiliğini) talep ederek onu bastı/üzerine geldi. Ve Sa‘leb rivayet etti: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittiğini: Bir adama bir ihtiyaç talep ederek geldiğinde “**عَرَوْتُه** ve **عَرَرْتُه** ve **اعْتَرَيْتُه** ve **اعْتَرَرْتُه**” dersin. Cevherî dedi: “**عَرَوْتُه** **أَعْرُوه**”: Ona uğradığım ve ona talep ederek geldiğim zaman; o da **مَعْرُوٌّ**’dur. Ebû Zerr hadîsinde: “Sana ne oluyor da onlara **تَعْتَريهمْ** (uğramıyorsun) ve onlardan elde etmiyorsun?”; bu, onlara yönelmekten ve onların **رِفْدِهم**’ini (ihsanını) ve **صِلَتِهِم**’ini (bağışını) talep etmektendir. Ve falana misafirler **تَعْرُوه** ve **تَعْتَرِيهِ**; yani onu basar/üzerine gelir. Ondandır Nâbiga’nın sözü:
أَتيتُكَ عارِياً خَلَقاً ثِيابي،
على خَوْفٍ، تُظَنُّ بيَ الظُّنونُ

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **إِنْ نقولُ إِلاَّ اعْتَراكَ بعض ألِهَتِنا بسُوءٍ**; Ferrâ dedi: Onu—yani Hûd’u—yalanlamışlardı; sonra onu aklı karışmış yaptılar ve ilâhlarının, onu ayıplamasından dolayı onu sersemlettiğini iddia ettiler; işte orada dedi ki: “Ben Allah’ı şahit tutuyorum, siz de şahit olun ki ben sizin ortak koştuklarınızdan beriyim.” Ferrâ dedi: Manası: “Biz ancak, onları sövmen sebebiyle putlarımızdan bazısı sana bir delilik dokundurdu” deriz. Ve iş **عَراني** beni **يَعْرُوني** **عَرْواً** ve **اعْتَراني**: beni bastı/üzerime geldi ve bana isabet etti. İbn Berrî dedi: Ondandır râ‘înin sözü:
قالَتْ خُلَيْدةُ: ما عَراكَ؟ ولمْ تكنْ
بَعْدَ الرُّقادِ عن الشُّؤُونِ سَؤُولا

Ve hadîste: Fedek, Resûlullah’ın—sallallahu aleyhi ve sellem—üzerine gelen, yani onu basan ve ona arız olan hakları içindi. Ve kavim, arkadaşlarını **أَعْرَى**: onu yerinde bıraktılar ve ondan gittiler.

Ve **الأَعْراءُ**: kendilerini meşgul eden şeyin, arkadaşlarını meşgul ettiği kadar meşgul etmediği kimseler olan kavimdir. Ve denir: Dostu onu **أعْراه**: ondan uzaklaştığı ve ona yardım etmediği zaman. Şemmer dedi: İhmal edip bıraktığın her şey için “onu **عَرَّيْته**” denir. Ve şu beyti okudu:
أَيْجَعُ ظَهْري وأُلَوِّي أَبْهَرِي،
ليس الصحيحُ ظَهْرُه كالأَدْبَرِ،
ولا المُعَرَّى حِقْبةً كالمُوقَرِ

Ve **المُعَرَّى**: başıboş salıverilen ve üzerine yük yüklenmeyen devedir. Ondandır Lebîd’in bir dişi deveyi vasfederek sözü:
فكَلَّفْتُها ما عُرِّيَتْ وتأَبَّدَتْ،
وكانت تُسامي بالعَزيبِ الجَمَائِلا

Dedi: **عُرِّيت**: üzerinden semer atıldı ve ona yük yüklemekten bırakıldı ve otlasın diye salıverildi. Ve **العُرَواءُ**: titreme; **الغُلَواء** gibidir. Ve hummâ ona **عَرَتْه**; bu, hummânın üşümesi ve onun dokunuşudur; ilk defa titremeyle tuttuğu sıradadır. İbn Berrî dedi: Ondandır şairin sözü:
أَسَدٌ تَفِرُّ الأُسْدُ من عُرَوائِه،
بمَدَافِعِ الرَّجَّازِأَو بِعُيُون

**الرَّجَّازُ**: bir vadidir; **عُيُونٌ**: bir yerdir. Ve onda en çok, faili adlandırılmayan sigası kullanılır. Ve denir: Soğuk onu **عَراه** ve hummâ ona **عَرَتْه**; o, ona titreme ile geldiği zaman onu **تَعْرُوه**’dur. Ve hummâ onu kendi **عُرَوائِها**’sıyla tuttu; ve keder onu **اعْتراه**; her şeyde geneldir. Asma‘î dedi: Hummalıyı bir üşüme tuttuğunda ve hummânın dokunuşunu bulduğunda işte o **العُرَواء**’dır. Ve adam **عُرِيَ** (faili adlandırılmadan) olmuştur; o da **مَعْرُوٌّ**’dur. Eğer titreme ise “onu **نَفَضَتْه**” denir; o da **مَنْفُوضٌ**’dur. Eğer ondan terlerse o da **الرُّحَضاء**’dır. İbn Şümeyl dedi: **العُرَواء** hummâdan insana gelen az bir şey ve titremedir. Berâ b. Mâlik hadîsinde: Ona **العُرَواءُ** isabet ederdi; o aslında hummânın soğuğudur. Ve hummâ onu titreme ile tuttu; yani titreme ve soğuk ile. Ve **أَعْرى**: **العُرَواء** hummâsına tutulduğu zaman. Ve denir: **حُمَّ عُرَواء** ve **حُمَّ العُرَواء** ve **حُمَّ عُرْواً**
(* “**وحم عرواً**” sözü: asılda böyledir.) . Ve **العَراة**: soğuğun şiddetidir. Ebû Seleme hadîsinde: “Rüyayı görürdüm, ondan **أُعْرَى** olurdum”; yani korkudan bana soğuk ve titreme isabet ederdi. Ve **العُرَواء**: güneşin sararması ile gece arası; soğuk şiddetlendiğinde ve soğuk bir rüzgâr estiğinde. Ve **رِيحٌ عَرِيٌّ** ve **عَرِيَّةٌ**: soğuk. Ezherî onu kuzeye tahsis etti de dedi: **شَمال عَرِيَّةٌ** soğuktur; ve **ليلة عَريَّةٌ** soğuktur. İbn Berrî dedi: Ondandır Ebû Duvâd’ın sözü:
وكُهولٍ، عند الحِفاظ، مَراجِيـ
ـح يُبارُونَ كلَّ ريح عَرِيَّة

Ve **أَعْرَيْنا**: bu bize isabet etti ve akşamüstü soğuğuna ulaştık. Ve onların sözlerindendir: “Helâk oldun; artık **أَعْرَيْتَ**”; yani güneş battı ve soğudu. Ebû Amr dedi: **العَرَى** soğuktur; ve gecemiz **عَرِيَت** **عَرىً** oldu. İbn Mukbil dedi:
وكأَنَّما اصْطَبَحَتْ قَرِيحَ سَحابةٍ
بِعَرًى، تنازعُه الرياحُ زُلال

Dedi: **العَرَى** soğuk bir yerdir.

**وعُرْوَةُ الدَّلْوِ والكوزِ ونحوهِ**: onun tutacağıdır.

**وعُرَى المَزادة**: onun kulaklarıdır. Ve **عُرْوَةُ القَمِيص**: düğmesinin girdiği yerdir.

Ve gömleği **عَرَّى** ve onu **أَعْراه**: ona **عُرًى** yaptı. Ve hadîste: “**لا تُشَدُّ العُرى إلا إِلى ثلاثة مَساجِدَ**”; o, **عُرْوَةٍ**’nin çoğuludur; yüklerin ve bineklerin **عُرَى**’sını kasteder. Ve şeyi **عَرَّى**: ona bir **عُرْوةً** edindi. Ve O’nun (teâlâ) sözü: **فقَدِ اسْتَمْسَكَ بالعُرْوةِ الوُثْقَى لا انْفِصامَ لها**; tutunulan **عُرْوَة**’ye benzetildi. Zeccâc dedi: **العُرْوة الوُثْقَى** “**لا إِلهَ إلا الله**” sözüdür. Ve denildi: Manası: Dinden kendisi için, delilin çözemeyeceği sağlam bir bağ bağlamıştır. Ve **عُرْوَتا الفَرْجِ**: dışta olan bir ettir; incelir de alt karınla birlikte sağa ve sola doğru gider. Ve **فَرْجٌ مُعَرىً**: böyle olduğu zaman. Ve **عُرَى المَرْجان**: mercan gerdanlıklarıdır. Ve gerdanlığın halkasına **عُرْوةٌ** denir. Ve **النوادر**’de: **أَرضٌ عُرْوَةٌ** ve **ذِرْوَة** ve **عِصْمة**: kalıcı bir verimlilikle verimli olduğu zaman.

Ve bitkiden **العُرْوة**: kışın kendisine bir yeşillik kalmış olan şeydir; develer bahara erişinceye kadar ona tutunur. Ve denildi: **العُروة** özellikle **العِضاهِ**’dan bir topluluktur; insanlar kıtlığa düştüklerinde onu otlatırlar. Ve denildi: **العُرْوةُ** kıtlıkta **العِضاهِ** ve **الحَمْضِ**’ın kalıntısıdır; onlardan başkası için ağaçtan hiçbir şeye **عُرْوةٌ** denmez; ancak yazın ağaçtan kalan her şey için türetilebilir. Ezherî dedi: Ağaçların ince olanından **العُرْوة**: yerde kalıcı bir kökü olan şeydir; **العَرْفَج** ve **النَّصِيِّ** ve **الخُلَّةِ** ve **الحَمْضِ** cinsleri gibi. İnsanlar kuraklığa düştüğünde **العُرْوة** hayvanı korur da onunla geçinir; Allah onu, dinden kendisine sığınılan şeye misal yaptı; O’nun (teâlâ) sözü: **فقد اسْتمْسَك بالعُرْوة الوُثْقى**. Ve İbnü’s-Sikkît şu beyti okudu:
ما كان جُرِّبَ، عندَ مَدِّ حِبالِكُمْ،
ضَعْفٌ يُخافُ، ولا انْفِصامٌ في العُرى

Sözü: “**انفصام في العُرى**”: yani insanların kendisiyle sığındığı şeyde bir zayıflık. Ezherî: **العُرى** zayıfların kendileriyle sığındığı ve onların **عُرْفِهم**’iyle yaşadığı insanların efendileridir; kıtlıkta hayvanı koruyan ağaçların **عُرَى**’sına benzetildiler. İbn Sîde dedi: Ve **العُروة** ayrıca, develerin kışladığı ve ondan yediği sarmaşık/yoğun ağaçtır. Ve denildi: **العُروة** ağaçtan, yerde kalmaya devam eden ve gitmeyen şeydir; insanlardan **البُنْك** ona benzetilir. Ve denildi: Ağaçtan **العُروة**, malı bir yıl idare edecek olan şeydir,

O, ağaçtan, yaprağı kışın düşmeyen şeydir; **الأَراكِ** ve **السِّدْرِ** gibi; ki insanlar, ot kesildiği zaman ona dayanırlar. Bundan dolayı **أَبو عبيدة** dedi ki: O, kıt yıl içinde mala sığınılacak ağaçtır; böylece onu kıtlıktan korur. Çoğulu **عُرًى**’dır; **مُهَلْهِل** dedi ki:
Mülkleri soydu ve sancağı altında yürüdü
**شجرُ العُرَى** ve kavimlerin **عُراعِرُ**’i
Yani, o ağaçla benzetme yoluyla kendilerinden faydalanılan bir kavim.

**ابن بري** dedi ki: Beyit, **شُرَحْبِيل بنِ مالكٍ**’e rivayet olunur; **معديكرب بن عكب**’i övüyor. Dedi ki: Doğru olan budur; ve **عُراعِر** ve **ضراعِر** diye rivayet olunur; kim damme yaparsa o tektir, kim fetha yaparsa onu çoğul yapmıştır. Benzeri: **جُوالِق** ve **جَوالِق** ve **قُماقِم** ve **قَماقِم** ve **عُجاهِن** ve **عَجاهِن**. Dedi ki: Burada **العُراعِرُ** efendidir; ve şairin sözü:
Ve yaratılmışların **عُرْوةَ**’sini bulmadım, ancak
dini; düşündüğümde; ve soyu
Yani onun direği. Ve Mekke’nin çevresine nispetle Mekke’nin **عُرْوة**’sini otlattık. Ve **العُروة**: maldan değerli olan; soylu at ve benzeri gibi. Ve **العُرْيُ**: giyinmenin zıddıdır. **عَرِيَ** elbisesinden; **يَعْرَى** **عُرْياً** ve **عُرْيَةً**; o hâlde o **عارٍ**’dır. Ve o **تَعَرَّى**; bu da şiddetli bir **عُرْوة**’dur. Ve onu **أعراهُ** ve **عرَّاه**; ve onu şeyden **أَعراهُ** ve onu ona **أَعراه إِياهُ**. **ابن مُقْبلٍ** bir **قِدْحٍ**ın vasfında dedi ki:
Onunla bir yakınlık vardır; çakılı sırtlarından açığa çıkardı;
**سَفاسقُ**; kabuğu ondan soydu **اللِّحاءَ**’ı **المُشَبِّحُ**.

Ve **رَجلٌ عُريانٌ**; çoğulu **عُرْيانون**’dur; kırık çoğul yapılmaz. Ve bir kavimden **رجل عارٍ**; **عُراةٍ**. Ve bir kadın **عُرْيانةٌ** ve **عارٍ** ve **عاريةٌ**. **الجوهري** dedi ki: **فُعْلانٍ** üzere olanın müennesi **الهاء** iledir. Ve bir cariye, **العُرْيةِ**’si ve **المُعَرَّى**’sı ve **المُعَرَّاةِ**’si güzel; yani soyulmuş; yani elbiselerinden soyulduğunda güzel. Çoğulu **المَعاري**’dir. Ve kadından **المَحاسِرُ**, **المَعاري** gibidir. Ve bedenin etten **عَريَ**’si de böyledir; **قيس بنُ ذَريح** dedi ki:
Ve sevginin, delikanlıda açıklanan alametleri vardır:
solgunluk; ve ellerinden **الأَشاجعُ** soyunur.
Ve “**تَبَيَّنُ شُحُوبٌ**” diye rivayet olunur.

Ve hadiste, onun vasfında, صلى الله عليه وسلم: **عارِي الثَّدْيَيْن**; ve **الثَّنْدُوَتَيْن** diye rivayet olunur; muradı: onların üzerinde kıl yoktu; ve denildi ki: muradı, onların üzerinde et yoktu; çünkü onun vasfında, صلى الله عليه وسلم, **أَشْعَر الذراعَيْن والمَنْكِبَين وأَعْلى الصَّدرِ** gelmiştir. **الفراء**: Bitkiden **العُرْيانُ**, sana belli olduğu zaman **عَرِيَ عُرْياً** etmiş olandır. Ve **المَعاري**: etten görüldüğü yerlerde kemiklerin başlangıçlarıdır; ve denildi ki: onlar yüz ve iki el ve iki ayaktır; çünkü onlar daima açıktır. **أَبو كبِيرٍ الهُذَليّ** bir kavmi tasvir ederek dedi; vuruldular da elleri ve ayakları üzerine düştüler:
**مُتَكَوِّرِينَ** **على المَعاري**; aralarında
**ضَرْبٌ**; **كتَعْطاطِ** **المَزادِ** **الأَثْجَلِ**.
Ve **الأَنْجَلِ** diye rivayet olunur. Ve **مُتَكَوِّرينَ**: yani bazısı bazısının üstünde.

**الأَزهري** dedi ki: **مَعاري** kemik başları, etin kemikten soyulduğu yerdir. Ve kadının **مَعاري**’si: göstermesi zorunlu olan şeydir; tekili **مَعْرًى**’dır. Ve denir: Bu kadının **مَعارِيَ**’si ne güzeldir; onlar iki eli, iki ayağı ve yüzüdür. Ve **أَبي كبير الهذلي**’nin beytini getirdi.

Ve hadiste: Erkek, kadının **عِرْيَة**’sine bakmaz. **ابن الأَثير** dedi ki: Müslim’in bazı rivayetlerinde böyle gelmiştir; ondan soyunan ve açılan şeyi ister. Rivayette meşhur olan: Kadının **عَوْرَة**’sine bakmaz. Ve **الراعي**’nin sözü:
Eğer **مُزَيْنَة**’den bir bacak kısalırsa,
**قَيْسٍ** için bir savaşla; **المَعَارِيا** gizlemez.
Tefsirinde denildi ki: **العورةَ** ve **الفَرْجَ**’i murad etti.

Ve **الشاعر الهُذَلي**’nin sözüne gelince:
Açık **مَعارِيَ** üzerinde gecelerim,
Onlarda **مُلَوَّبٌ** vardır; **كَدَمِ العِباطِ** gibi.
Ancak **الياء**’yı nasb etti; çünkü şiir zaruretinde onu sahih harf yürüyüşüne yürüttü. Ve tenvinlemedi; çünkü munsarif olmaz. Eğer **مَعارٍ** deseydi beyit kırılmazdı; fakat zihafdan kaçtı. **ابن سيده** dedi ki: **المَعَارِي** döşeklerdir; ve denildi ki: şair onu kastetti; ve denildi ki: onun bedeninin parçalarını kastetti ve **مَعَارِيَ**’yi **مَعَارٍ** üzerine seçti; çünkü vezni tamamlamayı tercih etti. Eğer **معارٍ** deseydi vezin kırılmazdı; çünkü ancak **مُفاعَلَتُن**’dan **مَفاعِيلن**’e dönüşürdü; o da **العَصْب**’dır. Benzeri **الفرزدق**’ın sözü:
Eğer **عبدُ اللهِ** bir mevla olsaydı onu hicvederdim,
lakin **عبدُ اللهِ** mevlaların mevlâsıdır.
**ابن بري** dedi ki: O, **المُتَنَخّل الهذلي**’nindir.

Dedi ki: Ve denir: **عَرِيَ زيدٌ ثوبَه** ve **كسِي زيدٌ ثَوْباً**; böylece onu bir mef‘ûle geçişli kılarsın. **ضَمْرة بنُ ضمرة** dedi ki:
Gördün mü, eğer gecede başım çığlık atarsa,
ve ondan çıktım; elbiselerim çıplak?
Ve **المحدث** dedi ki:
Elbiseler, onun güzelliklerinden soyunur,
onu çıkardığı zaman; ve güzellik çıplak giydirilir.

Dedi ki: Ve naklettiğinde, hemze ile **أَعرَيْت** dersin: **أَعْرَيْتُه أَثْوَابَه**. Dedi ki: **كَسِيَ**’ye gelince, onu **فَعِل**’den geçişli kılarsın; dersin: **كسوته ثوباً**. **الجوهري** dedi ki: Ben onu **أَعْرَيْته** ve onu **عَرَّيْتُه**; **تَعْرية** ile; böylece o **تَعَرَّى**.

**أَبو الهيثم**: Bir binek **عُرْيٌ** ve atlar **أَعْرَاءٌ** ve bir erkek **عُرْيان** ve bir kadın **عُرْيانةٌ**, ikisi elbiselerinden **عَرِيا** ettikleri zaman; ve “bir erkek **عُرْيٌ**” denmez. Ve bir erkek **عارٍ**, elbiseleri eskidiği zaman. **الأزهري** burada **التابغة**’nin beytini okudu:
Sana geldim; elbiselerim eski; çıplak.
Ve daha önce geçti.

Ve kumdan **العُرْيانُ**: üzerinde ağaç olmayan bir kum tepeciği yahut bir kum yığınıdır. Ve bir at **عُرْيٌ**: üzerinde eyer yoktur; çoğulu **أَعْراءٌ**’dır. **الأزهري** dedi ki: Denir: O, bu işten **عِرْوٌ**’dur; denildiği gibi: o, ondan **خِلْوٌ**’dur. Ve **العِرْوُ**: **الخِلْو**’dur; dersin: Ben ondan **عِرْوٌ**’yum; kesre ile; yani **خِلْو**. **ابن سيده** dedi ki: Ve bir erkek, işten **عِرْوٌ**’dur; onunla ilgilenmez. Dedi ki: Ve ben, **جَبَيْتُ جِباوَةً** sözleri ve **أَشاوَى**’da **أَشْياء**’ın cem‘i üzere, **عِرْواً**’yı **العُرْيِ**’den görüyorum; eğer öyleyse onun babı **الياء**’dır; çoğulu **أَعْراءٌ**’dır. Ve **لبيد**’in sözü:
Ve **النِّيبُ**, benden, ölümden sonra, eski bir leş olarak **تُعْرَ** edilirse,
ben, intikam alan idim.
Ve “**تَعْرُ مِنِّي**” diye rivayet olunur; yani ister; çünkü belki kemikleri kemirmiştir. **ابن بري** dedi ki: **تُعْرَ منِّي**: “**أَعْرَيْتُه النخلةَ**”den; ona meyvesini verdiğim zaman. Ve **تَعْرُ مني**: ister; “**عَرَوْتُه**”den. Ve “**تَعْرُمَنِّي**” diye rivayet olunur; mîm fethasıyla; “**عَرَمْتُ العظمَ**”den; kemiğin üzerindeki eti sıyırdığım zaman.

Ve hadiste: Ona **فرس مُعْرَوْرٍ** getirildi. **ابن الأَثير** dedi ki: Yani üzerinde eyer yoktur ve başkası da yoktur. Ve **اعْرَوْرَى** atını: onu **عُرْياً** bindi; o hem lâzım hem müteaddîdir; yahut “**فرس مُعْرَوْرىً**” getirildi; mef‘ûl üzere olur. **ابن سيده** dedi ki: Ve at **اعْرَوْرَى**: **عُرْياً** oldu. Ve onu **اعْرَوْرَاه**: onu **عُرْياً** bindi. Ve ancak ziyade olarak kullanılır; ve aynı şekilde deve **اعْرَوْرى**. Ondandır onun sözü:
**واعْرَوْرَتِ العُلُطَ العُرْضِيَّ**; onu koşturur
atlıların anası; **بالدِّئْداء والرَّبَعَهْ**.
Ve o **افعَوْعَل**’dir. Ve onu **تأَبَّطَ شرّاً** helâk için ödünç aldı da dedi ki:
Bir çorak yerde gündüzler ve onun dışında akşamlar,
bir sıpa olarak; ve helâklerin sırtlarına **يَعْرَوْرِي** eder.

Ve denir: Biz **نُعاري** ederiz; yani atlara **أَعْرَاءً** bineriz; ve bu savaşta daha hafiftir.

Ve Enes’in hadîsinde: Medine ehli geceleyin korkuya kapıldı; bunun üzerine Peygamber, صلى الله عليه وسلم, Ebû Talha’nın **عُرْياً** (eğersiz) bir atına bindi. Ve benden çirkin bir işte **اعْرَوْرَى**: ona bindi; ve الكلام’da **افْعَوْعَل** (babı) “müteaddî” olarak **اعْرَوْرَيْت**’ten başka gelmemiştir; ve **احْلَوْلَيْت** mekânı: onu hoş bulduğun zaman.

İbnü’s-Sikkît, “**أَنا النَّذير العُريان**” sözleri hakkında: O, Has‘am’dan bir adamdır; Zî’l-Halasa günü üzerine, Avf b. Âmir b. Ebî Avf b. Uveyf b. Mâlik b. Zübyân b. Sa‘lebe b. Amr b. Yeşkür حمل etti de onun elini ve karısının elini kesti; o da Benî Utvâre b. Âmir b. Leys b. Bekr b. Abd Menât b. Kinâne’dendi. Ve hadîste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, dedi ki: “Benim misalim ve sizin misaliniz, قومuna bir orduyu haber veren bir adamın misali gibidir; şöyle dedi: **أَنا النَّذير العُرْيان**; sizi bir orduyla uyarıyorum.” **العُرْيان**’ı tahsis etti; çünkü o, göze daha belirgin, daha garip ve görene daha çirkin görünür; bu da şundandır ki: قومun **رَبيئة**’si ve **عَيْنَهم**’i yüksek bir yerde olur; düşmanı görüp de gelmiş olduğunu görünce elbisesini çıkarır ve onunla işaret eder ki قومunu uyarsın ve **عُرْياناً** kalır. Ve denir: Falan **عُرْيان النَّجِيِّ**’dir; karısıyla gizlice konuştuğu, onunla danıştığı ve onun رأي’inden çıktığı zaman; ve ondandır ki sözü:
**أَصاخَ لِعُرْيانِ النَّجِيِّ، وإنَّه
لأزْوَرُ عن بَعْض المَقالةِ جانِبُهْ**
Yani: karısına kulak verdi ve beni aşağıladı.

Ve **أَعْرَيتُ المَكانَ**: onun huzurunu terk ettim; Zü’r-Rumme dedi ki:
**ومَنْهَل أَعْرى حَياه الحضر**

Ve isimlerden **المُعَرَّى**: üzerine bir âmilin girmediği şeydir; **كالمُبْتَدإ** gibi. Ve şiirden **المُعَرَّى**: **الترْفِيل**’den, **الإذالة**’den ve **الإسْباغ**’dan selâmette olan şeydir. Ve onu işten **عَرَّاهُ**: onu arındırdı ve soydu. Ve denir: Falan bu işten **تَعَرَّى** olmadı; yani kurtulmadı. Ve **المَعاري**: bitirmeyen yerlerdir. Ve el-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **العَرَا** avludur; maksûr; **عَرْوَة** onun müennesi olduğu için elif ile yazılır; dedi ki: Başkası dedi: **العَرَا** saha ve avludur; **عَراً** diye adlandırıldı; çünkü çardaklardan ve çadırlardan **عَرِيَ** (çıplak kaldı). Ve denir: **بِعَراء**’a, **عَرْوَتِه**’ne ve **عَقْوَتِه**’ne indi; yani sahasına ve avlusuna indi; ve yine **بِحَراه**’a indi. Ama **العَراء** (memdûd olarak) yerin boşluğundan genişleyen şeydir. İbn Sîde dedi: O, içinde hiçbir şeyin örtünmediği boş mekândır; ve denildi: o, geniş arazidir. Ve tenzîlde: **فنَبَذْناه بالعَراءِ وهو سَقيمٌ**; onun çoğulu **أَعْراءٌ**’dur. İbn Cinnî dedi: **فَعالاً**’ı **أَفْعالٍ** üzerine kırdılar; sanki ancak **فَعَلاً**’ı kırmış gibidirler; ve benzeri **جَوادٌ** ve **أَجوادٌ**, **عَياءٌ** ve **أَعْياءٌ**. Ve **أَعْرَى**: onda yürüdü
(* “onda yürüdü” sözü: yani çıplak arazi olan yerde yürüdü.)
Ve Ebû Ubeyde dedi: Ona ancak **عَراءٌ** denildi; çünkü onda ağaç yoktur ve onu örten hiçbir şey yoktur. Ve denildi: **العَراء** boş olan yer yüzüdür. Ve şu beyit okundu:
**وَرَفَعْتُ رِجلاً لا أَخافُ عِثارَها،
ونَبَذْتُ بالبَلَدِ العَراء ِثيابي**

Ve Zeccâc dedi: **العَراء** iki vecih üzeredir: maksûr ve memdûd; maksûr olan taraf, memdûd olan boş mekândır. Ve **العَراء**: yerin sırtından düzleşen ve açığa çıkan şeydir. Ve **العَراء**: **الجَهراء**’dır; müennes, gayr-i munsarif. Ve **العَراء**: müzekker, munsarif; ikisi de düz, çorak arazi olup onda ağaç yoktur, dağlar yoktur, tepeler yoktur, kumlar yoktur; ikisi yerin boşluğudur; cemaat **الأعْراء**’dır. Denir: yerin **عَراءَ**’ını ve **الأَعْراية**’yi çiğnedik. İbn Şümeyl dedi: **العَرَا** **العَقْوَة** gibidir; denir: Bizim **بِعَرانا** kimse yoktur; yani bizim **بِعَقْوَتنا** kimse yoktur. Ve hadîste: Medine’yi **يُعْرُوا** etmeyi kerih gördü; bir rivayette: **تَعْرَى**; yani boşalır ve **عَرَاءً** olur; o da boşluktur; böylece onların evleri **العَراء**’da olur. Ve **العَراء**: örtüsünden **أُعْرِيَ** edilen her şeydir. Ve dersin: onu **العَراء**’dan ört. Ve yerin **أَعْراءُ**’ı: onun sırtlarından ve üstlerinden görünen şeydir; onun teki **عَرًى**’dır. Ve şu beyit okundu:
**وبَلَدٍ عارِيةٍ أَعْراؤه**

Ve **العَرَى**: duvardır; ve daha önce, bir şeyden örten her şey **عَرًى** idi. Ve **العِرْو**: taraftır; çoğulu **أَعْراءٌ**’dır. Ve **العَرى** ve **العَراةُ**: yan, taraf, avlu ve sahadır. Ve onun **عَراه**’ında indi; yani onun tarafında. Ve İbn Cinnî’nin okuduğu sözü:
**أو مُجْزَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُه**
(* “**أو مجز عنه**” sözü: asılda böyle; **المحكم**’de: **أو مجن عنه**.)
Şu halde o, “**نَزَل بِعَراهُ**” sözünden **عَرىً**’nın çoğulu olur; ve **عَراءٍ**’ın çoğulu olması da caizdir; ve **عُرْيٍ**’in çoğulu olması da caizdir.

Ve **اعْرَوْرَى**: yerde tek başına yürüdü. Ve ona hurma ağacını **أَعْراه**: ona o yılın meyvesini bağışladı. Ve **العَرِيَّة**: **المُعْراةُ** hurma ağacıdır; Ensârî Süveyd b. es-Sâmit dedi ki:
**ليست بسَنْهاء ولا رُجَّبِيَّة،
ولكن عَرايا في السِّنينَ الجَوائحِ**
Diyor ki: Biz onu insanlara **نُعْرِي** ederiz. Ve **العَرِيَّةُ** ayrıca: hurma satımında pazarlık sırasında **تُعْزَلُ** edilen (ayrılan) şeydir; ve denildi: **العَرِيَّة** üzerinde olan yenmiş bulunan hurma ağacıdır. Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet edildi: “**الخَرْصِ**’ta hafifletin; çünkü malda **العَرِيَّة** ve **الوَصِيَّة** vardır.” Ve başka bir hadîste: **العَريَّة** ve **العرايا** hakkında ruhsat verdi. Ebû Ubeyd dedi: **العَرايا**’nın bir tanesi **عَرِيَّة**’dir; o, sahibinin muhtaç bir adama **يُعْرِيها** ettiği hurma ağacıdır; ve **الإعراءُ**: ona o yılın meyvesini vermesidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bazı Araplar dedi ki: Bizden **مَنْ يُعْرِي** vardır; dedi ki: O, adamın hurmalığı satın alıp sonra bir hurma ağacını yahut iki hurma ağacını istisna etmesidir. Şâfiî dedi: **العرايا** üç türdür: birincisi, adamın bahçe sahibine gelip şöyle demesidir: “Bahçenden belirli hurma ağaçlarının meyvesini, onların **بِخرْصِها**’sı ile hurmadan bana sat”; onu ona satar; hurmayı teslim alır; hurma ağaçlarını ona teslim eder; o da onları yer, satar, kuru hurma yapar ve onlarla dilediğini yapar. Dedi: **العرايا**’nın toplamı, sırf yenmek için ayrılan ve bahçenin meyvesi topluca birinden satıldığı zaman satılanın cümlesi içinde olmayan her şeydir. İkinci صنف: Bahçe sahibine bir topluluk gelir de adamın bir hurma ağacını, iki hurma ağacını ve daha fazlasını, yemesi için **عرِيَّةً** olarak vermesidir; bu, **المِنْحة** manasındadır. Dedi: **للمُعْرَى** için, onun meyvesini satması ve kuru hurma yapması ve onun malında yaptığı gibi onunla yapması vardır; çünkü onu mülk edinmiştir. Üçüncü صنف: Adamın, bahçesinden bir hurma ağacını ve daha fazlasını, meyvesini yemesi, hediye etmesi, kuru hurma yapması ve onda sevdiğini yapması için bir adama **يُعْرِي** etmesidir; ve bahçesinin kalan meyvesini ondan topluca satar; böylece bu, ondan satılandan topluca ayrı kılınmış olur. Başkası dedi: **العَرايا** şudur: zenginin fakire “Bu hurma ağacının yahut hurma ağaçlarının meyvesi senindir; aslı benimdir” demesi. Ve Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, “**العَرايا** hakkında ruhsat verdi” sözünün tefsiri ise: onda ruhsat, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, **المُزابَنة**’den nehiyinden sonra oldu; o da hurma ağaçlarının başlarındaki meyveyi hurma ile satmaktır. Ve **المزابنة** cümlesinden, beş **أَوسُق**’tan aşağı olan **العرايا**’da ruhsat verdi; bu da, senesinin قوت’undan hurma fazla gelen, sonra **الرُّطَب**’a yetişen, elinde **نَقْد** bulunmayan ki onunla **الرُّطَب** satın alsın, ve kendisinin **نخل**’i olmayan ki onun **رُطَبه**’ndan yesin, kimse içindir.

Böylece bahçe sahibine gelir ve ona der ki: “Bana bir hurma ağacının yahut iki yahut üç (hurma ağacının) meyvesini, onun **خِرْصِها**’sı (tahmini miktarı) kadar **التَّمْر** karşılığında sat”; o da ona, o hurma ağaçlarının meyvesi karşılığında hurmayı verir ki, insanlarla birlikte onun **رُطَب**’ından nasiplensin. Bunun üzerine Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **المُزابَنة**’den haram kıldığı şeylerin cümlesinden, beş **أَوْسُق**’tan aşağısında ruhsat verdi; o, zekâtın vacip olduğu miktardan daha azdır. İşte bu, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, **العَرايا** hakkında ruhsatının mânasıdır; çünkü **الرُّطَب**’ın **التَّمْر** ile satımı aslında haramdır; insanların ona ihtiyacı sebebiyle bu miktarı haram kılınmış cümleden çıkardı. el-Ezherî dedi: **العَرِيَّة**’nin, **عَرِيَ يَعْرَى**’dan alınmış olması da caizdir; sanki o, haram kılınmış cümleden **عَرِيَتْ** (soyuldu/çıkarıldı), yani helâl oldu ve ondan çıktı; o hâlde o **عَرِيَّة**’dir; **فعيلة** vezninde, **فاعلة** mânasınadır; ve o, cümleden istisna edilmiş olanın menzilesindedir. el-Ezherî dedi: “Falan, falana bir hurma ağacının meyvesini **أَعْرَى** etti” (verdi) denir; onu ona verir, onun **رُطَب**’ını yer; bunda satış yoktur; ancak bu bir fazl ve iyiliktir. Şemir, Salih b. Ahmed’den, o da babasından rivayet etti; dedi ki: **العَرايا**, kişinin hurmalarından, sadakanın vacip olmadığı şeyi, akrabasına yahut komşusuna **يُعْرِي** etmesidir; yani onu ona hibe etmesidir. Bunun üzerine, **المُعْرِي** için, başındaki bir hurma ağacının meyvesini, onun **خِرْصِها**’sı kadar **التمر** karşılığında satmada ruhsat verildi. Dedi ki: **العَرِيَّة**, **المُزابنَة**’den satımı yasaklanan şeylerin cümlesinden istisna edilmiştir. Ve denildi ki: Onu, kendisine onu **أَعراه** eden kimseden **المُعْرَى** satar; ve denildi ki: Onu başkasına satması ona caizdir. el-Ezherî dedi: **النخلة العَرِيَّة**; hurmaların meyvesini satmaya arz ettiğinde, onlardan bir hurma ağacını **عَرَّيْت** edersin; yani onu pazarlıktan ayırırsın. Çoğulu **العَرايا**’dır; fiili ondan **الإعراء**’dır; o da, o yıl onun meyvesini muhtaç olana yahut muhtaç olmayana vermendir. el-Cevherî dedi: **عَرِيَّة** **فعيلة** vezninde **مفعولة** mânasınadır; ona **الهاء** ancak, o tekil kılındığı için sokulmuştur; böylece **النَّطِيحة** ve **الأكيلة** gibi isimler sayısına girmiştir; onu hurma ağacıyla birlikte getirsen “**نخلة عرِيٌّ**” dersin. Ve dedi ki: **المُزابنة**’den nehyinden sonra **العَرايا**’nın satımına ruhsat vermesi, çünkü belki onun (hurma sahibinin) onun (hibe edilenin) içeri girmesinden eziyet görmesi sebebiyledir; böylece onu ondan hurma ile satın almaya ihtiyaç duyar; bu yüzden ona bunda ruhsat verildi. İnsanlar her yönden **اسْتعْرَى** ettiler; bu, **العَرِيَّة**’dendir: bundan **الرُّطَب** yediler; onu **العَرايا**’dan aldı. Ebû Adnân dedi: el-Bâhilî dedi: Hurmalardan **العَرِية**, yükünü tutmayan, ondan dağılıp dökülen tek başına (ağaç)tır. Ve bana, kendisine ait olarak, şu beyiti okudu:

فلما بَدَتْ تُكْنَى تُضِيعُ مَوَدَّتي،
وتَخْلِطُ بي قوماً لِئاماً جُدُودُها
رَدَدْتُ على تُكْنَى بقية وَصْلِها
رَمِيماً، فأمْسَتْ وَهيَ رثٌّ جديدُها
كما اعْتكرَتْ للاَّقِطِين عَرِيَّةٌ
من النَّخْلِ، يُوطَى كلِّ يومٍ جَريدُها

Dedi ki: Onun **اعْتِكارُها**’sı, onun çokça **حَتّ** edilmesidir; böylece onun köküne hiçbir binek hayvanı gelmez ki, altında yükünden **لُقاط** bulmasın; kenarlarına da gelmez ki, içinde dilediği şeyden **سُقاط** bulmasın. Hadiste: Bir adam, Ca‘fer b. Muhammed’e, Allah ondan razı olsun, karnındaki bir ağrıyı şikâyet etti; o da dedi ki: “Aç karnına, **نَخْل**’den **مُعَرّى** olmayan yedi **تَمَرات** ye.” Sa‘leb dedi: **المُعرَّى** **المُسَمَّد**’dir; aslı **المُعَرَّر**’dir, **العُرَّة**’dendir; **عرر** maddesinde, yerinde zikredilmiştir.

Ve atlardan **العُرْيان**: uzun bacaklı, **المُقَلِّص** attır. İbn Sîde dedi: Ve onda (bu kökte) insanlardan **أَعراءٌ** vardır; yani bir cemaat; onların teki **عِرْوٌ**’dur. Ebû Zeyd dedi: “Bize onların **أَعْراؤُهم**’u geldi”; yani onların uylukları. el-Asma‘î dedi: **الأعراء**, kabilelerin yanında, kendilerinden olmayanlardan inenlerdir; onların teki **عُرْيٌ**’dur. el-Ca‘dî dedi:

وأَمْهَلْت أَهْلَ الدار حتى تَظاهَرُوا
عَليَّ، وقال العُرْيُ مِنْهُمْ فأَهْجَرَا

Ve **عُرِيَ** bir şeye **عَرْواً**: onu sattı, sonra ona karşı ürkeklik duydu. el-Ezherî dedi: “Benim bir malıma **عُريتُ**; **العُرَواء**’yı şiddetlendirmek için” denir; onu sattığında, sonra nefsin onu takip ettiğinde. Ve “Onun hevesi şuna **عُرِيَ** etti”; yani ona özlem duydu. Ebû Vecze dedi:

يُعْرَى هَواكَ إلى أَسْماءَ، واحْتَظَرَتْ
بالنأْيِ والبُخْل فيما كان قَد سَلَفا

Ve **العُرْوة**: aslandır; bununla adama **عُروَة** ismi verilmiştir.

Ve **العُرْيان**: bir adamın adıdır. Ve **أَبو عُرْوَةَ**: bir adamdır; iddia ettiler ki yırtıcıya bağırır, o da ölür; kurdu ve sırtlanı azarlardı, o da yerinde ölürdü; sonra karnı yarılır, kalbinin yerinden kaymış olduğu ve kılıfından çıkmış olduğu bulunurdu. en-Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

وأَزْجُرُ الكاشِحَ العَدُوَّ، إذا اغْـ
ـتابَك، زَجْراً مِنِّي على وَضَمِ
زَجْرَ أَبي عُرْوَةَ السِّباعَ، إذا
أَشْفَقَ أَنْ يَلْتَبِسْنَ بالغَنَمِ

Ve **عُرْوَةُ**: bir isimdir. Ve **عَرْوَى** ve **عَرْوانُ**: iki yerdir. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:

وما ضَرَبٌ بَيْضاءُ يَسْقِي دَبُوبَها
دُفاقٌ ، فعَرْوانُ الكَراثِ، فَضِيمُها؟

Ve el-Ezherî dedi: **عَرْوَى** bir dağın adıdır; aynı şekilde **عَرْوانُ** da. İbn Berrî dedi: Ve **عَرْوَى** bir tümseğin adıdır; ve denildi ki: bir yerdir. el-Ca‘dî dedi:

كَطاوٍ بعَرْوَى أَلْجَأَتْهُ عَشِيَّةٌ،
لها سَبَلٌ فيه قِطارٌ وحاصِبُ

Ve bir başkasına ait olarak şu da okundu:

عُرَيَّةُ ليسَ لها ناصرٌ،
وعَرْوَى التي هَدَمَ الثَّعْلَبُ

Dedi ki: Ali b. Hamza dedi: **عَرْوَى** bir arazinin adıdır. Şair dedi:

يا وَيْحَ ناقتي، التي كَلَّفْتُها
عَرْوَي ، تَصِرُّ وبِارُها وتُنَجِّم

Yani: **النَّجْم**’den kazıp çıkarır; o da bitkiden çıkan şeydir. Dedi ki: el-Muhellabî onu **المَقصور**’da “**عَرَّى**” (رّ şeddeli) diye okuttu; bu yanlıştır; ancak **عَرَّى** bir vadidir. Ve **عَرْوى**: bir plato. Ve **ابنُ عَرْوانَ**: bir dağdır. İbn Herme dedi:

حِلْمُه وازِنٌ بَناتِ شَمامٍ،
وابنَ عَرْوانَ مُكْفَهِرَّ الجَبينِ

Ve **الأُعْرُوانُ**: bir bitkidir; Sîbeveyh onunla örnek verdi; Sîrâfî onu açıkladı. Ve **عروةٍ بن مسعود** hadîsinde: “Vallahi, on yıldan beri **مسعودَ بنَ عَمْروٍ** ile konuşmadım; bu gece onunla konuşacağım.” dedi. Çıktı, ona seslendi; o da dedi ki: “Bu kim?” Dedi ki: “**عُرْوَة**.” Bunun üzerine Mes‘ûd geldi ve şöyle diyordu:

أَطَرَقَتْ عَراهِيَهْ،
أَمْ طَرَقَتْ بِداهِيهْ؟

İbnü’l-Esîr, el-Hattâbî’den nakletti; dedi ki: Bu, müşkil bir harftir; bunun hakkında el-Ezherî’ye yazdım; cevabından, onu Arapların كلامında bulmadığı, ve ona göre doğrusunun **عَتاهِيَهْ** olduğu çıktı; o, gaflet ve şaşkınlıktır; yani: “Düşüncesizce bir gafletle mi geldin, yahut bir şaşkınlıkla mı?” el-Hattâbî dedi: Bunda bir şey belirdi; o da, kelimenin iki isimden mürekkep olmasıdır: biri zahir, biri kinayeli; ve ikisinde bir harfi değiştirmiştir. Aslı ya yer yüzü olan **العَراءِ**’dandır; yahut **العَرا**’dandır (maksûr), o da “yön/nahiyedir”; sanki “Benim **عَرائي**’me” yani “avluma” ziyaretçi ve misafir olarak mı geldin, yoksa sana bir musibet mi isabet etti de imdat isteyerek geldin?” demiştir. **عَراهِيَهْ**’deki birinci **الهاء**, hemzeden بدل edilmiştir; ikincisi ise **هاءُ السَّكْت**tir; harekeyi beyan için artırılmıştır. ez-Zemahşerî dedi: **الزاي** ile olmasını ihtimal eder; **عَزِه يَعْزَهُ**’dan bir masdardır; o da, sevinçte bir maksadı olmadığında **عَزِةٌ** olmasıdır; böylece mânası: “Bir maksat ve ihtiyaç olmaksızın mı geldin, yoksa sana, imdat istemeye muhtaç eden bir musibet mi isabet etti?” olur. İbnü’l-Esîr, **عَرَا** tercümesinde, eşyayı ödünç alıp inkâr eden Mahzûmiyeli kadının hadisini zikretti,

Bu, bizim tertibimizde onun yeri değildir; bu yüzden onu **عَوَر** maddesinde zikrettik.

مقاييس اللغة:
(**عرو/ي**) **العين** ve **الراء** ve illetli harf, iki sahih, birbirinden ayrı asıldır; bunlardan biri sebat, ملازمة ve غشيان’a delâlet eder; diğeri ise boşluk ve ayrılığa delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **عَرَاه** bir iş, onu kapladı ve ona isabet ettiğinde; ve **عَرَاه** soğuk. Ve derler: “**إذا طَلَع السِّماك، فعند ذلك يَعرُوك ما عَناك، من البرد الذي يَغْشاك**”. Ve **عَرَاه** keder ve **اعتراه**. Ve **العُرَوَاء**: hummalıyı tutan bir üşüme.
Ve bu bâbdan **العُروة**: **عُروَة الكُوزِ** ve benzeri; çoğulu **عُرىً**. Ve **عَرّيت** şeyi: ona bir **عروة** edindim. Lebîd dedi:
فخْمةٌ ذَفْراء تُرتَى بالعُرَى *** قُردمانيَّاً وتَركاً كالبَصَلْ
Ve bir başkası dedi: “**والله لو عَرَّيتَ في عِلباوَيَّ ما خضَعْتُ لَكَ**”، yani ikisinde iki **عُرْوَة** yapsaydın. Ancak **عُروَة** diye adlandırıldı; çünkü o tutulur ve parmak ona yapışır.
Ve bu bâbdan **العُروة**: bitkiden, kışın yeşilliği kalan bir ağaçtır; develer ona tutunur, bahar erişinceye kadar; o, **العُرْوة** ve **العُلْقة**’dır. Mühelhil dedi:
قَتَل الملُوكَ وسارَ تحت لوائه  *** شَجر العُرَى وعَراعِرُ الأقوامِ
Ve bazısı dedi: **العُرْوة**: dolaşık ağaç. Ve Ferrâ dedi: ağaçtan **العُروة**:
yaprağı düşmeyen şey. Bütün bunlar bâbın kıyasına döner; çünkü davar ona tutunur da **العُروة** gibi olur ve zikrettiğimiz diğer şeyler.
Ve bazen kıymetli **العِلْق**’a **عُروة** adını verdiler; nasıl ki **عِلْق** diye adlandırılır; ikisindeki kıyas birdir. Ve denir ki: **عُروةَ الإسلام**: onun bakiyesi; onların sözü gibi: falan oğullarının arazisinde **عُروة** vardır, yani ottan bir bakiye. Bu, bence içinde kabalık olan bir sözdür; çünkü İslâm—Allah’a hamdolsun—ebediyen bâkidir; ancak İslâm’ın **عُرَى**’sı, kendileriyle tutunulan şeriatleridir; her şeriat bir **عُروة**’dir. Allah Teâlâ imanın zikri yanında dedi: ﴿فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الوُثْقَى لاَ انْفِصَامَ لَهَا﴾  [البقرة 256].
أما **العَرِيُّ** ise o soğuk rüzgârdır; o **عرِيَّة** de olur. Adlandırıldı; çünkü o **تَعْرو** ve **تَعترِي** eder, yani kaplar. Zü’r-Rumme dedi:
وهَلْ أحْطِبَنَّ القومَ وهي عريَّةٌ   *** أُصولَ ألاءٍ في ثَرىً عَمِدٍ جَعْدِ
Ve derler: “**أَهْلكَ فقد أعْرَيْتَ**”، yani güneş battı ve **عريّاً** esti.
Diğer asla gelince: bir şeyin bir şeyden boş olmasıdır. Bundan **العُرْيان**; ondan denir: bir şeyden **عَرِيَ** etti, **يعرَى**; **عارٍ**’ın çoğulu **عُراة**. Ebû Duvâd dedi:
فبِتنا عُراةً لَدَى مُهْرِنا  *** تُنَزِّع من شَفَتيه الصَّفارا
Yani soyunmuşlar; nasıl ki [denir] işe **تجرّد** etti, onda ciddileştiğinde. Ve derler: o **العُرَواء**’dandır; yani sanki soğuktan titriyorlar. Ve birinciden denir: bu cariyenin **عُرْية**’si ne güzeldir; yani onun **مُعَرَّى**’sı ve ondan soyunduğu şey. Ve onun **عُرْيَة**’si: onun çıplaklığı. Ve denir: **المَعَارِي**: iki el, iki ayak ve yüz; çünkü bu daima açıktır. Ebû Kebîr dedi:
مُتكوِّرينَ على المَعارِي بينَهم  *** ضَربٌ كتَعْطاط المَزَادِ الأثجلِ
Ve denir: atı **اعْرَوْرَيْتُ** ettim; yani ona çıplak bindim; sırtı ile senin aranda bir şey [yoktur]. Ve okudu:
واعْروْروت العُلُطَ العُرْضيَّ تركُضُه  *** أمُّ الفوارس* بالدِّئدادِ والرَّبَعَه
Ve denir: **فرسٌ عُرْيٌ** ve **رجل عُرْيانٌ**.
Ve bu bâbdan: **العَرَاء**: onu örtüsünden **أعْرَيْته** ettiğin her şey. Ve denir: **اسْتُر عن العَرَاءِ**. أما **العَرَى** (maksûr) ise bir şeyden bir şeyi örten şeydir. Dersin: onu duvarın **عَرَى**’sında bıraktık. Bu kelime, birinci bâbdan olmaya elverişlidir.
Ve ikinci bâbdan: kavim, arkadaşlarını **أعْرَى** etti; onu bırakıp ondan gittiklerinde.
Ve bu bâbdan **العَرَاء**: boşluk; ve denir ki o müzekkerdir. Dersin: yerden geniş bir **عَراءٍ**’a vardık. Ve yerin **أعراء**’ı: onun sırtlarından ve çıkıntılarından görünen şey. Ve erkeğin karısına derler: **النَّجِيُّ العُرْيان**; yani o, yatakta onunla çıplak halde fısıldaşır. Dedi:
ليس النجيُّ الذي يأتيك مؤتزِراً  *** مِثْلَ النَّجِيّ الذي يأتيك عُرياناً
Ve uzun bacaklı ata **عُريان** denir; o bâbdandır; murad, bacaklarının soyunmuş, uzun olmasıdır.
أما hurmadan **العَرِية** ve hadiste geldiği üzere onun—salât ve selâm üzerine olsun—“**نهَى عن المُزَابنة ورَخّص في العَرايا**” sözüne gelince: onun kıyası, bu ikinci asılda zikrettiğimizin kıyasıdır; o da bir şeyin bir şeyden boş olmasıdır. Sonra fakihler onun sûretinde ihtilâf ettiler: bir kavim dedi ki o, sahibinin muhtaç bir adama **يُعرِيها** ettiği hurma ağacıdır; bu da ona o yılın meyvesini vermesidir; böylece hurma sahibine, ihtiyacının yeri sebebiyle, o hurma ağacının meyvesini **المُعْرَى**’dan hurma ile satın alması ruhsat kılındı. Bazıları dedi ki: bilakis o, bir adamın, başka bir adamın çok hurmalığı ortasında bir hurma ağacı olmasıdır; hurma ağacının sahibi kendi ağacına girer; belki çok hurmalığın sahibi, onun kendi hurmalığına girişiyle eziyet görürdü; böylece çok hurmalığın sahibine, o hurma ağacının meyvesini, sahibi onu kesmeden önce, kendisine eziyet edilmemesi için hurma ile satın alması ruhsat kılındı.
Ebû Ubeyd dedi: birinci tefsir daha iyidir; çünkü bunda **إعراء** yoktur; ancak o, sahibinin mülkü olan bir hurma ağacıdır; nasıl **عَرِيّة** diye adlandırılır. Bunu açıklayan şey, Ensâr şairinin sözü([24]) :
ليستْ بسَنْهَاءَ ولا رُجبيَّةٍ  *** ولكن عَرَايا في السِّنينَ الجَوائحِ
Ve ondan başka bir hadis: o, **الخُرّاص**’ı gönderdiğinde onlara derdi: “**خفِّفوا في الخَرْص فإنَّ في المال العَرِيَّةَ والوصِيَّة**”.
Asmaî dedi: insanlar her yönde **استَعْرَى** ettiler; yaş hurma yediklerinde. Dedi: o, **العَرايا**’dan alınmıştır.
أما Halîl’e gelince: ondan rivayet olundu; sözünün bir kısmı birinciden, bir kısmı ikincidendir; ancak sözünün bütünü, zikrettiğimize delildir: onun, bâbın geri kalanının kıyası olduğuna ve onun bir şeyin bir şeyden boş olması olduğuna.
Halîl dedi: **النَّخلة العرِيَّة**: satım için meyvesini arz ettiğinde, ondan bir hurma ağacını **عَرَّيتَ** ettiğin, yani pazarlıktan ayırdığın ağaçtır. Çoğulu **العَرايا**; fiili ondan **إعراءٌ**’dır; o da o yılın meyvesinin bir muhtaca verilmesidir.
القاموس المحيط:
Ve **عَراهُ يَعْرُوهُ**: onun iyiliğini talep ederek onu kapladı; **كاعْتَراهُ** gibi. Ve **أعْرَوْا صاحِبَهُمْ**: onu bıraktılar. Ve **العُرَواءُ**—**كالغُلَواءِ**—hummanın üşümesidir; ve onun ilk titremesinde dokunmasıdır. Ve **عُرِيَ**—**كعُنِيَ**—ona isabet etti; ve aslandan: onun hissi; ve güneşin sararması ile gece arası, **ريحٌ عَرِيَّةٌ** estiğinde. Ve **العُرْوَةُ**: kovadan ve testiden tutacak,
ve elbiseden: onun düğmesinin kız kardeşi; **كالعُرْيِ** gibi; ve kırılır (kesrelenir). Ve fercden: dış etinin incelmesi; böylece **البَظْر**’ın altıyla birlikte sağa ve sola meyletmeye başlar; ve **فَرْجٌ مُعَرًّى**. Ve **العِضاه** ve **الحَمْض**’dan bir topluluk: kıtlıkta otlatılan. Ve aslan. Ve dolaşık ağaç: develer onda kışlar; ondan yer; yahut kışın yaprağı düşmeyen şey. Ve maldan kıymetli olan: asil at gibi. Ve beldenin çevreleri.

Ve **رِيحٌ عَرِيَّةٌ** ve **عَرِيٌّ**: soğuk.

Ve **العِرْوُ**, kesre ile: taraf; ve iş ile ilgilenmeyen kimse; çoğulu: **أعْراءٌ**.

Ve **عُرِيَ إلى الشيءِ**, **عُنِيَ** gibi: onu sattı, sonra ona karşı ürkeklik duydu.

Ve **أبو عُرْوَةَ**: Mekke’de bir yer; ve bir adam: aslana bağırırdı, o da ölürdü; sonra karnı yarılırdı da kalbinin yerinden kaymış olduğu bulunurdu.

**النابِغَةُ الجَعْدِيُّ** dedi:
زَجْرَ أبي عُرْوَةَ السِّباعَ إذا ... أشْفَقَ أن يَخْتَلِطْنَ بالغَنَمِ.

Ve **عَرْوَى**, **سَكْرَى** gibi: bir yer adı, ve bir isim, ve bir tepe.

Ve **عَرْوانُ**: bir isim, ve bir yer adı.

Ve **ابنُ عَروانَ**: bir dağ.

Ve **عَرَى المَزادَةَ**: onun için bir **عُرْوَةً** edindi.

Ve **الْأُعْرُوانُ**, damme ile: bir bitki.

Tâcü’l-ʿArûs:
( **وعراه يعروه** ) **عروا** ( onun iyiliğini talep ederek ona geldi ) ve muzâriin zikri, daha önce geçen, ıstılahına muhalefetinin telâfisi içindir ( **كاعتراه** ) ve Sıhâh’ta: **عروت الرجل أعروه عروا**: ona uğradığım ve ona geldiğim zaman, talep eden olarak; o da **معرو** olur; ve falan kimseye misafirler **تعروه** ve **تعتريه**: yani ona gelirler; ve ondan Nâbiga’nın sözü: أتيتك عار يا خلقا ثيابي * على خوف تظن بى الظنون
( **وأعروا صاحبهم تركوه** ) onu yerinde bıraktılar ve ondan gittiler.
( **والعرواء كالغلواء قرة الحمى ومسها في أول رعدتها** ) ve Sıhâh’ta: titremenin ilk tuttuğu zamanda; Râgıb dedi: **العرواء**: çıplaklıktan dolayı arız olan bir titremedir.
( ve ) gerçekten ( **عرى** ) adam ( **كعنى** ) yani faili adlandırılmayan üzere; İbn Sîde dedi: çoğunlukla bu sîga onda kullanılır; o da **معرو** olur.
( ona isabet etti ) ve denildi: **عرته** ve o da **تعروه**; titretici olarak geldi.
( ve ) **العرواء** ( aslandan ) onun hissi; ve ( ayrıca ) ( **ما بين اصفرار الشمس الى الليل إذا هاجت ريح عرية** ) yani soğuk; o, kuzey rüzgârıdır; ve Muhkem’in nassı: **العرواء** güneşin sararmasıdır; onda “**ما بين**” lafzı yoktur.
( ve **العروة** ) damme ile ( kovadan ve kupadan ) ve benzeri bilinir; o ( tutacak )tır.
( ve ) **العروة** ( elbiseden ); ve Muhkem’de: **عروة القميص** ( düğmesinin kardeşi ); ve Muhm’da: düğmesinin girişi.
( **كالعرى** ) **كهدى**; nüshalarda böyledir; bazısında: **كالعرى** yani **كغنى**; doğrusu, Tekmile’nin nassı üzere, damme sonra sükûndur.
( ve kesrelenir ) ve sanki ikisi **عروة**’nin çoğuludur.
( ve ) **العروة** ( ferçten ): dışı et; incelir de bızrın altıyla birlikte sağa ve sola doğru gider; ikisi **عروتان**dır.
( ve **فرج معرى** ) **كمعظم**: eğer böyle ise.
( ve ) denildi: **العروة** ( **العضاو**’dan bir cemaat ) özellikle; insanlar kıtlıkta onu otlatırlar; ve denildi: **العضاء**’ın bakiyesi.
( ve **الحمض** kıtlıkta otlatılır ) ve ağaçtan hiçbir şeye **عروة** denilmez, ancak ona; bununla beraber yazın ağaçtan kalan her şey için türetilir.
( ve ) **العروة** ( aslan ); onunla adama **عروة** adı verildi; Cevherî nakletti.
( ve ) **العروة** ayrıca ( birbirine dolanmış ağaç )tır; ( develer onda kışlar, ondan yerler ); ( ve ) denildi: o ( kışın yaprağı düşmeyen )dir; **الاراك** ve **السدر** gibi; ve denildi: malın bir senesini kifayet eden; ve denildi: yerde sürekli kalan, gitmeyen; çoğulu: **العرى**.
( ve ) mecazdan: **العروة** ( maldan nefis olan )dır; ( asil at gibi ) ve benzeri; ve o aslında, kendisiyle sağlamlaştırılan ve kendisine dayanılan şey içindir.
( ve ) **العروة** ( beldenin çevresi ); denilir: **رعينا عروة مكة** yani onun çevresini; ve **ريح عرية** ve **عرى**: soğuk. Kılâbî dedi: denilir: “Bizim bu akşamımız gerçekten **لعرية**’dir”; Cevherî nakletti.
( ve **العرو** kesre ile: taraf ) çoğulu: **اعراء**; **قدح** ve **اقداح** gibi.
( ve ) ayrıca ( iş ile ilgilenmeyen ); ve Sıhâh’ta: “Ben ondan **عرو**’yum” kesre ile; yani ondan boşum; İbn Sîde dedi: onu **العرى**’dan görüyorum; onun bâbı **الياء**’dır.
( çoğulu: **أعراء** ) ve Tekmile’de: **الاعراء**: kavim; kendilerini ilgilendiren şey, arkadaşlarını ilgilendiren şey değildir.
( ve ) mecazdan: ( **عرى الى الشئ كعنى** ) **عروا** ( onu sattı, sonra ona karşı ürkeklik duydu ); ve denilir: “Benim bir malıma **عريت**; en şiddetli **العرواء**”; onu sattığım, sonra nefsimin onu takip ettiği zaman.
( ve **أبو عروة** Mekke’de bir yer; ve ) ayrıca ( bir adam ): zannettiler ki ( aslana bağırırdı ); Muhkem’de: yırtıcı hayvana; Esâs’ta: kurda; ( o da ölürdü; karnı yarılırdı da kalbinin yerinden kaymış olduğu bulunurdu ); İbn Sîde ve Zemahşerî nakletti; sonuncunun nassı: “Onlar onun kalbini yararlardı da onu kılıfından çıkmış bulurlardı.” Ve dedi: ( **قال النابغة الجعدى زجر ابى عروة السباع إذا * أشفق أن يختلطن** ) ve Muhkem’de: **يلتبسن** ( **بالغنم** ). Şeyhimiz dedi: Bazısı Ebû ʿUrve hadisi üzerine şunu yazdı: “Sanki güvenilir birinin rivayet etmediği bir haberdir; insanlar içinde onu hiç kimse kabul etmez.”
Lâkin kralları tarihleyenlerden bazısı zikretti: Bir aslan, içinde **الامين** bulunan bir eve daldı; o sırada halifeydi ve yanında silah yoktu; aslan geçince **الامين** kuyruğunu yakaladı ve onu bir silkme ile silkti; aslan onunla çömeldi ve yerinde öldü; **الامين**’in parmak uçları ekleminden kaydı; hekim getirildi; onları yerine koydu ve uzun bir haberde onu tedavi etti; bitti. Ve Bedr el-Karâfî bu beyit yanında yazdı: “Beyitte zikredilene delâlet yoktur.” Dedim: O, en küçük bir teemmülle reddedilir; bu, salkıma ulaşmamış kimsenin sözüdür.
( **وعروى كسكرى ع** ) Nasr dedi: o, Ebû Bekr b. Kilâb’ın suyudur; ve denildi: Kilâb oğlu Abdullah oğlu Rebîʿa diyarında bir dağdır; ve denildi: Hasʿam diyarında bir dağdır.
( ve ) **عروى** ( bir isim; ve ) ayrıca ( bir tepe ); Nasr’dan: **بشمام**.
( ve **عروان** bir isim; ve ) ayrıca ( bir yer adı ); ve denildi: bir dağdır.
( ve **ابن عروان** bir dağ ) başka.
( ve **عرى المزادة اتخذ لها عروة** ): nüshalarda böyle ضبط edilmiştir: **عرى** şeddeli; yahut **عرا** hafif; Muhkem’in nassı böyledir; Tekmile’de: **عر المزادة** yani onun için bir **عروة** edindi.
( ve **الا عروان** damme ile: bir bitki ).
* Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **عراه الامر يعروه**: ona geldi ve ona isabet etti; ve **اعتراه خبله**; ve ayrıca: **قصد عراه** yani onun tarafını. Ve **أعرى** adam: hummaya tutuldu. Ve soğuk bir gece: **عرية**. Ve “Biz **أعرينا**”: bize o isabet etti. Ve denildi: akşam soğuğuna ulaştık. Ve onların sözlerindendir: “Helâk oldun; gerçekten **أعريت**”: yani güneş battı ve soğudu. Ve **عراه البرد**: soğuk ona isabet etti. Ve **عرا القميص** ve **أعراه**: ona **عرى** yaptı. Ve **العروة الوثقى**: “**لا اله الا الله**” sözü; ve o mesel üzeredir. Ve **العروة**’nin aslı ağaçtandır: yerde kalıcı kökü olan; **النصى** ve **العرفج** ve **الخلة** ve **الحمض** cinsleri gibi; insanlar kuraklığa düşerse **العروة** davarı korur; Allah onu, dinden kendisiyle tutunulan şeye misal kıldı: “**فقد استمسك بالعروة الوثقى**” sözünde. Ve **عرى هواه الى كذا كعنى**: yani ona özlem duydu. Ve **عروة الصعاليك**: onların direği. Ve bilinen bir adamın adıdır. Cevherî, Hakem b. ʿAbdel için şu beyti rivayet etti; ben **عروة الخلائق**’i bulmadım: الا الدين لما اعتبرت والحسبا
Ve **العرى كهدى**: kendilerinden faydalanılan bir kavim; yazın kalan o ağaca benzetme olarak. Cevherî, Mühelhil için şu beyti rivayet etti: خلع الملوك وسار تحت لوائه * شجر العرى وعراعر الاقوام
Onunla insanlardan soyluları benzettiler. Ve **العرو** kesre ile: insanlardan bir cemaat; denilir: “Orada insanlardan **اعراء** vardır.” Ve **عروة بن الاشيم**: zikrin uzunluğuyla meşhur bir adamdı. Ve onların “**عراوى**” diye **العروة**’nin cemʿi hakkında sözleri: avâmîdir. Ve **العرى**: yüklerin ve bineklerin **عرى**’si; ve ondan hadis: “**لا تشد العرى الا الى ثلاث مساجد**”. Ve **عرى الرجل كعنى**: korku titremesi ona isabet etti. Ve **أعراه صديقه**: ondan uzaklaştı ve onu desteklemedi; İbnü’l-Kattâʿ’dan ve Cevherî’den. Ve denilir: **عرية النخل**: **فعيلة** vezninde, **مفعولة** manasında; **عراه يعروه**’dan: onu kastettiği zaman; ve ondan sonra gelende gelecektir. Ve **عرا يعرو**: talep etti; ve ondan Lebîd’in sözü; Cevherî onu rivayet etti: والنيب ان تعرمنى رمة خلقا * بعد الممات فانى كنت أتئز
Ve gerdanlığın halkasına **عروة** denilir. Ve “Onun **بعروته** indi”: yani avlusuna. Ve **أرض عروة**: verimli.
