# عرو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عرو

: ( و *!عَراهُ *!يَعْرُوهُ ) عَرْواً : ( غَشِيَهُ طالباً مَعْروفَهُ . ) وذِكْرُ المُضارِعِ مُسْتدركٌ لما مَرَّ من مُخالَفَتِه لاصْطِلاحِه ؛ ( *!كاعْتَراهُ .
( وفي الصِّحاحِ : *!عَرَوْتُ الرَّجُلَ *!أَعْرُوهُ *!عَرْواً : إذا أَلْمَمْتَ به وأَتَيْته طالباً ، فهو *!مَعْرُوٌّ .
وفلانٌ *!تَعْرُوهُ الأَضْيافَ *!وتَعْتَرِيهِ : أَي تَغْشاهُ ؛ ومنه قولُ النابغَةِ :
أَتَيتُكَ *!عارِياً خَلَقاً ثِيابيعلى خَوْفٍ تُظَنُّ بي الظُّنونُ ( *!وأَعْرَوْا صاحِبَهُم : تَرَكُوهُ ) في مكانِهِ وذَهَبُوا عنه .

( *!والعُرَواءُ ، كالغُلَواءِ : قِرَّةُ الحُمَّى ومَسُّها في أَوَّلِ رِعْدَتِها ؛ ) وفي الصِّحاح : في أَوَّلِ ما تأْخُذُ بالرّعْدَةِ .
وقالَ الَّراغبُ : *!العُرَواءُ رِعْدَةٌ تَعْتَرضُ مِن العري .
( و ) قد ( *!عُرِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كعُنِيَ ، ) أي على ما لم يُسَمَّ فاعِلُه .
قال ابنُ سِيده : وأَكْثَرُ ما يُسْتَعْمَلُ فيه هذه الصِّيغَة فهو *!مَعْرُوٌّ ؛ ( أَصابَتْه ؛ ) وقيلَ : *!عَرَتْه ، وهي *!تَعْرُوه : جاءَتْ بنافِض . *!والعُرَوَاءُ ( من الأسد :حسه) وأيضا
( ما بين اصْفِرارِ الشَمْسِ إلى الَّليلِ : إذا هَاحَتْ رِيحٌ *!عَريَّةٌ ، أي : باردة وهي : ريحُ الشّمال . ونص المحكم : العُرَواءُ اصْفِرارُ الشَّمس ، وليس فيه لفظة : ما بين .
( *!والعُرْوَةُ ، ) بالضمِّ ، ( مِن الدَّلْوِ والكُوزِ ) ونحْوِه : مَعْروفَةٌ ، وهي ( المَقْبِضُ .
( و ) *!العُرْوَةُ ( من الثَّوْبِ ، ) وفي المُحْكم : *!وعُرْوَةُ القَمِيصِ ، ( أُخْتُ زِرِّهِ ، ) وفي المُحْكم : مَدْخَلُ زِرِّه .
( *!كالعُرَى ) كهُدًى ، هكذا في النُّسخِ وفي بعضِها : *!كالعَرِيِّ أي كغَنِيَ ، والصَّوابُ بضمَ فسكونٍ كما هو نَصُّ التَّكْمِلَةِ ، ( ويُكْسَرُ ، ) وكأَنَّهما جَمْعُ *!عُرْوَةٍ .
( و ) *!العُرْوَةُ ( من الفَرْجِ : لَحْمُ ظاهِرِهِ يَدِقُّ فيأْخُذُ يَمْنَةً ويَسْرَةً مع أَسْفَلِ البَظْرِ ، ) وهُما *!عُرْوتانِ .
( وفَرْجٌ *!مُعَرًّى ؛ ) كمعَظَّمٍ ، إذا كانَ كَذلكَ .
( و ) قيلَ : العُرْوَةُ ( الجماعَةُ مِن العِضاهِ ) خاصَّةً يَرْعَاهَا الناسُ إذا أَجْدَبُوا .
وقيلَ : بَقِيَّةُ العِضاهِ ( والحَمْضِ يُرْعَى في الجَدْبِ ، ) ولا يقالُ لشيءٍ من الشَّجَرِ عُرْوَةٌ

إلا لها ، غَيْرَ أنَّه يُشْتَقُّ لكلِّ ما بَقِيَ مِن الشَّجَرِ في الصَّيْفِ .
( و ) *!العُرْوَةُ : ( الأَسَدُ ؛ ) وبه سُمِّي الرَّجُل عُرْوَةً ، نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) العُرْوَةُ أَيْضاً : ( الشَّجَرُ المُلْتَفُّ ) الذي ( تَشْتُو فيه الإِبِلُ فتأْكُلُ منه ؛ و قيلَ : هو ( ما لا يَسْقُطُ وَرَقُه في الشِّتاءِ ) كالأرَاكِ والسِّدْرِ ؛ وقيلَ : هو ما يَكْفي المالَ سَنَتَه ، وقيلَ : الذي لا يزالُ باقِياً في الأرضِ لا يَذْهَبُ والجَمْعُ العُرَى .
( و ) مِن المجازِ : العُرْوَةُ : ( النَّفِيسُ مِن المالِ ، كالفَرَسِ الكَرِيمِ ) ونحوِهِ ، وهو في الأصْلِ لمَا يُوثَقُ بهِ ويُعَوَّلُ عليه .
( و ) العُرْوَةُ ( حَوَالِي البَلَدِ ) يُقالُ : رَعَيْنا عُرْوَةَ مكَّةَ ، أي ما حَوْلَها .
( ورِيحٌ عَرِيَّةٌ *!وعَرِيٌّ : بارِدَةٌ .
( قال الكلابي : يقالُ إنَّ عَشِيَّتَنا هذه *!لعَرِيَّة ؛ نَقلَهُ الجوهرِيُّ .
( *!والعِرْوُ ، بالكسْرِ : النَّاحِيَةُ ؛ ) جَمْعُه *!أعْراءٌ كقِدْحٍ وأَقْداحٍ .
( و ) أَيضاً : ( مَنْ لا يَهْتَمُّ بالأمْرِ .
( وفي الصِّحاحِ : وأَنا *!عِرْوٌ منه ، بالكسْرِ : أَي خِلْوٌ منه .
قالَ ابنُ سِيدَه : وأُراهُ من العُرْي ، فبابُه الياءُ ، ( ج *!أعْراءٌ .
( وفي التكملةِ : *!الأعْراءُ القَوْمُ الذين لا يُهِمُّهُم ما يُهِمُّ أصْحابَهم .
( و ) من المجازِ : ( عُرِيَ إلى الشَّيءِ ، كعُنِيَ ، ) *!عَرْواً : ( باعَهُ ثم اسْتَوْحَشَ إليه .
( ويقالُ : *!عُرِيتُ إلى مالٍ لي أَشَدَّ *!العُرَواءِ : إذا بِعْته ثم تَبِعَتْه نَفْسُك .
( وأَبو عُرْوَةَ : ة بمكَّة .
( و ) أَيْضاً : ( رجلٌ ) زَعَمُوا ( كانَ يَصِيحُ بالأَسدِ ، ) وفي المُحْكم : بالسَّبُعِ ؛ وفي الأساسِ : بالذئْبِ ؛

( فيَموتُ فيُشَقُّ بَطْنُه فيُوجَدُ قَلْبُه قد زَالَ عن موضِعِه ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه والزَّمخشرِيُّ ؛ ونصُّ الأَخيرِ : وكانوا يَشُقُّونَ عن فُؤادِهِ فيَجِدُونَه خَرَجَ من غِشائِهِ .
وقالَ : ( قالَ النَّابغةُ الجَعْدِيُّ :
( زَجْرَ أبي عُرْوَةَ السّباع إذا ( أَشفَقَ أن يَخْتَلِطْنَ بالغَنَمِوفي المُحْكم : يَلْتَبِسْنَ .
قالَ شيْخُنا : كَتَبَ بعضٌ على حديثِ أَبي عُرْوَةَ ما نَصّه :
كأَنَّه خَبَرٌ لم يَرْوِه ثِقَةٌ وليسَ يقْبَلُه في الناسِ مِن أَحَدِلكن ذَكَرَ بعضُ مَنْ أَرَّخَ المُلُوكَ : أنَّ أَسداً اقْتَحَمَ بَيْتاً فيهِ الأَمِينِ ، وهو إذ ذاكَ خَلِيفَة ، وكان لا سِلاحَ معه ، فلمَّا تَجاوَزَ الأَسَد قَبَضَ الأَمِينُ ذَنَبَه ونَثَرَهُ نَثْرَةً أَفْعَى لها الأَسَد فماتَ مَكانَه ، وزَاغَتْ أَنامِلُ الأَمِينِ مِن مَفْصِلِها فأحْضَرَ الطَّبِيبِ فأَعادَها وعَالَجَها ، في خبَرٍ طَويلٍ ، انتَهَى .
وكَتَبَ البَدْرُ القرافي عندَ هذا البَيْت : ولا دَلالَةَ في البَيْتِ على ما ذكرَ .
قُلْت : وهو مَدْفُوعٌ بأَدْنى تَأَمّل ، وهذا كَلامُ مَنْ لم يَصِلْ إلى العُنْقُودِ .
( *!وعَرْوَى ، كسَكْرَى : ع ؛ ) قالَ نَصْر : هو ماءٌ لأبي بَكْرِ بنِ كِلابٍ ؛ وقيلَ ؛ جَبَلٌ في دِيارِ ربيعَةَ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ كِلابٍ ؛ وقيلَ : جَبَلٌ في دِيارِ خَثْعَم .
( و ) *!عَرْوَى : ( اسْمٌ .
( و ) أَيْضاً : ( هَضْبَةٌ ) بشَمّامٍ ؛ عن نَصْر .
( *!وعَرْوانُ : اسْمٌ .
( و ) أَيْضاً : ( ع ؛ ) وقيل : جَبَلٌ .
( وابنُ *!عَرْوانَ : جَبَلٌ ) آخَرُ .

( *!وعَرَّى المَزادَةَ : اتَّخَذَ لها عُرْوَةً ؛ ) هكذا هو مَضْبوطٌ في النسخِ *!عَرَّى بالتَّشْدِيدِ ، أَو عَرَا بالتَّخْفِيفِ كما هو نَصُّ المُحْكم .
وفي التّكْملةِ : عرِّ المَزادَةَ : أَي اتَّخِذْ لها عُرْوَةً .
( *!والأُعْرُوانُ ، بالضَّمِّ : نَبْتٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!عَراهُ الأَمْرُ *!يَعْرُوه : غَشِيَهُ وأَصابَهُ .
*!واعْتَراهُ : خَبلَهُ .
وأَيْضاً : قَصَدَ عَراهُ أَي ناحِيَتَه .
*!وأَعْرَى الرَّجُل : إذا حُمَّ .
ولَيْلةٌ *!عَرِيَّةٌ : بارِدَةٌ .
*!وأَعْرَيْنا : أَصابَنَا ذلكَ ؛ وقيلَ : بَلَغنا بَرْدَ العَشِيّ .
ومِن كَلامِهم : أَهْلَكَ فقَدْ *!أَعْرَيْتَ ، أَي غابَتِ الشَّمْس وبَرَدَتْ .
*!وعَراهُ البَرْدُ : أَصابَهُ .
*!وعَراَّ القَمِيصَ *!وأَعْراهُ : جَعَلَ له *!عُرًى .
*!والعُرْوَةُ الوُثْقَى : قولُ لا إله إلاَّ اللَّه ؛ وهو على المَثَلِ .
وأَصْلُ العُرْوَةِ مِن الشَّجَرِ : ما لَهُ أَصْلٌ باقٍ في الأرْضِ كالنَّصِيِّ والعَرْفَج وأَجْناسِ الخُلَّة والحَمْضِ ، فإذا أَمْحَلَ الناسُ عَصَمت العُرْوَةُ الماشِيَةُ ؛ ضَرَبَها اللَّهُ مَثَلاً لمَا يُعْتَصَم بهِ مِن الدِّين فِي قوْلِهِ ؛ ﴿فقد اسْتَمْسَكَ *!بالعُرْوَةِ الوُثْقَى﴾ .
*!وعُرِيَ هَواهُ إلى كذا ، كعُنِيَ : أَي حَنَّ إليه .
*!وعُرْوَةُ الصَّعالِيك : عِمادُهُم ؛ واسْمُ رجُلٍ مَعْروفٍ ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ للحَكَم بنِ عَبْدلٍ :
ولمْ أَجِدْ عُرْوَةَ الخَلائِقِ إلاَّالدِّين لمَّااعْتَبَرَتُ والحَسَبا *!والعُرَى ، كهُدًى : قوْمٌ يُنْتَفَع بهم

تَشْبيهاً بذلكَ الشَّجَر الذي يَبْقى ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لمُهَلْهل :
خَلَع المُلوكَ وسارَ تحتَ لِوائِه شجرُ *!العُرَى وعُراعِرُ الأَقْوامِشَبَّهوا بها النّبْل مِن الناسِ .
*!والعِرْوُ ، بالكسْر : الجماعَةُ مِن النَّاسِ ؛ يقالُ : بها *!أعْراءٌ مِن الناسِ .
وعُرْوَةُ بنُ الأَشْيَم : رجُلٌ كانَ مَشْهوراً بطُولِ الذَّكَر .
وقوْلُهم في جَمْعِ العُرْوَةِ عَرَاوِي عامِّيَّةَ .
والعُرَى : عُرَى الأحْمالِ والرَّواحِلِ ؛ ومنه الحديثُ : ( لا تُشَدُّ العُرَى إلاَّ إلى ثلاثِ مَساجِد ) .
*!وعُرِيَ الرَّجُلُ ، كعُنِيَ : أَصابَتْه رِعْدَةُ الخَوْفِ .
*!وأعْراهُ صَدِيقُه : تَباعَدَ منه ولم يَنْصِرْه ؛ عن ابنِ القطَّاعِ والجوهريّ .
ويقالُ : *!عَرِيَّةُ النَّخْلِ فَعِيلَة بمعْنَى مَفْعولةٍ مِن *!عَراهُ *!يَعْرُوهُ إذا قَصَدَه ، وسَيَأْتِي في الذي يَلِيه .
*!وعَرا *!يَعْرُو : طَلَبَ ؛ ومنه قولُ لَبيدٍ أَنْشَدَه الجوهري .
والنّيبُ إنْ *!تُعْرَ منِّي رِمَّةً خَلَقاً بَعْدَ المَماتِ فإني كُنْتُ أَتَّئِزُويقالُ لطَوْقِ القِلادةِ عُرْوَةٌ ونزلَ *!بعرْوَتِه : أَي ساحَتِه .
وأَرْضٌ عرْوَةٌ : خَصِيَبَةٌ .

### Türkçe

: ( و **عَراهُ** **يَعْرُوهُ** ) **عَرْواً** : ( Onu, iyiliğini talep ederek kapladı/üzerine geldi. ) Ve muzârinin zikri, daha önce geçen, onun ıstılahına muhalefetinden dolayı, telâfi edici bir ilâvedir; ( **كاعْتَراهُ**.

( Ve **الصِّحاح**’ta: **عَرَوْتُ الرَّجُلَ** **أَعْرُوهُ** **عَرْواً** : ona uğradığın ve onu talep ederek geldiğin zaman; o hâlde o **مَعْرُوٌّ**’dur.
Ve falan kimseye misafirler **تَعْرُوهُ** ve **تَعْتَرِيهِ** : yani onu kaplar/üzerine gelir; bundan Nâbiga’nın sözü:
Sana, yıpranmış, çıplak olarak geldim; bir korku üzere; benim hakkımda zanlar zannedilir.
( Ve **أَعْرَوْا** arkadaşlarını: onu yerinde bıraktılar ) ve ondan gittiler.

( Ve **العُرَواءُ** , **الغُلَواءِ** gibi: hummanın üşümesi ve onun, ilk titremesinde dokunmasıdır; ) ve **الصِّحاح**’ta: titremeyle ilk tuttuğu vakitte.
Ve Râgıb dedi: **العُرَواءُ** çıplaklıktan arız olan bir titremedir.
( Ve ) gerçekten ( **عُرِيَ** ) adam, ( **عُنِيَ** gibi, ) yani faili adlandırılmamış üzere.
İbn Sîde dedi: Ve en çok onda bu sîga kullanılır; o hâlde o **مَعْرُوٌّ**’dur; ( ona isabet etti; ) ve denildi: **عَرَتْه** ve o **تَعْرُوه**: titretici ile geldi. **والعُرَوَاءُ** ( aslandan: onun hissi ) ve ayrıca
( güneşin sararması ile gece arası: eğer **عَريَّةٌ** bir rüzgâr esti ise, yani: soğuk; ve o: kuzey rüzgârıdır. Ve **المحكم**’in nassı: **العُرَواءُ** güneşin sararmasıdır; onda “arası” lafzı yoktur.
( **والعُرْوَةُ** , ) zamme ile, ( kovadan ve testiden ) ve benzerinden: bilinen bir şeydir; ve o ( kulptur/tutamaktır ).
( Ve ) **العُرْوَةُ** ( elbiseden, ) ve **المحكم**’de: **وعُرْوَةُ القَمِيصِ** , ( düğmesinin kız kardeşi, ) ve **المحكم**’de: düğmesinin girdiği yerdir.
( **كالعُرَى** ) **هُدًى** gibi; nüshalarda böyledir; bazısında: **كالعَرِيِّ** yani **غَنِيَ** gibi; doğru olan, **التَّكْمِلَة**’nin nassı üzere, zamme sonra sükûndur; ( ve kesrelenir, ) sanki ikisi de **عُرْوَةٍ**’nin cem‘idir.
( Ve ) **العُرْوَةُ** ( ferçten: dış etinin eti incelir de, bızrın altıyla birlikte sağa ve sola doğru almaya başlar, ) ve ikisi **عُرْوتانِ**’dır.
( Ve ferç **مُعَرًّى**; ) **معَظَّمٍ** gibi; eğer öyle ise.
( Ve ) denildi: **العُرْوَةُ** ( **العِضاهِ**’dan bir topluluk ) özellikle; insanlar kıtlığa düştüklerinde onu otlatırlar.
Ve denildi: **العِضاهِ**’ın bakiyesi ( ve kıtlıkta otlatılan **الحَمْضِ** ); ve ağaçtan hiçbir şeye **عُرْوَةٌ** denilmez

ancak ona; şu var ki, yazın ağaçtan baki kalan her şey için türetilir.
( Ve ) **العُرْوَةُ** : ( aslan; ) ve bununla adama **عُرْوَةً** adı verildi; onu Cevherî nakletti.
( Ve ) **العُرْوَةُ** ayrıca: ( birbirine dolanmış ağaç ) ki ( develer onda kışlar da ondan yer; ve denildi: o ( kışın yaprağı düşmeyen şeydir ) **الأرَاكِ** ve **السِّدْرِ** gibi; ve denildi: o, mala senesini kifayet eden şeydir; ve denildi: o, yerde baki kalıp gitmeyen şeydir; cem‘i **العُرَى**’dır.
( Ve ) mecazdan: **العُرْوَةُ** : ( maldan nefis olan, asil at gibi ) ve benzeri; ve o aslında, kendisiyle sağlam bağ kurulan ve kendisine dayanılan şey içindir.
( Ve ) **العُرْوَةُ** ( beldenin çevreleri ) denir ki: Mekke’nin **عُرْوَةَ**sını otlattık; yani onun çevresini.
( Ve **عَرِيَّةٌ** bir rüzgâr ve **عَرِيٌّ**: soğuk.
( Kelâbî dedi: denir ki: bizim bu akşamımız gerçekten **لعَرِيَّة**; Cevherî onu nakletti.
( **والعِرْوُ** , kesre ile: taraf/yan; ) cem‘i **أعْراءٌ**’dır; **قِدْحٍ** ve **أَقْداحٍ** gibi.
( Ve ) ayrıca: ( iş ile ilgilenmeyen kimse.
( Ve **الصِّحاح**’ta: ve ben ondan **عِرْوٌ**um, kesre ile: yani ondan boş/uzakım.
İbn Sîde dedi: Ve onu çıplaklıktan görüyorum; böylece babı yâ’dır; ( c: **أعْراءٌ** ).
( Ve **التكملة**’de: **الأعْراءُ** arkadaşlarını ilgilendiren şeyin kendilerini ilgilendirmediği kavimdir.
( Ve ) mecazdan: ( **عُرِيَ** şeye, **عُنِيَ** gibi, ) **عَرْواً**: ( onu sattı, sonra ona karşı ürkeklik/yalnızlık duydu.
( Ve denilir: **عُرِيتُ** bana ait bir mala, **أَشَدَّ** **العُرَواءِ**: onu sattığımda sonra nefsin onu takip ettiğinde.
( Ve **أَبو عُرْوَةَ**: Mekke’de bir …ة.
( Ve ) ayrıca: ( bir adam ) zannettiler ki ( aslana bağırırdı, ) ve **المحكم**’de: yırtıcı hayvana; ve **الأساس**’ta: kurda;

( sonra ölür; karnı yarılır da kalbinin yerinden kaymış olduğu bulunur; ) onu İbn Sîde ve Zemahşerî nakletti; sonuncunun nassı: ve onun göğsünü yararlardı da onu, kılıfından çıkmış bulurlardı.
Ve dedi: ( Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
( Ebu **عُرْوَةَ**’nın yırtıcıları azarlaması; eğer ( koyunla karışmalarından korktuğunda.
Ve **المحكم**’de: karıştıklarında.
Şeyhimiz dedi: Bazısı Ebu **عُرْوَةَ** hadisi üzerine, nassı şu olanı yazdı:
Sanki o, güvenilir birinin rivayet etmediği bir haberdir; ve insanlardan hiç kimseden onu kabul etmez.
Lakin kralları tarihleyenlerden bazısı zikretti: bir aslan, içinde Emîn’in bulunduğu bir eve daldı; o vakit o halifeydi; yanında silah yoktu; aslan geçince Emîn kuyruğunu yakaladı ve onu bir savuruş savurdu; aslan ona karşı yılan kesildi de yerinde öldü; Emîn’in parmakları ekleminden kaydı; tabibi getirdi de onları yerine koydu ve tedavi etti; uzun bir haberde; bitti.
Ve Bedr el-Karâfî bu beyit yanında yazdı: beyitte zikredilene dair bir delâlet yoktur.
Dedim: ve o, en küçük bir teemmülle defedilmiştir; ve bu, salkıma ulaşmamış kimsenin sözüdür.
( **وعَرْوَى** , **سَكْرَى** gibi: ع; ) Nasr dedi: o, Ebû Bekr b. Kilâb’ın bir suyudur; ve denildi: Kilâb b. Abdullah b. Kilâb’ın diyarında bir dağdır; ve denildi: Has‘am diyarında bir dağdır.
( Ve ) **عَرْوَى**: ( bir isim.
( Ve ) ayrıca: ( bir plato ) Şemmâm’da; Nasr’dan.
( **وعَرْوانُ**: bir isim.
( Ve ) ayrıca: ( ع; ) ve denildi: bir dağ.
( Ve İbn **عَرْوانَ**: başka bir dağdır ).

( **وعَرَّى المَزادَةَ** : Ona bir **عُرْوَةً** edindi; ) nüshalarda böyle ضبط edilmiştir: şeddeli **عَرَّى**; yahut **المُحْكم**’in nassı olduğu üzere hafifletmeyle **عَرَا**.

**التّكْملة**’de: **عرِّ المَزادَةَ**: yani ona bir **عُرْوَةً** edin.

( **والأُعْرُوانُ** , zamme ile: bir bitkidir.

Ona istidrâk olunanlardandır:

**عَراهُ الأَمْرُ** **يَعْرُوه**: onu kapladı ve ona isabet etti.

**واعْتَراهُ**: onu bozdu.

Ve ayrıca: **قَصَدَ عَراهُ** yani onun tarafını.

**وأَعْرَى الرَّجُل**: hummaya tutulduğu zaman.

**ولَيْلةٌ عَرِيَّةٌ**: soğuk.

**وأَعْرَيْنا**: bize o isabet etti; ve denildi ki: akşamın soğuğuna ulaştık.

Onların sözlerindendir: Helâk etti; artık **أَعْرَيْتَ**, yani güneş battı ve soğudu.

**وعَراهُ البَرْدُ**: ona isabet etti.

**وعَراَّ القَمِيصَ** **وأَعْراهُ**: ona **عُرًى** yaptı.

**والعُرْوَةُ الوُثْقَى**: “لا إله إلاَّ اللَّه” sözüdür; bu, mesel üzerinedir.

Ağaçtan **العُرْوَةِ**’nin aslı: yerde kalıcı bir kökü olan şeydir; **النَّصِيِّ** ve **العَرْفَج** ve **الخُلَّة** ve **الحَمْضِ** cinsleri gibi. İnsanlar kıtlığa düştüğünde **العُرْوَةُ** davarı korur; Allah onu, din’den kendisiyle tutunulan şeye misal kılmıştır, şu kavlinde: ﴿فقد اسْتَمْسَكَ **بالعُرْوَةِ الوُثْقَى**﴾.

**وعُرِيَ هَواهُ** إلى كذا, **كعُنِيَ**: yani ona özlem duydu.

**وعُرْوَةُ الصَّعالِيك**: onların direğidir; ve meşhur bir adamın adıdır; Cevherî, **الحَكَم بنِ عَبْدلٍ**’den rivayetle inşâd etti:

ولمْ أَجِدْ عُرْوَةَ الخَلائِقِ إلاَّالدِّين لمَّااعْتَبَرَتُ والحَسَبا

**والعُرَى** , **كهُدًى**: kendilerinden faydalanılan bir kavimdir;

böyle kalan o ağaca benzetme olarak. Ve Cevherî, **مُهَلْهل**’den inşâd etti:

خَلَع المُلوكَ وسارَ تحتَ لِوائِه شجرُ **العُرَى** وعُراعِرُ الأَقْوامِ

Onunla insanlardan soyluları benzettiler.

**والعِرْوُ** , kesre ile: insanlardan topluluk; denilir ki: onda insanlardan **أعْراءٌ** vardır.

**وعُرْوَةُ بنُ الأَشْيَم**: erkeklik uzvu uzunluğu ile meşhur olmuş bir adamdır.

Onların, **العُرْوَةِ**’nin cem‘inde söyledikleri **عَرَاوِي** avâmîdir.

**والعُرَى**: yüklerin ve bineklerin **عُرَى**’larıdır; ondan hadis: ( لا تُشَدُّ العُرَى إلاَّ إلى ثلاثِ مَساجِد ).

**وعُرِيَ الرَّجُلُ** , **كعُنِيَ**: korku titremesi ona isabet etti.

**وأعْراهُ صَدِيقُه**: ondan uzaklaştı ve ona yardım etmedi; İbnü’l-Kattâ‘ ve Cevherî’den.

Ve denilir ki: **عَرِيَّةُ النَّخْلِ** “فَعِيلَة”dir; **عَراهُ** **يَعْرُوهُ** “ona yöneldi” mânasında “مَفْعولة” mânasınadır; ardından gelen yerde gelecektir.

**وعَرا** **يَعْرُو**: talep etti; ondan Lebîd’in sözü; Cevherî onu inşâd etti:

والنّيبُ إنْ **تُعْرَ** منِّي رِمَّةً خَلَقاً بَعْدَ المَماتِ فإني كُنْتُ أَتَّئِزُ

Ve gerdanlığın halkasına **عُرْوَةٌ** denilir; ve **بعرْوَتِه** indi: yani onun sahasına.

**وأَرْضٌ عرْوَةٌ**: verimli.
