# عري — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: عري

ع ر ي
امرأة حسنة المعرّى والعرية كالمجرّد والجردة وما أحسن معاريها وهي وجهها ويداها ورجلاها‏.‏
وركبت الفرس عرياً وركبنا الخيل أعراءً‏.‏
وتقول‏:‏ رأيت عرياً تحت عريانٍ‏.‏
قال المخبّل السعديّ‏:‏ وساقطة كور الخمار حييّة على ظهر عريٍ زلّ عنها جلالها كور الخمار تمييز غريب وقالوا من العري‏:‏ اعروراه‏.‏
منيف كسحل الهاجريّ تضمّه إكام ويعروري النجاد القوابلا وقال رؤبة‏:‏ إذا الأمور اعرورت الشدائدا شدّ العرى وأحكم المعاقدا وأصله‏:‏ أن تفزع المرأة فتركب بعيراً عرياً‏.‏
ويقال للذي لا يكتم السرّ‏:‏ عريان النجيّ‏.‏
قال‏:‏ ولما رأى أن قد كبرت وأنه أخوالجنّ واستغنى عن المسح شاربه أصاخ لعريان النجيّ وإنه لأزور عن بعض المقالة جانبه يريد أصاخ لامرأته لأنّ النساء أقل كتماناً للسرّ‏.‏
وفلاة عارية المحاسر أي مرتٌ قد انحسر عنها النبات‏.‏
قال الراعي‏:‏ وعارية المحاسر أم وحش ترى قطع السمام بها عزينا وما يعرى فلان من هذا الأمر‏:‏ ما يخلص ولا يعرّى من الموت أحد‏.‏
قال عديّ بن زيد‏:‏ من رأيت المنون عرّين أم من ذا عليه من أن يضام خفير وأنت عرو من هذا الأمر وخلوٌ منه‏.‏
وهو كلام منبوذ بالعراء عند الخطباء والشعراء‏.‏
وشمال عريّة‏:‏ باردة‏.‏
وإن عشيتنا هذه لعرية وأعرينا فنحن معرون أي بلغنا برد العشيّ‏.‏
ويقولون‏:‏ أهلك فقد أعريت‏.‏
وعريَ فهو معروّ إذا وجد البرد‏.‏
قال أبو نخيلة‏:‏ وعريَ المحموم‏:‏ أخذته العرواء وهي برد في رعدة‏.‏
ومن المستعار‏:‏ عريت إلى مال لي‏:‏ بعته أشدّ العرواء إذا بعته ثم استوحشت إليه وتبعته نفسك‏.‏
وعريَ هواه إلى كذا وإنك لتعرى إلى ذلك وتجاد إليه‏.‏
ونخلهم عرايا أي موهوبات يعرونها الناس لكرمهم‏.‏
وتستعار العروة لما يوثق به ويعول عليه فيقال للمال النفيس والفرس الكريم‏:‏ لفلان عروة‏.‏
وللإبل عروة من الكلأ وعلقة‏:‏ لبقية تبقى منه بعد هيج النبات تتعلّق بها لأنها عصمة لها تراغم إليها وقد أكل غيرها‏.‏
قال لبيد‏:‏ خلع الملوك وسار تحت لوائه شجر العرى وعراعر الأقوام أي هم عصم للناس كالعضاه التي تعتصم بها الأموال‏.‏
ويقال لقادة الجيش‏:‏ العرى‏.‏
والصحابة رضوان الله عليهم عرى الإسلام‏.‏
وقول ذي الرمة‏:‏ كأن عرى المرجان منها تعلقت على أمّ خشف من ظباء المشاقر أراد بالعرى الأطواق‏.‏
وزجره زجر أبي عروة السباع‏:‏ كان يزجر الذئب فتنشق مرارته ويموت على المكان وكانوا يشقّون عن فؤاده فيجدونه قد خرج من غشائه‏.‏
والعروة من أسماء الأسد كني به العباس بن عبد المطّلب رضي الله تعالى عنه‏.‏

### Türkçe

ع ر ي
**امرأة**: **حسنة المعرّى** ve **العرية**; **المجرّد** ve **الجردة** gibidir. “**ما أحسن معاريها**”: yani onun **معاريها**’sı (açık yerleri) ne güzeldir; o da onun yüzü, iki eli ve iki ayağıdır.
Ve “atı **عرياً** bindim” ve “biz atları **أعراءً** bindik.”
Ve dersin ki: “**عرياً**’yi **عريانٍ**’ın altında gördüm.”
**المخبّل السعديّ** dedi:
“Ve **كور الخمار**’ı düşmüş, utangaç, bir **عريٍ**’ın sırtı üzerinde; ondan **جلالها**’sı kaydı.”
**كور الخمار**: garip bir ayırt edicidir. Ve **العري**’den “**اعروراه**” dediler.
“**منيف**; **كسحل الهاجريّ** gibi; onu tümsekler kuşatır; ve **النجاد القوابلا**’yı **يعروري**.”
Ve **رؤبة** dedi:
“Eğer işler **اعرورت** (çetinleşti) **الشدائدا**;
**العرى**’yı sıkılaştır ve bağları sağlamlaştır.”
Ve onun aslı: kadının korkması, sonra **عرياً** bir deveye binmesidir.
Ve sırrı gizlemeyen kimseye “**عريان النجيّ**” denir.
Dedi ki:
“Ve ne zaman gördü ki yaşlanmış ve o, **أخوالجنّ** olmuş ve bıyığını sıvazlamaktan müstağni kalmış; **عريان النجيّ**’e kulak verdi; hâlbuki o, sözün bir kısmından yana, yanı sapıktır.”
“Kadınlara kulak verdi”yi kasteder; çünkü kadınlar sırrı gizlemede daha azdır.
Ve “**فلاة عارية المحاسر**”: yani çıplak bir yer; ondan bitki sıyrılıp çekilmiştir.
**الراعي** dedi:
“Ve **عارية المحاسر**; vahşın anası; onda **السمام** parçalarını **عزينا** görürsün.”
Ve “falanca bu işten **ما يعرى**”: yani kurtulmaz. Ve hiç kimse ölümden **يعرّى** (sıyırılıp kurtulmaz).
**عديّ بن زيد** dedi:
“Gördüğün kimdir ki **المنون** onu **عرّين** (çıplak bırakmış) olsun? Yahut kimdir ki onun üzerinde, horlanmaktan bir koruyucu bulunsun?”
Ve sen bu işten **عرو**’sun ve ondan boşsun.
Ve o, hatipler ve şairler yanında, açıkta atılmış bir sözdür.
Ve “**شمال عريّة**”: soğuktur.
Ve “bu akşam yemeğimiz gerçekten **لعرية**’dir; ve biz **أعرينا**; artık biz **معرون**’uz”: yani akşamın soğuğuna ulaştık.
Ve derler ki: “Helâk oldun; çünkü **أعريت**.”
Ve **عريَ**; o hâlde o, soğuğu bulduğu zaman **معروّ**dur.
**أبو نخيلة** dedi:
“Ve **عريَ المحموم**: onu **العرواء** aldı; o da titremede bir soğuktur.”
Ve ödünç alınmış (mecaz)dan: “Kendime ait bir mala **عريت**”: onu sattım; onu sattıktan sonra, en şiddetli **العرواء** (soğuk) (budur): sonra ona ürkeklik duydun ve nefsin onu aradı.
Ve “onun hevesi şuna **عريَ**”; ve sen gerçekten ona **تعرى** ve ona doğru çekilirsin.
Ve onların hurmaları **عرايا**dır: onları, keremlerinden dolayı insanlara **يعرونها** (hibe ederler).
Ve **العروة**, kendisiyle sağlamlaştırılan ve kendisine dayanılan şey için ödünç alınır; böylece değerli mala ve soylu ata “falancanın bir **عروة**’si vardır” denir.
Ve develer için ottan bir **عروة** ve bir **علقة** vardır: bitkinin kabarmasından sonra ondan kalan bir artıktır; ona tutunurlar; çünkü o, onlar için bir sığınaktır; ona yönelip dururlar; hâlbuki başkasını yemiştir.
**لبيد** dedi:
“Kralları soydu ve sancağının altında yürüdü: **شجر العرى** ve **عراعر الأقوام**.”
Yani onlar, insanlar için dayanaklardır; malların kendisiyle tutunduğu **العضاه** gibi.
Ve ordu komutanlarına “**العرى**” denir.
Ve sahâbîler—Allah onlardan razı olsun—İslâm’ın **عرى**’larıdır.
Ve **ذي الرمة**’nin sözü:
“Sanki ondan **عرى المرجان** tutunmuş; **أمّ خشف** üzerine; **ظباء المشاقر**’dan.”
**العرى** ile **الأطواق**’ı kastetti.
Ve onun azarlaması, **أبي عروة**’nin yırtıcıları azarlaması gibidir: kurdu azarlardı da onun öd kesesi yarılır ve olduğu yerde ölürdü; ve onun yüreğinin üzerinden yararlardı da onu, kılıfından çıkmış bulurlardı.
Ve **العروة**, aslanın adlarındandır; onunla **العباس بن عبد المطّلب**—Allah Teâlâ ondan razı olsun—künye edilmiştir.
