# عزب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عزب

رجل عَزَبٌ ومِعْزابة: لا أَهل له؛ ونظيرهُ: مِطْرابة، ومِطْواعة، ومِجْذامة، ومِقْدامة. وامرأَة عَزبَةٌ وعَزَبٌ: لا زَوْجَ لها؛ قال الشاعر في صفة امرأَة : (1) (1 قوله «قال الشاعر في صفة امرأة إلخ» هو العجير السلولي، بالتصغير.) إِذا العَزَبُ الـهَوْجاءُ بالعِطْرِ نافَحَتْ، *  بَدَتْ شَمْسُ دَجْنٍ طَلَّـةً ما تَعَطَّرُ وقال الراجز:
يا مَنْ يَدُلُّ عَزَباً على عَزَبْ، *  على ابْنَةِ الـحُمارِسِ الشَّيْخِ الأَزَبّ قوله: الشيخ الأَزَبّ أَي الكَريهُ الذي لا يُدْنى من حُرْمَتِه. ورجلان عَزَبانِ، والجمع أَعْزابٌ. والعُزَّابُ: الذين لا أَزواجَ لهم، من الرجال والنساءِ. وقد عَزَبَ يَعْزُبُ عُزوبةً، فهو عازِبٌ، وجمعه عُزّابٌ، والاسم العُزْبة والعُزُوبة، ولا يُقال: رجل أَعْزَبُ، وأَجازه بعضهم. ويُقال: إِنه لَعَزَبٌ لَزَبٌ، وإِنها لَعَزَبة لَزَبة. والعَزَبُ اسم للجمع، كخادمٍ وخَدَمٍ، ورائِحٍ ورَوَحٍ؛ وكذلك العَزيبُ اسم للجمع كالغَزِيِّ. وتَعَزَّبَ بعد التأَهـُّلِ، وتَعَزَّبَ فلانٌ زماناً ثم تأَهل، وتَعَزَّبَ الرجل: تَرَك النكاحَ، وكذلك المرأَةُ. والـمِعْزابةُ: الذي طالتْ عُزُوبَتُه، حتى ما لَه في الأَهلِ من حاجة؛ قال: وليس في الصفاتِ مِفْعالة غير هذه الكلمة. قال الفراء: ما كان من مِفْعالٍ، كان مؤَنثه بغير هاء، لأَنه انْعَدَلَ عن النُّعوت انْعِدالاً أَشدَّ من صبور وشكور، وما أَشبههما، مما لا يؤنث، ولأَنه شُبِّهَ بالمصادر لدخولِ الهاءِ فيه؛ يقال: امرأَة مِحْماقٌ ومِذْكار ومِعطارٌ. قال وقد قيل: رجل مِجْذامةٌ إِذا كان قاطعاً للأُمور، جاءَ على غير قياس، وإِنما زادوا فيه الهاء، لأَن العَرَبَ تُدْخِل الهاء في المذكر، على جهتين: إِحداهما المدح، والأُخرى الذم، إِذا بولغ في الوصف. قال الأَزهري: والـمِعْزابة دخلتها الهاء للمبالغة أَيضاً، وهو عندي الرجل الذي يُكْثر النُّهوضَ في مالِه العَزيبِ، يَتَتَبَّعُ مَساقطَ الغَيْثِ، وأُنُفَ الكَلإِ؛ وهو مدْحٌ بالِـغٌ على هذا المعنى. والـمِعْزابَةُ: الرجلُ يَعْزُبُ بماشيته عن الناس في الـمَرْعَى. وفي الحديث: أَنه بَعَثَ بَعْثاً فَـأَصْبَحوا بأَرْضٍ عَزُوبة بَجْراءَ أَي بأَرضٍ بعيدةِ الـمَرْعَى، قليلَتِه؛ والهاء فيها للمبالغة، مثلُها في فَرُوقَةٍ ومَلُولة. وعازِبةُ الرَّجُل (1) (1 قوله «وعازبة الرجل» امرأته أو أمته، وضُبطت
المعزبة بكسر فسكون كمِغرفة، وبضم ففتح فكسر مثقلاً كما في التهذيب والتكملة، واقتصر المجد على الضبط الأول والجمع المعازب، وأشبع أبو خراش الكسرة فولد ياء حيث يقول: بصاحب لا تنال الدهر غرّته *  إِذا افتلى الهدف القنَّ المعازيب افتلى: اقتطع. والهدف: الثقيل أي إذا شغل الإماء الهدف القنّ اهـ. التكملة.) ، ومِعْزَبَتُه، ورُبْضُه، ومُحَصِّنَتُه، وحاصِنَته، وحاضِنَتُه، وقابِلَتُه، ولـِحافُه: امرأَتُه. وعَزَبَتْه تَعزُبه، وعَزَّبَتْه: قامت بأُموره. قال ثعلب: ولا تكون الـمُعَزِّبةُ إِلاّ غريبةً؛ قال الأَزهري: ومُعَزِّبةُ الرجل: امرأَتُه يَـأْوي إِليها، فتقوم بـإِصلاح طعامه، وحِفظِ أَداته. ويقال: ما لفلان مُعَزِّبة تُقَعِّدُه. ويقال: ليس لفلان امرأَة تُعَزِّبه أَي تُذْهِبُ عُزُوبتَه بالنكاح؛ مثل قولك: هي تُمَرِّضُه أَي تَقُوم عليه في مرضه. وفي نوادر الأَعراب: فلانٌ يُعَزِّبُ فلاناً، ويُرْبِضُه، ويُرَبِّصُه: يكون له مثلَ الخازن. وأَعْزَبَ عنه حِلْمُه، وعَزَبَ عنه يَعْزُبُ عُزوباً: ذهَب. وأَعْزَبَه اللّهُ: أَذْهَبَه. وقوله تعالى: عالِمُ الغَيْبِ لا يَعْزُب عنه مِثْقالُ ذَرَّةٍ في السمواتِ ولا في الأَرض؛ معناه لا يَغِـيبُ عن عِلْمِه شيءٌ. وفيه لغتان: عَزَبَ يَعْزُب، ويَعْزِبُ إِذا غابَ؛ وأَنشد: وأَعْزَبْتَ حِلْمِـي بعدما كان أَعْزَبا
جَعل أَعْزَبَ لازماً وواقعاً، ومثله أَمْلَقَ الرجلُ إِذا أَعْدَم، وأَمْلَقَ مالَه الحوادثُ.
والعازِبُ من الكَلإِ: البعيدُ الـمَطْلَب؛ وأَنشد:
وعازِبٍ نَوَّرَ في خَلائِه
والـمُعْزِبُ: طالِبُ الكَلإِ.
وكَـلأٌ عازِبٌ: لم يُرْعَ قَطُّ، ولا وُطِـئَ. وأَعْزَبَ القومُ إِذا أَصابوا كَـلأً عازِباً. وعَزَبَ عني فلانٌ، يَعْزُبُ ويَعْزِبُ عُزوباً: غابَ وبَعُدَ. وقالوا: رجلٌ عَزَبٌ للَّذي يَعْزُبُ في الأَرضِ. وفي حديث أَبي ذَرّ: كُنتُ أَعْزُبُ عن الماءِ أَي أُبْعِدُ؛ وفي حديث عاتكة: فهُنَّ هَواءٌ، والـحُلُومُ عَوازِبُ جمع عازب أَي إِنها خالية، بعيدةُ العُقُول. وفي حديث ابن الأَكْوَع، لما أَقامَ بالرَّبَذَةِ، قال له الحجاجُ: ارْتَدَدْتَ على عَقِـبَيْكَ تَعَزَّبْتَ. قال: لا، ولكن رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَذِنَ لي في البَدْوِ. وأَراد: بَعُدْتَ عن الجماعات والجُمُعاتِ بسُكْنى البادية؛ ويُروى بالراءِ. وفي الحديث: كما تَتراءَوْنَ الكَوْكَبَ العازِبَ في الأُفُق؛ هكذا جاءَ في رواية أَي البعيدَ، والمعروف الغارِب، بالغين المعجمة والراء، والغابر، بالباء الموحدة. وعَزَبَتِ الإِبلُ: أَبْعَدَتْ في الـمَرعَى لا تروح. وأَعْزَبَها صاحِـبُها، وعَزَّبَ إِبلَه، وأَعْزَبَها: بَيَّتها في الـمَرْعَى، ولم يُرِحْها. وفي حديث أَبي بكر: كان له غَنَمٌ، فأَمَرَ عامرَ بن فُهَيْرة أَن يَعْزُبَ بها أَي يُبْعدَ بها في الـمَرْعى. ويروى يُعَزّبَ، بالتشديد، أَي يَذْهَبَ بها إِلى عازبٍ من الكَلإِ. وتَعَزَّب هو: باتَ معها. وأَعْزَبَ القومُ، فهم مُعْزِبون أَي عَزَبَتْ إِبلُهم. وعَزَبَ الرجلُ بـإِبله إِذا رعاها بعيداً من الدار التي حَلَّ بها الـحَيُّ، لا يأْوي إِليهم؛ وهو مِعْزابٌ ومِعْزابة، وكلُّ مُنْفرد عَزَبٌ. وفي الحديث: أَنهم كانوا في سفر مع النبي، صلى اللّه عليه وسلم، فسَمِـعَ منادياً، فقال: انْظُروه تَجِدوه مُعْزِباً، أَو مُكْلِئاً؛ قال: هو الذي عَزَبَ عن أَهله في إِبله أَي غاب. والعَزِيبُ: المالُ العازبُ عن الـحَيّ؛ قال الأَزهري: سمعته من العرب. ومن أَمثالِـهِم: إِنما اشْتَرَيْتُ الغَنَمَ حِذارَ العازِبةِ؛ والعازبةُ الإِبلُ. قاله رجل كانت له إِبل فباعها، واشترى غنماً لئلا تَعْزِبَ عنه، فعَزَبَتْ غنمه، فعاتَبَ على عُزُوبها؛ يقال ذلك لمن تَرَفَّقَ أَهْوَنَ الأُمورِ مَؤونةً، فلَزِمَه فيه مشقةٌ لم يَحْتَسِـبْها. والعَزيبُ، من الإِبل والشاءِ: التي تَعْزُبُ عن أَهلها في الـمَرْعَى؛ قال: وما أَهْلُ العَمُودِ لنَا بأَهْلٍ، *  ولا النَّعَمُ العَزِيبُ لنا بمالِ وفي حديث أُمِّ مَعْبدٍ: والشاءُ عازِبٌ حِـيَالٌ أَي بَعِـيدَةُ الـمَرْعَى، لا تأْوي إِلى المنزل إِلاَّ في الليل. والـحِـيالُ: جمع حائل، وهي التي لم تَحْمِلْ. وإِبل عَزِيبٌ: لا تَرُوحُ على الـحَيِّ، وهو جمع عازب، مثل غازٍ وغَزِيٍّ. وسَوَامٌ مُعَزَّبٌ، بالتشديد، إِذا عُزِّبَ به عن الدار، والـمِعْزابُ من الرجال: الذي تَعَزَّبَ عن أَهلِه في ماله؛ قال أَبو ذؤَيب: إِذا الـهَدَفُ الـمِعْزابُ صَوَّبَ رأْسَه، *  وأَعْجَبه ضَفْوٌ من الثَّلَّةِ الخُطْلِ وهِراوةُ الأَعْزاب: هِرَاوة الذين يُبْعِدُون بـإِبلهم
في الـمَرْعَى،
ويُشَبَّهُ بها الفَرَسُ. قال الأَزهري: وهِرَاوةُ الأَعْزَابِ فَرسٌ كانت مشهورةً في الجاهلية، ذكرها لبيدٌ (1)
(1 قوله «ذكرها لبيد» أي في قوله:تهدي أوائلهن كل طمرّة
جرداء مثل هراوة الأعزاب) وغيره من قُدَماءِ الشعراء. وفي الحديث: من قَرَأَ القرآن في أَربعين ليلة، فقد عَزَّبَ أَي بَعُدَ عَهْدُه بما ابْتَدَأَ منه، وأَبْطَـأَ في تِلاوَتهِ. وعَزَبَ يَعْزُبُ، فهو عازِبٌ: أَبْعَدَ. وعَزَبَ طُهْرُ المرأَةِ إِذا غابَ عنها زوجها؛ قال النابغة الذُّبيانيّ:
شُعَبُ العِلافِـيَّاتِ بين فُروجِهِمْ، *  والـمُحْصَنَاتُ عَوَازِبُ الأَطْهارِ العِلافِـيَّاتُ: رِحال منسوبة إِلى عِلافٍ، رجل من قُضاعةَ كان يَصْنَعُها. والفُروج: جمع فَرْج، وهو ما بين الرجلين. يريد أَنهم آثروا الغَزْوَ على أَطْهارِ نسائهم. وعَزَبَتِ الأَرضُ إِذا لم يكن بها أَحدٌ، مُخْصِـبةً كانت، أَو مُجْدِبةً.

### Türkçe

**رجل** **عَزَبٌ** ve **مِعْزابة**: onun için aile yoktur; ve onun benzeri: **مِطْرابة** ve **مِطْواعة** ve **مِجْذامة** ve **مِقْدامة**. Ve **امرأَة** **عَزبَةٌ** ve **عَزَبٌ**: onun için koca yoktur; bir şair bir kadının vasfında dedi: (1)
(1 “**قال الشاعر في صفة امرأة إلخ**” sözü, küçültme ile, el-ʿUceyr es-Sulûlî’dir.)
Eğer **العَزَبُ** **الـهَوْجاءُ** koku ile üflerse, * **شَمْسُ** **دَجْنٍ** koku sürünmeyen bir parlaklık olarak belirdi.

Ve recez söyleyen dedi:
Ey bir **عَزَب**i bir **عَزَب**e delâlet eden, * **الـحُمارِسِ** **الشَّيْخِ** **الأَزَبّ**’in kızına.

Onun sözü: **الشيخ الأَزَبّ** yani, hürmetine yaklaştırılmayan çirkin (kimse). Ve iki adam **عَزَبانِ**; cem‘i **أَعْزابٌ**dur. Ve **العُزَّابُ**: erkeklerden ve kadınlardan, kendileri için eşleri olmayanlardır. Ve gerçekten **عَزَبَ** **يَعْزُبُ** **عُزوبةً**; o hâlde o **عازِبٌ**dir; onun cem‘i **عُزّابٌ**dur; isim **العُزْبة** ve **العُزُوبة**dur. Ve “**رجل أَعْزَبُ**” denilmez; bazıları onu câiz görmüştür.

Ve denilir: “Şüphesiz o, elbette **لَعَزَبٌ لَزَبٌ**dur”; ve “Şüphesiz o (kadın), elbette **لَعَزَبة لَزَبة**dir.” Ve **العَزَبُ** cem‘ için bir isimdir; **خادمٍ** ve **خَدَمٍ**, **رائِحٍ** ve **رَوَحٍ** gibi; yine **العَزيبُ** da cem‘ için bir isimdir, **الغَزِيِّ** gibi. Ve evlendikten sonra **تَعَزَّبَ**; ve falan kimse bir zaman **تَعَزَّبَ** sonra evlendi,

Ve **تَعَزَّبَ الرجل**: nikâhı terk etti; kadın da böyledir. Ve **الـمِعْزابةُ**: bekârlığı uzayan, nihayet ailede kendisi için bir ihtiyaç kalmayan kimsedir; dedi ki: sıfatlarda bu kelimeden başka **مِفْعالة** yoktur. Ferrâ dedi: **مِفْعالٍ**dan olan şeyin müennesi **هاء**sız olur; çünkü o, sıfatlardan, **صبور** ve **شكور** ve onlara benzeyen, müennes yapılmayan şeylerden daha şiddetli bir sapma ile sapmıştır; ve çünkü içine **الهاءِ** girmesi sebebiyle masdarlara benzetilmiştir; denilir: **امرأَة مِحْماقٌ** ve **مِذْكار** ve **مِعطارٌ**. Dedi ki: “**رجل مِجْذامةٌ**” denilmiştir, eğer işleri kesip atan olursa; kıyasa göre olmayan bir şekilde gelmiştir; ancak ona **الهاء**yı artırdılar; çünkü Araplar müzekkere **الهاء**yı iki yönden sokarlar: birincisi övgü, ikincisi yergi; vasıfta mübalağa edildiğinde. Ezherî dedi: **الـمِعْزابة**ya da **الهاء** mübalağa için girmiştir; ve benim yanımda o, **العَزيبِ** malında çokça kalkıp koşan adamdır; yağmurun düştüğü yerleri ve otun ilk filizini takip eder; bu mânâ üzere bu, ileri derecede bir övgüdür.

Ve **الـمِعْزابَةُ**: adamın, otlakta hayvanlarıyla insanlardan uzaklaşmasıdır. Ve hadiste: onun bir birlik gönderdiği, sonra onların **أَرْضٍ عَزُوبة بَجْراءَ**da sabahladıkları; yani otlağı uzak, az olan bir yerde; ondaki **الهاء** mübalağa içindir; **فَرُوقَةٍ** ve **مَلُولة**deki gibidir. Ve erkeğin **عازِبةُ**si (1)
(1 “**وعازبة الرجل**”: onun karısı veya câriyesi; ve **المعزبة** kesre sonra sükûn ile, **مِغرفة** gibi; ve damme sonra fetha sonra kesre ile, ağırlaştırılmış olarak, **التهذيب** ve **التكملة**de olduğu gibi ضبط edilmiştir; Mecd yalnız birinci ضبط ile ve cem‘i **المعازب** ile yetindi; Ebû Harâş kesreyi uzattı da bir **ياء** doğurdu; şöyle dediği yerde:
“Bir dosta ki zaman onun alın yazısına erişmez; * hedef ağır köle **المعازيب**i meşgul ettiğinde.”
**افتلى**: kesti. **الهدف**: ağır; yani câriyeleri ağır köle meşgul ettiğinde… **التكملة**.) , ve onun **مِعْزَبَتُه**si, ve onun **رُبْضُه**u, ve onun **مُحَصِّنَتُه**si, ve onun **حاصِنَته**si, ve onun **حاضِنَتُه**si, ve onun **قابِلَتُه**si, ve onun **لـِحافُه**u: onun karısıdır.

Ve **عَزَبَتْه** **تَعزُبه**; ve **عَزَّبَتْه**: onun işlerini yürüttü. Sa‘leb dedi: **الـمُعَزِّبةُ** ancak yabancı olur. Ezherî dedi: erkeğin **مُعَزِّبةُ**si: onun yanına sığındığı karısıdır; sonra onun yemeğini düzeltmek ve aletini korumakla ayağa kalkar. Ve denilir: falanın, onu oturtacak bir **مُعَزِّبة**si yoktur.

Ve denilir: falanın, onu **تُعَزِّبه** edecek bir karısı yoktur; yani nikâh ile onun **عُزُوبتَه**sini giderir; senin “o, onu **تُمَرِّضُه** eder” sözün gibi; yani hastalığında onun başında durur. Ve bedevîlerin nevâdirinde: falan, falanı **يُعَزِّبُ** eder, ve onu **يُرْبِضُه** eder, ve onu **يُرَبِّصُه** eder: onun için haznedar gibi olur.

Ve ondan aklı **أَعْزَبَ** oldu; ve ondan **عَزَبَ** **يَعْزُبُ** **عُزوباً**: gitti. Ve Allah onu **أَعْزَبَه**: onu giderdi. Ve Yüce’nin sözü: “**عالِمُ الغَيْبِ لا يَعْزُب عنه مِثْقالُ ذَرَّةٍ في السمواتِ ولا في الأَرض**”; mânâsı: onun ilminden hiçbir şey kaybolmaz. Ve onda iki lugat vardır: **عَزَبَ** **يَعْزُب** ve **يَعْزِبُ**; kaybolduğunda; ve inşad etti:
Ve sen benim aklımı **أَعْزَبْتَ**, o **أَعْزَبا** iken,
**أَعْزَبَ**ı lâzım ve vâki‘ kıldı; bunun benzeri: adam **أَمْلَقَ** etti, yoksullaştığında; ve olaylar onun malını **أَمْلَقَ** etti.

Ve ottan **العازِبُ**: talebi uzak olan; ve inşad etti:
Ve bir **عازِبٍ** ki onun boşluklarında çiçek açtı.

Ve **الـمُعْزِبُ**: otun talibidir.

Ve **كَلأٌ عازِبٌ**: asla otlatılmamış ve çiğnenmemiştir. Ve kavim **أَعْزَبَ** etti, **كَـلأً عازِباً**a rastladıklarında.

Ve falan kimse benden **عَزَبَ** etti; **يَعْزُبُ** ve **يَعْزِبُ** **عُزوباً**: kayboldu ve uzaklaştı.

Ve dediler: yeryüzünde uzaklaşan kimse için **رجلٌ عَزَبٌ**. Ve Ebû Zerr’in hadisinde: “Ben sudan **أَعْزُبُ** ederdim”; yani uzaklaşırdım. Ve Âtike’nin hadisinde:
“Onlar boşluktur; ve rüyalar **عَوازِبُ**dur”
**عازب**in cem‘idir; yani o, boş, akıllardan uzak (bir hâl)dir. Ve İbn el-Ekvâ‘ın hadisinde, Rabaza’da ikamet ettiğinde, Haccâc ona dedi: “Topukların üzerine döndün; **تَعَزَّبْتَ**.” Dedi: “Hayır; fakat Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, bana bedevîlikte izin verdi.” Ve muradı: kırda oturmakla cemaatlerden ve cumalardan uzaklaştın; ve **بالراءِ** ile rivayet olunur. Ve hadiste: “Siz ufukta **الكَوْكَبَ العازِبَ**i görür gibi görürsünüz”; rivayette böyle geldi; yani uzak olan; ve bilinen **الغارِب**dir, **الغين** mu‘ceme ve **الراء** ile; ve **الغابر** de, **الباء** muvahhede ile. Ve develer **عَزَبَتِ**: otlakta uzaklaştı, akşam dönmez. Ve sahibi onları **أَعْزَبَ** etti; ve develerini **عَزَّبَ** etti; ve onları **أَعْزَبَ** etti: onları otlakta geceledi, onları geri döndürmedi. Ebû Bekir’in hadisinde: onun koyunları vardı; sonra Âmir b. Fuheyre’ye onlarla **يَعْزُبَ** etmesini emretti; yani onlarla otlakta uzaklaşsın. Ve **يُعَزّبَ** diye rivayet olunur, şeddeli; yani onları ottan bir **عازبٍ**e götürsün. Ve o, **تَعَزَّبَ** etti: onlarla geceledi. Ve kavim **أَعْزَبَ** etti; o hâlde onlar **مُعْزِبون**dur; yani develeri **عَزَبَتْ** etti. Ve adam, develeriyle **عَزَبَ** etti; yani onları, içinde kabile konakladığı evden uzak bir yerde otlattı; onlara sığınmaz; o, **مِعْزابٌ** ve **مِعْزابة**dır; ve her yalnız olan **عَزَبٌ**dir. Ve hadiste: onların, Peygamber ile, sallallahu aleyhi ve sellem, bir seferde oldukları; sonra bir münâdî işitti; dedi: “Ona bakın; onu **مُعْزِباً** yahut **مُكْلِئاً** bulursunuz.” Dedi: o, develeri içinde ailesinden **عَزَبَ** eden kimsedir; yani kayboldu.

Ve **العَزِيبُ**: kabileden uzak olan mal; Ezherî dedi: onu Araplardan işittim.

Ve onların mesellerinden: “Ben koyunu ancak **العازِبةِ**den sakınmak için satın aldım.” Ve **العازبةُ**: develerdir. Bunu, develeri olup onları satan, ve kendisinden **تَعْزِبَ** etmesin diye koyun satın alan bir adam söyledi; sonra koyunları uzaklaştı; böylece onun uzaklaşmasına sitem etti; bu, masrafça en hafif işleri yumuşaklıkla seçen, sonra onda hesap etmediği bir meşakkate tutulana söylenir. Ve **العَزيبُ**, develerden ve koyunlardan: otlakta ailesinden uzaklaşan (hayvan)dır; dedi ki:
Ve direğin ehli bizim için ehil değildir, * ve **النَّعَمُ العَزِيبُ** bizim için mal değildir.

Ve Ümmü Ma‘bed’in hadisinde: “Koyun **عازِبٌ حِـيَالٌ**dır”; yani otlağı uzak, eve ancak gece sığınır. Ve **الـحِـيالُ**: **حائل**in cem‘idir; o da gebe kalmayan (dişi)dir. Ve **إِبل عَزِيبٌ**: kabileye dönmez; o, **عازب**in cem‘idir; **غازٍ** ve **غَزِيٍّ** gibi.

Ve **سَوَامٌ مُعَزَّبٌ**, şeddeli: onunla evden uzaklaştırıldığında. Ve erkeklerden **الـمِعْزابُ**: malında ailesinden uzaklaşıp **تَعَزَّبَ** eden kimsedir; Ebû Züeyb dedi:
Eğer **الـهَدَفُ الـمِعْزابُ** başını aşağı indirirse, * ve sürüden bir **ضَفْوٌ** ona hoş gelirse.

Ve **هِراوةُ الأَعْزاب**: otlakta develeriyle uzaklaşanların sopasıdır;
ve at ona benzetilir. Ezherî dedi: **هِرَاوةُ الأَعْزَابِ** câhiliyede meşhur bir attır; onu Lebîd (1) ve eski şairlerden başkaları zikretti. Hadiste: “Kur’ân’ı kırk gecede okuyan kimse, gerçekten **عَزَّبَ** etmiştir”; yani başladığı şeye ahdi uzaklaştı ve tilâvetinde ağır davrandı.

Ve **عَزَبَ** **يَعْزُبُ**, o hâlde o **عازِبٌ**dir: uzaklaştırdı. Ve kadının temizliği **عَزَبَ** etti, kocası ondan kaybolduğunda; Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
**شُعَبُ العِلافِـيَّاتِ** onların bacak aralarında, * ve iffetli kadınlar, temizlikleri **عَوَازِبُ**dur.
**العِلافِـيَّاتُ**: **عِلافٍ**a nisbet edilen eyerlerdir; o, Kudâ‘a’dan bir adamdır, onları yapardı. Ve **الفُروج**: **فَرْج**in cem‘idir; o da iki bacak arasıdır. Muradı: onların, kadınlarının temizlikleri üzerine gazveyi tercih etmeleridir.

Ve yer **عَزَبَتِ** etti: onda hiç kimse olmadığında; verimli de olsa, kıt da olsa.
