# عزر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عزر

باب العين و الزاي والراء معهما
ع ز ر- ع رز- ز ع ر- ز ر ع مستعملات ر ع ز- ر ز ع مهملان
عزر:
العَزِيرُ: ثمن الكلأ، ويجمع على عزائر. إذا حُصِدَتِ الحصائدُ بيعت مراعيها.
"وعزائرها" والتّعزيرُ: ضربٌ دونَ الحّد. قال:
وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ		عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب
والتعزير: النّصرة.
عُزَيْرٌ: اسم. عَيْزارٌ اسم.
عرز:
العارز: العاتب. قال الشّماخ:
وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه		لِوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ
وتقول: استعْزَرَ عليّ، أي: استصعب.
والعَرْزُ واحدتها بالهاء، من الشّجر من أصاغر الثُّمام وأدقِهِ، ذات ورق صغار متفرق، وما كان من شجر الثمام من ضروبه فهو ذو أماصيخ، أُمْصُوخة في أُمْصُوخة إذا امتُصِخَت انقلعتِ العُليا من جوف السُّفلى انقلاعَ العِفاص من رأسِ المُكْحُلة.
والتَّعريز كالتعريض في الخصومة. ويقال: العَرْز: اللّوم.
قال مزاحم: التعريز: التّوذير، وإفساد وإفساد الشيء وتعييبه.
أعرز الله منه، أي: أعوز منه وأفقده وعيّب شخصه. وعرّز منه بمعناه ويقال: التعريز: الخسف والإعواز؛ أعرز الله به، أي: خسف به.
زعر:
الزَّعَرُ: قلة شعر الرأس، وقلّة ريش الطائر وتَفَرُّقُهُ، إذا ذهب أطوله وبقي أقصره وأردؤه، قال علقمة:
كأنها خاضب زُعْر قوادمُها
يقال: زَعِرَ يَزْعَرُ زَعَراً، وازعارّ ازعيراراً.
والزَّعارَّةُ، الرّاء شديدة، شراسة في خلق الرجل، لا يكاد ينقاد، ولا يلينُ، ولا يُعرف منع فعلٌ وليس لها نظائر إلاّ حَمارّة القيظ، وصَبارّة الشتاء، وعبالّة البقل، ولم أسمع منه فاعلا ولا مفعولا، ولا مصروفا في وجوه.
والزُّعْرُورُ: شجرٌ، الواحدة بالهاء تكون حمراء ثمرتها، وربّما كانت صفراء نواتها كنواة النّبق في الصّلابة والاستدارة، إلاّ أنّها مطبقة تكون مطبقة تكون اثنتين في ثمرة واحدة، ونواة النبق واحدة أبداً
زرع :
زُرْعة من أسماء الرّجال، وكذلك زُرَيعْ.
والزَّرْع: نبات البُرّ والشعير. الناس يحرثونه والله يَزْرَعُه، أي: ينميه حتى يبلغ غايته وتمامه.
ويقال للصبيّ: زَرَعَه الله أي: بلّغه تمام شبابه.
والمُزْدَرِعُ: الذي يزرع، أو يأمر بحرث زرع لنفسه خصوصا. دخلته الدّال بدل تاء مفتعل، كما يقال: اجدمعوا واجتمعوا.
قال شجاع: المُزْدَرَعْ: الأرض التي يُزْرَعُ فيها. قال:
فاطلب لنا منهم نخلا ومُزْدَرَعاً		كما لجيراننا نخل ومُـزْدَرَعُ
والمزارع: الزارع. والمزارع الذي يزرع أرضه.

### Türkçe

باب **العين** و **الزاي** و**الراء** معهما
**ع ز ر**- **ع رز**- **ز ع ر**- **ز ر ع** مستعملات **ر ع ز**- **ر ز ع** مهملان

**عزر**:
**العَزِيرُ**: otlağın bedeli; **عزائر** üzere cem‘ olunur. Hasatlar biçildiği vakit, otlakları satılır.
"Ve **عزائرها**" ve **التّعزيرُ**: hadd(in) altındaki bir dövme. Dedi:
وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ		عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب
Ve **التعزير**: yardım/zafer.
**عُزَيْرٌ**: isim. **عَيْزارٌ** isim.

**عرز**:
**العارز**: azarlayan. Şammâh dedi:
وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه		لِوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ
Ve dersin: **استعْزَرَ** عليّ, yani: güçleşti/çetinleşti.
Ve **العَرْزُ**; bir tanesi **الهاء** ile (dişil tekil), ağaçtan; **الثُّمام**’ın küçüklerinden ve en incesinden; küçük, dağınık yapraklı. Ve **الثمام** ağacından türlerinden her ne ise, o **أماصيخ** sahibidir; **أُمْصُوخة** içinde **أُمْصُوخة**: **امتُصِخَت** edildiği vakit, üstteki, alttakinin iç boşluğundan; **العِفاص**’ın **المُكْحُلة**’nin başından sökülmesi gibi sökülür.
Ve **التَّعريز** husumette **التعريض** gibidir. Ve denilir: **العَرْز**: kınama.
Muzâhim dedi: **التعريز**: **التّوذير**; ve bir şeyi bozmak ve bozmak ve ayıplamak.
**أعرز** Allah ondan, yani: ondan yoksun bıraktı ve onu kaybettirdi ve şahsını ayıpladı. Ve ondan **عرّز** onun manasıyladır. Ve denilir: **التعريز**: çökertme ve yoksun bırakma; Allah onunla **أعرز**, yani: onunla çökertti.

**زعر**:
**الزَّعَرُ**: baş saçının azlığı; ve kuşun tüyünün azlığı ve onun dağınıklığı; en uzunu gidip daha kısası ve daha kötüsü kaldığı vakit. Alkame dedi:
كأنها خاضب زُعْر قوادمُها
Denilir: **زَعِرَ** **يَزْعَرُ** **زَعَراً**; ve **ازعارّ** **ازعيراراً**.
Ve **الزَّعارَّةُ**; **الرّاء** şedîdedir: adamın yaratılışında sertlik/huysuzluk; neredeyse boyun eğmez, yumuşamaz; bir fiil(den) men‘ olunduğu bilinmez. Ve onun benzerleri yoktur; ancak **حَمارّة القيظ** ve **صَبارّة الشتاء** ve **عبالّة البقل**. Ve ondan ne fâil ne mef‘ûl, ne de vecihlerde tasrîf olunmuş işitmedim.
Ve **الزُّعْرُورُ**: bir ağaçtır; bir tanesi **الهاء** ile; meyvesi kırmızı olur, bazen çekirdeği sarı olur; sertlik ve yuvarlaklıkta **النّبق** çekirdeği gibidir; ancak o bitişiktir: bir meyvede iki tane bitişik olur; **النّبق** çekirdeği ise daima birdir.

**زرع** :
**زُرْعة** erkek adlarındandır; bunun gibi **زُرَيعْ**.
Ve **الزَّرْع**: buğday ve arpa bitkisi. İnsanlar onu sürer; Allah onu **يَزْرَعُه**, yani: onu, gayesine ve tamamına varıncaya dek büyütür.
Ve çocuğa denilir: Allah onu **زَرَعَه**, yani: gençliğinin tamamına eriştirdi.
Ve **المُزْدَرِعُ**: eken; yahut özellikle kendisi için ekin sürülmesini emreden. **الدّال**, **مفتعل**’in **تاء**’sı yerine girmiştir; nitekim denilir: **اجدمعوا** ve **اجتمعوا**.
Şucâ‘ dedi: **المُزْدَرَعْ**: içinde ekin ekilen toprak. Dedi:
فاطلب لنا منهم نخلا ومُزْدَرَعاً		كما لجيراننا نخل ومُـزْدَرَعُ
Ve **المزارع**: eken. Ve **المزارع**: toprağını eken kimse.
