# عزر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عزر

العَزْر: اللَّوْم.
وعَزَرَهُ يَعْزِره عَزْراً وعَزَّرَه: ردَّه. والعَزْرُ والتَّعْزِيرُ: ضرب دون الحدّ لِمَنْعِه الجانِيَ من المُعاودَة ورَدْعِه عن المعصية؛ قال:
وليس بتعزيرِ الأَميرِ خَزايةٌ عليَّ، إِذا ما كنتُ غَيرَ مُرِيبِ وقيل: هو أَشدُّ الضرب. وعَزَرَه: ضَربَه ذلك الضَّرْب. والعَزْرُ: المنع. والعَزْرُ: التوقيف على باب الدِّين.
قال الأَزهري: وحديث سعد يدل على أَن التَّعْزِيرَ هو التوقيف على الدين لأَنه قال: لقد رأَيْتُني مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وما لنا طعامٌ إِلاَّ الحُبْلَةَ ووَرقَ السَّمُر، ثم أَصبَحتْ بنو سَعْدٍ تُعَزِّرُني على الإِسلام، لقد ضَلَلْتُ إِذا وخابَ عَمَلي؛ تُعِزِّرُني على الإِسلام أَي تُوَقِّفُني عليه، وقيل: تُوَبِّخُني على التقصير فيه. والتَّعْزِيرُ: التوقيفُ على الفرائض والأَحكام. وأَصل التَّعْزير: التأْديب، ولهذا يسمى الضربُ دون الحد تَعْزيراً إِنما هو أَدَبٌ. يقال: عَزَرْتُه وعَزَّرْتُه، فهو من الأَضداد، وعَزَّرَه: فخَّمه وعظَّمه، فهو نحْوُ الضد.والعَزْرُ: النَّصْرُ بالسيف. وعَزَرَه عَزْراً وعَزَّرَه: أَعانَه وقوَّاه ونصره. قال الله تعالى: لِتُعَزِّرُوه وتُوَقِّرُوه، وقال الله تعالى: وعَزَّرْتُموهم؛ جاء في التفسير أَي لِتَنْصُروه بالسيف، ومن نصر النبيِّ، صلى الله عليه وسلم، فقد نَصَرَ الله عزَّ وجل. وعَزَّرْتُموهم: عَظَّمْتموهم، وقيل: نصَرْتُموهم؛ قال إِبراهيم بن السَّريّ: وهذا هو الحق، والله تعالى أَعلم، وذلك أَن العَزْرَ في اللغة الرَّدُّ والمنع، وتأْويل عَزَرْت فلاناً أَي أَدَّبْتُه إِنما تأْويله فعلت به ما يَرْدَعُه عن القبيح، كما اين نَكَّلْت به تأْويله فعلت به ما يجب أَن يَنْكَل معه عن المُعاودة؛ فتأْويل عَزَّرْتُموهم نصَرْتُموهم بأَن تردُّوا عنهم أَعداءَهم، ولو كان التَّعْزيرُ هو التَّوْقِير لكان الأَجْوَدُ في اللغة الاستغاءَ به، والنُّصْرةُ إِذا وجبت فالتعظيمُ داخلٌ فيها لأَن نصرة الأَنبياء هي المدافعة عنهم والذب عن دِينِم وتعظيمُهم وتوقيرُهم؛ قال: ويجوز تَعْزِرُوه، من عَزَرْتُه عَزْراً بمعنى عَزَّرْته تعزيراً. والتعزير في كلام العرب: التوقيرُ، والتَّعْزِيرُ: النَّصْرُ باللسان والسيف. وفي حديث المبعث: قال وَرَقَةُ بن نَوْفَلٍ: إِنْ بُعِثَ وأَنا حيٌّ فسَأُعَزِّرهُ وأَنْصُرُه؛ التَّعْزيرُ ههنا: الإِعانةُ والتوقيرُ والنصرُ مرة بعد مرة، وأَصل التعزير: المنعُ والردُّ، فكأَن مَن نصَرْتَه قد رَدَدْتَ عنه أَعداءَه ومنعتهم من أَذاه، ولهذا قيل للتأْديب الذي هو دون الحدّ: تَعْزير، لأَنه يمنع الجانيَ أَن يُعاوِدَ الذنب. وعَزَرَ المرأَةَ عَزْراً: نكَحَها. وعَزَرَه عن الشيء: منَعَه. والعَزْرُ والعَزيرُ: ثمنُ الكلإِ إِذا حُصِدَ وبِيعَتْ مَزارِعُه سَواديّة، والجمع العَزائرُ؛ يقولون: هل أَخذتَ عَزيرَ هذا الحصيد؟ أَي هل أَخذت ثمن مراعيها، لأَنهم إِذا حصدوا باعوا مراعِيَها.
والعَزائِرُ والعَيازِرُ: دُونَ العِضَاه وفوق الدِّق كالثُّمام والصَّفْراء والسَّخْبر، وقيل: أُصول ما يَرْعَوْنَه من سِرّ الكلإِ كالعَرفَج والثُّمام والضَّعَة والوَشِيج والسَّخْبَر والطريفة والسَّبَطِ، وهو سِرُّ ما يَرْعَوْنَه.
والعَيزارُ: الصُّلْبُ الشديد من كل شيء؛ عن ابن الأَعرابي. ومَحالةٌ عَيْزارَةٌ: شديدةُ الأَسْرِ، وقد عَيْزَرَها صاحِبُها؛ وأَنشد: فابتغ ذاتَ عَجَلٍ عَيَازِرَا،
صَرَّافةَ الصوتِ دَمُوكاً عاقِرَا
والعَزَوَّرُ: السيء الخلُق. والعَيزار: الغلامُ الخفيف الروح النشيطُ، وهو اللَّقِنُ الثَّقِفُ اللَّقِفُ، وهو الريشة
(* قوله: «وهو الريشة»
كذا بالأصل بهذا الضبط. وفي القاموس: والورش ككتف النشيط الخفيف، والأنثى وريشة). والمُماحِل والمُماني. والعَيزارُ والعَيزارِيَّةُ: ضَرْبٌ من أَقداح الزُّجاج. والعَيازِرُ: العِيدانُ؛ عن ابن الأَعرابي: والعَيزارُ: ضَرْبٌ من الشجر، الواحدة عَيزارةٌ. والعَوْزَرُ: نَصِيُّ الجبل؛ عن أَبي حنيفة.
وعازِرٌ وعَزْرة وعَيزارٌ وعَيزارة وعَزْرانُ: أَسماء. والكُرْكيّ يُكْنَى أَبا العَيزار؛ قال الجوهري: وأَبو العَيزار كنية طائر طويل العنق تراه أَبداً في الماء الضَّحْضاح يسمى السَّبَيْطَر. وعَزَرْتُ الحِمارَ: أَوْقَرْته. وعُزَيرٌ: اسم نبي. وعُزَيرٌ: اسم ينصرف لخفته وإِن كان أَعجميّاً مثل نوح ولوط لأَنه تصغير عَزْر. ابن الأَعرابي: هي العَزْوَرةُ والحَزْوَرةُ والسَّرْوَعةُ والقائِدةُ: للأَكَمة. وفي الحديث ذكر عَزْوَر، بفتح العين وسكون الزاي وفتح الواو، ثَنِيَّةُ الجُحْفَة وعليها الطريق من المدينة إِلى مكة، ويقال فيه عَزُورا.

### Türkçe

**العَزْر**: kınama.

Ve onu **عَزَرَهُ**; onu **يَعْزِره** **عَزْراً** ve onu **عَزَّرَه**: onu geri çevirdi. Ve **العَزْرُ** ve **التَّعْزِيرُ**: suçluyu tekrar etmeye dönmekten men etmek ve onu günahdan alıkoymak için, had’den aşağı bir dövme;
dedi:
Benim üzerime, eğer şüphe uyandıran değilsem, emîrin **تعزير**i bir aşağılanma değildir.
Ve denildi: o, dövmenin daha şiddetlisidir. Ve onu **عَزَرَه**: onu o dövme ile dövdü. Ve **العَزْرُ**: men etme. Ve **العَزْرُ**: din kapısında durdurma.
El-Ezherî dedi: Sa‘d hadisi, **التَّعْزِيرَ**in din üzerinde durdurma olduğuna delâlet eder;
çünkü o dedi: Andolsun, kendimi Resûlullah ile gördüm, sallallahu aleyhi ve sellem, ve bizim için
**الحُبْلَةَ** ve **وَرقَ السَّمُر**dan başka yiyecek yoktu; sonra Sa‘d oğulları sabahladı da
beni İslâm üzerine **تُعَزِّرُني** ediyor; andolsun, eğer sapıttıysam ve amelim boşa çıktıysa; beni
İslâm üzerine **تُعِزِّرُني** ediyor, yani beni onun üzerinde durduruyor; ve denildi: onda kusur etmekten dolayı beni azarlıyor.
Ve **التَّعْزِيرُ**: farzlar ve hükümler üzerinde durdurmadır. Ve **التَّعْزِير**in aslı: terbiye etmektir; bu yüzden had’den aşağı dövme **تَعْزيراً** diye adlandırılır; ancak o bir edeptir. Denilir: onu **عَزَرْتُه** ve onu **عَزَّرْتُه**; o, zıt anlamlılardandır. Ve onu **عَزَّرَه**: onu yüceltti ve onu büyüttü; o, zıddın benzeridir. Ve **العَزْرُ**: kılıçla yardım/zaferdir. Ve onu **عَزَرَه عَزْراً** ve onu **عَزَّرَه**: ona yardım etti, onu güçlendirdi ve ona zafer verdi. Allah Teâlâ dedi: **لِتُعَزِّرُوه وتُوَقِّرُوه**; ve Allah Teâlâ dedi: **وعَزَّرْتُموهم**; tefsirde geldi: yani onu kılıçla yardım edesiniz diye; ve kim Peygamber’i, sallallahu aleyhi ve sellem, yardım ederse, Allah’ı azze ve celle yardım etmiş olur. Ve **عَزَّرْتُموهم**: onları yücelttiniz; ve denildi: onları yardım ettiniz. İbrâhîm b. es-Serî dedi: Bu haktır; Allah Teâlâ daha iyi bilendir. Ve bu, şundandır ki **العَزْرَ** dilde geri çevirme ve men etmedir; **عَزَرْتُ فلاناً**ın te’vîli, yani onu terbiye ettim, ancak onun te’vîli şudur: ona, onu çirkinden alıkoyacak şeyi yaptım; nitekim **نَكَّلْت به**nin te’vîli: ona, onunla birlikte tekrar etmeye dönmekten vazgeçeceği şeyi yaptım. Öyleyse **عَزَّرْتُموهم**un te’vîli: onları yardım ettiniz; yani onlardan düşmanlarını geri çevirmenizle. Ve eğer **التَّعْزيرُ** **التَّوْقِير** olsaydı, dilde onunla istiğnâ etmek daha iyi olurdu. Ve yardım, vacip olduğunda, tazim onun içine dâhildir; çünkü peygamberlere yardım, onlardan savunma yapmak, dinlerini korumak, onları yüceltmek ve onlara saygı göstermektir. Dedi: **تَعْزِرُوه** da câizdir; **عَزَرْتُه عَزْراً**dan, **عَزَّرْته تعزيراً** mânâsında. Ve Arapların sözünde **التعزير**: saygı göstermedir. Ve **التَّعْزِيرُ**: dil ve kılıçla yardımdır. Ve meb‘as hadîsinde: **وَرَقَةُ بن نَوْفَلٍ** dedi: Eğer gönderilirse ve ben hayatta olursam, elbette onu **فَسَأُعَزِّرهُ** ve ona yardım ederim; buradaki **التَّعْزيرُ**: yardım, saygı gösterme ve defalarca yardım etmektir. Ve **التعزير**in aslı: men etme ve geri çevirmedir; sanki sen yardım ettiğin kimseye, onun düşmanlarını ondan geri çevirmiş ve onları ona eziyetten men etmişsindir. Bu yüzden had’den aşağı olan terbiye için **تَعْزير** denildi; çünkü o, suçluyu günaha dönmekten men eder. Ve kadını **عَزَرَ** **عَزْراً**: onunla nikâhladı. Ve onu bir şeyden **عَزَرَه**: onu men etti. Ve **العَزْرُ** ve **العَزيرُ**: ot biçildiğinde ve ekinleri siyahlık hâlinde satıldığında onun bedeli; çoğulu **العَزائرُ**; derler: Bu biçilmişin **عَزير**ini aldın mı? yani onun otlaklarının bedelini aldın mı? çünkü onlar biçtiklerinde otlaklarını satarlar.

Ve **العَزائِرُ** ve **العَيازِرُ**: **العِضَاه**dan aşağı ve **الدِّق**ten yukarı; **الثُّمام** ve **الصَّفْراء** ve **السَّخْبر** gibi. Ve denildi: otun gizlisinden, onların otlattıklarının kökleri; **العَرفَج** ve **الثُّمام** ve **الضَّعَة** ve **الوَشِيج** ve **السَّخْبَر** ve **الطريفة** ve **السَّبَطِ** gibi; ve o, onların otlattıklarının gizlisidir.

Ve **العَيزارُ**: her şeyden katı, şiddetli olan; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **مَحالةٌ عَيْزارَةٌ**: bağlaması şiddetli; ve sahibi onu **عَيْزَرَها** etti; ve inşâd etti:
Derken, acele sahibi, **عَيَازِرَا** olanı ara,
Sesi çeviren, çok gözyaşlı, kısır.
Ve **العَزَوَّرُ**: kötü huylu. Ve **العَيزار**: ruhu hafif, canlı, faal oğlan; ve o, **اللَّقِنُ** **الثَّقِفُ** **اللَّقِفُ**tur; ve o, **الريشة**dir
(* Sözü: “ve o, **الريشة**dir” asılda bu ضبط ile böyledir. Ve **القاموس**’ta: **الورش** ( **كتف** vezninde): faal, hafif; dişisi **وريشة**).
Ve **المُماحِل** ve **المُماني**. Ve **العَيزارُ** ve **العَيزارِيَّةُ**: cam kadehlerden bir tür. Ve **العَيازِرُ**: değnekler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **العَيزارُ**: ağaçtan bir tür; teki **عَيزارةٌ**. Ve **العَوْزَرُ**: dağın çıkıntısı; Ebû Hanîfe’den.

Ve **عازِرٌ** ve **عَزْرة** ve **عَيزارٌ** ve **عَيزارة** ve **عَزْرانُ**: isimlerdir. Ve **الكُرْكيّ**ye **أَبا العَيزار** künyesi verilir. El-Cevherî dedi: Ve **أَبو العَيزار** uzun boyunlu bir kuşun künyesidir; onu daima sığ suda görürsün; **السَّبَيْطَر** diye adlandırılır. Ve eşeği **عَزَرْتُ**: onu yükledim. Ve **عُزَيرٌ**: bir peygamberin adıdır. Ve **عُزَيرٌ**: hafifliğinden dolayı munsarif olan bir isimdir; her ne kadar **نوح** ve **لوط** gibi a‘cemî olsa da; çünkü o, **عَزْر**ın küçültmesidir. İbnü’l-A‘râbî: **العَزْوَرةُ** ve **الحَزْوَرةُ** ve **السَّرْوَعةُ** ve **القائِدةُ**: tepe için (söylenir). Ve hadîste **عَزْوَر** zikredildi; aynın fethi, zâyın sükûnu ve vâvın fethi ile; **الجُحْفَة**nin bir geçididir; Medine’den Mekke’ye yol onun üzerindedir; ve onda **عَزُورا** da denilir.
