# عزز — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D8%B2/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عزز

العِزُّ: خلاف الذُلّ. ومطر عِزٌّ، أي شديد. وعَزَّ الشيء يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً، إذا قلَّ لا يكاد يوجد، فهو عزيزٌ. وعَزَّ فلان يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً أيضاً، أي صار عَزيزاً، أي قوي بعد ذِلَّة. وأعَزَّهُ الله. وعَزَزْت عليه أيضاً: كَرُمت عليه. وقوله تعالى: "فَعَزَّزْنا بثالث"، يخفَّف ويشدد، أي قوَّينا وشدَّدنا. وتَعَزَّزَ الرجلُ: صار عزيزاً. وهو يَعْتَزُّ بفلان. وعَزَّ عليَّ أن تفعل كذا. وعَزَّ عليَّ ذاك أي حَقّ واشتدَّ. وفي المثل: إذا عَزَّ أخوك فَهُنْ. وأعْزِزْ عليّ بما أصبت به. وقد أُعْزِزْتُ بما أصابك، أي عَظُم عليّ. وجمع العزيز عِزازٌ. وقوم أعزَّةٌ وأعِزَّاءُ. وقال:
بيض الوجوه ألِبَّة ومَعاقلفي كلِّ نائبة عِزاز الآنفِ
والعَزوزُ من النوق: الضيِّقة الإحليل. تقول منه: عَزَّتِ الناقة تَعُزُّ بالضم عُزوزاً وعِزازاً وأعَزَّتْ وتَعَزَّزَتْ مثله. وعَزَّهُ أيضاً يَعُزُّهُ عَزًّا: غلبه. وفي المثل: مَنْ عَزَّ بَزَّ، أي من غلب سلب. والاسم العِزَّةُ، وهي القوة والغلبة. والعَزَّةُ بالفتح: بِنْتُ الظَبية. وعَزَّهُ في الخطاب وعازَّهُ، أي غَالَبه. وأعَزَّتِ البقرةُ، إذا عَسُر حمْلُها. والعَزازُ بالفتح: الأرض الصلبة. وقد أعْزَزْنا، أي وقعنا فيها وسِرنا. وأرضٌ معزوزةٌ، أي شديدة. والمطر يُعَزِّزُ الأرض، أي يلبِّدها. والعزَّاءُ: السنة الشديدة. قال الشاعر:
ويَعبِط الكومَ في العزَّاء إن طُرقا
ويقال: إنَّكم معزَّزٌ بكم، أي مشدَّد بكم، غير مخفَّفٍ عنكم. واستَعَزَّ الرملُ وغيره، تماسك فلم ينهل. واسْتَعَزَّ فلانٌ بحقِّي، أي غلبني. واسْتُعِزَّ بفلانٍ، أي غُلِبَ في كل شيء، من مرضٍ أو غيره. وقال أبو عمرو: اسْتُعِزَّ بالعليل، إذا اشتدَّ وجعه وغُلِبَ على عقله. وفلان مِعْزازُ المرض، أي شديده. والعُزَّى: تأنيث الأعَزِّ. وقد يكون الأعزُّ بمعنى العزيز والعُزَّى بمعنى العزيزة. والعُزَيْزى من الفرس، يُمدُّ ويقصر. فمن قصر ثنَّى: عُزِيْزَيانِ، ومن مدَّ: عُزِيْزاوانِ؛ وهما طرفا الوركين. قال:
أُمِرَّت عُزَيْزاهُ ونِيطتْ كُرومه		إلى كَفَلٍ رابٍ وصُلب مُوَثَّقِ

### Türkçe

**العِزُّ**: **الذُلّ**’ün zıddı. Ve **مطر عِزٌّ**, yani şiddetli. Ve **عَزَّ** şey **يَعِزُّ** **عِزًّا** ve **عِزَّةً** ve **عَزازَةً**, eğer az oldu, neredeyse bulunmaz olduysa; o hâlde o **عزيزٌ**’dir. Ve **عَزَّ** falan **يَعِزُّ** **عِزًّا** ve **عِزَّةً** ve **عَزازَةً** da; yani **عَزيزاً** oldu; yani **ذِلَّة**’den sonra güçlü oldu. Ve Allah onu **أعَزَّهُ**. Ve **عَزَزْت** ona da: onun yanında değerli oldum. Ve Yüce’nin sözü: “**فَعَزَّزْنا بثالث**”, hafifletilir ve şeddelenir; yani güçlendirdik ve sağlamlaştırdık. Ve **تَعَزَّزَ** adam: **عزيزاً** oldu. Ve o, falan ile **يَعْتَزُّ**. Ve bana, şöyle şöyle yapman **عَزَّ**. Ve bana şu **عَزَّ** yani hak oldu ve şiddetlendi. Ve meselde: Eğer kardeşin **عَزَّ** olursa, **فَهُنْ**. Ve bana, onunla isabet ettiğin şeyle **أعْزِزْ**. Ve sana isabet edenle ben **أُعْزِزْتُ**; yani bana büyük geldi. **عزيز**’in çoğulu **عِزازٌ**’dur. Ve bir kavim **أعزَّةٌ** ve **أعِزَّاءُ**. Ve dedi ki:
بيض الوجوه ألِبَّة ومَعاقلفي كلِّ نائبة عِزاز الآنفِ

Ve **العَزوزُ** develerden: dar **الإحليل**’li olan. Ondan dersin: deve **عَزَّتِ** **تَعُزُّ** (ضم ile) **عُزوزاً** ve **عِزازاً** ve **أعَزَّتْ** ve **تَعَزَّزَتْ** bunun benzeri. Ve onu da **عَزَّهُ** **يَعُزُّهُ** **عَزًّا**: onu yendi. Ve meselde: **مَنْ عَزَّ بَزَّ**, yani kim yenerse soyar. Ve isim **العِزَّةُ**’dir; o, kuvvet ve galebedir. Ve **العَزَّةُ** (فتح ile): **الظَبية**’nin kızı. Ve hitapta onu **عَزَّهُ** ve **عازَّهُ**, yani onunla galiplikte çekişti. Ve inek **أعَزَّتِ**, eğer hamileliği zor olduysa. Ve **العَزازُ** (فتح ile): sert yer. Ve biz **أعْزَزْنا**, yani ona düştük ve yürüdük. Ve **أرضٌ معزوزةٌ**, yani şiddetli. Ve yağmur yeri **يُعَزِّزُ**, yani onu yapıştırıp sıkılaştırır. Ve **العزَّاءُ**: şiddetli yıl. Şair dedi ki:
ويَعبِط الكومَ في العزَّاء إن طُرقا

Ve denilir: Şüphesiz siz, sizinle **معزَّزٌ**’sınız; yani sizinle şeddelenmiş, sizden hafifletilmiş olmayan. Ve kum ve başkası **استَعَزَّ**, tutundu da gevşemedi. Ve falan, benim hakkımla **اسْتَعَزَّ**, yani beni yendi. Ve falan ile **اسْتُعِزَّ**, yani her şeyde yenildi; hastalıktan veya başkasından. Ve Ebû Amr dedi: **اسْتُعِزَّ** hasta ile, eğer ağrısı şiddetlendi ve aklına galip gelindiyse. Ve falan, hastalığın **مِعْزازُ**’udur; yani onun şiddetlisi. Ve **العُزَّى**: **الأعَزِّ**’in müennesi. Ve **الأعزُّ**, **العزيز** mânasında; ve **العُزَّى**, **العزيزة** mânasında olabilir. Ve attan **العُزَيْزى**, uzatılır ve kısaltılır. Kim kısaltırsa ikil yapar: **عُزِيْزَيانِ**; kim uzatırsa: **عُزِيْزاوانِ**; ve ikisi, kalçaların iki ucudur. Dedi ki:
أُمِرَّت عُزَيْزاهُ ونِيطتْ كُرومه		إلى كَفَلٍ رابٍ وصُلب مُوَثَّقِ
