# عزف (ع-ز-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ز - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الزاي والفاء معهما
يستعمل ع ز ف- ف ز ع فقط
عزف:
العَزْفُ: من اللَّعِبِ بالدُّفّ والطنابير ونحوه.
والمْعَازِفُ: الملاعبُ التي يُضْرَبُ بها. الواحد: عَزْفٌ والجميع: معازفُ، رواية عن العرب. فإذا أفرد للعزف فهو ضرب من الطنابير يتخذه أهل اليمن.
والعَزْفُ: صَرْفُ النفس عن الشيء فَتَدَعُهْ.
والعَزُوفُ: الذي لا يكاد يثُبتُ على خُلَّةِ خليلٍ واحدٍ. قال:
عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدْتَ تَعْزِفُ
وقال:
ألمْ تعلمي أنّي عزوفٌ عن الهوى		إذا صاحبي من غير شيءٍ تَعَصَّبا
والعزيفُ: أصواتُ الجنّ ولَعْبُهم، وكل لَعِبٍ عَزْفٌ.
وعَزْفُ الرّياح: أصواتُها ودويُّها. قال:
عوازِفُ جِنّانٍ وهامٌ صواخد
والعَزيفُ والعَزَّافُ رملٌ لبني سَعْدٍ. تَسَّمى هذه الرّملة: أَبْرَقَ العَزّافِ، وفيها الجنّ، قريب من زرود، يسرة عن طريق الكوفة.
فزع:
فَزِعَ فَزَعاً، أي فَرِق.
وهو لنا مَفْزَعٌ، وهي لنا مَفْزَعٌ، وقوم لنا مَفْزَعٌ سواء، أي: فَزِعْنا إليهم إذا دَهَمنا أمرٌ، وهو لنا مَفْزَعَةٌ، وهي لنا مَفْزَعَةٌ وهو لنا مَفْزَعَةٌ الواحد والجمع والتأنيث سواء، أي: فَزِعنا منه، ومن أجله فرّقوا بينهما، لأن المَفْزَعَ يُفْزَعُ إليه، والمَفْزَعَةُ يُفْزَع منه.
ورجل فزّاعة: يفزّع الناس كثيراً.

##### Türkçe

باب **العين** و **الزاي** و**الفاء** معهما
Yalnızca **ع ز ف**- **ف ز ع** kullanılır.

**عزف**:
**العَزْفُ**: **الدُّفّ** ve **الطنابير** ve benzeriyle oynamaktan.
Ve **المْعَازِفُ**: kendileriyle vurulan oyun aletleri. Tekili: **عَزْفٌ** ve hepsi: **معازفُ**; Araplardan bir rivayet. Şayet **العزف** için tekil yapılırsa, o, Yemen ehlinin edindiği **الطنابير**den bir türdür.
Ve **العَزْفُ**: nefsi bir şeyden çevirmek; böylece onu bırakırsın.
Ve **العَزُوفُ**: bir tek dostun huyu üzerinde neredeyse sebat etmeyen kimse. Dedi ki:
عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدْتَ تَعْزِفُ
Ve dedi ki:
ألمْ تعلمي أنّي عزوفٌ عن الهوى		إذا صاحبي من غير شيءٍ تَعَصَّبا
Ve **العزيفُ**: cinlerin sesleri ve onların oyunu; her oyun **عَزْفٌ**dur.
Ve **عَزْفُ الرّياح**: onun sesleri ve uğultusu. Dedi ki:
عوازِفُ جِنّانٍ وهامٌ صواخد
Ve **العَزيفُ** ve **العَزَّافُ**: Benî Sa‘d’a ait bir kumluktur. Bu kumluğa **أَبْرَقَ العَزّافِ** adı verilir; onda cinler vardır; Zerûd’a yakın, Kûfe yolunun sol tarafında.

**فزع**:
**فَزِعَ** **فَزَعاً**; yani korktu.
Ve o, bizim için bir **مَفْزَعٌ**dır; ve o (dişil), bizim için bir **مَفْزَعٌ**dır; ve bir kavim, bizim için bir **مَفْزَعٌ**dır; hepsi eşittir; yani, bize bir iş ansızın bastırdığında onlara sığındık. Ve o, bizim için bir **مَفْزَعَةٌ**dır; ve o (dişil), bizim için bir **مَفْزَعَةٌ**dır; ve o, bizim için bir **مَفْزَعَةٌ**dır; tekil, çoğul ve dişillik bakımından hepsi eşittir; yani, ondan ve onun yüzünden korktuk. Bu sebeple ikisi arasında ayırım yaptılar; çünkü **المَفْزَعَ** kendisine sığınılandır, **المَفْزَعَةُ** ise kendisinden korkulandır.
Ve **فزّاعة** bir adam: insanları çokça korkutan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَزَفْتُ نفسي عن الشيء تَعْزُفُ وتَعْزِفُ عُزوفاً، أي زهِدت فيه وانصرفت عنه. قال الفرزدق يخاطب نفسه:
عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدْتَ تَعْـزِفُ		وأنْكَرْتَ من حَدْراء ما كنت تَعْرِفُ
والعزيفُ: صوتُ الجنّ. وقد عَزَفَتِ الجنُّ تَعْزِفُ بالكسر عَزيفاً. وسحابٌ عزَّافٌ: يُسْمَعُ منه عَزيفُ الرعد، وهو دويُّه. والمَعازفُ: الملاهي. والعَازفُ: اللاعبُ بها والمُغَنِّي. وقد عَزَفَ عَزْفاً. وعَزْفُ الريحِ: أصواتُها.

##### Türkçe

**عَزَفْتُ**: Kendimi şeyden **تَعْزُفُ** ve **تَعْزِفُ** **عُزوفاً** (olarak) **عَزَفْتُ**; yani onda **زهِدت** ve ondan **انصرفت**. el-Ferezdak, nefsine hitap ederek dedi:
**عَزَفْتَ** بأعشاشٍ وما كِدْتَ **تَعْـزِفُ**		وأنْكَرْتَ من حَدْراء ما كنت **تَعْرِفُ**

**والعزيفُ**: cinlerin sesi. Ve cinler, kesre ile **تَعْزِفُ** (olarak) **عَزَفَتِ**; **عَزيفاً** (olarak). Ve **وسحابٌ عزَّافٌ**: ondan gök gürültüsünün **عَزيفُ**’i işitilir; o, onun uğultusudur. Ve **والمَعازفُ**: eğlenceler. Ve **والعَازفُ**: onunla oynayan ve şarkı söyleyen. Ve **عَزَفَ** **عَزْفاً**. Ve **وعَزْفُ الريحِ**: onun sesleridir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والزاي مع الفاء
عزف ، عفز ، زعف ، فزع : مستعملة .
عزف : يقال عَزَفَتْ نَفْسُه عن الشيء إذا انصرفت عنه عُزُوفاً . ورجلٌ عَزُوف عن اللهو إذا لم يشتههِ ، وعَزُوفٌ عن النساء إذا لم يَصْبُ إليهنّ . وقال الفرزدق :
عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدت تَعْزِفُ
والعَزِيفُ : صوت الرِمَال إذا هبّت بها الرياح . والعرب تجعل العَزِيف أصوات الجِنّ . وفي ذلك يقول قائلهم :
وإنّي لأجتاب الفلاة وبينها
عوازفُ جِنّانٍ وهام صَوَاخِدُ
وهو العَزْف أيضاً والعُزْف : الحَمَام الطُورانية في قول الشمَّاخ :
حتى استغاث بأحوى فوقه حُبُك
يدعو هديلاً به العُزْف العزاهيل
وهي المهملة . والعُزْف : التي لها صوت وهَدِير . وعَزَف الدُفّ : صوته . وقال الراجز :
للخَوْتع الأزرقِ فيها صاهلْ
عَزْف كعزف الدُفّ ذي الجَلاَجلْ
والمَعَازِف : قال الليث : هي الملاعب التي يُضرب بها ، يقولون للواحد : عَزْفٌ وللجميع مَعَازف رواية عن العرب ، فإذا أُفرد المِعْزَف فهو ضَرْبٌ من الطنابير يتَّخذه أهل اليمن وغيره يجعل العُود مِعْزَفاً .
وفي حديث أمّ زَرْع : ( إذا سمعن صوت المَعَازف أيقَنّ أنهن هوالك ) . قلت : والعَزّاف : جبل من جبال الدهناء قد نزلتُ به . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : عَزَفَتْ نفسُه أي سَلَتْ . وعَزَفَ الرجل يَعْزِف إذا أقام في الأكل والشرب . وأعْزَفَ سمع عَزِيف الرمال .
عفز : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العَفْز : الجَوْز الذي يؤكل . وقال أبو عمرو : مثله في العَفْز . وقال ابن الأعرابي : يقال للجوز عَفْزٌ وعَفَازٌ . والواحدة عَفْزة وعَفَازَة . قال والعَفَازَة : الأكمَة ، يقال : لقيته فوق عَفَازَة أي فوق أكمَة . وقال ابن دريد : العَفْز : الملاعبة ، يقال : باتَ يُعافز امرأته أي يغازلها . قلت هو من قولهم : بات يعافسها . فأبدل السين زاياً .
زعف : أهمله الليث . وهو مستعمل صحيح . رَوَى أبو عبيد عن الكسائي موت زُعَاف وذُعَاف وذُؤَاف بمعنًى واحد . قال : وقال الأصمعي : الموت الزعَاف : الوَحِيُّ . وقد أزعفته إذا أقْعَصْته . وكذلك ازدعفته . أبو عبيد عن أبي عمر : المُزْعِفُ : السمّ القاتل . وقال غيره : سيفٌ مُزْعِفٌ : لا يُطْنِي . وكان عبد الله بن سَبْرة أحد الفتّاك في الإسلام ، وكان له سيف سمّاه المزعِفَ . وفيه يقول :
علوت بالمُزْعِف المأثورِ هامتَه
فما استجاب لداعيه وقد سَمِعَا
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الزُعُوف : المَهَالك . عمرو عن أبيه قال : من أسماء الحيّة المِزعافة والمِزعامة .
فزع : قال الله تعالى : ( :ُ :ِأَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ ) ( سبإ : 23 ) اتّفق أهل التفسير وأهلُ اللغة أن معنى قوله ) حَتَّى إِذَا فُزِّعَ ( : كُشِف الفزع عن قلوبهم ، وتأويل الآية أنّ ملائكة سماء الدنيا كان عهدُهم قد طال بنزول الوَحْي من السموات العُلا ، فلمَّا نزل جبريل بالوحي على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أوّلَ ما بُعث نبيًّا ظنّت الملائكة الذين في السماء الدنيا أن جبريل نزل لقيام الساعة ، ففزِعوا له ، فلمَّا تقرَّر عندهم أنه نزل لغير ذلك كُشِف الفَزَع عن قلوبهم فأقبلوا على جبريل ومن معه من الملائكة ، وقالوا لهم ماذا قال ربكم ؟ . قالوا قال الله الحق وهو العليّ الكبير . والذين فُزِّع عن قلوبهم ههنا ملائكة السماء الدنيا . وقيل : إن ملائكة كلّ سماء فَزِعوا لنزول جبريلج ومن معه من الملائكة ، فقال كل فريق منهم لهم : ماذا قال ربكم ؟ وقال الفرّاء : المُفَزَّعُ يكون جَبَاناً ، ويكون شُجَاعاً ، فمن جعله مفعولاً به قال : بمثله تَنْزِل الأفزاع . ومن جعله جَبَاناً جعله يَفْزَع من كل شيء . قال : وهذا مثل قولهم للرجل : إنه لمُغَلَّبٌ ، وهو غالبٌ ، ومُغَلَّبٌ وهو مغلوب . قلت : ويقال : فَزَّعْتُ الرجل وأفزعته إذا رَوَّعته . وقال الليث : الفَزَع : الغَرَق . وقد فَزعَ يَفْزَع فَزَعاً فهو فَزِعٌ . وفلان لنا مَفْزَعٌ . وامرأةٌ لنا مَفْزَع . معناه : إذا دَهِمنا أمر فَزِعنا إليه أي لجأنا إليه واستغثنا به . وقد يقال : فلان مَفْزَعة بالهاء يستوي فيه التذكير والتأنيث إذا كان يُفْزَع منه . ورجلٌ فَزَّاعة : يُفَزِّع الناسَ كثيراً . قلت : والعرب تجعل الفَزع فَرَقاً ، وتجعله إغاثةً للفَزِع المروَّع ، وتجعله استغاثة . فأمّا الفَزع بمعنى الاستغاثة فإنه جاء في حديث يرويه ثابت عن أنسٍ : أنه فَزِع أهل المدينة ليلاً ، فركب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فَرَساً لأبي طلحة عُرْياً ، فلمَّا رجع قال : ( لن تُراعوا ، لن تُراعوا ، إني وجدته بَحْراً ) . معنى قوله فزِع أهل المدينة أي استَصْرخوا ، وظنّوا أن عدوًّا أحاط بهم ، فلمَّا قال لهم النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لن تُرَاعوا ) سَكَن ما بهم من الفَزَع . وأما الحُجّة في الفزع أنه بمعنى الإصراخ والإغاثة فقول كَلْحَبة اليربوعي حيث يقول :
فقلت لكأسٍ ألجميها فإنما
حَلَلْنا الكَثِيب من زَرُودَ لنفزَعَا
معناه : لنغيث ونُصْرِخ مَن استغاث بنا . وقال بعضهم : أفزعت الرجل إذا رَوّعته ، وأفزعته أي أغَثْته . وهذه الألفاظ كلّها صحيحة ، ومعانيها عن العرب محفوظة . ويقال : فَزِعْتُ إلى فلان إذا لجأت إليه ، وهو مَفْزَع لمن فزِع إليه أي مَلْجأ لمن التجأ إليه .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الزاي** ile **الفاء**

**عزف** , **عفز** , **زعف** , **فزع** : kullanımdadır.

**عزف** : denir ki: **عَزَفَتْ نَفْسُه** şeyden, ondan yüz çevirdiği zaman, **عُزُوفاً** (yüz çevirme) ile. Ve bir adam **عَزُوف** eğlenceden, onu arzulamadığı zaman; ve **عَزُوف** kadınlardan, onlara meyletmediği zaman. Ve el-Ferazdak dedi:
عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدت تَعْزِفُ

Ve **العَزِيفُ** : rüzgârlar onunla estiği zaman kumların sesi. Ve Araplar **العَزِيف**i cinlerin sesleri yaparlar. Ve bunun hakkında onların bir söyleyeni der ki:
وإنّي لأجتاب الفلاة وبينها
عوازفُ جِنّانٍ وهام صَوَاخِدُ

Ve o, **العَزْف** de; ve **العُزْف**: eş-Şemmâh’ın sözünde **الحَمَام الطُورانية** (Tûrânî güvercinler):
حتى استغاث بأحوى فوقه حُبُك
يدعو هديلاً به العُزْف العزاهيل

Ve o, ihmal edilmiştir. Ve **العُزْف** : sesi ve uğultusu olan (dişi). Ve **عَزَف الدُفّ** : onun sesi. Ve er-Râciz dedi:
للخَوْتع الأزرقِ فيها صاهلْ
عَزْف كعزف الدُفّ ذي الجَلاَجلْ

Ve **المَعَازِف** : el-Leys dedi: o, onunla vurulan oyun yerleridir; birine **عَزْف** derler ve hepsine **مَعَازف**; Araplardan rivayet. Artık **المِعْزَف** tekil kılınırsa, o, Yemen ehlinin ve başkasının edindiği tanburların bir türüdür; **العُود**u **مِعْزَف** yapar.

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: ( **المَعَازف**in sesini işittikleri zaman, muhakkak ederler ki onlar helâk olacaklardır ). Dedim: ve **العَزّاف**: Dehnâ’nın dağlarından bir dağdır; onunla indim. Ve Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **عَزَفَتْ نفسُه** yani teselli buldu. Ve **عَزَفَ** adam **يَعْزِف**: yeme ve içmede ikamet ettiği zaman. Ve **أعْزَفَ**: kumların **عَزِيف**ini işitti.

**عفز** : el-Leys onu ihmal etti. Ve Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi: **العَفْز**: yenilen ceviz. Ve Ebû ‘Amr dedi: **العَفْز** hakkında onun benzeri. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: cevize **عَفْزٌ** ve **عَفَازٌ** denir. Ve bir tanesi **عَفْزة** ve **عَفَازَة**. Dedi: ve **العَفَازَة**: tepecik; denir ki: onu **فوق عَفَازَة** üzerinde, yani bir tepecik üzerinde, buldum. Ve İbn Düreyd dedi: **العَفْز**: oynaşma; denir ki: geceyi karısıyla **يُعافز** geçirir, yani ona kur yapar. Dedim: o, onların “geceyi onunla **يعافسها** geçirir” sözündendir; sonra **السين**i **زاي**e çevirdi.

**زعف** : el-Leys onu ihmal etti. Ve o, kullanımdadır, sahih. Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den rivayet etti: **موت زُعَاف** ve **ذُعَاف** ve **ذُؤَاف** tek bir mânâ ile. Dedi: ve el-Asma‘î dedi: **الموت الزعَاف**: çabuk olandır. Ve onu **أزعفته**: onu öldürdüğün zaman. Ve aynı şekilde **ازدَعفته**. Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Umer’den: **المُزْعِفُ**: öldürücü zehir. Ve başkası dedi: **سيفٌ مُزْعِفٌ**: köreltmez. Ve ‘Abdullâh b. Sebre, İslâm’da fedâîlerden biriydi; ve onun, **المزعِفَ** adını verdiği bir kılıcı vardı. Ve onun hakkında der ki:
علوت بالمُزْعِف المأثورِ هامتَه
فما استجاب لداعيه وقد سَمِعَا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **الزُعُوف**: helâkler. ‘Amr, babasından, dedi: yılanın adlarından **المِزعافة** ve **المِزعامة**.

**فزع** : Allah Teâlâ dedi: ( **أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ** ) (Sebe’: 23). Tefsir ehli ve dil ehli ittifak etti ki O’nun sözü **حَتَّى إِذَا فُزِّعَ** mânâsı: korku onların kalplerinden giderildi. Âyetin te’vîli: dünya semasının meleklerinin, yüce semalardan vahyin inişinden beri ahitleri uzamış idi; artık Cebrâil, vahiy ile Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) ilk defa peygamber olarak gönderildiği zaman indiğinde, dünya semasında olan melekler, Cebrâil’in kıyametin kopması için indiğini sandılar; ona korktular; artık onun, bunun dışındaki bir şey için indiği onlarda yerleşince, korku onların kalplerinden giderildi; Cebrâil’e ve onunla beraber olan meleklere yöneldiler ve onlara dediler: Rabbiniz ne dedi? Dediler: Allah hakkı dedi; ve O, yücedir, büyüktür. Ve burada kalplerinden korku giderilenler, dünya semasının melekleridir. Ve denildi: her semanın melekleri, Cebrâil’in ve onunla beraber olan meleklerin inişinden korktular; onların her bir grubu onlara dedi: Rabbiniz ne dedi? Ve el-Ferrâ’ dedi: **المُفَزَّعُ** korkak olur, ve yiğit olur; artık onu mef‘ûl kılan kimse dedi: onun benzeriyle korkular iner. Ve onu korkak kılan kimse, onu her şeyden korkar kıldı. Dedi: ve bu, onların adam hakkında “o mutlaka **مُغَلَّبٌ**dur” sözleri gibidir; hâlbuki o galiptir; ve **مُغَلَّبٌ**dur, hâlbuki o mağlûptur. Dedim: ve denir ki: **فَزَّعْتُ** adamı ve **أفزعته**: onu korkuttuğum zaman. Ve el-Leys dedi: **الفَزَع**: boğulmadır. Ve **فَزعَ يَفْزَع فَزَعاً**; artık o **فَزِعٌ**dir. Ve falan, bizim için bir **مَفْزَعٌ**dır. Ve bir kadın, bizim için bir **مَفْزَع**. Mânâsı: bize bir iş baskın yaptığı zaman ona **فَزِعنا إليه** yani ona sığındık ve onunla yardım istedik. Ve denir: falan **مَفْزَعة** (ه ile); onda erkeklik ve dişilik eşit olur, eğer ondan korkulunan ise. Ve bir adam **فَزَّاعة**: insanları çokça korkutur. Dedim: ve Araplar **الفَزع**ı korku yaparlar; ve onu, korkmuş ürkütülmüşe yardım etme yaparlar; ve onu imdat isteme yaparlar. Artık **الفَزع** imdat isteme mânâsıyla, Sâbit’in Enes’ten rivayet ettiği bir hadîste geldi: Medine ehli geceleyin **فَزِع** etti; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Ebû Talha’nın eyersiz atına bindi; sonra dönünce dedi: ( korkutulmayacaksınız, korkutulmayacaksınız; ben onu bir deniz buldum ). Onun sözü “Medine ehli **فَزِع** etti” mânâsı: feryat ettiler; ve bir düşmanın onları kuşattığını sandılar; artık Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara ( korkutulmayacaksınız ) dediği zaman, onlarda olan **الفَزَع**dan olan şey sükûnet buldu. Ve **الفَزع**da hüccet, onun feryat ve yardım mânâsında olduğuna dair, Kelhabe el-Yerbû‘î’nin sözü; der ki:
فقلت لكأسٍ ألجميها فإنما
حَلَلْنا الكَثِيب من زَرُودَ لنفزَعَا

Mânâsı: bize imdat isteyene yardım edelim ve feryat edelim. Ve bazısı dedi: **أفزعت** adamı, onu korkuttuğum zaman; ve **أفزعته** yani ona yardım ettiğim zaman. Bu lafızların hepsi sahihdir; mânâları Araplardan mahfuzdur. Ve denir: **فَزِعْتُ إلى فلان** ona sığındığım zaman; ve o, kendisine sığınılana bir **مَفْزَع**dır; yani kendisine iltica edene bir sığınaktır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والزاء وما يثلثهما)
(عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات.
فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال:
ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى  *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1])
وقال الفَرزدق:
* عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) *
والأصل الثاني: العَزيف: أصوات الجِنّ. ويقال إنّ الأصل في ذلك عَزْف الرِّياح، وهو صوتُها ودَوِيُّها. وقال في عَزيف الجِنّ:
وإِنِّي لأجتاز الفلاةَ وبينها  *** عوازفُ جِنَّان وهامٌ صواخِدُ([3])
ويقال: إنّ أبْرَق العَزّافِ سمِّي بذلك، لما يقال أنّ به جِنّاً. واشتُقَّ من هذا العَزْف في اللَّعِب والمَلاهي.
(عزق) العين والزاء والقاف ليس فيه كلامٌ أصيل، لكنَّ الخليلَ ذكر أنَّ العَزْق: عِلاج الشَّيء في عَسَر. ورجلٌ متعزِّق: فيه شِدَّة خُلُق. ويقولون: إن المِعْزقةَ: آلةٌ من آلات الحرث. وينشدون:
نُثِير بها نَقْعَ الكُلابِ وأنتم  *** تُثِيرون قِيعانَ القُرى بالمَعازقِ([4])
وكلُّ هذا في الضَّعفِ قريبٌ بعضُه من بعض. وأعجَبُ منه اللغة اليمانيَة التي يدلِّسُها أبو بكر محمدُ بن الحسنِ الدُّريدي رحمه الله، وقولُه: إنَّ العَزِيق مطمئنٌّ من الأرض، لغةٌ يمانيَة([5]) . ولا نقول لأئمَّتنا إِلاَّ جميلا.
(عزل) العين والزاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تنحيةٍ وإمالة تقول: عزَل الإنسانُ الشَّيءَ يعزِلُه، إذا نحَّاه في جانبٍ. وهو بمَعْزِلٍ وفي مَعزِل من أصحابه، أي في ناحيةٍ عنهم. والعُزْلة: الاعتزال. والرجُل يَعْزِل عن المرأة، إذا لم يُرِدْ ولدَها.
ومن الباب: الأعزلُ: الذي لا رُمْحَ معه. وقال بعضُهم: الأعزل الذي ليس معه شيء من السلاح يُقاتِل به، فهو يَعتزِل الحربَ، ذكر[هُ] الخليلُ، وأنشد:
لا مَعازِيلَ في الحُرُوب ولكنْ  *** كُشُفاً لا يُرامونَ يَوْمَ اهتضام([6])
وشبِّه بهذا الكوكبُ الذي يقال له السِّماك الأعزل. وإِنَّما سمِّي أعزَل لأنَّ ثَمَّ سِماكاً آخرَ يقال له الرَّامح، بكوكبٍ يَقدُمه يقولون هو رُمْحُه. فهذا سمِّي لذلك أعزل. ويقال إِنَّ المِعزالَ من النّاس: [الذي] لا يَنْزِل مع القوم في السفر ولكن ينْزلُ ناحيةً. قال الأعشى:
تُذهِلُ الشَّيخَ عن بنيهِ وتُلْوِي  *** بلَبُون المِعْزَابَةِ المِعزالِ([7])
والأعزل من الدوابِّ: الذي يميلُ ذنبُه إلى أحد جنْبَيه. فأمَّا العَزْلاء ففَمُ المَزَادة. ومحتمل أن يكون شاذّاً عن هذا الأصل الذي ذكرناه، ويُمكن أن يُجمع بينهما على بُعدٍ، وهو إلى الشذُوذِ أقرب. ويقال: أرسَلَت السَّماءُ عَزَالِيَها، إذا جاءت *بمنهمرٍ من المَطَر. وأنشد:
تَهمِرُها الكفُّ على انطوائِها  *** هَمْرَ شَعيب الغَرْفِ من عَزلائِها([8])
(عزم) العين والزاء والميم أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على الصَّريمة والقَطْع. يقال: عزَمت أعزِمُ عزماً. ويقولون: عزمت عليك إِلاَّ فعَلْتَ كذا، أي جعلتُه أمراً عَزْماً، أي لا مَثْنويّة فيه([9]) . ويقال: كانوا يَرون لِعَزمة الخُلفاء طاعةً. قال الخليل: العَزْم: ما عُقِد عليه القلبُ من أمرٍ أنت فاعلُه، أي متيقِّنه. ويقال: ما لفلانٍ عزيمةٌ، أي ما يَعزِم عليه، كأنَّه لا يمكنه أن يَصْرِمَ الأمر، بل يختلط فيه ويتردَّد.
ومن الباب قولهم: عَزَمْت على الجِنّيّ، وذلك أن تقرأ عليه من عزائم القُرآن، وهي الآياتُ التي يُرجَى بها قَطْعُ الآفةِ عن المَؤُوف. واعتزم السائر([10]) ، إذا سَلَك القصدَ قاطعاً لـه. والرجل يَعزِم الطَّريق: يمضِي فيه لا ينثني. قال حميد([11]) :
* معتزماً للطرُق النواشِط([12]) *
وأولُو العَزْم من الرُّسلِ عليهم السلام: الذين قَطَعوا العلائقَ بينهم وبين مَنْ لم يؤمِن مِن الذين بُعثِوا إليهم، كنوح عليه السلام، إذ قالَ:﴿لا تَذَرْ عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْكافِرينَ دَيَّارَا﴾  [نوح 26]، وكمحمَّدٍ صلى الله عليه وآله إذْ تبرَّأ من الكُفّار وبَرّأه الله تعالى منهم، وأمَرَه بقتالهم في قوله: ﴿بَرَاءَةٌ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ إلَى الذِينَ عاهَدْتُم مِنَ المُشْرِكينَ﴾ [التوبة 1]، ثم قال:﴿فَإِذَا انْسَلَخَ الأشْهُرُ الحُرُمُ فاقْتُلُوا المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُم﴾ [التوبة 5].
(عزو/ي) العين والزاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على الانتماء والاتِّصال.
قال الخليل: الاعتزاء: الاتّصال في الدَّعوى إذا كانت حربٌ، فكلُّ مَن ادَّعى في شعاره فقد اعْتَزَى، إذ قال أنا فلانُ بنُ فلان فقد اعتَزَى إليه. وفي الحديث: "مَنْ تَعزَّى بعَزَاء الجاهليَّة فأَعِضُّوه"، وهو أن يقول يا لفلان. قال:
فلما التقتْ فُرسانُنا ورجالُهم *** دَعَوْا يا لَكَعبٍ واعتَزَيْنا لعامِرِ([13])
وقال آخَر:
فكيفَ وأصْلي من تميمٍ وفرعُها  *** إلى أصل فَرعي واعتزائي اعتزاؤها
فهذا الأصل، وأمّا قولهم: عَزِيَ الرّجلُ يَعْزَى عَزاءً، وإنه لَعَِزيٌّ([14]) أي صبور، إذا كان حسَنَ العزَاء على المصائب، فهذا من الأصل الذي ذكرناه، ولأنَّ معنى التعزِّي هو أن يتأسَّى بغيره فيقول: "حالي مثلُ حالِ فلان. ولذلك قيل: تأسَّى، أي جعل أمرَه أُسوة أمرِ غيره. فكذلك التعزِّي. وقولك عَزّيتُه، أي قلتُ له انظُرْ إلى غيرك ومن أصابَه مثلُ ما أصابك. والأصل هذا الذي ذكرناه.
(عزب) العين والزاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تباعدٍ وتنَحٍّ. يقال: عَزَب يعزُبُ عُزُوباً. والعَزَب: الذي لا أهلَ لـه. وقد عَزب يَعْزُبُ عُزوبةً. قال العجّاج في وصف حمارِ الوحش:
* شهراً وشهرين يسنّ عَزَبَا *
وقالوا: والمعِزْابةُ: الذي طالت عُزْبته حتى ما لَه في الأهل مِن حاجة. يقال: عَزَب حِلْمُ فلانٍ، أي ذهب، وأعْزَبَ اللهُ حِلْمَه، أي أذهَبَه. قال الأعشى:
* فأعزَبْتُ حِلمي بل هو اليومَ أعْزَبا([15]) *
والعازب من الكلأ: البَعِيد المَطْلَب. قال أبو النجم:
* وعازبٍ نَوَّرَ في خلائِه *
وكلُّ شيء يفوتُك لا تَقْدِر عليه فقد عَزَب عنك. وأعزب القومُ: أصابوا عازباً من الكلأ.
(عزر) العين والزاء والراء كلمتان: إحداهما التَّعظيم والنَّصر، والكلمة الأخرى جنسٌ من الضَّرب.
فالأولى النَّصر والتوقير، كقوله تعالى: ﴿وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ﴾  [الفتح 9].
والأصل الآخر التَّعزير، وهو الضرب دون الحدّ. قال:
وليس بتعزير الأمير خَزايةٌ  *** عليَّ إذا ما كنتُ غيرَ مريبِ([16])
--------------ــــ
([1]) أنشده في اللسان برواية: "عزوف على الهوى".
([2]) مطلع قصيدة مشهورة له في ديوانه 551. وعجزه:
* وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف *
          وقد سبق في (عش). وأنشده في اللسان (عشش، عزف).
([3]) في الأصل: "لأختار القلادة"، تحريف. وفي اللسان: "لأجتاب الفلاة".
([4]) ديوان ذي الرمة 408 واللسان (عزق). وفي شرح الديوان: "النقع: الغبار والكلاب موضع كانت لهم فيه وقعة".
([5]) الجمهرة (3: 6).
([6]) في الأصل: "بو اهتضام".
([7]) ديوان الأعشى 12 واللسان (عزل) والرواية فيهما: "تخرج الشيخ عن بنيه"، وفي الديوان: "من بنيه".
([8]) البيت لعمر بن لجأ، كما في اللسان: (غرف). وفي الأصل: "يهمرها"، وفي اللسان: "تهمزه"، ووجههما ما أثبت.
([9]) المثنوية: الاستثناء. وفي الأصل: "مشوبة"، تحريف.
([10]) في الأصل: "السائم". وفي المجمل: "والاعتزام: لزوم القصد في المشي".
([11]) هو حميد الأرقط الراجز، كما في اللسان (عزم).
([12]) بعده في اللسان:                         * والنظر الباسط بعد الباسط *
([13]) البيت للراعي، كما في اللسان (عزا). وفي الأصل: "بالكعبة اعتزينا"، صوابه في اللسان.
([14]) ويقال "عز" أيضاً.
([15]) ديوان الأعشى 91 وصدره: * كلانا يُرائي أنه غير ظالم *
([16]) أنشده في اللسان (عزر).

ـ

##### Türkçe

(باب العين والزاء وما يثلثهما)
(**عزف**) **العين** ve **الزاء** ve **الفاء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyden yüz çevirmeye delâlet eder, diğeri seslerden bir sese.
Birincisi, Arapların sözü: **عَزَفت** عن الشَّيء, ondan yüz çevirdiğin zaman. Ve **العَزُوف**: dostun huyu üzere neredeyse sebat etmeyen kimse. Şair dedi ki:
ألم تعلمي أنِّي **عزوفٌ** عن الهوى  *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1])
Ve **الفَرزدق** dedi ki:
* **عزَفْتَ** بأعشاشٍ وما كدتَ **تعزِفُ**([2]) *
İkinci asıl: **العَزيف**: cinlerin sesleri. Ve denilir ki bunun aslı rüzgârların **عَزْف**’idir; o, onların sesi ve uğultusudur. Cinlerin **عَزيف**’i hakkında dedi ki:
وإِنِّي لأجتاز الفلاةَ وبينها  *** عوازفُ جِنَّان وهامٌ صواخِدُ([3])
Ve denilir: **أبْرَق العَزّافِ** buna onunla adlandırıldı; onda cin bulunduğu söylenmesinden dolayı. Ve bundan, oyun ve eğlencelerdeki **العَزْف** türetildi.

(**عزق**) **العين** ve **الزاء** ve **القاف**’ta aslî bir söz yoktur; lâkin **الخليل** zikretti ki **العَزْق**: bir şeyi zorluk içinde tedavi etmektir. Ve **متعزِّق** bir adam: onda huy sertliği vardır. Ve derler ki **المِعْزقة**: sürme aletlerinden bir alettir. Ve şu beyti rivayet ederler:
نُثِير بها نَقْعَ الكُلابِ وأنتم  *** تُثِيرون قِيعانَ القُرى بالمَعازقِ([4])
Ve bütün bunlar zayıflıkta birbirine yakındır; bazısı bazısına. Ondan daha şaşırtıcı olan, Ebû Bekir Muhammed b. el-Hasen ed-Dürîdî’nin—Allah ona rahmet etsin—gizlediği Yemen lügatidir ve onun sözü: **العَزِيق** yerden bir çöküntüdür; Yemen lügatidir([5]). Ve imamlarımıza ancak güzel söz söyleriz.

(**عزل**) **العين** ve **الزاء** ve **اللام** tenhiyeye ve eğmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Dersin ki: insan bir şeyi **عزَل** eder, **يعزِلُه**; onu bir yana ayırdığı zaman. Ve o, arkadaşlarından **بمَعْزِلٍ** ve **في مَعزِل**’dedir; yani onlardan bir taraftadır. Ve **العُزْلة**: uzak durmadır. Ve adam kadından **يَعْزِل** eder; onun çocuğunu istemediği zaman.
Babdan: **الأعزل**: yanında mızrak olmayan. Bazıları dedi ki: **الأعزل** yanında savaşacağı silahın hiçbir şeyi olmayan kimsedir; o halde savaştan uzak durur; bunu **الخليل** zikretti ve şu beyti okudu:
لا مَعازِيلَ في الحُرُوب ولكنْ  *** كُشُفاً لا يُرامونَ يَوْمَ اهتضام([6])
Ve bununla, **السِّماك الأعزل** denilen yıldız benzetildi. Ancak **أعزَل** diye adlandırıldı; çünkü orada başka bir **سِماك** vardır ki ona **الرَّامح** denir; önünde bulunan bir yıldızla; derler ki o onun mızrağıdır. Şu, bu sebeple **أعزل** diye adlandırıldı. Ve denilir ki insanlardan **المِعزال**: yolculukta kavimle birlikte inmeyen, fakat bir tarafta inen [kimsedir]. **الأعشى** dedi ki:
تُذهِلُ الشَّيخَ عن بنيهِ وتُلْوِي  *** بلَبُون المِعْزَابَةِ المِعزالِ([7])
Ve binek hayvanlarından **الأعزل**: kuyruğu iki yanından birine meyleden. Amma **العَزْلاء** ise su tulumunun ağzıdır. Muhtemeldir ki zikrettiğimiz bu asıldan şâz olsun; ve ikisi arasında uzak da olsa birleştirmek mümkündür; fakat şâzlığa daha yakındır. Ve denilir: gök **عَزَالِيَها**’sını gönderdi; yani yağmurdan sağanakla geldiği zaman. Ve şu beyti okudu:
تَهمِرُها الكفُّ على انطوائِها  *** هَمْرَ شَعيب الغَرْفِ من عَزلائِها([8])

(**عزم**) **العين** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; koparma ve kesmeye delâlet eder. Denilir: **عزَمت** **أعزِمُ** **عزماً**. Ve derler ki: **عزمت عليك** إِلاَّ فعَلْتَ كذا; yani onu **عَزْماً** bir emir kıldım; yani onda istisna yoktur([9]). Ve denilir: halifelerin **عَزمة**’sine itaat görürlerdi. **الخليل** dedi: **العَزْم**: kalbin üzerine bağladığı, senin yapacağın bir işten olan şeydir; yani onun kesinliğidir. Ve denilir: falanın **عزيمةٌ**’si yoktur; yani azmettiği şey yoktur; sanki işi koparıp kesemez; bilakis onda karışır ve tereddüt eder.
Babdan onların sözü: cinni üzerine **عَزَمْت**; bu, Kur’ân’ın **عزائم**’inden ona okuman demektir; o, musibete uğramış kimseden âfetin kesilmesi umulan âyetlerdir. Ve yürüyen kimse **اعتزم** etti; kastı tutup ona kesinlikle girdiği zaman. Ve adam yolu **يَعزِم** eder: onda gider, dönmez. **حميد** dedi ki([11]):
* **معتزماً** للطرُق النواشِط([12]) *
Peygamberlerden—onlara selâm olsun—**أولُو العَزْم**: kendilerine gönderildikleri kimselerden iman etmeyenlerle aralarındaki bağları kesenlerdir; Nûh—ona selâm olsun—gibi; zira dedi ki: ﴿لا تَذَرْ عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْكافِرينَ دَيَّارَا﴾  [نوح 26] ve Muhammed—Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun—gibi; kâfirlerden beri oldu ve Allah Teâlâ onu onlardan beri kıldı ve onu onlarla savaşmaya emretti; şu sözünde: ﴿بَرَاءَةٌ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ إلَى الذِينَ عاهَدْتُم مِنَ المُشْرِكينَ﴾ [التوبة 1] sonra dedi ki: ﴿فَإِذَا انْسَلَخَ الأشْهُرُ الحُرُمُ فاقْتُلُوا المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُم﴾ [التوبة 5].

(**عزو/ي**) **العين** ve **الزاء** ve illetli harf, nisbet ve bağlantıya delâlet eden sahih bir asıldır.
**الخليل** dedi: **الاعتزاء**: savaş olduğu zaman iddiada bağlantıdır; her kim şiarında iddia ederse **اعْتَزَى** etmiştir; zira “ben falan oğlu falanım” dediğinde ona **اعتَزَى** etmiştir. Hadiste: "مَنْ تَعزَّى بعَزَاء الجاهليَّة فأَعِضُّوه"، o, “ya falan!” demesidir. Şair dedi ki:
فلما التقتْ فُرسانُنا ورجالُهم *** دَعَوْا يا لَكَعبٍ واعتَزَيْنا لعامِرِ([13])
Bir başkası dedi ki:
فكيفَ وأصْلي من تميمٍ وفرعُها  *** إلى أصل فَرعي واعتزائي اعتزاؤها
İşte bu asıldır. Amma onların sözü: adam **عَزِيَ** eder, **يَعْزَى** **عَزاءً**; ve o elbette **عَِزيٌّ**([14]) yani sabırlıdır; musibetler üzerine güzel **العزَاء** sahibi olduğu zaman; bu da zikrettiğimiz asıldandır; çünkü **التعزِّي**’nin manası, başkasıyla teselli bulmasıdır; şöyle der: “Benim hâlim falanın hâli gibidir.” Bu sebeple **تأسَّى** denildi; yani işini başkasının işine örnek kıldı. İşte **التعزِّي** de böyledir. Senin “onu **عَزّيتُ** ettim” sözün: yani ona “sana isabet edenin benzeri kendisine isabet etmiş olana bak” dedim. Asıl, zikrettiğimiz budur.

(**عزب**) **العين** ve **الزاء** ve **الباء** uzaklaşmaya ve çekilmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Denilir: **عَزَب** eder, **يعزُبُ** **عُزُوباً**. Ve **العَزَب**: ehli olmayan kimsedir. Ve **عَزب** eder, **يَعْزُبُ** **عُزوبةً**. **العجّاج** yaban eşeğini vasfederken dedi ki:
* شهراً وشهرين يسنّ **عَزَبَا** *
Ve dediler ki: **المعِزْابةُ**: bekârlığı uzayıp da ailede kendisi için ihtiyaç kalmayan kimsedir. Denilir: falanın **حِلْمُه** **عَزَب** etti; yani gitti. Ve Allah onun **حِلْم**’ünü **أعْزَبَ** etti; yani onu giderdi. **الأعشى** dedi ki:
* فأعزَبْتُ **حِلمي** بل هو اليومَ أعْزَبا([15]) *
Ve ottan **العازب**: talebi uzak olan. **أبو النجم** dedi ki:
* وعازبٍ نَوَّرَ في خلائِه *
Sana kaçan, gücünün yetmediği her şey senden **عَزَب** etmiştir. Ve kavim **أعزب** etti: ottan **عازب** olana rastladılar.

(**عزر**) **العين** ve **الزاء** ve **الراء** iki kelimedir: birisi yüceltme ve yardım; diğer kelime ise dövmenin bir cinsidir.
Birincisi yardım ve saygı göstermedir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: ﴿وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ﴾  [الفتح 9].
Diğer asıl **التَّعزير**’dir; o, haddden aşağı dövmedir. Şair dedi ki:
وليس بتعزير الأمير خَزايةٌ  *** عليَّ إذا ما كنتُ غيرَ مريبِ([16])

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ز ف
فلان عزوف وهو الذي لا يكاد يثبت على خلة خليل‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ عزفت بأعشاش وما كدت تعزف وفلان ألهاه ضرب المعازف عن ضروب المعارف‏.‏
وسلكت مفازة للجنّ فيها عزيف ثم نزلت بفلان فكأني نزلت بأبرق العزاف وهو يسرة طريق الكوفة قريباً من زرود‏.‏

##### Türkçe

ع ز ف
Falanca **عزوف**tur; o, bir dostun huyu üzere neredeyse sebat etmeyen kimsedir.
el-Ferazdak dedi ki: “**عزفت** bi-a‘şâş; ve neredeyse **تعزف** etmedin.” Ve falancayı, **المعازف**in çalınması, **المعارف**in türlerinden alıkoyup oyaladı.
Cinlere ait bir ıssızlığa girdim; onda **عزيف** vardır; sonra falancaya indim; sanki **العزاف**ın **أبرق**ına indim; o, Kûfe yolunun sol tarafıdır; Zerûd’a yakın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عَزَفَ يَعْزفُ عَزْفاً: لها. والمَعازِفُ: المَلاهي، واحدها مِعْزَف ومِعْزَفة. وعزف الرجل يَعزِفُ إذا أَقام في الأَكل والشرب، وقيل: واحد المعازِف عَزْفٌ على غير قياس، ونظيره ملامحُ ومَشابِهُ في جمع شَبه ولمْحَة، والمَلاعبُ التي يُضْرب بها، يقولون للواحد عَزْف، والجمع معازِفُ رواية عن العرب، فإذا أُفرد المِعْزَفُ، فهو ضَرْب من الطَّنابير ويتخذه أَهل اليمن وغيرُهم، يجعل العُود مِعْزفاً. وعَزْفُ الدُّفِّ: صوتُه. وفي حديث عمر: أَنه مرَّ بعَزْف دُفٍّ فقال: ما هذا؟ قالوا: خِتان، فسكت؛ العَزْفُ: اللَّعِبُ بالمَعازِف، وهي الدُّفُوف وغيرها مما يُضرب؛ قال الراجز:
للخَوْتَعِ الأَزرَقِ فيها صاهْل،
عَزْفٌ كعَزْفِ الدُّفِّ والجلاجِلْ
وكل لَعِب عَزْفٌ. وفي حديث أُم زَرْع: إذا سَمِعْنَ صوتَ المعازِف أَيْقَنَّ أَنهنَّ هَوالِكُ. والعازِفُ: اللاعِبُ بها والمُغَني، وقد عَزَفَ عَزْفاً. وفي الحديث: أَنَّ جارِيَتَين كانتا تُغَنِّيان بما تعازفت الأَنصار يوم بُعاثَ أَي بما تناشدت من الأَراجيز فيه، وهو من العَزيف الصوْت، وروي بالراء، أَي تَفاخرَتْ، ويروى تَقاذفَت وتَقارَفَت. وعَزَفتِ الجنُّ تَعزِفُ عَزْفاً وعَزيفاً: صوَتت ولَعِبَت؛ قال ذو الرمة: عَزِيف كتَضْرابِ المُغَنِّين بالطَّبْل
ورجل عَزُوفٌ عن اللَّهْو إذا لم يَشْتَهه، وعَزُوف عن النساء إذا لم يَصْبُ إليهنَّ؛ قال الفرزدق يُخاطب نفسه:
عَزَفْتَ بأَعْشاشٍ، وما كِدْتَ تَعْزِفُ،
وأَنْكَرْتَ مِن حَدْراء ما كنتَ تعرِفُ
وقول مليح:
هِرْكَوْلة ليسَتْ من العَشانِقِ.
ولا العَزِيفاتِ ولا المَعانِقِ
وعزَفَتِ القوْسِ عَزْفاً وعزيفاً: صوَّتت؛ عن أَبي حنيفة. والعَزِيفُ: صوت الرِّمال إذا هَبَّت بها الرِّياح. وعَزْفُ الرِّياح: أَصواتها. وأَعزَفَ: سمع عَزيفَ الرِّياح والرِّمال. وعَزِيفُ الرياحِ: ما يسمع من دوِيِّها. والعَزْفُ والعَزِيفُ: صوت في الرمل لا يُدْرَى ما هو، وقيل: هو وُقوعُ بعضِه على بعض. ورمل عازِف وعَزّاف: مُصوِّت، والعرب تجعل العَزيف أَصوات الجِنّ؛ وفي ذلك يقول قائلهم:
وإني لأَجْتابُ الفَلاةَ، وبَينها
عَوازِفُ جِنّانٍ، وهامٌ صَواخِدُ
وهو العزفُ أَيضاً. وقد عَزَفت الجنّ تَعْزِفُ، بالكسر، عزيفاً. وفي حديث ابن عباس، رضي اللّه عنهما: كانت الجنُّ تَعزِف الليلَ كلّه بين الصَّفا والمروة؛ عَزيفُ الجنّ: جَرْسُ أَصواتها، وقيل: هو صوت يسمع بالليل كالطبل، وقيل: هو صوت الرِّياح في الجوِّ فتَوهَّمَه أَهل البادية صوتَ الجنّ.
والعزَّاف: رمل لبني سعد صفة غالبة مشتق من ذلك ويسمى أَبْرَقَ العَزَّاف. وسَحاب عَزَّاف: يُسمع منه عَزِيفُ الرَّعْد وهو دَوِيُّه؛ وأَنشد الأَصمعي لجَندل بن المُثَنَّى:
يا رَبُّ رَبَّ المُسلِمِين بالسُّوَرْ،
لا تَسْقِه صَيِّبَ عزَّافٍ جُؤَرْ
قال: ومطَر عزَّاف مُجَلْجِل، وروى الفارسي هذا البيت عَزَّاف، بالزاي، ورواية ابن السكيت غَرّاف. وعَزَفَت نفسي عن الشيء تَعْزِفُ وتَعْزُف عَزْفاً وعُزُوفاً: تركَتْه بعد إعْجابها وزَهِدَتْ فيه وانْصرفت عنه. وعزَفت نفْسُه أَي سَلَتْ، وفي حديث حارثةَ: عزَفتْ نفسِي عن الدُّنيا أَي عافتْها وكَرِهَتها، ويروى عَزَفْتُ، بضم التاء، أَي منعتُها وصَرَفْتها؛ وقولُ أَمية بن أَبي عائذ الهذلي:
وقِدْماً تَعَلَّقْتُ أُمَّ الصَّبِيْـ
ـيِ مِنِّي على عُزُفٍ واكْتِهال
أَراد عُزوف فحذف. والعَزُوف: الذي لا يكاد يَثْبُت على خُلَّة؛ قال: أَلم تَعْلَمِي أَني عَزُوفٌ على الهَوى،
إذا صاحبي في غير شيء تَعَصَّبا؟
واعْزَوْزَفَ للشرِّ: تهيّأَ؛ عن اللحياني. والعزَّافُ: جبَل من جِبال الدَّهْناء.
والعُزف: الحمام الطُّورانِيَّة في قول الشماخ:
حتى استَغاثَ بأَحْوَى فَوْقَه حُبُكٌ،
يَدْعُو هَديلاً به العُزْفُ العَزاهِيلُ
وهي المُهْمَلةُ. والعُزْف: التي لها صوت وهَدير.

##### Türkçe

**عَزَفَ** **يَعْزفُ** **عَزْفاً**: ona (yani: **المَعازِف**’e) aittir. Ve **المَعازِفُ**: eğlenceler; onun teki **مِعْزَف** ve **مِعْزَفة**’dir. Ve adam **عزف** **يَعزِفُ**: yemek ve içmekte ikamet ettiğinde (yani: yerleşip kaldığında); ve denildi ki: **المعازِف**’in teki, kıyasa aykırı olarak **عَزْفٌ**’tur; ve onun benzeri, **شَبه** ve **لمْحَة**’nin cem‘inde **ملامحُ** ve **مَشابِهُ**’dir; ve kendisiyle vurulan oyunlar (eğlenceler); birine **عَزْف** derler, cem‘i **معازِفُ**’tur; Araplardan rivayettir. Artık **المِعْزَفُ** tekil kılınırsa, o, **الطَّنابير**’den bir türdür; Yemen ehli ve başkaları onu edinir; **العُود**’u **مِعْزفاً** yapar. Ve **عَزْفُ الدُّفِّ**: onun sesidir.

Ve Ömer’in hadisinde: onun bir **عَزْف** **دُفٍّ**’e uğradığı, sonra dediği: Bu nedir? Dediler: sünnet; bunun üzerine sustu; **العَزْفُ**: **المَعازِف** ile oynamaktır; o da **الدُّفُوف** ve vurulan şeylerden başkasıdır; **الراجز** dedi ki:
للخَوْتَعِ الأَزرَقِ فيها صاهْل،
عَزْفٌ كعَزْفِ الدُّفِّ والجلاجِلْ

Ve her oyun **عَزْفٌ**’tur. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: **المعازِف**’in sesini işittiklerinde, onların helâk olacaklar olduğuna yakîn ederler. Ve **العازِفُ**: onunla oynayan ve şarkı söyleyen; ve gerçekten **عَزَفَ** **عَزْفاً**.

Ve hadiste: Ensâr’ın Bu‘âs günü karşılıklı söyledikleri şeylerle iki câriyenin şarkı söyledikleri; yani onda **الأَراجيز**’den karşılıklı okudukları şeylerle; ve o, **العَزيف** (yani: ses) cinsindendir. Ve **بالراء** ile rivayet edildi; yani: övünüşmüşlerdir; ve **تَقاذفَت** ve **تَقارَفَت** diye de rivayet olunur.

Ve cinler **عَزَفتِ** **تَعزِفُ** **عَزْفاً** ve **عَزيفاً**: ses çıkardı ve oynadı; Zû’r-Rumme dedi ki:
عَزِيف كتَضْرابِ المُغَنِّين بالطَّبْل

Ve **عَزُوفٌ** bir adam: eğlenceden yüz çeviren; onu arzulamadığında. Ve kadınlardan **عَزُوف**: onlara meyletmediğinde; el-Ferezdak, kendisine hitap ederek dedi ki:
عَزَفْتَ بأَعْشاشٍ، وما كِدْتَ تَعْزِفُ،
وأَنْكَرْتَ مِن حَدْراء ما كنتَ تعرِفُ

Ve Melîh’in sözü:
هِرْكَوْلة ليسَتْ من العَشانِقِ.
ولا العَزِيفاتِ ولا المَعانِقِ

Ve yay **عَزَفَتِ** **عَزْفاً** ve **عزيفاً**: ses çıkardı; Ebû Hanîfe’den.

Ve **العَزِيفُ**: rüzgârlar onunla estiğinde kumların sesi. Ve **عَزْفُ الرِّياح**: onların sesleri. Ve **أَعزَفَ**: rüzgârların ve kumların **عَزيف**’ini işitti. Ve **عَزِيفُ الرياحِ**: onun uğultusundan işitilen şey. Ve **العَزْفُ** ve **العَزِيفُ**: kumda ne olduğu bilinmeyen bir ses; ve denildi ki: onun bir kısmının bir kısmı üzerine düşmesidir. Ve **عازِف** ve **عَزّاف** kum: ses çıkaran. Ve Araplar **العَزيف**’i cinlerin sesleri kılar; bunun hakkında onların söyleyenlerinden biri der ki:
وإني لأَجْتابُ الفَلاةَ، وبَينها
عَوازِفُ جِنّانٍ، وهامٌ صَواخِدُ

Ve o, **العزفُ**tur da. Ve gerçekten cinler **عَزَفت** **تَعْزِفُ**—kesre ile—**عزيفاً**.

Ve İbn Abbâs hadîsinde—Allah onlardan razı olsun: cinler, bütün gece **الصَّفا** ile **المروة** arasında **تَعزِف** ederdi; **عَزيفُ الجنّ**: seslerinin çanı (tınlaması); ve denildi ki: geceleyin davul gibi işitilen bir sestir; ve denildi ki: o, havadaki rüzgârın sesidir; böylece bedevîler onu cinlerin sesi sanmıştır.

Ve **العزَّاف**: Benî Sa‘d’a ait bir kum; bundan türemiş, baskın bir sıfattır; ve **أَبْرَقَ العَزَّاف** diye adlandırılır. Ve **سَحاب عَزَّاف**: ondan gök gürültüsünün **عَزِيف**’i işitilir; o da onun uğultusudur. Ve el-Asma‘î, Cendel b. el-Musenna’ya ait olarak inşâd etti:
يا رَبُّ رَبَّ المُسلِمِين بالسُّوَرْ،
لا تَسْقِه صَيِّبَ عزَّافٍ جُؤَرْ

Dedi ki: ve **مطَر عزَّاف**: çınlayan (gürleyen) bir yağmur. Ve el-Fârisî bu beyti **عَزَّاف** diye—**الزاي** ile—rivayet etti; İbnü’s-Sikkît’in rivayeti **غَرّاف**’tır.

Ve nefsim şeyden **عَزَفَت** **تَعْزِفُ** ve **تَعْزُف** **عَزْفاً** ve **عُزُوفاً**: onu, beğenmesinden sonra terk etti; ondan zâhid oldu ve ondan yüz çevirdi. Ve onun nefsi **عزَفت**: yani unuttu (teselli buldu). Ve Hârise hadîsinde: nefsim dünyadan **عزَفتْ**: yani onu iğrendi ve onu kerih gördü; ve **عَزَفْتُ** diye de rivayet olunur—**التاء**’nın zammıyla—yani onu men ettim ve onu çevirdim. Ve Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nin sözü:
وقِدْماً تَعَلَّقْتُ أُمَّ الصَّبِيْـ
ـيِ مِنِّي على عُزُفٍ واكْتِهال

**عُزوف**’u kastetti; sonra hazfetti. Ve **العَزُوف**: neredeyse bir dostluk üzerinde sebat etmeyen kimse; dedi ki:
أَلم تَعْلَمِي أَني عَزُوفٌ على الهَوى،
إذا صاحبي في غير شيء تَعَصَّبا؟

Ve şerre **اعْزَوْزَفَ**: hazırlandı; el-Lihyânî’den. Ve **العزَّافُ**: **الدَّهْناء** dağlarından bir dağdır.

Ve **العُزف**: eş-Şemmâh’ın sözünde **الحمام الطُّورانِيَّة** (bir tür güvercin):
حتى استَغاثَ بأَحْوَى فَوْقَه حُبُكٌ،
يَدْعُو هَديلاً به العُزْفُ العَزاهِيلُ

Ve o, ihmal edilendir. Ve **العُزْف**: sesi ve ötüşü olan (dişi)dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ز ف * * عَزَفَتْ * نفسه عن الشيء زهدت فيه وانصرفت عنه وبابه دخل وجلس و * العَزِيفُ * صوت الجن تعزف بالكسر * عَزِيفاً * و * المعَازِفُ * الملاهي و * العَازِفُ * اللاعب بها والمغني وقد * عَزَفَ * من باب ضرب

##### Türkçe

* ع ز ف * * **عَزَفَتْ** * nefsi şeyden: onda zühd etti ve ondan yüz çevirdi; ve bâbı **دخل** ve **جلس**’tir. Ve * **العَزِيفُ** *: cinlerin sesi; kesre ile **تعزف**, * **عَزِيفاً** *. Ve * **المعَازِفُ** *: eğlenceler. Ve * **العَازِفُ** *: onunla oynayan ve şarkı söyleyen; ve muhakkak **عَزَفَ**, **ضرب** bâbındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عزفت نفسي عنه تعزف بالكسر وتعزف بالضم، عزفا، وعزوفا: تركته بعد إعجابها به. وزهدت فيه، وانصرفت عنه وقيل: سلت. أو عزفت: ملته وهذه عن ابن دريد. أو صدت عنه فهو عزوف عنه: أي عن الأمر، إذا أباه، وأنشد الليث:
  ألم تعلمي أني عزوف عن الهوى                      إذا صاحبي في غير شيء تغضبا وأنشد الجوهري للفرزدق يخاطب نفسه:
  عزفت بأعشاش وما كدت تعـزف                      وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف

  وقد تقدم البحث فيه في : ع ش ش وفي ح د ر. والعزف، والعزيف: صوت الجن، وهو جرس يسمع في المفاوز بالليل. وقيل: هو صوت يسمع بالليل كالطبل. وقيل: هو صوت الرياح في الجو، فتوهمه أهل البادية صوت الجن، وفيه يقول قائلهم:
  وإني لأجتاب الفلاة وبينهـا                      عوازف جنان وهام صواخد وقد عزفت الجن، تعزف عزفا، وعزيفا، ومن حديث ابن عباس:  كانت الجن تعزف الليل كله بين الصاف والمروة  . والعزاف كشداد: سحاب يسمع فيه عزيف الرعد وهو دويه، قال جندل بن المثنى يدعو على رجل:
  يا رب رب المسلمين بالسور
  لا تسقه صيب عزاف جؤر
  ذي كرفيء وذي عفاء منهمر هكذا أورده الأصمعي والفارسي، وراوية ابن السكيت غراف بالغين معجمة. والعزاف: رمل لبني سعد صفة غالبة، مشتقة من عزيف الجن. أو جبل بالدهناء قال السكري: على اثنى عشر ميلا من المدينة قيل: سمي به لأنه كان يسمع به عزيف الجن، وهو يسرة طريق الكوفة من زرود، قال جرير:
  بين المخيصر فـالـعـزاف مـنـزلة                      كالوحي من عهد موسى في القراطيس وفي الصحاح: ويقال: أبرق العزاف، وهو قريب من زرود. وفي العباب: ويقال: أبرق العزاف: ماء لبني أسد بن خزيمة بن مدركة مشهور، له ذكر في أخبارهم وهو في طريق القاصد إلى المدينة من البصرة يجاء من حومانة الدراج إليه، ومنه إلى بطن نخل، ثم الطرف، ثم المدينة ومثله في المعجم، قال الشاعر:
  لمن الديار بأبـرق الـعـزاف                      أضحت تجر بها الذيول سواف وقال ابن كيسان: أنشدني المبرد لرجل يهجو بني سعيد بن قتيبة الباهلي:
  وكأنني لما حططت إلـيهـم                      رحلي نزلت بأبرق العزاف وعزف الرياح: أصواتها نقله الجوهري. والمعازف: الملاهي التي يضرب بها، كالعود والطنبور والدف، وغيرها، وفي حديث أم زرع: إذا سمعن صوت المعازف أيقن أنهن هوالك الواحد عزف على غير قياس، ونظيره ملامح ومشابه في جمع لمحة وشبه أو معزف، كمنبر، ومكنسة قيل: إذا أفرد المعزف فهو ضرب من الطنابير، وتتخذه أهل اليمن، قلت: وهو المسمى بالقبوس الآن، وغيرهم يجعل العود معزفا. والعازف: اللاعب بها. وأيضا: المغني وقد عزف عزفا. وعازف: ع، سمي به لأنه تعزف به الجن قال ذو الرمة:
  وعـينـاء مـبـهـاج كـأن إزارهـا                      على واضح الأعطاف من رمل عازف وقال ابن الأعرابي: عزف يعزف عزفا: إذا أقام في الأكل والشرب. وقال ابن عباد: عزق البعير: إذا نزت حنجرته عند الموت. قلت: وكأنه لغة في عسف بالسين، كما سيأتي. والعزف، بالضم: الحمام الطورانية وهي التي لها صوت وهدير، وبه فسر قول الشماخ:
  حتى استغاث بأحوى فوقه حـبـك                      يدعوها هديلا به العزف العزاهيل وقال ابن الأعرابي: أعزف: سمع عزيف الرمال زاد غيره: والرياح وهو ما يسمع من دويها، وأما عزيف الرمال فهو صوت فيه لا يدرى ما هو، وقيل: هو وقوع بعضه على بعض.
 ومما يستدرك عليه: العزف: الطرق والضرب بالدفوف، ومنه حديث عمر: أنه مر بعزف دف، فقال: ما هذا? قالوا ?: ختان، فسكت وقال الراجز:
  للخوتع الأزرق فيها صاهل

  عزف كعزف الدف والجلاجل وكل لعب عزف. وتعازفوا: أي تناشدوا الأراجيز، أو هجا بعضهم بعضا، وقيل: تفاخروا. ورجل عزوف عن اللهو: إذا لم يشتهه، وعن النساء: إذا لم يصب إليهن. وعزفت القوس عزفا، وعزيفا: صوتت، عن أبي حنيفة. ورمل عازف وعزاف: مصوت. ومطر عزاف: مجلجل. وعزف نفسه عن كذا: منعها عنه. وقول أمية بن أبي عائذ:
  وقدما تعلقت أم الـصـبـي                      ي مني على عزف واكتهال أراد على عزوف، فحذف. والعزوف، كصبور: الذي لا يكاد يثبت على خلة. واعزوزف للشر: تهيأ، عن اللحياني وقد سموا عازفا، وعزيفا، كزبير.

##### Türkçe

**عزفت نفسي عنه**; kırma ile **تعزف** ve zamme ile **تعزف**; **عزفا** ve **عزوفا**: Onu, ona olan beğenisinden sonra terk ettim. Ve onda zühd ettim; ondan yüz çevirdim. Ve denildi: **سلت**. Yahut **عزفت**: onu bıktım; bu, İbn Düreyd’dendir. Yahut ondan çevirdim; o, ondan **عزوف**tur: yani işten; onu reddettiği zaman. Leys inşad etti:
  Bana öğretmedin mi ki ben hevesden **عزوف**um                      arkadaşım bir şey olmayan bir şeyde öfkelendiği zaman
Cevherî, Ferazdak’tan, nefsine hitap ederek inşad etti:
  **عزفت** **بأعشاش** ile ve neredeyse **تعـزف** etmedim                      ve **حدراء**’dan, bildiğin şeyi inkâr ettin

  Onun hakkında araştırma daha önce şurada geçti: **ع ش ش**’de ve **ح د ر**’da. Ve **العزف** ve **العزيف**: cinlerin sesidir; o, çöllerde geceleyin işitilen bir çandır. Ve denildi: o, geceleyin davul gibi işitilen bir sestir. Ve denildi: o, havadaki rüzgârların sesidir; böylece bedevîler onu cinlerin sesi sanmışlardır; ve onda onların bir söyleyeni der ki:
  Ve ben çölü yararım ve onun arasında                      cinlerin **عوازف**leri ve bağıran **هام**lar vardır
Ve cinler **عزفت** etti; **تعزف** eder, **عزفا** ve **عزيفا**. Ve İbn Abbas hadîsinden: “Cinler, **الصفا** ile **المروة** arasında bütün gece **تعزف** ederdi.” Ve **العزاف** (Şeddâd vezninde): içinde gök gürültüsünün **عزيف**i işitilen buluttur; o, onun uğultusudur. Cündel b. el-Müsennâ bir adama beddua ederek dedi:
  Ey Rabb, Müslümanların Rabb’i, sur ile
  Ona, böğüren **عزاف** sağanağı içirme
  **ذي كرفيء** ve **ذي عفاء**; onlardan dökülen
Böylece onu Asmaî ve Fârisî rivayet etti; İbnü’s-Sikkît’in rivayeti, noktalı **غ** ile **غراف**tır. Ve **العزاف**: Benî Sa‘d’a ait kum; galip bir sıfattır; cinlerin **عزيف**inden türetilmiştir. Yahut **الدهناء**’da bir dağdır. Sükkerî dedi: Medine’den on iki mil üzeredir; denildi: onunla adlandırıldı, çünkü orada cinlerin **عزيف**i işitilirdi; ve o, **زرود**’dan Kûfe yolunun soludur. Cerîr dedi:
  **المخيصر** ile **العزاف** arasında bir menzil                      Musa ahdinden sahifelerdeki vahiy gibi
Ve **الصحاح**’ta: Ve denilir: **أبرق العزاف**; ve o, **زرود**’a yakındır. Ve **العباب**’ta: Ve denilir: **أبرق العزاف**: Benî Esed b. Huzeyme b. Müdrike’ye ait bir sudur; meşhurdur; onların haberlerinde zikri vardır; ve o, Basra’dan Medine’ye gidenin yolundadır; **حومانة الدراج**’dan ona gelinir; ve ondan **بطن نخل**’e, sonra **الطرف**’a, sonra Medine’ye. Ve onun benzeri **المعجم**’dadır. Şair dedi:
  Kimin diyarlarıdır **أبرق العزاف**’ta                      orada etekler sürünürken **سواف**
İbn Keysân dedi: Müberred bana, Benî Sa‘îd b. Kuteybe el-Bâhilî’yi hicveden bir adam için inşad etti:
  Sanki ben, onlara indirdiğimde                      yükümü, **أبرق العزاف**’a inmişim
Ve **عزف الرياح**: onun sesleri; Cevherî onu nakletti. Ve **المعازف**: onunla vurulan eğlenceler; **العود** ve **الطنبور** ve **الدف** ve başkaları gibi. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**المعازف** sesini işittikleri zaman, onların helâk olacaklarını kesin bildi.” Tekili **عزف**tır; kıyasa göre değildir; benzeri **ملامح** ve **مشابه**dir; **لمحة** ve **شبه**’nin cem‘inde. Yahut **معزف**; **منبر** ve **مكنسة** gibi. Denildi: **المعزف** tekil kılınırsa, o, **الطنابير**den bir türdür; Yemen halkı onu edinir. Dedim: o, şimdi **القبوس** diye adlandırılandır. Ve başkaları **العود**u **معزف** kılar. Ve **العازف**: onunla oynayandır. Ve ayrıca: şarkıcıdır; ve **عزف** etti, **عزفا**. Ve **عازف**: bir yer adıdır; cinler onunla **تعزف** ettiği için onunla adlandırıldı. Zü’r-Rumme dedi:
  Ve iri gözlü, sevinçli; sanki izarı                      **عازف** kumundan, yanları açık olanın üzerinde
İbnü’l-A‘râbî dedi: **عزف** **يعزف** **عزفا**: yeme ve içmede ikamet ettiği zaman. İbn Abbâd dedi: **عزق البعير**: ölüm anında gırtlağı sıçradığı zaman. Dedim: sanki o, **عسف**’ın **سين** ile olan bir lügatidir; ileride geleceği üzere. Ve **العزف** zamme ile: **الحمام الطورانية**dır; o, sesi ve uğultusu olanlardır. Ve onunla Şemmâh’ın sözü tefsir edildi:
  Nihayet üstünde **حبك** olan **أحوى** ile imdada çağırdı                      onu **هديلا** ile çağırır; onda **العزف العزاهيل** vardır
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أعزف**: kumların **عزيف**ini işitti. Başkası artırdı: ve rüzgârlar; o, onun uğultusundan işitilendir. Kumların **عزيف**i ise, onda bir sestir; ne olduğu bilinmez. Ve denildi: onun bir kısmının bir kısmı üzerine düşmesidir.
 Ve ona istidrâk edilenden: **العزف**: yollarla vurma ve deflerle vurmadır. Ondan, Ömer hadîsi: O, bir def **عزف**ine uğradı; dedi: “Bu nedir?” Dediler: “Sünnet.” Böylece sustu. Ve recez söyleyen dedi:
  Orada mavi **الخوتع** için kişneyen vardır

  **عزف**; deflerin ve çıngırakların **عزف**i gibi. Ve her oyun **عزف**tir. Ve **تعازفوا**: yani recezleri karşılıklı okudular; yahut birbirlerini hicvettiler. Ve denildi: övündüler. Ve bir adam, eğlenceden **عزوف**: onu arzulamadığı zaman. Ve kadınlardan: onlara meyletmediği zaman. Ve **عزفت القوس** **عزفا** ve **عزيفا**: ses çıkardı; Ebû Hanîfe’den. Ve **رمل عازف** ve **عزاف**: ses çıkaran. Ve **مطر عزاف**: çınlayan. Ve nefsini bir şeyden **عزف** etti: onu ondan men etti. Ümeyye b. Ebî Âiz’in sözü:
  Ve ne vakit ki **أم الصبي** bağlandı                      benden, **عزف** ve ihtiyarlık üzere
**عزوف** üzere demek istedi; böylece hazf etti. Ve **العزوف** (Sabûr vezninde): bir huy üzerinde neredeyse sebat etmeyen kimsedir. Ve **اعزوزف** şerre: hazırlandı; Lihyânî’den. Ve **عازفا** ve **عزيفا** diye adlandırdılar; **زبير** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَزَفَ عَنِ الشَّىْءِ
1 عَزَفَ عَنِ الشَّىْءِ ذ , aor. عَزِفَ and عَزُفَ ; inf. n. عَزْفٌ and عَزِيفٌ [or عُزُوفٌ?], He turned away, or back, from the thing: (Msb:) [or] عَزَفَتْ نَفْسِى عَنْهُ, aor. عَزِفَ (S, O, K) and عَزُفَ , (S, O,) inf. n. عُزُوفٌ (S, O, K) and عَزْفٌ, and عُزُفٌ, which is a contraction of عُزُوفٌ, (TA, the last from a verse of Umeiyeh Ibn-Abee-'ءïdh,) My soul abstained from it, relinquished it, or forsook it, (S, O, K, TA,) after having been pleased with it; (TA;) and turned away, or back, from it; (S, O, K, TA;) namely, a thing: (S, O:) or became averse from it. (IDrd, O, K, * TA.) -A2- And عَزَفَ نَفْسَهُ عَنْ كَذَا He withheld, or restrained, himself from such a thing. (TA.) -A3- عَزَفَ, (S, O, Msb,) aor. عَزِفَ , (Msb,) inf. n. عَزْفٌ (S, O, Msb) and عَزِيفٌ, (Msb,) He played with, or upon, the musical instruments called مَعَازِف: (S, O, Msb:) and he sang: (S, O:) and عَزْفٌ signifies [particularly] the beating of tambourines; whence the saying in a trad., of 'Omar, مَرَّ بِعَرْفِ دُفٍّ [He passed by the beating of a tambourine], whereupon he said, “ What is this? ” and they said “ A circumcision, ” and he was silent: and it signifies also any playing. (TA.) ― -b2- And عَزَفَتِ الجِنُّ, (S,) aor. عَزِفَ , (S, O, K,) inf. n. عَزِيفٌ (S) and عَزْفٌ, (TA,) The jinn, or genii, uttered, or made, the sound termed عَزِيف, expl. below. (S, O, * K. *) ― -b3- And عَزَفَتِ القَوْسُ, inf. n. عَزْفٌ and عَزِيفٌ, The bow [twanged, or] made a sound. (AHn, TA.) -A4- عَزَفَ, aor. عَزِفَ , (IAar, O, K,) inf. n. عَزْفٌ, (TA,) He (a man, IAar, O) continued occupied in eating and drinking. (IAar, O, K.) -A5- عَزَفَ said of a camel, The head of his windpipe heaved (نَزَتْ حَنْجَرَتُهُ) on the occasion of death: (Ibn- 'Abbلd, O, K:) app. a dial. var. of عَسَفَ [q. v.]. (TA.)

اعزف
4 اعزف ذ He heard the عَزِيف of the sands, (IAar, O, K, TA,) and of the winds, expl. below, voce عَزِيفٌ. (TA.)

تعازفوا
6 تعازفوا ذ They recited, one to another, poems of the metre termed رَجَز, [which are usually chanted,] and satirized one another: or they vied, competed, or contended for superiority, one with another, in glorying, or boasting, or in glory, or excellence. (TA.)

اِعْزَوْزَفَ لِلشَّرِّ
12 اِعْزَوْزَفَ لِلشَّرِّ ذ He prepared himself for evil, or mischief. (Lh, TA.) [Perhaps a mistranscription; for اِعْرَوْرَفَ q. v.]

عَزْفٌ
عَزْفٌ ذ : see عَزِيفٌ, in two places. ― -b2- See also مَعَازِفُ. -A2- [Freytag explains it as meaning also A person from whom we are averse; whom we do not love: from the Deewلn of the Hudhalees.]

عُزْفٌ
عُزْفٌ ذ The pigeons called طُورَانِيَّة, (O, K,) i. e. wild pigeons; (S and TA in art. طور;) which have a cooing cry. (TA in the present art.)

عَزُوفٌ عَنْ أَمْرٍ
عَزُوفٌ عَنْ أَمْرٍ ذ Abstaining from an affair, (O, K, *) relinquishing it, or forsaking it, and turning away, or back, from it: or averse from it: (K:) [i. e.] عَزُوفٌ is syn. with ↓ عَازِفٌ, as also ↓ عَزُوفَةٌ [but in an intensive sense because of the affix ة], and ↓ عَزِيفٌ; all as epithets applied to a man. (Ham p. 675.) You say رَجُلٌ عَزُوفٌ عَنِ اللَّهْوِ A man not desirous of play, or sport. (TA.) And عَزُوفٌ عَنِ النِّسَآءِ Not desirous of women. (TA.) And عَزُوفٌ, alone, signifies One hardly, or not at all, constant in true friendship. (TA.)

عَزِيفٌ
عَزِيفٌ ذ [mentioned above as an inf. n.] A sounding, or an emission of sound: (Msb:) [and particularly] the low, or faint, or humming, sound of the jinn, or genii, that is heard by night in the deserts; as also ↓ عَزْفٌ [which is likewise mentioned above as an inf. n.]: (O, K:) or a sound heard in the night, like drumming: or the sound of the winds in the atmosphere, imagined by the people of the desert to be the sound of the jinn. (TA.) الرِّيَاحِ ↓ عَزْفُ means The sounds of the winds; (S, O, K;) and عَزِيفُ الرِّيَاحِ means [the same; or both mean] the confused and continued sound [or the rustling or murmuring] of the winds. (TA.) And one says also عَزِيفُ الرَّعْدِ (S, O, K) The confused and continued sound [or the rumbling] of the thunder. (S.) And عَزِيفُ الرِّمَالِ (IAar, O, K) The sound of the sands; a certain sound therein; but what it is [or what is its cause] is not known: it is said to be [the sound of] the falling of portions thereof, one upon another. (TA.) -A2- See also عَزُوفٌ.

عَزُوفَةٌ
عَزُوفَةٌ ذ : see عَزُوفٌ.

عَزَّافٌ
عَزَّافٌ ذ Clouds (سَحَاب) in which is heard the عَزِيف (i. e. confused and continued sound [or rumbling], S) of thunder. (S, O, K, *) And Rain sounding, or sounding vehemently; syn. مُجَلْجِلٌ. (TA.) And Sand causing a sound [such as is termed عَزِيف (q. v.)] to be heard; as also ↓ عَازِفٌ. (TA.)

عَازِفٌ
عَازِفٌ ذ : see عَزُوفٌ. -A2- Also Playing with, or upon, the musical instruments called مَعَازِف: and singing. (S, O, K.) ― -b2- [And, applied to a jinnee, Uttering, or making, the sound termed عَزِيف: pl., masc. and fem., عَوَازِفُ.] A poet says, in relation to the sound of the jinn,
وَاـِنِّى لَأَجْتَابُ الفَلَاةَ وَبَيْنَهَا
عَوَازِفُ جِنَّانٍ وَهَآمٌ صَوَاخِدُ
[And verily I cross the waterless desert when amid it are nightly hummers of the jinn, and hooting owls]. (TA.) ― -b3- See also عَزَّافٌ.

مِعْزَفٌ
مِعْزَفٌ ذ and مِعْزَفَةً: see what follows.

مَعَازِفُ
مَعَازِفُ ذ Musical instruments; (S, O, K;) pulsatile instruments of music; (Mgh, Msb; *) accord. to some of the lexicologists, (O,) such as the lute and [mandoline called] طُنْبُور (O, K, TA) and the like of these (O) and the tambourine &c.: (TA:) sing. ↓ عَزْفٌ, (Lth, Az, Mgh, O, Msb, K,) as is transmitted from the Arabs; (Lth, Az, Mgh, O, Msb;) the pl. being irreg., (Msb, TA,) like مَلَامِحُ and مَشَابِهُ, pls. of لَمْحَةٌ and شَبَهٌ; (TA;) or the sing. is ↓ مِعْزَفٌ and ↓ مِعْزَفَةٌ, (K,) which are applied to a sort of musical instrument having many strings; (Lth, O;) or the former of these signifies a sort of طُنْبُور made by the people of El-Yemen, (Mgh, Msb, TA,) now called قبوس; (TA;) or the lute. (Msb, TA.)

##### Türkçe

**عَزَفَ عَنِ الشَّىْءِ**
1 **عَزَفَ عَنِ الشَّىْءِ** ذ , muzârîsi **عَزِفَ** ve **عَزُفَ** ; mastarı **عَزْفٌ** ve **عَزِيفٌ** [yahut **عُزُوفٌ**?], O, şeyden yüz çevirdi yahut geri döndü: (Msb:) [yahut] **عَزَفَتْ نَفْسِى عَنْهُ**, muzârîsi **عَزِفَ** (S, O, K) ve **عَزُفَ** , (S, O,) mastarı **عُزُوفٌ** (S, O, K) ve **عَزْفٌ**, ve **عُزُفٌ**, ki bu **عُزُوفٌ**’un kısaltmasıdır, (TA, sonuncusu Ümeyyeh İbn-Abee-‘ءïdh’in bir beytinden,) Nefsim ondan sakındı, onu bıraktı yahut onu terk etti, (S, O, K, TA,) ondan hoşnut olduktan sonra; (TA;) ve ondan yüz çevirdi yahut geri döndü; (S, O, K, TA;) yani, bir şeyden: (S, O:) yahut ondan tiksinir oldu. (IDrd, O, K, * TA.) -A2- Ve **عَزَفَ نَفْسَهُ عَنْ كَذَا** O, kendisini böyle bir şeyden alıkoydu yahut kendisini ondan men etti. (TA.) -A3- **عَزَفَ**, (S, O, Msb,) muzârîsi **عَزِفَ** , (Msb,) mastarı **عَزْفٌ** (S, O, Msb) ve **عَزِيفٌ**, (Msb,) O, **مَعَازِف** denilen mûsikî âletleriyle çaldı: (S, O, Msb:) ve o, şarkı söyledi: (S, O:) ve **عَزْفٌ** [özellikle] teflerin dövülmesi demektir; buradan, bir hadiste, ‘Ömer’den, **مَرَّ بِعَرْفِ دُفٍّ** [O, bir tefin dövülüşünün yanından geçti], bunun üzerine dedi ki: “Bu nedir?” ve dediler ki: “Bir sünnet (hitan),” ve o sustu: ve bu, ayrıca her türlü çalma demektir. (TA.) ― -b2- Ve **عَزَفَتِ الجِنُّ**, (S,) muzârîsi **عَزِفَ** , (S, O, K,) mastarı **عَزِيفٌ** (S) ve **عَزْفٌ**, (TA,) Cinler, aşağıda açıklanan **عَزِيف** diye adlandırılan sesi çıkardı yahut yaptı. (S, O, * K. *) ― -b3- Ve **عَزَفَتِ القَوْسُ**, mastarı **عَزْفٌ** ve **عَزِيفٌ**, Yay [tınladı yahut] bir ses çıkardı. (AHn, TA.) -A4- **عَزَفَ**, muzârîsi **عَزِفَ** , (IAar, O, K,) mastarı **عَزْفٌ**, (TA,) O (bir adam, IAar, O) yemede ve içmede meşgul olmayı sürdürdü. (IAar, O, K.) -A5- **عَزَفَ** deve hakkında söylenir: Ölüm anında soluk borusunun başı kabardı (**نَزَتْ حَنْجَرَتُهُ**): (İbn- ‘Abbلd, O, K:) görünüşe göre **عَسَفَ**’ın [bkz.] lehçe varyantıdır. (TA.)

**اعزف**
4 **اعزف** ذ O, kumların **عَزِيف**’ini işitti, (IAar, O, K, TA,) ve rüzgârlarınkini; aşağıda, **عَزِيفٌ** maddesinde açıklanmıştır. (TA.)

**تعازفوا**
6 **تعازفوا** ذ Onlar, birbirlerine, **رَجَز** denilen vezindeki şiirleri okudular, [ki bunlar genellikle terennüm edilir,] ve birbirlerini hicvettiler: yahut onlar, birbirleriyle, övünmede yahut övünçte yahut şan yahut fazilette üstünlük için yarıştılar, rekabet ettiler yahut çekiştiler. (TA.)

**اِعْزَوْزَفَ لِلشَّرِّ**
12 **اِعْزَوْزَفَ لِلشَّرِّ** ذ O, kötülük yahut fesat için kendisini hazırladı. (Lh, TA.) [Belki bir yanlış yazımdır; zira **اِعْرَوْرَفَ** [bkz.] olmalıdır.]

**عَزْفٌ**
**عَزْفٌ** ذ : iki yerde **عَزِيفٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca **مَعَازِفُ**’a da bak. -A2- [Freytag bunu, ayrıca, Bizim kendisinden tiksindiğimiz bir kimse; sevmediğimiz kimse, diye açıklar: Hudhelîlerin Dîvânı’ndan.]

**عُزْفٌ**
**عُزْفٌ** ذ **طُورَانِيَّة** denilen güvercinler, (O, K,) yani yabanî güvercinler; (S ve TA, طور maddesinde;) ki bunların bir guruldama sesi vardır. (TA, bu maddede.)

**عَزُوفٌ عَنْ أَمْرٍ**
**عَزُوفٌ عَنْ أَمْرٍ** ذ Bir işten sakınan, (O, K, *) onu bırakan yahut onu terk eden ve ondan yüz çeviren yahut geri dönen: yahut ondan tiksinen: (K:) [yani] **عَزُوفٌ**, ↓ **عَازِفٌ** ile eşanlamlıdır; ayrıca ↓ **عَزُوفَةٌ** ile de [fakat ek **ة** sebebiyle pekiştirme mânasında], ve ↓ **عَزِيفٌ** ile de; hepsi, bir adama uygulanan sıfatlar olarak. (Ham p. 675.) Sen **رَجُلٌ عَزُوفٌ عَنِ اللَّهْوِ** dersin: Oyun yahut eğlence istemeyen bir adam. (TA.) Ve **عَزُوفٌ عَنِ النِّسَآءِ**: Kadınları istemeyen. (TA.) Ve **عَزُوفٌ**, tek başına, Hakikî dostlukta pek az yahut hiç sebat etmeyen kimse demektir. (TA.)

**عَزِيفٌ**
**عَزِيفٌ** ذ [yukarıda mastar olarak zikredilmiştir.] Bir seslenme yahut ses çıkarma: (Msb:) [ve özellikle] geceleri çöllerde işitilen cinlerin alçak yahut hafif yahut vızıltılı sesi; bunun gibi ↓ **عَزْفٌ** da [ki bu da yukarıda mastar olarak zikredilmiştir]: (O, K:) yahut geceleyin davul çalma gibi işitilen bir ses: yahut çöl halkının cinlerin sesi sandığı, havadaki rüzgârların sesi. (TA.) **الرِّيَاحِ ↓ عَزْفُ** rüzgârların sesleri demektir; (S, O, K;) ve **عَزِيفُ الرِّيَاحِ** [aynısı; yahut ikisi de] rüzgârların karışık ve devamlı sesi [yahut hışırtısı yahut uğultusu] demektir. (TA.) Ve ayrıca **عَزِيفُ الرَّعْدِ** (S, O, K) denir: gök gürültüsünün karışık ve devamlı sesi [yahut gürlemesi]. (S.) Ve **عَزِيفُ الرِّمَالِ** (IAar, O, K): kumların sesi; içindeki belli bir ses; fakat onun ne olduğu [yahut sebebinin ne olduğu] bilinmez: onun, parçalarının birbiri üzerine düşmesi [sesi] olduğu söylenir. (TA.) -A2- Ayrıca **عَزُوفٌ**’a da bak.

**عَزُوفَةٌ**
**عَزُوفَةٌ** ذ : **عَزُوفٌ**’a bak.

**عَزَّافٌ**
**عَزَّافٌ** ذ İçinde gök gürültüsünün **عَزِيف**’i (yani karışık ve devamlı ses [yahut gürleme], S) işitilen bulutlar (**سَحَاب**). (S, O, K, *) Ve ses çıkaran yahut şiddetle ses çıkaran yağmur; eşanlamlısı **مُجَلْجِلٌ**. (TA.) Ve [**عَزِيف** (bkz.) diye adlandırılan türden] bir sesin işitilmesine sebep olan kum; bunun gibi ↓ **عَازِفٌ** de. (TA.)

**عَازِفٌ**
**عَازِفٌ** ذ : **عَزُوفٌ**’a bak. -A2- Ayrıca **مَعَازِف** denilen mûsikî âletleriyle çalan: ve şarkı söyleyen. (S, O, K.) ― -b2- [Ve, bir cine uygulandığında, **عَزِيف** diye adlandırılan sesi çıkaran yahut yapan: çoğulu, müzekker ve müennes, **عَوَازِفُ**.] Bir şair, cinlerin sesi hakkında der ki,
وَاـِنِّى لَأَجْتَابُ الفَلَاةَ وَبَيْنَهَا
عَوَازِفُ جِنَّانٍ وَهَآمٌ صَوَاخِدُ
[Ve gerçekten ben, içinde cinlerin geceleyin uğuldayanları ve ötüşen baykuşlar varken, susuz çölü aşarım]. (TA.) ― -b3- Ayrıca **عَزَّافٌ**’a da bak.

**مِعْزَفٌ**
**مِعْزَفٌ** ذ ve **مِعْزَفَةً**: aşağıdakine bak.

**مَعَازِفُ**
**مَعَازِفُ** ذ Mûsikî âletleri; (S, O, K;) vurmalı mûsikî âletleri; (Mgh, Msb; *) bazı lugatçılara göre, (O,) ud ve **طُنْبُور** denilen [mandolin] ve bunların benzerleri (O) ve tef vb.: (TA:) tekili ↓ **عَزْفٌ**, (Lth, Az, Mgh, O, Msb, K,) Araplardan nakledildiği üzere; (Lth, Az, Mgh, O, Msb;) çoğulu düzensizdir, (Msb, TA,) **مَلَامِحُ** ve **مَشَابِهُ** gibi; bunlar **لَمْحَةٌ** ve **شَبَهٌ**’in çoğullarıdır; (TA;) yahut tekili ↓ **مِعْزَفٌ** ve ↓ **مِعْزَفَةٌ**’dir, (K,) ki bunlar çok telli bir tür mûsikî âletine uygulanır; (Lth, O;) yahut bunlardan birincisi, Yemen halkının yaptığı bir tür **طُنْبُور** demektir, (Mgh, Msb, TA,) şimdi **قبوس** diye adlandırılır; (TA;) yahut ud. (Msb, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَزَفَ
عَزَفَ I ,  U ( n. ac. عَزْف 1 ,  عُزُوْف 27 )
a.  [ 'An ], Turned   away from; relinquished, forsook; abstained from.

b.  ( n. ac. عَزِيْف 25 ), Cried out; hissed; rattled.

أَعْزَفَ
أَعْزَفَ IV ,
a.  Heard the whistling of the wind.

عَزْف
عَزْف 1 ,
a.  Noise, sound: hissing; whistling &c.

عُزْف
عُزْف 3 ,
a.  Wild pigeon.

مِعْزَف
مِعْزَف 20 ,  مِعْزَفَة 20t , ( pl. مَعَاْزِفُ 44 ),
a.  Stringed instrument: lute &c.

عَاْزِف
عَاْزِف 21 ,
a.  Player, musician.

عَزِيْف
عَزِيْف 25 ,
a.  see 1 . -  عَزُوْف 26 ,  عَزُوْفَة 26t , ( pl. عِزَاْف 23 ), Loathing, weary, impatient of.

b.  Faithless friend.

اِعْزَوْزَف
اِعْزَوْزَف
a.  Prepared himself for evil.

##### Türkçe

**عَزَفَ**
**عَزَفَ** I , U ( n. ac. **عَزْف** 1 , **عُزُوْف** 27 )
a.  [ 'An ], -den yüz çevirdi; bıraktı, terk etti; -den sakındı.

b.  ( n. ac. **عَزِيْف** 25 ), bağırdı; tısladı; takırdadı.

**أَعْزَفَ**
**أَعْزَفَ** IV ,
a.  Rüzgârın ıslığını işitti.

**عَزْف**
**عَزْف** 1 ,
a.  Gürültü, ses: tıslama; ıslık vb.

**عُزْف**
**عُزْف** 3 ,
a.  Yabanî güvercin.

**مِعْزَف**
**مِعْزَف** 20 , **مِعْزَفَة** 20t , ( pl. **مَعَاْزِفُ** 44 ),
a.  Telli çalgı: ud vb.

**عَاْزِف**
**عَاْزِف** 21 ,
a.  Çalgıcı, mûsikîşinas.

**عَزِيْف**
**عَزِيْف** 25 ,
a.  bk. 1 . - **عَزُوْف** 26 , **عَزُوْفَة** 26t , ( pl. **عِزَاْف** 23 ), tiksinme, usanmış, sabırsız.

b.  Vefasız dost.

**اِعْزَوْزَف**
**اِعْزَوْزَف**
a.  Kendini kötülüğe hazırladı.
