# عزف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عزف

عزفت نفسي عنه تعزف بالكسر وتعزف بالضم، عزفا، وعزوفا: تركته بعد إعجابها به. وزهدت فيه، وانصرفت عنه وقيل: سلت. أو عزفت: ملته وهذه عن ابن دريد. أو صدت عنه فهو عزوف عنه: أي عن الأمر، إذا أباه، وأنشد الليث:
  ألم تعلمي أني عزوف عن الهوى                      إذا صاحبي في غير شيء تغضبا وأنشد الجوهري للفرزدق يخاطب نفسه:
  عزفت بأعشاش وما كدت تعـزف                      وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف

  وقد تقدم البحث فيه في : ع ش ش وفي ح د ر. والعزف، والعزيف: صوت الجن، وهو جرس يسمع في المفاوز بالليل. وقيل: هو صوت يسمع بالليل كالطبل. وقيل: هو صوت الرياح في الجو، فتوهمه أهل البادية صوت الجن، وفيه يقول قائلهم:
  وإني لأجتاب الفلاة وبينهـا                      عوازف جنان وهام صواخد وقد عزفت الجن، تعزف عزفا، وعزيفا، ومن حديث ابن عباس:  كانت الجن تعزف الليل كله بين الصاف والمروة  . والعزاف كشداد: سحاب يسمع فيه عزيف الرعد وهو دويه، قال جندل بن المثنى يدعو على رجل:
  يا رب رب المسلمين بالسور
  لا تسقه صيب عزاف جؤر
  ذي كرفيء وذي عفاء منهمر هكذا أورده الأصمعي والفارسي، وراوية ابن السكيت غراف بالغين معجمة. والعزاف: رمل لبني سعد صفة غالبة، مشتقة من عزيف الجن. أو جبل بالدهناء قال السكري: على اثنى عشر ميلا من المدينة قيل: سمي به لأنه كان يسمع به عزيف الجن، وهو يسرة طريق الكوفة من زرود، قال جرير:
  بين المخيصر فـالـعـزاف مـنـزلة                      كالوحي من عهد موسى في القراطيس وفي الصحاح: ويقال: أبرق العزاف، وهو قريب من زرود. وفي العباب: ويقال: أبرق العزاف: ماء لبني أسد بن خزيمة بن مدركة مشهور، له ذكر في أخبارهم وهو في طريق القاصد إلى المدينة من البصرة يجاء من حومانة الدراج إليه، ومنه إلى بطن نخل، ثم الطرف، ثم المدينة ومثله في المعجم، قال الشاعر:
  لمن الديار بأبـرق الـعـزاف                      أضحت تجر بها الذيول سواف وقال ابن كيسان: أنشدني المبرد لرجل يهجو بني سعيد بن قتيبة الباهلي:
  وكأنني لما حططت إلـيهـم                      رحلي نزلت بأبرق العزاف وعزف الرياح: أصواتها نقله الجوهري. والمعازف: الملاهي التي يضرب بها، كالعود والطنبور والدف، وغيرها، وفي حديث أم زرع: إذا سمعن صوت المعازف أيقن أنهن هوالك الواحد عزف على غير قياس، ونظيره ملامح ومشابه في جمع لمحة وشبه أو معزف، كمنبر، ومكنسة قيل: إذا أفرد المعزف فهو ضرب من الطنابير، وتتخذه أهل اليمن، قلت: وهو المسمى بالقبوس الآن، وغيرهم يجعل العود معزفا. والعازف: اللاعب بها. وأيضا: المغني وقد عزف عزفا. وعازف: ع، سمي به لأنه تعزف به الجن قال ذو الرمة:
  وعـينـاء مـبـهـاج كـأن إزارهـا                      على واضح الأعطاف من رمل عازف وقال ابن الأعرابي: عزف يعزف عزفا: إذا أقام في الأكل والشرب. وقال ابن عباد: عزق البعير: إذا نزت حنجرته عند الموت. قلت: وكأنه لغة في عسف بالسين، كما سيأتي. والعزف، بالضم: الحمام الطورانية وهي التي لها صوت وهدير، وبه فسر قول الشماخ:
  حتى استغاث بأحوى فوقه حـبـك                      يدعوها هديلا به العزف العزاهيل وقال ابن الأعرابي: أعزف: سمع عزيف الرمال زاد غيره: والرياح وهو ما يسمع من دويها، وأما عزيف الرمال فهو صوت فيه لا يدرى ما هو، وقيل: هو وقوع بعضه على بعض.
 ومما يستدرك عليه: العزف: الطرق والضرب بالدفوف، ومنه حديث عمر: أنه مر بعزف دف، فقال: ما هذا? قالوا ?: ختان، فسكت وقال الراجز:
  للخوتع الأزرق فيها صاهل

  عزف كعزف الدف والجلاجل وكل لعب عزف. وتعازفوا: أي تناشدوا الأراجيز، أو هجا بعضهم بعضا، وقيل: تفاخروا. ورجل عزوف عن اللهو: إذا لم يشتهه، وعن النساء: إذا لم يصب إليهن. وعزفت القوس عزفا، وعزيفا: صوتت، عن أبي حنيفة. ورمل عازف وعزاف: مصوت. ومطر عزاف: مجلجل. وعزف نفسه عن كذا: منعها عنه. وقول أمية بن أبي عائذ:
  وقدما تعلقت أم الـصـبـي                      ي مني على عزف واكتهال أراد على عزوف، فحذف. والعزوف، كصبور: الذي لا يكاد يثبت على خلة. واعزوزف للشر: تهيأ، عن اللحياني وقد سموا عازفا، وعزيفا، كزبير.

### Türkçe

**عزفت نفسي عنه**; kırma ile **تعزف** ve zamme ile **تعزف**; **عزفا** ve **عزوفا**: Onu, ona olan beğenisinden sonra terk ettim. Ve onda zühd ettim; ondan yüz çevirdim. Ve denildi: **سلت**. Yahut **عزفت**: onu bıktım; bu, İbn Düreyd’dendir. Yahut ondan çevirdim; o, ondan **عزوف**tur: yani işten; onu reddettiği zaman. Leys inşad etti:
  Bana öğretmedin mi ki ben hevesden **عزوف**um                      arkadaşım bir şey olmayan bir şeyde öfkelendiği zaman
Cevherî, Ferazdak’tan, nefsine hitap ederek inşad etti:
  **عزفت** **بأعشاش** ile ve neredeyse **تعـزف** etmedim                      ve **حدراء**’dan, bildiğin şeyi inkâr ettin

  Onun hakkında araştırma daha önce şurada geçti: **ع ش ش**’de ve **ح د ر**’da. Ve **العزف** ve **العزيف**: cinlerin sesidir; o, çöllerde geceleyin işitilen bir çandır. Ve denildi: o, geceleyin davul gibi işitilen bir sestir. Ve denildi: o, havadaki rüzgârların sesidir; böylece bedevîler onu cinlerin sesi sanmışlardır; ve onda onların bir söyleyeni der ki:
  Ve ben çölü yararım ve onun arasında                      cinlerin **عوازف**leri ve bağıran **هام**lar vardır
Ve cinler **عزفت** etti; **تعزف** eder, **عزفا** ve **عزيفا**. Ve İbn Abbas hadîsinden: “Cinler, **الصفا** ile **المروة** arasında bütün gece **تعزف** ederdi.” Ve **العزاف** (Şeddâd vezninde): içinde gök gürültüsünün **عزيف**i işitilen buluttur; o, onun uğultusudur. Cündel b. el-Müsennâ bir adama beddua ederek dedi:
  Ey Rabb, Müslümanların Rabb’i, sur ile
  Ona, böğüren **عزاف** sağanağı içirme
  **ذي كرفيء** ve **ذي عفاء**; onlardan dökülen
Böylece onu Asmaî ve Fârisî rivayet etti; İbnü’s-Sikkît’in rivayeti, noktalı **غ** ile **غراف**tır. Ve **العزاف**: Benî Sa‘d’a ait kum; galip bir sıfattır; cinlerin **عزيف**inden türetilmiştir. Yahut **الدهناء**’da bir dağdır. Sükkerî dedi: Medine’den on iki mil üzeredir; denildi: onunla adlandırıldı, çünkü orada cinlerin **عزيف**i işitilirdi; ve o, **زرود**’dan Kûfe yolunun soludur. Cerîr dedi:
  **المخيصر** ile **العزاف** arasında bir menzil                      Musa ahdinden sahifelerdeki vahiy gibi
Ve **الصحاح**’ta: Ve denilir: **أبرق العزاف**; ve o, **زرود**’a yakındır. Ve **العباب**’ta: Ve denilir: **أبرق العزاف**: Benî Esed b. Huzeyme b. Müdrike’ye ait bir sudur; meşhurdur; onların haberlerinde zikri vardır; ve o, Basra’dan Medine’ye gidenin yolundadır; **حومانة الدراج**’dan ona gelinir; ve ondan **بطن نخل**’e, sonra **الطرف**’a, sonra Medine’ye. Ve onun benzeri **المعجم**’dadır. Şair dedi:
  Kimin diyarlarıdır **أبرق العزاف**’ta                      orada etekler sürünürken **سواف**
İbn Keysân dedi: Müberred bana, Benî Sa‘îd b. Kuteybe el-Bâhilî’yi hicveden bir adam için inşad etti:
  Sanki ben, onlara indirdiğimde                      yükümü, **أبرق العزاف**’a inmişim
Ve **عزف الرياح**: onun sesleri; Cevherî onu nakletti. Ve **المعازف**: onunla vurulan eğlenceler; **العود** ve **الطنبور** ve **الدف** ve başkaları gibi. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**المعازف** sesini işittikleri zaman, onların helâk olacaklarını kesin bildi.” Tekili **عزف**tır; kıyasa göre değildir; benzeri **ملامح** ve **مشابه**dir; **لمحة** ve **شبه**’nin cem‘inde. Yahut **معزف**; **منبر** ve **مكنسة** gibi. Denildi: **المعزف** tekil kılınırsa, o, **الطنابير**den bir türdür; Yemen halkı onu edinir. Dedim: o, şimdi **القبوس** diye adlandırılandır. Ve başkaları **العود**u **معزف** kılar. Ve **العازف**: onunla oynayandır. Ve ayrıca: şarkıcıdır; ve **عزف** etti, **عزفا**. Ve **عازف**: bir yer adıdır; cinler onunla **تعزف** ettiği için onunla adlandırıldı. Zü’r-Rumme dedi:
  Ve iri gözlü, sevinçli; sanki izarı                      **عازف** kumundan, yanları açık olanın üzerinde
İbnü’l-A‘râbî dedi: **عزف** **يعزف** **عزفا**: yeme ve içmede ikamet ettiği zaman. İbn Abbâd dedi: **عزق البعير**: ölüm anında gırtlağı sıçradığı zaman. Dedim: sanki o, **عسف**’ın **سين** ile olan bir lügatidir; ileride geleceği üzere. Ve **العزف** zamme ile: **الحمام الطورانية**dır; o, sesi ve uğultusu olanlardır. Ve onunla Şemmâh’ın sözü tefsir edildi:
  Nihayet üstünde **حبك** olan **أحوى** ile imdada çağırdı                      onu **هديلا** ile çağırır; onda **العزف العزاهيل** vardır
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أعزف**: kumların **عزيف**ini işitti. Başkası artırdı: ve rüzgârlar; o, onun uğultusundan işitilendir. Kumların **عزيف**i ise, onda bir sestir; ne olduğu bilinmez. Ve denildi: onun bir kısmının bir kısmı üzerine düşmesidir.
 Ve ona istidrâk edilenden: **العزف**: yollarla vurma ve deflerle vurmadır. Ondan, Ömer hadîsi: O, bir def **عزف**ine uğradı; dedi: “Bu nedir?” Dediler: “Sünnet.” Böylece sustu. Ve recez söyleyen dedi:
  Orada mavi **الخوتع** için kişneyen vardır

  **عزف**; deflerin ve çıngırakların **عزف**i gibi. Ve her oyun **عزف**tir. Ve **تعازفوا**: yani recezleri karşılıklı okudular; yahut birbirlerini hicvettiler. Ve denildi: övündüler. Ve bir adam, eğlenceden **عزوف**: onu arzulamadığı zaman. Ve kadınlardan: onlara meyletmediği zaman. Ve **عزفت القوس** **عزفا** ve **عزيفا**: ses çıkardı; Ebû Hanîfe’den. Ve **رمل عازف** ve **عزاف**: ses çıkaran. Ve **مطر عزاف**: çınlayan. Ve nefsini bir şeyden **عزف** etti: onu ondan men etti. Ümeyye b. Ebî Âiz’in sözü:
  Ve ne vakit ki **أم الصبي** bağlandı                      benden, **عزف** ve ihtiyarlık üzere
**عزوف** üzere demek istedi; böylece hazf etti. Ve **العزوف** (Sabûr vezninde): bir huy üzerinde neredeyse sebat etmeyen kimsedir. Ve **اعزوزف** şerre: hazırlandı; Lihyânî’den. Ve **عازفا** ve **عزيفا** diye adlandırdılar; **زبير** gibi.
