# عزق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عزق

عزق الأرض خاصة هكذا قيده أبو عبيد، قال: ولا يقال ذلك لغير الأرض يعزقها عزقا: شقها وكربها. والمعزق، والمعزقة، كمنبر، ومكنسة: آلة كالقدوم، أو أكبر منها لعزق الأرض. قال ابن بري: المعزقة: ما تعزق به الأرض، فأسا كانت أو مسحاة أو شكة، قال: وهي البيلة المعفقة. وقال بعضهم: المعازق هي الفؤوس، واحدها معزقة، وهي فأس لرأسها طرفان. وأنشد المفضل:
  يا كف ذوقي نزوان المعزقه وقال ذو الرمة:
  نثير بها نقع الكـلاب وأنـتـم                      تثيرون قيعان القرى بالمعازق وأنشده ابن دريد ولم يعزه. وقال ابن الأعرابي: المعزقة: المذراة التي يذرى بها الطعام، وأنشد الليث:
  إني ورثت أبي سلاحا كاملا                      وورثت معزقة وجرد سلاح والعزق، بضمتين: مذرو الحنطة. والعزق أيضا: السيئو الأخلاق واحدهم عزق، ككتف. وعزق به: كفرح: لصق مثل عسق به. وعزق كنصر عزقا: أسرع في العدو. وعزق الخبر عني عزقا: حبسه عني. وعزقته ضربا: أثخنته. وقال ابن دريد: العزيق كأمير: المطمئن من الأرض لغة يمانية. والعزاقة، كجبانة: الاست عن ابن دريد. والعزوق، كجرول وصبور: حمل الفستق في السنة التي لا ينعقد لبه، وهو دباغ، قاله الليث، وأنشد:
  ما تصنع العنز بذي عزوق                      يثيبها في جلدها العـزوق وذلك أنه يدبغ جلدها بالعزوق. وقال ابن الأعرابي: العزوق الفستق: أو حمل شجر فيه بشاعة الطعم، نقله ابن دريد. قال: وربما سمي الفستق الفارع عزوقا، هكذا يقوله الخليل. والعزق ككتف: العسر الخلق كالمتعزق. يقال: رجل عزق ومتعزق: فيه شدة وبخل وعسر في خلقه، قاله الليث. ويقال: هو عزق زنق زعق نزق. وقال ابن فارس: العين والزاي والقاف ليس فيه كلام أصل، وذكر العزق، والمتعزق، وبيتا أنشده ابن دريد، ثم قال: وكل هذا في الضعف قريب بعضه من بعض. قال: وأعجب منه اللغة اليمانية التي يدلسها أبو بكر الدريدي، قال: ولا نقول تمنيا إلا جميلا، رضي الله عنهم أجمعين. ومما يستدرك عليه: رجل عزوق، كجرول: بخيل متعسر. والعزوقة: التقبض. وأرض معزوقة: شقت للزراعة. وعزقه عزقا: حفره حتى خرج الماء منها. وأعزق: عمل بالمعزقة. وفي الحديث: لا تعزقوا أي: لا تقطعوا. وعزقت القوم تعزيقا: إذا هزمتهم وقتلتهم. والعزق: كناية عن الأكل، مولدة.

### Türkçe

**عزق**: toprağı (özellikle); Ebû Ubeyd onu böyle kaydetti, dedi ki: bundan başkası için söylenmez; onu **يعزقها** **عزقا**: onu yardı ve belledi. Ve **المعزق** ve **المعزقة**, **منبر** ve **مكنسة** gibi: toprağı **عزق** etmek için **القدوم** gibi, yahut ondan daha büyük bir âlet. İbn Berrî dedi ki: **المعزقة**: onunla toprağın **تعزق** edildiği şeydir; ister balta olsun ister kürek olsun ister **شكة** olsun; dedi ki: o, **البيلة المعفقة**’dır. Bazıları dedi ki: **المعازق** baltalardır; onun teki **معزقة**’dır; ve o, başında iki uç bulunan bir baltadır. el-Mufaddal şu beyti okudu:
  Ey el, **المعزقه**’nin sıçrayışını tad!
Zü’r-Rumme dedi ki:
  Onunla köpeklerin tozunu kaldırırız, siz ise                      köylerin diplerini **المعازق** ile kaldırırsınız
İbn Düreyd onu okudu ve ona nisbet etmedi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المعزقة**: onunla yiyeceğin savrulduğu **المذراة**’dır; el-Leys şu beyti okudu:
  Ben babamdan tam bir silah miras aldım                      ve bir **معزقة** ve silahın soyulmuşunu miras aldım
Ve **العزق**, iki ötre ile: buğdayın savrulanı. Ve **العزق** ayrıca: kötü ahlâklılar; onların teki **عزق**, **كتف** gibi. Ve onunla **عزق** etti: **فرح** gibi: **عسق** etti gibi yapıştı. Ve **عزق** **نصر** gibi, **عزقا**: koşuda hızlandı. Ve haberi benden **عزق** etti, **عزقا**: onu benden alıkoydu. Ve onu dövüşle **عزق** ettim: onu ağır yaraladım. İbn Düreyd dedi ki: **العزيق** **أمير** gibi: yerin çukur olanı; Yemenî bir lugat. Ve **العزاقة**, **جبانة** gibi: İbn Düreyd’den; kıç. Ve **العزوق**, **جرول** ve **صبور** gibi: içi bağlanmadığı yılda fıstığın yükü; ve o, bir tabaklayıcıdır; el-Leys söyledi; ve şu beyti okudu:
  Keçi, **عزوق** sahibiyle ne yapsın                      **العـزوق** ona derisinde karşılık verir
Bu, onun derisini **العزوق** ile tabaklaması sebebiyledir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **العزوق**: fıstık; yahut tadında çirkinlik bulunan bir ağacın yükü; İbn Düreyd onu nakletti. Dedi ki: bazen yüksek fıstığa **عزوقا** adı verilir; Halîl onu böyle söyler. Ve **العزق** **كتف** gibi: **المتعزق** gibi huysuzluk. Denir ki: adam **عزق** ve **متعزق**: onda sertlik ve cimrilik ve huyunda huysuzluk vardır; el-Leys söyledi. Ve denir ki: o **عزق زنق زعق نزق**’tur. İbn Fâris dedi ki: **العين** ve **الزاي** ve **القاف**’ta aslî bir söz yoktur; ve **العزق**’ı ve **المتعزق**’ı ve İbn Düreyd’in okuduğu bir beyti zikretti; sonra dedi ki: bütün bunlar zayıflıkta birbirine yakındır, bazısı bazısına. Dedi ki: ondan daha şaşırtıcı olan, Ebû Bekir ed-Düreydî’nin gizlediği Yemenî lugattır; dedi ki: biz temenni olarak ancak güzel olanı söyleriz; Allah onlardan hepsinden razı olsun. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: adam **عزوق**, **جرول** gibi: cimri, huysuz. Ve **العزوقة**: büzülme. Ve **أرض معزوقة**: ekim için yarılmış. Ve onu **عزقه** **عزقا**: ondan su çıkıncaya kadar onu kazdı. Ve **أعزق**: **المعزقة** ile iş yaptı. Ve hadiste: **لا تعزقوا** yani: kesmeyin. Ve kavmi **عزقت** **تعزيقا**: onları bozguna uğrattığında ve öldürdüğünde. Ve **العزق**: yeme hakkında kinaye; sonradan türetilmiş.
