# عزل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B2%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عزل

عَزَلَهُ
1 عَزَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. عَزِلَ , (Msb, K,) inf. n. عَزْلٌ, (Msb, TA,) He put it, or set it, apart, away, or aside; removed it; or separated it; (S, O, Msb, K;) i. e., a thing; عَنْ غَيْرِهِ [from another thing, or from other things]. (Msb.) ― -b2- And hence, He removed, deposed, or displaced, him, namely, an agent, or a deputy, from his office, or exercise of authority. (Msb.) Or عَزَلَهُ عَنِ العَمَلِ He removed, deposed, or displaced, him [from the agency, or administration, or government]. (S, O, TA.) And ↓ عزّلهُ, (K, TA,) inf. n. تَعْزِيلٌ, (TA,) signifies the same as عَزَلَهُ. (K, TA.) [In like manner also اعزل is said by Freytag to signify Semovit, followed by عن, as on the authority of the K; in which I do not find it.] And عُزِلَ He was, or became, removed deposed, or displaced, [from his office, &c.,] (S, O, Msb,) used as quasi-pass. of عَزَلَهُ; in which sense ↓ انعزل is [said to be] not used, because in it [i. e. عَزَلَهُ] no labour, or exertion, is implied. (Msb.) ― -b3- عَزَلَ said of the مُجَامِع means Paulٍ ante emissionem, [penem suum] extraxit, et extra vulvam semen emisit. (Az, * Msb, TA. *) You say, عَزَلَ عَنْهَا, (S, O, K,) the pronoun referring to the man's female slave, (S, O,) inf. n. عَزْلٌ, (Az, Mgh, O, TA,) [vaguely expl. as] meaning He did not desire her [having] offspring; as also ↓ اِعْتَزَلَهَا: (K:) the motive being that the woman might not conceive. (Az, TA.) -A2- عَزِلَ, aor. عَزَلَ , (TA,) inf. n. عَزَلٌ, (Mgh, * TA,) He (a horse) had his tail inclining to one side, (Mgh, TA,) by habit, not naturally: (TA:) when it inclines to the right side, the Arabs deem it unlucky. (Z, TA.) [See also عَزَلٌ below.]

2 عَزَّلَ see the preceding paragraph.

5 تَعَزَّلَ see 8, in four places.

6 تَعَاْزَلَ تعازلوا They went apart, away, or aside; removed; or separated themselves; each from other, or one party from another. (K, TA.)

7 اـِنْعَزَلَ see 1: and see also the paragraph here following, in two places.

اعتزلهُ
8 اعتزلهُ ذ and ↓ تعزّلهُ both signify the same, (S, O, TA,) i. e. He went apart, away, or aside; removed; or separated himself; from him, or it: (O, TA:) and so اعتزل عَنْهُ and عنه ↓ تعزّل: (TA:) or اِعْتَزَلْتُ النَّاسَ and ↓ تَعَزَّلْتُهُمْ I went apart, away, or aside; removed; or separated myself; from men, or the people; [withdrew from association, or communion, with them; seceded from them;] and left, forsook, or quitted, them: and both verbs are sometimes used intransitively: (Msb:) [i. e.] اعتزل and ↓ تعزّل [used alone sometimes] signify he went apart, away, or aside; &c.; as also ↓ انعزل: (K, TA: [the last omitted in this place in the CK; but mentioned afterwards, voce تعازلوا:]) and they said, عَنِ النَّاسِ ↓ انعزل meaning he went apart, or aside, from men, or the people: (Msb:) and one says, of a pastor, يَعْتَزِلُ مِنَ النَّاسِ ↓ بِمَاشِيَتِهِ وَيَرْعَاهَا بِمَعْزِلٍ [He goes apart, or aside, with his cattle, and pastures them in a place remote, or separate, from men, or the people]. (S, O.) وَ اـِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا لِىْ فَاعْتَزِلُونِ, in the Kur [xliv. 20], means, accord. to Ibn-'Arafeh, [And if ye believe me not,] leave me on equal terms, not being against me nor for me. (O.) [And you say, اعتزلهُ اـِلَى غَيْرِهِ He withdrew himself from him to another: see Har p. 245.] And اِعْتَزَلَهَا, expl. above, as syn. with عَزَلَ عَنْهَا: see 1. And يَعْتَزِلُ الحَرْبَ [He withholds himself, or keeps aloof, from war, or battle]: said of him who has no weapon. (TA.)

عَزْلٌ
عَزْلٌ ذ What is brought to the treasury of the state in advance, not weighed, nor picked so as to have the bad put forth from it, to the time of the falling-due of the instalment: (O, K, TA:) [for the second of the last three words of the explanation, which are correctly اـِلَى مَحِلِّ النَّجْمِ, the O has محَلِ; the CK, مَحَلِّ; and my MS. copy of the K, محل, without any vowel-sign and without the sheddeh:] from Ibn-'Abbلd; (O;) and thus in the L. (TA.)

عُزْلٌ
عُزْلٌ ذ : see the next paragraph.

عَزَلٌ
عَزَلٌ ذ inf. n. of عَزِلَ [q. v.]. (TA.) ― -b2- Also The state, or condition, of not having with one any weapon; and so ↓ عُزْلٌ: (K, TA: [the latter, by reason of an ambiguity in the K, misunderstood by Freytag as syn. with عِزَالٌ in the sense in which this is expl. in the CK:]) they are two dial. vars., like شَغَلٌ and شُغْلٌ, and بَخَلٌ and بُخْلٌ. (TA.) ― -b3- And A deficiency in one of the حَرْقَفَتَانِ [app. meaning, in the crest of one of the two hip-bones]. (IAar, O, K.) ― -b4- And The hinder part of an ass: so in the saying, اِقْرَعْ عَزَلَ حِمَارِكَ [Strike thou the binder part of thy ass]: (O, K:) said to the driver of the ass. (O.)

عُزُلٌ
عُزُلٌ ذ : see أَعْزَلُ, in three places.

عُزْلَةٌ
عُزْلَةٌ ذ a subst. (S, Msb) signifying A going apart. away, or aside; removal, or separation of oneself; (S, * L, Msb, * K;) [a withdrawing of oneself from association or communion; or secession: and it seems to be sometimes used in a sense similar to that of اِعْتِكَافٌ; for] one says, العُزْلَةُ عِبَادَةٌ [app. meaning Retirement, or self-seclusion, is a mode of religious service]. (S, L, TA.)

العَزَلَةُ
العَزَلَةُ ذ The حَرْقَفَة [app. meaning the crest of the hip-bone]. (K.)

عَزْلَآءُ
عَزْلَآءُ ذ [originally fem. of أَعْزَلُ; a subst. signifying] The lower mouth [or spout or outlet] of the [leathern water-bag called] مَزَادَة; (S, Mgh, O, Msb;) the part where the water pours forth from the رَاوِيَة [a word here, as in many other instances, used as syn. with مَزَادَة,] and the like of this, (K, TA,) such [for instance] as the قِرْبَة, in the bottom thereof, where the water contained in it is drawn forth: Kh says that to every مزادة there are عَزْلَاوَانِ [dual of عَزْلَآءُ], in the bottom thereof; but it is said in the M that the عزلآء is thus called because it is in one of the خُصْمَان [meaning the two lower corners] of the مزادة; not in its middle; nor is it like its mouth, in which it receives the water: (TA:) [the mouth, by means of which this kind of water-bag is filled, is in the middle of the upper edge; and the عزلآء, in every instance that I remember to have seen, is in the binder of the two lower corners, and is tied round with a thong: (see مَزَادَةٌ in art. زيد:)] the pl. is عَزَالٍ (S, Mgh, O, Msb, K, * written with the article العَزَالِى, and in the K [improperly] عَزَالِى without the article,) and عَزَالَى also (S, O, Msb, K) is allowable; (S, O;) and ↓ العَزَائِلُ occurs in a trad. for العَزَالِى; these two words being like الشَّائِكُ and الشَّاكِى. (TA.) ― -b2- [Hence,] El-Kumeyt says, [describing clouds (سَحَاب),]
مَرَتْهُ الجَنُوبُ فَلَمَّا اكْفَهَرْ
رَ حَلَّتْ عَزَالِيَهُ الشَّمْأَلُ
(assumed tropical:) [The south wind drew them forth; and when they became black and dense and accumulated, the north wind loosed their spouts; i. e. caused the rain to pour forth]. (S, O.) And one says of a cloud (سَحَابَة), (Mgh, TA,) when it discharges its pouring [rain], (Mgh,) or when it pours forth copious rain, (TA,) أَرْخَتْ عَزَالِيَهَا (tropical:) [It loosed its spouts], (Mgh,) or قَدْ حَلَّتْ عَزَالِيَهَا [it has loosed its spouts], and أَرْسَلَتْ عَزَالِيَهَا, (TA,) which [means the same and] is said [also] of the sky (السَّمَآء) by way of indicating the vehement falling of the rain, this being likened to its descent from the mouths [meaning spouts] of the مَزَادَة [or rather of the مَزَاد or مَزَايِد]. (Msb.) ― -b3- And [hence also,] العَزْلَآءُ signifies (assumed tropical:) The اِسْت [i. e. the anus; as being an outlet; and as being closed by means of a sphincter, like as the عزلآء properly thus termed is closed by means of a thong tied round it]. (O, K.)

عُزْلَانٌ
عُزْلَانٌ ذ is a word used by the vulgar in the sense of عَزْلٌ [app. as inf. n. of عَزَلَهُ, q. v.]. (TA.)

عِزَالٌ
عِزَالٌ ذ Weakness; syn. ضَعْفٌ. (L, K, TA: in the CK ضَعِيف.) -A2- It is also a vulgar term for The goods, or furniture and utensils, of the house or tent. (TA.)

العَزَالَانِ
العَزَالَانِ ذ [a dual of which the sing. is not mentioned] The two feathers that are at the extremity of the tail of the eagle: (Ibn-'Abbلd, O, K:) pl. أَعْزِلَةٌ. (Ibn-'Abbلd, O.)

العَزَائِلُ
العَزَائِلُ ذ , for العَزَالِى: see عَزْلَآءُ.

العُزَّالُ
العُزَّالُ ذ : see المُعْتَزِلَةُ.

أَعْزَلُ
أَعْزَلُ ذ Sand (رَمْل) separate, or cut off, (IAar, O, K,) from other sands. (IAar, O.) ― -b2- Also A man not having with him any weapon; (S, O, K;) as also ↓ عُزُلٌ, (O, K,) occurring in a trad.; (O;) and ↓ مِعْزَالٌ, (K,) or this signifies not having with him a spear; (S, * K;) and the first is sometimes expl. as having this particular meaning: (TA:) pl. of the first, (S, O, K,) and of ↓ عُزُلٌ, (K, TA,) عُزْلٌ and عُزْلَانٌ and عُزَّلٌ, (S, O, K,) which is anomalous, but made to accord with حُسَّرٌ, pl. of the epithet حَاسِرٌ, because nearly like it in meaning, (R, MF,) and أَعْزَالٌ, (K,) or or this is pl. of ↓ عُزُلٌ, (O, TA,) and مَعَازِيلُ, (IJ, K,) which is anomalous, (TA,) and this is pl. of ↓ مِعْزَالٌ (S, O, K) also. (K.) Hence, the epithet الأَعْزَلُ is applied to one of the سِمَاكَانِ, (S, O, K, TA,) i. e., to one of the two stars of which each is called السِّمَاكُ [q. v.]; (TA;) because, unlike [the other سماك, i. e.] الرَّامِحُ, it has no star [near] before it that is regarded as its weapon; (S, * O, * K, * TA;) or because in the days of its rising [aurorally] there is no cold nor wind. (O, K.) ― -b3- And A bird that cannot fly. (MF, TA.) ― -b4- And Clouds (سَحَاب) in which is no rain. (S, O, K.) ― -b5- And A horse having his tail inclining to one side, (S, Mgh, O, K,) by habit, (S, O, K,) not naturally. (S, O.) [See عَزِلَ.] Hence the saying, أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الأَعْزَلِ عَلَى الأَعْزَلِ i. e. [I seek protection by God] from a [or the] man having with him no weapon, upon a [or the] horse of which the عَسِيب [or bone of the tail, or part of the tail where the hair grows,] is crooked. (TA.) ― -b6- And [app. as an epithet applied to an ass or the like,] Deficient in one of the حَرْقَفَتَانِ [which seems here to mean, in the crest of one of the two hip-bones]. (IAar, O, K.) ― -b7- And The share, of flesh-meat, of an absent man: (IAar, O, K: *) pl. عُزْلٌ. (IAar, O.)

مَعْزِلٌ
مَعْزِلٌ ذ A place of removal, or separation of oneself: so in the saying, كُنْتُ بِمَعْزِلٍ عَنْ كَذَا وَكَذَا [I was in a place, and hence in a state, of removal, or separation, of myself, from such and such things; I was aloof therefrom]. (TA.) See 8. وَكَانَ فِى مَعْزِلٍ, in the Kur [xi. 44], means And he was aloof from the ship [i. e. the ark], or from the religion of his father. (O, TA.) And one says, أَنَا عَنْ هٰذَا الأَمْرِ بِمَعْزِلٍ [I am aloof from this affair]. (S, O.) And فُلَانٌ عَنِ الحَقِّ بِمَعْزِلٍ Such a one is aloof from the truth. (Msb.)

مِعْزَالٌ
مِعْزَالٌ ذ A pastor who goes apart, or aside, with his cattle, and pastures them in a place remote, or separate, from men, or the people: (S, O:) or a pastor apart from others (K, TA) with his camels depasturing the herbage not previously pastured upon and seeking successively the places where rain had fallen: in this sense not an epithet of discommendation, for the doing thus is an act of the courageous and valiant of men: (TA:) pl. مَعَازِيلُ. (S.) ― -b2- And One who alights apart, or aloof, from the company of travellers; (K, TA; [من السَّفَرِ in the CK should be مِنَ السَّفْرِ;]) who alights by himself; in which sense it is an epithet of discommendation. (TA.) ― -b3- And One who separates himself from the players at the game called المَيْسِر, by reason of meanness. (S, O, K.) ― -b4- And One who is alone in his opinion, having no one to share with him in it. (TA.) ― -b5- See also أَعْزَلُ in two places. ― -b6- Also Weak and stupid. (S, O, K.)

مَعْزُولٌ
مَعْزُولٌ ذ [pass. part. n. of عَزَلَهُ; Put, or set, apart, away, or aside; &c.]. اـِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ, in the Kur [xxvi. 212], means Verily they are debarred, or precluded, from hearing [the speech of the angels]. (TA.)

المُعْتَزِلَةُ
المُعْتَزِلَةُ ذ A sect of the قَدَرِيَّة [q. v.], who asserted that they seceded from what were in their estimation the two parties of error, the people of the سُنَّة and خَوَارِج: (O, K:) [therefore they were thus called, i. e. the Seceders:] or they were thus called by El-Hasan (K, TA) Ibn-Yesلr El-Basree (TA) when Wلsil Ibn-'Atà and his companions withdrew from him to one of the columns of the mosque, [agreeably with a common practice of lecturers in a mosque, each of them seating himself on the ground at the foot of a column, while his hearers, with him, seated also on the ground, form a ring,] and he (i. e. Wلsil, TA) began to establish the dictum of the condition between the two conditions, that the committer of a great sin is not a believer absolutely (K, TA) nor an unbeliever absolutely (K, TA, but not in the CK,) but between the two conditions: (K, TA:) and they are also called ↓ العُزَّالُ. (TA.)

### Türkçe

**عَزَلَهُ**
1 **عَزَلَهُ** ذ , (S, O, Msb, K,) muzâri‘i **عَزِلَ** , (Msb, K,) mastar ismi **عَزْلٌ**, (Msb, TA,) O, onu ayırdı, uzaklaştırdı yahut bir yana koydu; onu giderdi; yahut onu ayırdı; (S, O, Msb, K;) yani bir şeyi; **عَنْ غَيْرِهِ** [başka bir şeyden yahut başka şeylerden]. (Msb.) ― -b2- Ve bundan dolayı, O, onu—yani bir âmili yahut bir nâibi—görevinden yahut yetki icrasından uzaklaştırdı, azletti yahut yerinden etti. (Msb.) Yahut **عَزَلَهُ عَنِ العَمَلِ** O, onu [âmillikten yahut idareden yahut hükûmetten] uzaklaştırdı, azletti yahut yerinden etti. (S, O, TA.) Ve ↓ **عزّلهُ**, (K, TA,) mastar ismi **تَعْزِيلٌ**, (TA,) **عَزَلَهُ** ile aynı mânaya gelir. (K, TA.) [Aynı şekilde ayrıca **اعزل**’in, Freytag tarafından, K’nin rivayetine dayanarak, **عن** ile gelmek üzere Semovit mânasına geldiği söylenir; bunda ben onu bulmuyorum.] Ve **عُزِلَ** O, (görevinden vb.) uzaklaştırıldı, azledildi yahut yerinden edildi, (S, O, Msb,) **عَزَلَهُ**’nin sanki meçhulü olarak kullanılır; bu mânada ↓ **انعزل** [denildiğine göre] kullanılmaz; çünkü onda [yani **عَزَلَهُ**’de] hiçbir emek yahut çaba kastedilmez. (Msb.) ― -b3- **عَزَلَ** kelimesi, **مُجَامِع** hakkında söylendiğinde, “emisyon öncesinde [penisini] çıkardı ve vulvanın dışında meniyi akıttı” mânasına gelir. (Az, * Msb, TA. *) Şöyle dersin: **عَزَلَ عَنْهَا**, (S, O, K,) zamir erkeğin câriyesine râcidir, (S, O,) mastar ismi **عَزْلٌ**, (Az, Mgh, O, TA,) [müphem bir açıklama ile] “onun çocuk sahibi olmasını istemedi” mânasında; bunun gibi ↓ **اِعْتَزَلَهَا**: (K:) maksat, kadının gebe kalmaması içindir. (Az, TA.) -A2- **عَزِلَ**, muzâri‘i **عَزَلَ** , (TA,) mastar ismi **عَزَلٌ**, (Mgh, * TA,) O (bir at), tabiatça değil, alışkanlıkla kuyruğu bir yana meyledici idi: (TA:) sağ tarafa meylettiğinde Araplar onu uğursuz sayarlar. (Z, TA.) [Aşağıda **عَزَلٌ**’e de bak.]

2 **عَزَّلَ**: önceki paragrafa bak.

5 **تَعَزَّلَ**: 8’e bak, dört yerde.

6 **تَعَاْزَلَ** **تعازلوا** Birbirlerinden ayrıldılar, uzaklaştılar yahut bir yana çekildiler; uzaklaştılar; yahut kendilerini ayırdılar; her biri diğerinden, yahut bir taraf diğer taraftan. (K, TA.)

7 **اـِنْعَزَلَ**: 1’e bak: ve ayrıca burada onu izleyen paragrafa bak, iki yerde.

**اعتزلهُ**
8 **اعتزلهُ** ذ ve ↓ **تعزّلهُ** ikisi de aynı mânaya gelir, (S, O, TA,) yani O, ayrıldı, uzaklaştı yahut bir yana çekildi; uzaklaştı; yahut kendisini ayırdı; ondan yahut ondan: (O, TA:) ve böylece **اعتزل عَنْهُ** ve عنه ↓ **تعزّل**: (TA:) yahut **اِعْتَزَلْتُ النَّاسَ** ve ↓ **تَعَزَّلْتُهُمْ** Ben, insanlardan yahut halktan ayrıldım, uzaklaştım yahut bir yana çekildim; uzaklaştım; yahut kendimi ayırdım; [onlarla ünsiyetten yahut birliktelikten çekildim; onlardan ayrıldım;] ve onları bıraktım, terk ettim yahut ayrıldım: ve iki fiil bazen geçişsiz kullanılır: (Msb:) [yani] **اعتزل** ve ↓ **تعزّل** [bazen tek başına kullanıldığında] “ayrıldı, uzaklaştı yahut bir yana çekildi; vb.” mânasına gelir; bunun gibi ↓ **انعزل**: (K, TA: [sonuncusu CK’de bu yerde hazfedilmiş; fakat sonra, **تعازلوا** maddesinde zikredilmiştir:]) ve onlar, **عَنِ النَّاسِ** ↓ **انعزل** dediler; mânası: o, insanlardan yahut halktan ayrıldı yahut bir yana çekildi: (Msb:) ve bir çoban hakkında şöyle denir: **يَعْتَزِلُ مِنَ النَّاسِ ↓ بِمَاشِيَتِهِ وَيَرْعَاهَا بِمَعْزِلٍ** [O, hayvanlarıyla birlikte insanlardan yahut halktan ayrılır yahut bir yana çekilir ve onları insanlardan yahut halktan uzak yahut ayrı bir yerde otlatır]. (S, O.) **وَ اـِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا لِىْ فَاعْتَزِلُونِ**, Kur’ân’da [xliv. 20], İbn-‘Arafeh’e göre şu mânadadır: [Eğer bana inanmazsanız,] bana eşit şartlarda bırakın; bana ne karşı ne de yanımda olarak. (O.) [Ve şöyle dersin: **اعتزلهُ اـِلَى غَيْرِهِ** O, kendisini ondan başkasına çekti: Har s. 245’e bak.] Ve **اِعْتَزَلَهَا**, yukarıda, **عَزَلَ عَنْهَا** ile eş anlamlı olarak açıklanmıştır: 1’e bak. Ve **يَعْتَزِلُ الحَرْبَ** [O, savaştan kendini alıkoyar yahut uzak durur]: silahı olmayan kimse hakkında söylenir. (TA.)

**عَزْلٌ**
**عَزْلٌ** ذ Devlet hazinesine, taksit vadesinin gelme zamanına kadar, tartılmadan ve içinden kötüsü çıkarılacak şekilde ayıklanmadan, peşin olarak getirilen şey: (O, K, TA:) [açıklamanın son üç kelimesinden ikincisi için—doğrusu **اـِلَى مَحِلِّ النَّجْمِ** olan—O’da **محَلِ** vardır; CK’de **مَحَلِّ**; K’nin yazma nüshamda ise harekesiz ve şeddesiz **محل**:] İbn-‘Abbâd’dan; (O;) ve L’de de böyledir. (TA.)

**عُزْلٌ**
**عُزْلٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

**عَزَلٌ**
**عَزَلٌ** ذ **عَزِلَ**’in mastar ismidir [bk.]. (TA.) ― -b2- Ayrıca, yanında hiçbir silah bulunmama hâli; ve bunun gibi ↓ **عُزْلٌ**: (K, TA: [ikincisi, K’deki bir kapalılık sebebiyle, Freytag tarafından CK’de açıklandığı mânada **عِزَالٌ** ile eş anlamlı sanılmıştır:]) ikisi iki lehçe varyantıdır; **شَغَلٌ** ile **شُغْلٌ**, ve **بَخَلٌ** ile **بُخْلٌ** gibi. (TA.) ― -b3- Ve iki **حَرْقَفَتَانِ**’dan birinde bir noksanlık [görünüşe göre: iki kalça kemiğinin ikisinden birinin tepesinde]. (IAar, O, K.) ― -b4- Ve eşeğin arka tarafı: şu sözde olduğu gibi, **اِقْرَعْ عَزَلَ حِمَارِكَ** [Eşeğinin arka tarafına vur]: (O, K:) eşeği sürene söylenir. (O.)

**عُزُلٌ**
**عُزُلٌ** ذ : **أَعْزَلُ**’e bak, üç yerde.

**عُزْلَةٌ**
**عُزْلَةٌ** ذ bir isimdir (S, Msb) “ayrılma, uzaklaşma yahut bir yana çekilme; uzaklaşma yahut kişinin kendisini ayırması” mânasına gelir; (S, * L, Msb, * K;) [kişinin kendisini ünsiyetten yahut birliktelikten çekmesi; yahut ayrılması: ve bazen **اِعْتِكَافٌ**’a benzer bir mânada kullanılıyor görünür; zira] şöyle denir: **العُزْلَةُ عِبَادَةٌ** [görünüşe göre mânası: inziva yahut kişinin kendini tecridi bir ibadet türüdür]. (S, L, TA.)

**العَزَلَةُ**
**العَزَلَةُ** ذ **حَرْقَفَة** [görünüşe göre: kalça kemiğinin tepesi]. (K.)

**عَزْلَآءُ**
**عَزْلَآءُ** ذ [aslında **أَعْزَلُ**’ün müennesi; “şu mânaya gelen bir isim”] **مَزَادَة** denilen [deri su tulumu]nun alt ağzı [yahut ağızlığı yahut çıkış yeri]; (S, Mgh, O, Msb;) suyun **رَاوِيَة**’den—[burada, birçok başka yerde olduğu gibi, **مَزَادَة** ile eş anlamlı kullanılan bir kelime]—ve bunun benzerlerinden, (K, TA,) meselâ **قِرْبَة** gibi, onun dibinde, içindeki suyun çıkarıldığı yer: Kh der ki her **مزادة** için dibinde iki **عَزْلَاوَانِ** [**عَزْلَآءُ**’ün tesniyesi] vardır; fakat M’de denir ki **عزلآء** böyle adlandırılmıştır; çünkü o, **مزادة**’nin iki **خُصْمَان**’ından [iki alt köşesi mânasında] birindedir; ortasında değildir; ve onun ağzı gibi de değildir; onda suyu alır: (TA:) [bu tür su tulumunun doldurulduğu ağız, üst kenarın ortasındadır; ve **عزلآء**, hatırladığım her örnekte, iki alt köşenin birleşim yerindedir ve bir kayışla etrafı bağlanır: (زید maddesinde **مَزَادَةٌ**’ye bak:)] çoğulu **عَزَالٍ**’dir (S, Mgh, O, Msb, K, * başında artikel ile **العَزَالِى** yazılmıştır; K’de ise [uygunsuz olarak] artikelsiz **عَزَالِى**,) ve **عَزَالَى** da (S, O, Msb, K) câizdir; (S, O;) ve ↓ **العَزَائِلُ** bir rivayette **العَزَالِى** yerine vârid olmuştur; bu iki kelime **الشَّائِكُ** ile **الشَّاكِى** gibidir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] el-Kumeyt şöyle der, [bulutları ( **سَحَاب** ) tasvir ederek,]
مَرَتْهُ الجَنُوبُ فَلَمَّا اكْفَهَرْ
رَ حَلَّتْ عَزَالِيَهُ الشَّمْأَلُ
(istiare kabul edilen:) [Güney rüzgârı onları çekip götürdü; ve kara, yoğun ve birikmiş hâle geldiklerinde, kuzey rüzgârı onların ağızlıklarını çözdü; yani yağmurun akmasını sağladı]. (S, O.) Ve bir bulut ( **سَحَابَة** ) hakkında şöyle denir, (Mgh, TA,) döküşünü [yağmurunu] boşalttığında, (Mgh,) yahut bol yağmur döktüğünde, (TA,) **أَرْخَتْ عَزَالِيَهَا** (mecaz:) [ağızlıklarını saldı], (Mgh,) yahut **قَدْ حَلَّتْ عَزَالِيَهَا** [ağızlıklarını çözmüştür], ve **أَرْسَلَتْ عَزَالِيَهَا**, (TA,) ki bu [aynı mânaya gelir ve] gök ( **السَّمَآء** ) hakkında da, yağmurun şiddetli düşüşünü bildirmek üzere söylenir; bu, onun **مَزَادَة**’nin [daha doğrusu **مَزَاد** yahut **مَزَايِد**’in] ağızlarından [yani ağızlıklardan] inişine benzetilmiştir. (Msb.) ― -b3- Ve [bundan dolayı ayrıca,] **العَزْلَآءُ** (istiare kabul edilen:) **اِسْت** mânasına gelir [yani anüs; bir çıkış yeri olması ve bir büzücü ile kapanması bakımından; nitekim asıl mânadaki **عزلآء** da etrafına bağlanan bir kayışla kapanır]. (O, K.)

**عُزْلَانٌ**
**عُزْلَانٌ** ذ avamın, **عَزْلٌ** mânasında kullandığı bir kelimedir [görünüşe göre **عَزَلَهُ**’nin mastar ismi olarak; bk.]. (TA.)

**عِزَالٌ**
**عِزَالٌ** ذ Zayıflık; eş anlamlısı **ضَعْفٌ**. (L, K, TA: CK’de **ضَعِيف**.) -A2- Ayrıca, evin yahut çadırın eşyası, döşemesi ve kap-kacağı için avamca kullanılan bir terimdir. (TA.)

**العَزَالَانِ**
**العَزَالَانِ** ذ [müfredinin zikredilmediği bir tesniye] Kartalın kuyruğunun ucunda bulunan iki tüy: (İbn-‘Abbâd, O, K:) çoğulu **أَعْزِلَةٌ**. (İbn-‘Abbâd, O.)

**العَزَائِلُ**
**العَزَائِلُ** ذ , **العَزَالِى** yerine: **عَزْلَآءُ**’e bak.

**العُزَّالُ**
**العُزَّالُ** ذ : **المُعْتَزِلَةُ**’ye bak.

**أَعْزَلُ**
**أَعْزَلُ** ذ Başka kumlardan ayrılmış yahut kesilmiş kum ( **رَمْل** ). (IAar, O, K.) ― -b2- Ayrıca, yanında hiçbir silah bulunmayan adam; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **عُزُلٌ**, (O, K,) bir rivayette vârid olmuştur; (O;) ve ↓ **مِعْزَالٌ**, (K,) yahut bu, yanında mızrak bulunmayan mânasına gelir; (S, * K;) ve birincisi bazen bu özel mânayla açıklanır: (TA:) birincinin, (S, O, K,) ve ↓ **عُزُلٌ**’ün, (K, TA,) çoğulu **عُزْلٌ** ve **عُزْلَانٌ** ve **عُزَّلٌ**’dür, (S, O, K,) ki bu şâzdır; fakat mânaca ona yakın olduğu için, sıfat **حَاسِرٌ**’in çoğulu **حُسَّرٌ**’a uydurulmuştur, (R, MF,) ve **أَعْزَالٌ**, (K,) yahut bu ↓ **عُزُلٌ**’ün çoğuludur, (O, TA,) ve **مَعَازِيلُ**, (IJ, K,) ki bu şâzdır, (TA,) ve bu, ↓ **مِعْزَالٌ**’ın da çoğuludur (S, O, K) ayrıca. (K.) Bundan dolayı, sıfat **الأَعْزَلُ**, **سِمَاكَانِ**’dan birine uygulanır, (S, O, K, TA,) yani her birine **السِّمَاكُ** denilen iki yıldızdan birine [bk.]; (TA;) çünkü [diğer سماك yani] **الرَّامِحُ**’un aksine, onun önünde silahı sayılan bir yıldız yoktur; (S, * O, * K, * TA;) yahut doğuşunun [fecrî] günlerinde ne soğuk ne de rüzgâr bulunduğu için. (O, K.) ― -b3- Ve uçamayan bir kuş. (MF, TA.) ― -b4- Ve içinde yağmur olmayan bulutlar ( **سَحَاب** ). (S, O, K.) ― -b5- Ve tabiatça değil, alışkanlıkla kuyruğu bir yana meyledici olan at. (S, Mgh, O, K,) (S, O, K,) (S, O.) [**عَزِلَ**’e bak.] Bundan dolayı şu söz: **أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الأَعْزَلِ عَلَى الأَعْزَلِ** yani [Allah’a sığınırım] yanında silah bulunmayan bir [yahut o] adamdan, **عَسِيب**’i [yahut kuyruğun kemiği; yahut kılların bittiği kuyruk kısmı] eğri olan bir [yahut o] at üzerinde. (TA.) ― -b6- Ve [görünüşe göre eşek yahut benzeri için bir sıfat olarak] iki **حَرْقَفَتَانِ**’dan birinde noksan olan [burada şu mânaya geliyor görünür: iki kalça kemiğinin ikisinden birinin tepesinde]. (IAar, O, K.) ― -b7- Ve bulunmayan bir adamın et payı: (IAar, O, K: *) çoğulu **عُزْلٌ**. (IAar, O.)

**مَعْزِلٌ**
**مَعْزِلٌ** ذ Kişinin kendisini uzaklaştırmasının yahut ayırmasının yeri: şu sözde olduğu gibi, **كُنْتُ بِمَعْزِلٍ عَنْ كَذَا وَكَذَا** [Ben, şundan şundan uzaklaşma yahut kendimi ayırma yerinde, dolayısıyla hâlinde idim; ondan uzak idim]. (TA.) 8’e bak. **وَكَانَ فِى مَعْزِلٍ**, Kur’ân’da [xi. 44], “O, gemiden [yani gemiden] yahut babasının dininden uzak idi” mânasına gelir. (O, TA.) Ve şöyle denir: **أَنَا عَنْ هٰذَا الأَمْرِ بِمَعْزِلٍ** [Ben bu işten uzağım]. (S, O.) Ve **فُلَانٌ عَنِ الحَقِّ بِمَعْزِلٍ** Falan kimse haktan uzaktır. (Msb.)

**مِعْزَالٌ**
**مِعْزَالٌ** ذ Hayvanlarıyla birlikte insanlardan yahut halktan ayrılan yahut bir yana çekilen ve onları insanlardan yahut halktan uzak yahut ayrı bir yerde otlatan çoban: (S, O:) yahut başkalarından ayrı (K, TA) develeriyle, daha önce otlatılmamış otu otlatan ve yağmurun düştüğü yerleri ardı sıra arayan çoban: bu mânada kınama sıfatı değildir; zira böyle yapmak, insanların yiğit ve cesurlarının bir fiilidir: (TA:) çoğulu **مَعَازِيلُ**. (S.) ― -b2- Ve yolcular topluluğundan ayrı yahut uzak konaklayan kimse; (K, TA; [CK’deki **من السَّفَرِ** doğrusu **مِنَ السَّفْرِ** olmalıdır;]) tek başına konaklayan; bu mânada kınama sıfatıdır. (TA.) ― -b3- Ve cimrilik sebebiyle **المَيْسِر** denilen oyunun oyuncularından kendisini ayıran kimse. (S, O, K.) ― -b4- Ve görüşünde tek başına olan, onda kendisiyle ortaklık edecek kimse bulunmayan kimse. (TA.) ― -b5- Ayrıca **أَعْزَلُ**’e bak, iki yerde. ― -b6- Ayrıca, zayıf ve ahmak. (S, O, K.)

**مَعْزُولٌ**
**مَعْزُولٌ** ذ [**عَزَلَهُ**’nin mef‘ûl ismidir; ayrılmış, uzaklaştırılmış yahut bir yana konmuş; vb.]. **اـِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ**, Kur’ân’da [xxvi. 212], “Şüphesiz onlar işitmeden [meleklerin sözünü işitmekten] men edilmişlerdir yahut alıkonulmuşlardır” mânasına gelir. (TA.)

**المُعْتَزِلَةُ**
**المُعْتَزِلَةُ** ذ **قَدَرِيَّة**’den [bk.] bir fırkadır; kendi kanaatlerince iki sapıklık fırkasından—**سُنَّة** ehli ve **خَوَارِج**—ayrıldıklarını ileri sürdüler: (O, K:) [bu sebeple böyle adlandırıldılar; yani ayrılanlar:] yahut el-Hasan (K, TA) İbn-Yesâr el-Basrî (TA) tarafından böyle adlandırıldılar; Wâsıl İbn-‘Atâ ve arkadaşları ondan çekilip mescidin sütunlarından birine gittiklerinde, [mescidde ders verenlerin yaygın âdetine uygun olarak, her birinin bir sütunun dibinde yere oturması; dinleyicilerinin de onunla birlikte yere oturup bir halka oluşturması,] ve o (yani Wâsıl, TA) iki hâl arasındaki hâl sözünü tesis etmeye başladığında: büyük günah işleyenin mutlak olarak mümin olmadığı (K, TA) ve mutlak olarak kâfir de olmadığı (K, TA, fakat CK’de değil,) bilakis iki hâl arasında olduğu: (K, TA:) ve onlar ayrıca ↓ **العُزَّالُ** diye de adlandırılırlar. (TA.)
