# عسب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عسب

عَسَبَ النَّاقَةَ
1 عَسَبَ النَّاقَةَ ذ , aor. عَسِبَ , inf. n. عَسْبٌ, He (the stallion) covered, or compressed, the she-camel. (Mgh, Msb, TA.) [See also عَسْبٌ below.] ― -b2- And one says, الكَلْبُ يَعْسِبُ The dog chases the bitches with the desire of coupling. (TA.) ― -b3- And عَسَبَهُ فَحْلَهُ, aor. and inf. n. as above, He let him his stallion to cover for hire. (S.) [See also 4.] ― -b4- And عَسَبَ, aor. and inf. n. as above, He gave hire for a stallion's covering. (A, * K.) You say, عَسَبْتُ الرَّجُلَ, inf. n. as above, I gave the man hire for a stallion's covering. (Msb.)

اعسبهُ جَمَلَهُ
4 اعسبهُ جَمَلَهُ ذ He lent him his he-camel [app. for covering]. (Lh, TA.) [See also 1.] -A2- اعسب said of a wolf, He ran, and fled. (O, K.)

استعسبهُ جَمَلَهُ
10 استعسبهُ جَمَلَهُ ذ He asked, or demanded, or desired, of him, the loan of his he-camel [app. for covering]. (TA.) ― -b2- استعسبت She (a mare) desired the stallion. (S.) And استعسب He (a dog) became excited by lust: you say, فُلَانٌ يَسْتَعْسِبُ اسْتِعْسَابَ الكَلْبِ Such a one becomes excited by lust like as does the dog. (TA.) -A2- And استعسبت نَفْسِى مِنْهُ My soul disliked, or hated, him, or it. (O, K. *)

عَسْبٌ
عَسْبٌ ذ A stallion's covering, or compressing: (S, A, Mgh, O, K:) [in this sense an inf. n.: (see 1:)] also used, metaphorically, as relating to a man: (TA:) or (so in the A and K; but in the S, “ and, it is said, ” ) his sperma; (S, A, K, TA;) that of a horse or of a camel; in which sense it has no verb: (TA:) or his progeny: and offspring; syn. وَلَدٌ; (A, O, K;) [app. of human beings; for it is added by SM that,] in this sense, it is, accord. to some, tropical. (TA.) One says, قَطَعَ اللّٰهُ عَسْبَهُ, (A, TA,) meaning [God cut short, or may God cut short,] his progeny, (A,) or his sperma and his progeny. (TA.) And Kutheiyir says, describing mares that had cast abortively their offspring,
يُغَادِرْنَ عَسْبَ الوَالِقِىِّ وَنَاصِحٍ
تَخُصُّ بِهِ أُمُّ الطَّرِيقِ عِيَالَهَا
[They leave behind them the offspring of ElWلlikee and Nلsih: the hyena appropriates them to her dependants for maintenance]: (O, TA:) الوالقىّ and ناصح were two horses; (O;) two stallions; and امّ الطريق is the hyena. (TA.) ― -b2- Also The hire of covering, for كِرَآءُ عَسْبٍ; (Mgh, Msb, TA;) the hire that is taken for a stallion's covering: (S, O, TA:) so in a trad. in which it is said that عَسْبُ الفَحْلِ is forbidden. (S, Mgh, O, Msb, TA.)

رَأْسٌ عَسِبٌ
رَأْسٌ عَسِبٌ ذ A head that has remained long without being combed and anointed. (O, * K, * TA.)

عَسْبَةٌ
عَسْبَةٌ ذ : see عَسِيبٌ, last sentence.

عَسُوبٌ
عَسُوبٌ ذ : see يَعْسُوبٌ.

عَسِيبٌ
عَسِيبٌ ذ A palm-branch from which the leaves have been removed: (T, Msb, TA:) or a straight and slender palm-branch from which the leaves have been stripped off: and one upon which leaves have not grown: (K:) or the part, of a palmbranch, a little above the كَرَب [or lower, thick, and broad, portions,] upon which no leaves have grown; that [or those parts] upon which leaves have grown being termed سَعَفٌ: (S, O:) pl. [of mult.] عُسُبٌ, (O, Msb, TA,) with two dammehs, (TA,) and عُسْبَانٌ (Msb, TA) and عِسْبَانٌ and عُسُوبٌ and [of pauc.] أَعْسِبَةٌ. (TA.) It is said of the Prophet, in a trad., قُبِضَ وَالقُرْآنُ فِى العُسُبِ وَالقُضُمِ وَالكَرَانِيفِ [He was taken, i. e. he died, while the Kur-لn was written only upon leafless palm-branches, and skins, or white skins, and stumps of palm-branches]. (O, TA.*) ― -b2- Also The bone of the tail; and so ↓ عَسِيبَةٌ: (K:) or the slender part thereof: (TA:) or the part where grows the hair thereof, (K, TA,) i. e. of the tail: (TA:) or عَسِيبُ الذَّنَبِ signifies the part, of the skin and bone of the tail, where the hair grows. (S, O, TA.) ― -b3- And The outer [here meaning upper] part of the human foot: and likewise [i. e. the shorter side, or app., accord. to some, the shaft (see ظَهْرٌ as used in relation to a feather),] of a feather, lengthwise. (K.) ― -b4- And A cleft, or fissure, in a mountain; as also ↓ عَسْبَةٌ. (K.)

عَسِيبَةٌ
عَسِيبَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

يَعْسُوبٌ
يَعْسُوبٌ ذ The king of the bees: (S, O, K: *) the male bee. (A, O, * K.) ― -b2- And hence, (S, O,) (tropical:) The lord, or chief, of his people: (S, A, O:) or a great chief; as also ↓ عَسُوبٌ; (K;) or this signifies [simply] a lord, or chief, like يَعْسُوبٌ: (O:) pl. يَعَاسِيبُ. (TA.) It is said in a trad. of 'Alee, When such and such things shall happen (mentioning factions, or seditions), ضَرَبَ يَعْسُوبُ الدِّينِ بِذَنَبِهِ; (A, O, TA;) in which, accord. to As, يعسوب الدين means the chief of men in respect of religion at that time; (TA;) or it means the leader of the religion: (T and TA in art. ضرب:) and it is said that ضرب بذنبه here means shall quit the faction, or sedition, and its party, with his partisans in religion; by ذنبه being meant his followers; and by ضرب, shall go away through the land, journeying, or warring in the cause of the religion: or , as Z says, ضرب بذنبه means (tropical:) shall remain, and be firm, together with his religious followers; and accord. to Aboo-Sa'eed, the same is said of the locust, when it lays its eggs, thrusting its tail into the ground; and the meaning here is, (assumed tropical:) shall remain firm until the people shall return to him, and the religion become manifest, and spread abroad. (TA. [See also ضَرَبَ and ذَنَبٌ.]) ― -b3- Also (tropical:) Gold; so called because it is that by means of which an affair is managed, or ordered: and [in a larger sense] a thing to which one has recourse for protection or the like; as in a saying of 'Alee, in which wealth is termed the يعسوب of the unbelievers or of the hypocrites. (TA.) ― -b4- And A certain flying thing, smaller than the locust; (As, A'Obeyd, K;) or larger; (K;) and having a long tail: (TA:) or a certain flying thing, longer than the locust, that does not contract its wings when it alights; to which a horse is likened for the slenderness of its body: (S, O:) or a kind of moth, or the like, (فَرَاشَةٌ,) of a greenish colour, that flies in the [season called] رَبِيع. (IAth, TA.) [Golius explains it as “ Insectum oblongum, quaternis pennis volucre, mordella Gazو, seu orsodacna Aristot. ” ] ― -b5- And A species of حَجَل [or partridge]. (O, K, TA.) ― -b6- And A blaze, or white mark, on a horse's face, (K, TA,) of a long shape, terminating before it extends as far as the upper parts of the nostrils; or extending upwards along the bone of the nose, wide and straight, until it reaches the lower part of the even portion of the forehead, whether it be little or much, if it do not reach as far as the eyes: (TA:) or a white line, or stripe, of the blaze, extending downwards until it touches the fore part of the nose and mouth. (En-Nadr, A'Obeyd, Az, O.) ― -b7- And (accord. to Lth, O) A دَائِرَة [or what we term a feather] in the part of the flank of a horse where the rider strikes it with his foot: (O, K, TA:) but Az says that this is a mistake, and that the correct meaning is that given above on the authority of A'Obeyd. (TA.) ― -b8- The ى in يَعْسُوبٌ is augmentative; because there is no Arabic word of the measure فَعْلُولٌ except صَعْفُوقٌ. (S, O.)

### Türkçe

**عَسَبَ النَّاقَةَ**
1 **عَسَبَ النَّاقَةَ** ذ, muzârîsi **عَسِبَ**, mastar ismi **عَسْبٌ**: O (aygır) dişi deveyi aştı yahut bastırdı. (Mgh, Msb, TA.) [Aşağıda **عَسْبٌ**’a da bak.] ― -b2- Ve denir ki: **الكَلْبُ يَعْسِبُ** Köpek, çiftleşme arzusuyla dişi köpekleri kovalar. (TA.) ― -b3- Ve **عَسَبَهُ فَحْلَهُ**, muzârîsi ve mastar ismi yukarıdaki gibi: Ona, ücret karşılığı aşması için aygırını verdi. (S.) [4’e de bak.] ― -b4- Ve **عَسَبَ**, muzârîsi ve mastar ismi yukarıdaki gibi: Aygırın aşması için ücret verdi. (A, * K.) Dersin ki: **عَسَبْتُ الرَّجُلَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi: Adama aygırın aşması için ücret verdim. (Msb.)

**اعسبهُ جَمَلَهُ**
4 **اعسبهُ جَمَلَهُ** ذ Ona erkek devesini ödünç verdi [görünüşe göre aşma için]. (Lh, TA.) [1’e de bak.] -A2- **اعسب** kurt hakkında denir: Koştu ve kaçtı. (O, K.)

**استعسبهُ جَمَلَهُ**
10 **استعسبهُ جَمَلَهُ** ذ Ondan erkek devesinin ödüncünü istedi, yahut talep etti, yahut arzuladı [görünüşe göre aşma için]. (TA.) ― -b2- **استعسبت** O (kısrak) aygırı arzuladı. (S.) Ve **استعسب** O (köpek) şehvetle coştu: dersin ki: **فُلَانٌ يَسْتَعْسِبُ اسْتِعْسَابَ الكَلْبِ** Filân kimse, köpeğin coşması gibi şehvetle coşar. (TA.) -A2- Ve **استعسبت نَفْسِى مِنْهُ** Nefsim ondan hoşlanmadı yahut onu (ya da onu) sevmedi. (O, K. *)

**عَسْبٌ**
**عَسْبٌ** ذ Aygırın aşması yahut bastırması: (S, A, Mgh, O, K:) [bu mânada bir mastar ismidir: (1’e bak:)] ayrıca, mecazen, bir erkekle ilgili olarak da kullanılır: (TA:) yahut (A ve K’de böyle; fakat S’de “ve, denildi ki,”) onun menisi; (S, A, K, TA;) atın yahut devenin menisi; bu mânada onun fiili yoktur: (TA:) yahut onun nesli: ve zürriyet; eş anlamlısı **وَلَدٌ**; (A, O, K;) [görünüşe göre insanlara mahsustur; zira SM tarafından şunu ekler ki,] bu mânada, bazılarına göre, mecazîdir. (TA.) Denir ki: **قَطَعَ اللّٰهُ عَسْبَهُ**, (A, TA,) mânası: onun neslini (A,) yahut onun menisini ve neslini kesti (yahut: Allah onun neslini kessin). (TA.) Ve Kutheiyir, düşük yapmış kısrakları tasvir ederek, der ki:
يُغَادِرْنَ عَسْبَ الوَالِقِىِّ وَنَاصِحٍ
تَخُصُّ بِهِ أُمُّ الطَّرِيقِ عِيَالَهَا
[ElWâlikee ve Nâsih’in yavrularını geride bırakırlar: sırtlan onları, geçim için, bakmakla yükümlü olduklarına tahsis eder]: (O, TA:) **الوالقىّ** ve **ناصح** iki attı; (O;) iki aygırdı; ve **امّ الطريق** sırtlandır. (TA.) ― -b2- Ayrıca: aşma ücreti; **كِرَآءُ عَسْبٍ** yerine; (Mgh, Msb, TA;) aygırın aşması için alınan ücret: (S, O, TA:) bir rivayette böyledir; onda **عَسْبُ الفَحْلِ**’in haram kılındığı söylenir. (S, Mgh, O, Msb, TA.)

**رَأْسٌ عَسِبٌ**
**رَأْسٌ عَسِبٌ** ذ Uzun süre taranmadan ve yağlanmadan kalmış bir baş. (O, * K, * TA.)

**عَسْبَةٌ**
**عَسْبَةٌ** ذ: **عَسِيبٌ**’e bak, son cümle.

**عَسُوبٌ**
**عَسُوبٌ** ذ: **يَعْسُوبٌ**’a bak.

**عَسِيبٌ**
**عَسِيبٌ** ذ Yaprakları giderilmiş bir hurma dalı: (T, Msb, TA:) yahut yaprakları soyulmuş, düz ve ince bir hurma dalı: ve üzerinde yaprak bitmemiş olan: (K:) yahut hurma dalının, **كَرَب**’ın biraz üstündeki kısmı; üzerinde yaprak bitmemiş olan kısım; üzerinde yaprak bitmiş olan kısım ise **سَعَفٌ** diye adlandırılır: (S, O:) çoğulu [kesret] **عُسُبٌ**, (O, Msb, TA,) iki damme ile, (TA,) ve **عُسْبَانٌ** (Msb, TA) ve **عِسْبَانٌ** ve **عُسُوبٌ** ve [kıllet] **أَعْسِبَةٌ**. (TA.) Peygamber hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **قُبِضَ وَالقُرْآنُ فِى العُسُبِ وَالقُضُمِ وَالكَرَانِيفِ** [O alındı, yani öldü; Kur’ân yalnızca yapraksız hurma dalları, ve deriler yahut beyaz deriler, ve hurma dalı kütükleri üzerine yazılı iken]. (O, TA.*) ― -b2- Ayrıca: kuyruğun kemiği; ve böylesi ↓ **عَسِيبَةٌ**: (K:) yahut onun ince kısmı: (TA:) yahut onun kıllarının bittiği yer, (K, TA,) yani kuyruğun: (TA:) yahut **عَسِيبُ الذَّنَبِ**, kuyruğun derisi ve kemiğinin, kılların bittiği kısmını ifade eder. (S, O, TA.) ― -b3- Ve insan ayağının dış [burada üst demek] kısmı: ve aynı şekilde, bir tüyün, boylamasına [yani kısa tarafı; yahut görünüşe göre bazılarına göre, gövdesi (tüy ile ilgili استعمال edilen **ظَهْرٌ**’e bak)] kısmı. (K.) ― -b4- Ve dağda bir yarık yahut çatlak; bunun gibi ↓ **عَسْبَةٌ**. (K.)

**عَسِيبَةٌ**
**عَسِيبَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**يَعْسُوبٌ**
**يَعْسُوبٌ** ذ Arıların kralı: (S, O, K: *) erkek arı. (A, O, * K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (S, O,) (mecaz:) kavminin efendisi yahut reisi: (S, A, O:) yahut büyük bir reis; bunun gibi ↓ **عَسُوبٌ**; (K;) yahut bu, [sadece] **يَعْسُوبٌ** gibi bir efendi yahut reis mânasına gelir: (O:) çoğulu **يَعَاسِيبُ**. (TA.) ‘Alî hakkında bir rivayette denmiştir: Şöyle şöyle şeyler vuku bulduğunda (fırkaları yahut fitneleri zikrederek), **ضَرَبَ يَعْسُوبُ الدِّينِ بِذَنَبِهِ**; (A, O, TA;) bunda, As’a göre, **يعسوب الدين** o vakitte din bakımından insanların reisi demektir; (TA;) yahut dinin önderi demektir: (T ve TA, **ضرب** maddesinde:) ve denmiştir ki burada **ضرب بذنبه** mânası: din hususunda yandaşlarıyla birlikte, fırkayı yahut fitneyi ve onun tarafını terk edecektir; **ذنبه** ile onun tâbileri kastedilmiştir; ve **ضرب** ile, din uğrunda yeryüzünde gidip dolaşacaktır, yolculuk edecektir yahut savaşacaktır: yahut, Z’nin dediği gibi, **ضرب بذنبه** (mecaz:) dinî tâbileriyle birlikte kalacak ve sebat edecektir; ve Aboo-Sa‘eed’e göre, çekirge için de, yumurtladığında kuyruğunu yere sokması hakkında, aynı şey söylenir; ve buradaki mânası, (varsayılan mecaz:) insanlar ona dönünceye ve din ortaya çıkıp yayılıncaya kadar sebat edecektir. (TA. [**ضَرَبَ** ve **ذَنَبٌ**’e de bak.]) ― -b3- Ayrıca (mecaz:) altın; bir işin onun vasıtasıyla yürütülmesi yahut düzenlenmesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır: ve [daha geniş mânada] korunma vb. için kendisine başvurulan şey; ‘Alî’nin bir sözünde olduğu gibi; onda mal, kâfirlerin yahut münafıkların **يعسوب**’u diye adlandırılmıştır. (TA.) ― -b4- Ve çekirgelerden daha küçük bir uçan şey; (As, A‘Obeyd, K;) yahut daha büyük; (K;) ve uzun kuyruklu: (TA:) yahut çekirgelerden daha uzun bir uçan şey; konduğunda kanatlarını kapatmaz; bedeninin inceliği sebebiyle ata benzetilir: (S, O:) yahut yeşilimsi renkte, [mevsim denilen] **رَبِيع**’de uçan, güve türünden yahut benzeri bir şey (**فَرَاشَةٌ**). (IAth, TA.) ― -b5- Ve **حَجَل** türlerinden bir tür. (O, K, TA.) ― -b6- Ve atın yüzünde, (K, TA,) uzun biçimli, burun deliklerinin üst kısımlarına kadar uzanmadan önce biten; yahut burun kemiği boyunca yukarı doğru, geniş ve düz olarak uzanıp, alnın düz kısmının altına ulaşan, az da olsa çok da olsa, gözlere kadar ulaşmadıkça: (TA:) yahut burun ve ağzın ön kısmına değinceye kadar aşağı doğru uzanan bir beyaz çizgi yahut şerit. (En-Nadr, A‘Obeyd, Az, O.) ― -b7- Ve (Lth’e göre, O) atın böğür kısmında, binicinin ayağıyla vurduğu yerde bir **دَائِرَة**: (O, K, TA:) fakat Az bunun bir hata olduğunu, doğrusunun yukarıda A‘Obeyd’den nakledilen mânâ olduğunu söyler. (TA.) ― -b8- **يَعْسُوبٌ**’daki **ى** ziyadedir; çünkü **صَعْفُوقٌ** dışında **فَعْلُولٌ** vezninde Arapça bir kelime yoktur. (S, O.)
