# عسجد (ع-س-ج-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - س - ج - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عسجد:
العَسْجَدُ: الذَّهبُ ويقال: بل العَسْجَد اسم جامعُ للجَوْهر كُلِّه، من الدرِّ والياقوت.

##### Türkçe

عسجد:
**العَسْجَدُ**: altındır; ve denilir ki: bilakis **العَسْجَد** inci ve yakuttan olanın da içinde bulunduğu bütün cevher için kapsayıcı bir isimdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَسْجَدُ: الذهب. والعَسْجَدِيَّة: ركابُ الملوك، وهي إبلٌ كانت تُزَيَّن للنعمان.

##### Türkçe

**العَسْجَدُ**: altın. Ve **العَسْجَدِيَّة**: kralların üzengisi; ve o, Nu‘mân için süslenmekte olan develerdir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَسْجَدُ: الذهب؛ وقيل: هو اسم جامع للجوهر كله من الدرّ والياقوت. وقال ثعلب: اختلف الناس في العسجد؛ فروى أَبو نصر عن الأَصمعي في قوله:
إِذا اصْطَكّتْ بِضيقٍ حُجْرَتاها،
تلاقى العَسْجَدِيَّةُ واللَّطيمُ
قال: العسجدية منسوبة إِلى سوق يكون فيها العسجد وهو الذهب؛ وروى ابن الأَعرابي عن المفضل أَنه قال: العسجدية منسوبة إِلى فحل كريم يقال له عَسْجَد؛ قال وأَنشده الأَصمعي:
بَنونَ وهَجْمَةٌ، كأَشاءِ بُسٍّ،
تحلّي العَسْجَدِيَّة واللَّطِيمِ
(* قوله «بنون إلخ» بياقوت بدل المصراع الثاني ما نصه «صفايا كنة الابار كوم» فالظاهر أَن ما هنا عجز بيت آخر).
قال: العسجد الذهب، وكذلك العِقْيانُ، والعَسْجَدية ركاب الملوك، وهي إِبل كانت تزين للنعمان. وقال أَبو عبيدة: العسجدية ركاب الملوك التي تحمل الدِّقَّ الكثير الثمن ليس بجاف. واللَّطيمةُ: سوق فيها بَزُّ وطِيبٌ. ويقال: أَعظمُ لَطِيمَةٍ من مِسْك أَي قطعة. وقال المازني: في العسجدية قولان: أَحدهما تلاقى أَولادُ عَسْجَدٍ وهو البعير الضخم؛ ويقال: الإِبل تَحْمِل العسجد وهو الذهب؛ ويقال: اللطيم الصغير من الإِبل سمي لطيماً لأَن العرب كانت تأْخذ الفصيل إِذا صار له وقت من سنه، فتقبلُ به سهيلاً إِذا طلع ثم تَلْطِمُ خدَّه، ويقال له: اذهب لا تذق بعدها قطرة. والعَسْجَدِيَّةُ: العِيرُ التي تحمل الذهب والمال، وقيل: هي كبار الإِبل. والعَسْجَدُ: من فحول الإِبل، معروف، وهو العسجدي أَيضاً كأَنه من إِضافة الشيءِ إِلى نفسه؛ قال النابغة:
فِيهمْ بَناتُ العَسْجَدِيّ ولاحِقٍ،
وُرْقاً مراكِلُها من المِضْمارِ
الجوهري: العسجدية في قول الأَعشى:
فالعَسْجَدِيَّةُ فالأَبْواءُ فالرِّجَلُ
اسم موضع. الأَزهري: العسجدي اسم فرس لبني أَسَدٍ من نِتاج الدِّيناريّ بن الهُمَيْسِ بن زاد الركب. الجوهري: العسجد هو أَحد ما جاءَ من الرباعي بغير حرْف ذَوْلَقيٍّ، والحروف الذَّوْلَقِيَّةُ ستة: ثلاثة من طَرف اللسان وهي الراء واللام والنون، وثلاثة شَفَهِيَّة وهي الباء والفاء والميم، ولا نجد كلمة رباعية أَو خماسية إِلا وفيها حرف أَو حرفان من هذه الستة أَحرف، إِلا ما جاءَ نحو عسجد وما أَشبهه.

##### Türkçe

**العَسْجَدُ**: altın; ve denildi ki: o, inci ve yakuttan bütün cevher için toplayıcı bir addır. Sa‘leb dedi: insanlar **العسجد** hakkında ihtilaf ettiler; Ebû Nasr, el-Asma‘î’den onun şu sözü hakkında rivayet etti:

Eğer darlıkla iki çene kemiği birbirine çarpışırsa,
**العَسْجَدِيَّةُ** ile **اللَّطيمُ** buluşur.

Dedi: **العسجدية** içinde **العسجد** bulunan bir pazara nispet edilmiştir; o da altındır. İbnü’l-A‘râbî, el-Mufaddal’dan onun şöyle dediğini rivayet etti: **العسجدية** “**عَسْجَد**” denilen soylu bir erkek deveye nispet edilmiştir; dedi ve el-Asma‘î ona şu beyti okudu:

Oğullar ve bir hücum, yaban kedisi yuvaları gibi,
**العَسْجَدِيَّة** ve **اللَّطِيمِ**’i süsler.

(* “**بنون إلخ**” sözü: Yâkūt’ta ikinci mısra yerine metni şu olan “**صفايا كنة الابار كوم**” vardır; öyleyse burada olanın başka bir beytin ikinci yarısı olduğu açıktır).

Dedi: **العسجد** altındır; aynı şekilde **العِقْيانُ** da (altındır). **العَسْجَدية** kralların binekleridir; ve o, Nu‘mân için süslenen develerdi. Ebû Ubeyde dedi: **العسجدية** kralların binekleridir; çok kıymetli, kuru olmayan **الدِّقَّ**’ı taşır. **اللَّطيمةُ**: içinde bez ve güzel koku bulunan bir pazar. Ve denilir: miskten en büyük **لَطِيمَةٍ**, yani bir parça. el-Mâzenî dedi: **العسجدية** hakkında iki söz vardır: birincisi, **عَسْجَدٍ**’in evlatları buluşur; o, iri devedir. Ve denilir: develer **العسجد**’i taşır; o da altındır. Ve denilir: **اللطيم** develerden küçük olandır; Araplar, süt emen yavruyu yaşından bir vakit olunca alırlardı da Süheyl doğduğunda onu karşılarlardı, sonra yanağına vururlardı; ona: “Git, bundan sonra bir damla bile tatma” denilirdi; bu yüzden **لطيماً** diye adlandırıldı.

**العَسْجَدِيَّةُ**: altın ve mal taşıyan yük hayvanıdır; ve denildi ki: o, develerin büyükleridir. **العَسْجَدُ**: develerin erkeklerinden, bilinen (bir ad); ve o, **العسجدي** de (denir); sanki şeyin kendisine izafe edilmesi gibidir. en-Nâbiga dedi:

Onların içinde **العَسْجَدِيّ** ve **لاحِقٍ**’in kızları vardır,
**وُرْقاً**; koşumları **المِضْمارِ**’dandır.

el-Cevherî: el-A‘şâ’nın şu sözünde **العسجدية**:

**فالعَسْجَدِيَّةُ فالأَبْواءُ فالرِّجَلُ**

bir yer adıdır. el-Ezherî: **العسجدي** Benî Esed’in bir atının adıdır; **الدِّيناريّ** b. el-Humeys b. Zâd er-rekb’in neslindendir. el-Cevherî: **العسجد**, **ذَوْلَقيٍّ** harfi olmaksızın gelen rubâîlerden biridir; **الحروف الذَّوْلَقِيَّةُ** altıdır: dil ucundan üçü; onlar **الراء** ve **اللام** ve **النون**’dur; ve dudaksal üçü; onlar **الباء** ve **الفاء** ve **الميم**’dir. Bu altı harften bir harf yahut iki harf bulunmaksızın rubâî yahut humâsî bir kelime bulmayız; ancak **عسجد** ve ona benzeyenler gibi gelen müstesnadır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع س ج د * * العَسْجَدُ * الذهب

##### Türkçe

* ع س ج د * * **العَسْجَدُ** * altın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العسجد: الذهب، وقيل: هو اسم جاسع، يطلق على الجوهر كله، كالدر والياقوت.
 وقال المازني: العسجد: البعير الضخم، واللطيم: الصغير من الإبل. وفي الصحاح، العسجد: أحد ما جاء من الرباعي بغير حرف ذولقي. والحروف الذولقية ستة: ثلاثة من طرف اللسان، وهي : الراء واللام والنون، وثلاثة شفهية، وهي: الباء والفاء والميم. ولا تجد كلمة رباعية ولا خماسية إلا وفيها حرف أو حرفان من هذه الستة أحرف، إلا ما جاء نحو عسجد وما أشبهه. انتهى. ومثله في سر الصناعة لابن جني، والاقتراح. وفي مقدمات شفاء الغليل. وأحسن كلام العرب ما بني من الحروف المتباعدة المخارج، وأخف الحروف حروف الذلاقة، ولذا لا يخلو الرباعي والخماسي منها إلا نحو عسجد، لشبه السين في الصفير بالنون في الغنة، فإذا وردت كلمة رباعية، أو خماسية ليس فيها شيء من حروف الذلاقة فاعلم أنها غير أصلية في العربية. انتهى.
 قلت: ومن هنا أخذ ملا على في الناموس، وحكم على عسجد أنه ليس بعربي، وغفل عن الاستثناء، وحفظ شيئا وغابت عنه أشياء. وفي كلامه في الناموس غلط من وجهين، أشار له شيخنا، رحمه الله تعالى، فراجعه. وقال ثعلب: اختلف الناس في العسجد، فروى أبو نصر عن الأصمعي في قول غامان بن كعب بن عمرو بن سعد:
  إذا اصطكت بضيق حجرتاها                      تلاقى العسجدية واللـطـيم قال: العسجدية منسوبة إلى سوق يكون فيها العسجد، وهو الذهب، وروى ابن الأعرابي عن المفضل أنه قال: العسجدية منسوبة إلى فحل كريم، يقال له: عسجد. وقال غيره: وهو العسجدي أيضا، كأنه من إضافة الشيء إلى نفسه.
 وفي التهذيب: العسجدي: فرس لبني أسد من نتاج الديناري بن الهجيس بن زاد الركب.
 وفي الصحاح: العسجدية في قول الأعشى:
  فالعسجدية فالأبواء فالرجل ع: والعسجدية كبار الفصلان، واللطيمة: صغارها. والعسجدية: الإبل تحمل الذهب، قاله المازني. روي عن المفضل: هي ركاب الملوك، وهي إبل كانت تزين للنعمان بن المنذر. وقال أبو عبيدة: هي ركاب الملوك التي تحمل الدق الكثير الثمن، ليس بجاف. وقال أبو زيد في نوادره: عسجد: فحل من فحول الإبل، وبه فسر البيت المذكور، وكذلك قاله ابن الأعرابي في نوادره، وزيف قول من قال إنها منسوبة إلى العسجد، أي الذهب.

##### Türkçe

**العسجد**: altın; ve denildi ki: o, cins isimdir; bütün cevhere, inci ve yakut gibi, ad olur.

Ve **المازني** dedi: **العسجد**: iri deve; **اللطيم**: develerden küçük olan. Ve **الصحاح**’ta: **العسجد**: ذولقي harfi olmaksızın rubâîden gelen şeylerden biridir. Ve ذولقية harfler altıdır: dilin ucundan üçü, onlar: **الراء** ve **اللام** ve **النون**; ve dudaksal üçü, onlar: **الباء** ve **الفاء** ve **الميم**. Ve rubâî ve humâsî bir kelime bulmazsın ki bu altı harften bir harf yahut iki harf onda olmasın; ancak **عسجد** ve ona benzer olan gibi gelen müstesna. Bitti. Ve bunun benzeri **سر الصناعة**’da İbn Cinnî’nindir, ve **الاقتراح**’ta. Ve **مقدمات شفاء الغليل**’de. Ve Arap sözünün en güzeli, mahreçleri birbirinden uzak harflerden bina edilendir; ve harflerin en hafifi ذلاقة harfleridir; bu yüzden rubâî ve humâsî onlardan hâlî olmaz, ancak **عسجد** gibi; sîn’in ıslıkta nûn’a genizlilikte benzemesi sebebiyle. Öyleyse içinde ذلاقة harflerinden hiçbir şey bulunmayan rubâî yahut humâsî bir kelime vârid olursa bil ki o, Arapçada aslî değildir. Bitti.

Dedim: Buradan **ملا على** **الناموس**’ta aldı ve **عسجد** üzerine onun Arapça olmadığına hükmetti; ve istisnayı gözden kaçırdı; bir şeyi ezberledi ve ondan şeyler kayboldu. Ve onun **الناموس**’taki sözünde iki yönden yanlış vardır; ona şeyhimiz, Allah ona rahmet etsin, işaret etti; öyleyse ona müracaat et. Ve **ثعلب** dedi: İnsanlar **العسجد** hakkında ihtilaf ettiler; **أبو نصر** **الأصمعي**’den, **غامان بن كعب بن عمرو بن سعد**’ın sözü hakkında rivayet etti:

إذا اصطكت بضيق حجرتاها                      تلاقى العسجدية واللـطـيم

Dedi: **العسجدية** içinde **العسجد** bulunan bir pazara nispetlidir; o da altındır. Ve **ابن الأعرابي** **المفضل**’den rivayet etti ki dedi: **العسجدية** kerîm bir erkek deveye nispetlidir; ona **عسجد** denir. Ve başkası dedi: ve o, **العسجدي** dedir; sanki şeyin kendisine izafe edilmesindendir.

Ve **التهذيب**’te: **العسجدي**: Benî Esed’in bir atıdır; **الديناري بن الهجيس بن زاد الركب**’in neslindendir.

Ve **الصحاح**’ta: **العسجدية** **الأعشى**’nın sözü hakkında:

فالعسجدية فالأبواء فالرجل

**ع**: ve **العسجدية** büyük sütten kesilmiş deve yavrularıdır; ve **اللطيمة**: onların küçükleridir. Ve **العسجدية**: altın taşıyan develerdir; **المازني** bunu söyledi. **المفضل**’den rivayet olundu: o, kralların binekleridir; ve onlar, **النعمان بن المنذر** için süslenen develerdi. Ve **أبو عبيدة** dedi: o, pahası çok olan ince tozu taşıyan kralların binekleridir; kuru değildir. Ve **أبو زيد** **نوادر**’inde dedi: **عسجد**: develerin erkeklerinden bir erkek devedir; ve onunla zikredilen beyit tefsir edildi; ve **ابن الأعرابي** de **نوادر**’inde bunu söyledi; ve onun **العسجد**’e, yani altına, nispetli olduğunu söyleyenin sözünü zayıflattı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَسْجَدٌ
عَسْجَدٌ ذ , an instance of a quadriliteral-radical word without any letter of the kind termed ذَوْلَقِىٌّ; (S, O, TA;) the letters of this kind being six; three pronounced with the tip of the tongue, namely, ر and ل and ن; and three labial, namely, ب and ف and م; (TA;) Gold: (S, O, K:) and (as some say, O, TA) any gems, such as pearls and يَاقُوت [or sapphires]. (O, K.) -A2- Also A large, or bulky, camel: (O, K:) a small one is called لَطِيمٌ. (TA.) ― -b2- And, accord. to AZ, A certain stallion-camel. (O.) See also the following paragraph.

عَسْجَدِيَّةٌ
عَسْجَدِيَّةٌ ذ Large weaned camels: (O, K:) small ones are called لَطِيمَةٌ. (TA.) ― -b2- And, (O, K,) accord. to El-Mufaddal, (TA,) Camels on which kings ride; [and particularly] certain camels which were decked, or adorned, for En-Noamلn (S, O, K, TA) Ibn-El-Mundhir; or, accord. to AO, camels on which kings ride, which bear [fine housings or the like, of the kind of stuff called] دِقّ [q. v. voce دَقِيقٌ] of great price: (TA:) and, (O, K, TA,) by El-Mلzinee, (TA,) it is said to signify (O, TA) camels that carry gold; (O, K, TA;) but IAar rejected this assertion: (O:) it is said (O, TA) by Nasr, on the authority of As, (TA,) to be a [fem.] rel. n. from the name of a certain market in which is عَسْجَد, i. e. gold: (O, TA:) IAar relates, on the authority of El-Mufaddal, that it is a rel. n. from the name of a certain stallion of generous race, called ↓ عَسْجَدٌ; and he is said to have been called العَسْجَدِىُّ also: (TA:) in the T, (TA,) or by AO, (O,) it is said that العَسْجَدِىُّ, (O, TA,) or العَسْجَدِيَّةُ, (O,) was a horse or mare (فَرَس) of the offspring of Ed-Deenلree (O, TA) Abu-l-Humeys Ibn-Zلd-er-Rل- kib: (TA:) in the K, العَسْجَدِيَّةُ is said to have been [the name of] a mare (فَرَس) of the offspring of Ed-Deenلree. (TA.)

##### Türkçe

عَسْجَدٌ
**عَسْجَدٌ** **ذ** , **ذَوْلَقِىٌّ** denilen türden hiçbir harf bulunmayan dört harfli köklü bir kelime; (S, O, TA;) bu türden harfler altıdır; dilin ucuyla telaffuz edilen üçü, yani **ر** ve **ل** ve **ن**; ve dudaksıl üçü, yani **ب** ve **ف** ve **م**; (TA;) Altın: (S, O, K:) ve (bazılarının dediğine göre, O, TA) inci ve **يَاقُوت** [veya safirler] gibi herhangi bir mücevher. (O, K.) -A2- Ayrıca Büyük, yahut iri, deve: (O, K:) küçüğüne **لَطِيمٌ** denir. (TA.) ― -b2- Ve, AZ’ye göre, belirli bir aygır-deve. (O.) Şu sonraki paragrafa da bak.

عَسْجَدِيَّةٌ
**عَسْجَدِيَّةٌ** **ذ** Büyük sütten kesilmiş develer: (O, K:) küçüklerine **لَطِيمَةٌ** denir. (TA.) ― -b2- Ve, (O, K,) El-Mufaddal’a göre, (TA,) kralların bindiği develer; [ve özellikle] En-Noamلn (S, O, K, TA) İbn-El-Mundhir için süslenmiş, yahut bezetilmiş, belirli develer; veya, AO’ya göre, kralların bindiği, büyük kıymetli **دِقّ** [bk. **دَقِيقٌ** maddesinde] taşıyan develer: (TA:) ve, (O, K, TA,) El-Mلzinee tarafından, (TA,) altın taşıyan develer mânasına geldiği söylenir: (O, K, TA;) fakat IAar bu iddiayı reddetti: (O:) Nasr tarafından, As’tan rivayetle, (TA,) içinde **عَسْجَد** yani altın bulunan belirli bir pazarın adından yapılmış bir [müenn.] nisbe ismi olduğu söylenir: (O, TA:) IAar, El-Mufaddal’dan rivayetle, cömert soylu bir nesilden olan, adı ↓ **عَسْجَدٌ** olan belirli bir aygırın adından yapılmış bir nisbe ismi olduğunu nakleder; ve onun **العَسْجَدِىُّ** diye de adlandırıldığı söylenir: (TA:) T’de, (TA,) veya AO’ya göre, (O,) **العَسْجَدِىُّ**, (O, TA,) yahut **العَسْجَدِيَّةُ**, (O,) Ed-Deenلree (O, TA) Abu-l-Humeys Ibn-Zلd-er-Rل- kib’in neslinden bir at veya kısrak (**فَرَس**) idi denir: (TA:) K’de, **العَسْجَدِيَّةُ**’nin Ed-Deenلree’nin neslinden bir kısrak (**فَرَس**) [adı] olduğu söylenir. (TA.)
