# عسجد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عسجد

العَسْجَدُ: الذهب؛ وقيل: هو اسم جامع للجوهر كله من الدرّ والياقوت. وقال ثعلب: اختلف الناس في العسجد؛ فروى أَبو نصر عن الأَصمعي في قوله:
إِذا اصْطَكّتْ بِضيقٍ حُجْرَتاها،
تلاقى العَسْجَدِيَّةُ واللَّطيمُ
قال: العسجدية منسوبة إِلى سوق يكون فيها العسجد وهو الذهب؛ وروى ابن الأَعرابي عن المفضل أَنه قال: العسجدية منسوبة إِلى فحل كريم يقال له عَسْجَد؛ قال وأَنشده الأَصمعي:
بَنونَ وهَجْمَةٌ، كأَشاءِ بُسٍّ،
تحلّي العَسْجَدِيَّة واللَّطِيمِ
(* قوله «بنون إلخ» بياقوت بدل المصراع الثاني ما نصه «صفايا كنة الابار كوم» فالظاهر أَن ما هنا عجز بيت آخر).
قال: العسجد الذهب، وكذلك العِقْيانُ، والعَسْجَدية ركاب الملوك، وهي إِبل كانت تزين للنعمان. وقال أَبو عبيدة: العسجدية ركاب الملوك التي تحمل الدِّقَّ الكثير الثمن ليس بجاف. واللَّطيمةُ: سوق فيها بَزُّ وطِيبٌ. ويقال: أَعظمُ لَطِيمَةٍ من مِسْك أَي قطعة. وقال المازني: في العسجدية قولان: أَحدهما تلاقى أَولادُ عَسْجَدٍ وهو البعير الضخم؛ ويقال: الإِبل تَحْمِل العسجد وهو الذهب؛ ويقال: اللطيم الصغير من الإِبل سمي لطيماً لأَن العرب كانت تأْخذ الفصيل إِذا صار له وقت من سنه، فتقبلُ به سهيلاً إِذا طلع ثم تَلْطِمُ خدَّه، ويقال له: اذهب لا تذق بعدها قطرة. والعَسْجَدِيَّةُ: العِيرُ التي تحمل الذهب والمال، وقيل: هي كبار الإِبل. والعَسْجَدُ: من فحول الإِبل، معروف، وهو العسجدي أَيضاً كأَنه من إِضافة الشيءِ إِلى نفسه؛ قال النابغة:
فِيهمْ بَناتُ العَسْجَدِيّ ولاحِقٍ،
وُرْقاً مراكِلُها من المِضْمارِ
الجوهري: العسجدية في قول الأَعشى:
فالعَسْجَدِيَّةُ فالأَبْواءُ فالرِّجَلُ
اسم موضع. الأَزهري: العسجدي اسم فرس لبني أَسَدٍ من نِتاج الدِّيناريّ بن الهُمَيْسِ بن زاد الركب. الجوهري: العسجد هو أَحد ما جاءَ من الرباعي بغير حرْف ذَوْلَقيٍّ، والحروف الذَّوْلَقِيَّةُ ستة: ثلاثة من طَرف اللسان وهي الراء واللام والنون، وثلاثة شَفَهِيَّة وهي الباء والفاء والميم، ولا نجد كلمة رباعية أَو خماسية إِلا وفيها حرف أَو حرفان من هذه الستة أَحرف، إِلا ما جاءَ نحو عسجد وما أَشبهه.

### Türkçe

**العَسْجَدُ**: altın; ve denildi ki: o, inci ve yakuttan bütün cevher için toplayıcı bir addır. Sa‘leb dedi: insanlar **العسجد** hakkında ihtilaf ettiler; Ebû Nasr, el-Asma‘î’den onun şu sözü hakkında rivayet etti:

Eğer darlıkla iki çene kemiği birbirine çarpışırsa,
**العَسْجَدِيَّةُ** ile **اللَّطيمُ** buluşur.

Dedi: **العسجدية** içinde **العسجد** bulunan bir pazara nispet edilmiştir; o da altındır. İbnü’l-A‘râbî, el-Mufaddal’dan onun şöyle dediğini rivayet etti: **العسجدية** “**عَسْجَد**” denilen soylu bir erkek deveye nispet edilmiştir; dedi ve el-Asma‘î ona şu beyti okudu:

Oğullar ve bir hücum, yaban kedisi yuvaları gibi,
**العَسْجَدِيَّة** ve **اللَّطِيمِ**’i süsler.

(* “**بنون إلخ**” sözü: Yâkūt’ta ikinci mısra yerine metni şu olan “**صفايا كنة الابار كوم**” vardır; öyleyse burada olanın başka bir beytin ikinci yarısı olduğu açıktır).

Dedi: **العسجد** altındır; aynı şekilde **العِقْيانُ** da (altındır). **العَسْجَدية** kralların binekleridir; ve o, Nu‘mân için süslenen develerdi. Ebû Ubeyde dedi: **العسجدية** kralların binekleridir; çok kıymetli, kuru olmayan **الدِّقَّ**’ı taşır. **اللَّطيمةُ**: içinde bez ve güzel koku bulunan bir pazar. Ve denilir: miskten en büyük **لَطِيمَةٍ**, yani bir parça. el-Mâzenî dedi: **العسجدية** hakkında iki söz vardır: birincisi, **عَسْجَدٍ**’in evlatları buluşur; o, iri devedir. Ve denilir: develer **العسجد**’i taşır; o da altındır. Ve denilir: **اللطيم** develerden küçük olandır; Araplar, süt emen yavruyu yaşından bir vakit olunca alırlardı da Süheyl doğduğunda onu karşılarlardı, sonra yanağına vururlardı; ona: “Git, bundan sonra bir damla bile tatma” denilirdi; bu yüzden **لطيماً** diye adlandırıldı.

**العَسْجَدِيَّةُ**: altın ve mal taşıyan yük hayvanıdır; ve denildi ki: o, develerin büyükleridir. **العَسْجَدُ**: develerin erkeklerinden, bilinen (bir ad); ve o, **العسجدي** de (denir); sanki şeyin kendisine izafe edilmesi gibidir. en-Nâbiga dedi:

Onların içinde **العَسْجَدِيّ** ve **لاحِقٍ**’in kızları vardır,
**وُرْقاً**; koşumları **المِضْمارِ**’dandır.

el-Cevherî: el-A‘şâ’nın şu sözünde **العسجدية**:

**فالعَسْجَدِيَّةُ فالأَبْواءُ فالرِّجَلُ**

bir yer adıdır. el-Ezherî: **العسجدي** Benî Esed’in bir atının adıdır; **الدِّيناريّ** b. el-Humeys b. Zâd er-rekb’in neslindendir. el-Cevherî: **العسجد**, **ذَوْلَقيٍّ** harfi olmaksızın gelen rubâîlerden biridir; **الحروف الذَّوْلَقِيَّةُ** altıdır: dil ucundan üçü; onlar **الراء** ve **اللام** ve **النون**’dur; ve dudaksal üçü; onlar **الباء** ve **الفاء** ve **الميم**’dir. Bu altı harften bir harf yahut iki harf bulunmaksızın rubâî yahut humâsî bir kelime bulmayız; ancak **عسجد** ve ona benzeyenler gibi gelen müstesnadır.
