# عسج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عسج

عَسَج يَعْسِجُ عَسْجاً وعَسَجاناً وعَسِيجاً: مَدَّ عُنُقه في المَشيِ، وهو العسِيج؛ قال جرير:
عَسَجْنَ بأَعناق الظِّباء وأَعْيُن الـ
ـجآذرِ، وارتَجَّتْ لَهُنَّ الرَّوَادِفُ
وعَسِجَ الدابَّةُ يَعْسَجُ عَسَجاناً: ظَلَعَ.
والعَوْسَجُ، شجر من شجر الشَّوْك، وله ثمر أَحمر مُدَوَّرٌ كأَنه خرز العقيق؛ قال الأَزهري: هو شجر كثير الشوك، وهو ضُرُوب: منه ما يثمر ثمراً أَحمر يقال له المُقَنّع، فيه حُموضة؛ وقال ابن سيده: والعَوْسَجُ المَحْضُ يقصُر أُنْبُوبه، ويصغُر ورقه، ويصلُب عُوده، ولا يعظم شجره، فذلك قلب العَوْسَج وهو أَعتقُه؛ قال: وهذا قول أَبي حنيفة؛ وقيل: العَوْسَج شجر شاكٍ نجديّ، له جَناة حمراء؛ قال الشماخ:
مُنَعَّمَة لم تَدْرِ ما عَيْشُ شَِقْوَةٍ،
ولم تَغْتَزِلْ يَوْماً على عُود عَوْسَج
واحدته عَوْسَجَة، ومنه سُمِّي الرجل؛ قال أَعرابي، وأَراد الأَسدُ أَن يأْكله فلاذَ بعَوْسَجَة:
يَعْسِجُني بالخَوْتَلَهْ،
يُبْصِرُني لا أَحْسَبُه
أَراد يَخْتِلُني بالعَوْسَجَة، يحسَبني لا أُبصره؛ قال الشاعر: يا رُبَّ بَكْرٍ بالرُّدافى وَاسجِ،
اضْطَرَّه الليل إِلى عَواسِجِ،
عَواسجٍ كالعُجُزِ النَّواسِجِ
وإِنما حَمَلْنا هذا على أَنه جَمْع عَوْسَجَة، لأَن جمع الجمع قليل البتَّة إِذا أَضَفْتَه إِلى جَمْع الواحد، وقد التزم هذا الراجز في هذه الشطور ما لا يلزمه، وهو اعتزامه على أَن يجعل السين دخيلاً في الأَبيات الثلاثة.
والعَسَجُ: ضرْب من سير الإِبل؛ قال ذو الرمة يصف ناقته:
والعِيسُ من عاسِجٍ أَو واسِجٍ خَبَبا،
يُنْحَزْنَ مِن جانِبَيْها، وهي تَنْسلِبُ
يقول: الإِبل مُسرِعات يُضْرَبْنَ بالأَرجُل في سيرهنَّ ولا يَلحقن ناقتي؛ وبعير مِعْساج.
وقال أَبو عمرو: في بلاد باهلة مَعْدِن من معادن الفضَّة يقال له عَوْسَجَة؛ وعَوْسَجَة: من أَسماء العرب.
والعَوَاسِجُ: قبيلة معروفة.
وذُو عَوْسَج: موضع؛ قال أَبو الرُّبَيْسِ التَّغْلَبِي:
أُحِبُّ تُراب الأَرض إِن تَنْزِلي به،
وذا عَوْسَج، والجِزْعَ جِزْعَ الخَلائِقِ

### Türkçe

**عَسَج** **يَعْسِجُ** **عَسْجاً** ve **عَسَجاناً** ve **عَسِيجاً**: yürüyüşte boynunu uzattı; o da **العسِيج**’dir; Cerîr dedi ki:
**عَسَجْنَ بأَعناق الظِّباء وأَعْيُن الـ
ـجآذرِ، وارتَجَّتْ لَهُنَّ الرَّوَادِفُ**

Ve **عَسِجَ** binek hayvanı **يَعْسَجُ** **عَسَجاناً**: topalladı.

Ve **العَوْسَجُ**, diken ağaçlarından bir ağaçtır; onun kırmızı, yuvarlak bir meyvesi vardır; sanki akik boncuğu gibidir. Ezherî dedi ki: O, çok dikenli bir ağaçtır ve o, türlerdir: ondan, kırmızı bir meyve veren vardır; ona **المُقَنّع** denir; onda ekşilik vardır. İbn Sîde dedi ki: Ve **العَوْسَجُ** **المَحْضُ** borusu kısa olur, yaprağı küçük olur, dalı sert olur, ağacı büyümez; işte bu, **العَوْسَج**’in özü ve onun en eskisidir. Dedi ki: Bu, Ebû Hanîfe’nin sözüdür. Ve denildi ki: **العَوْسَج** Necdî, dikenli bir ağaçtır; onun kırmızı bir ürünü vardır. Şemmâh dedi ki:
**مُنَعَّمَة لم تَدْرِ ما عَيْشُ شَِقْوَةٍ،
ولم تَغْتَزِلْ يَوْماً على عُود عَوْسَج**

Onun teki **عَوْسَجَة**’dir; ondan dolayı adama isim verilmiştir. Bir bedevî dedi—ve aslanın onu yemeyi istediğini kastetti—derken bir **عَوْسَجَة**’ye sığındı:
**يَعْسِجُني بالخَوْتَلَهْ،
يُبْصِرُني لا أَحْسَبُه**

**عَوْسَجَة** ile beni aldatmak istiyor; beni görmediğini sanıyor, demek istedi. Şair dedi ki:
**يا رُبَّ بَكْرٍ بالرُّدافى وَاسجِ،
اضْطَرَّه الليل إِلى عَواسِجِ،
عَواسجٍ كالعُجُزِ النَّواسِجِ**

Biz bunu ancak, onun **عَوْسَجَة**’nin çoğulu olması üzerine حمل ettik; çünkü çoğulun çoğulu, tekilin çoğuluna izafe ettiğinde, kesinlikle pek azdır. Ve bu recez söyleyen, bu mısralarda kendisine gerekmeyen şeyi yüklenmiştir; o da, üç beyitte **السين**’i dâhil kılmaya azmetmesidir.

Ve **العَسَجُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür. Zû’r-Rumme, dişi devesini vasfederek dedi ki:
**والعِيسُ من عاسِجٍ أَو واسِجٍ خَبَبا،
يُنْحَزْنَ مِن جانِبَيْها، وهي تَنْسلِبُ**

Diyor ki: Develer hızlıdır; yürüyüşlerinde ayaklarla vurulurlar ve benim dişi devecime yetişemezler. Ve **مِعْساج** bir deve.

Ebû Amr dedi ki: Bâhile beldelerinde, gümüş madenlerinden bir maden vardır; ona **عَوْسَجَة** denir. Ve **عَوْسَجَة**: Arapların isimlerindendir.

Ve **العَوَاسِجُ**: bilinen bir kabiledir.

Ve **ذُو عَوْسَج**: bir yerdir. Ebû’r-Rubeys et-Tağlibî dedi ki:
**أُحِبُّ تُراب الأَرض إِن تَنْزِلي به،
وذا عَوْسَج، والجِزْعَ جِزْعَ الخَلائِقِ**
