# عسر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عسر

العسر، بالضم وبضمتين، قال عيسى بن عمر: كل اسم على ثلاثة أحرف، أوله مضموم وأوسطه ساكن، فمن العرب من يثقله، ومنهم من يخففه، مثل عسر وعسر، وحلم وحلم، وبالتحريك: ضد اليسر وهو الضيق والشدة والصعوبة. قال الله تعالى: سيجعل الله بعد عسر يسرا. وقال: فإن مع العسر يسرا. إن مع العسر يسرا. روى عن ابن مسعود رضي الله عنه أنه قرأ ذلك، وقال: لن يغلب عسر يسرين. وسئل أبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومراده من هذا القول: فقال: قال الفراء: العرب إذا ذكرت نكرة ثم أعادتها بنكرة مثلها صارتا اثنتين، وإذا أعادتها بمعرفة فهي هي، تقول من ذلك: إذا كسبت درهما فأنفق درهما، فالثاني غير الأول، وإذا أعدته بالألف واللام فهي هي، تقول من ذلك: إذا كسبت درهما فأنفق الدرهم، فالثاني هو الأول. قال أبو العباس: فهذا معنى قول ابن مسعود، لأن الله تعالى لما ذكر العسر ثم أعاده بالألف واللام علم أنه هو، ولما ذكر يسرا ثم أعاده بلا ألف ولام علم أن الثاني غير الأول، فصار العسر الثاني العسر الأول، وصار يسر ثان غير يسر بدأ بذكره. وفي حديث عمر أنه كتب إلى أبي عبيدة وهو محصور: مهما نزل بامرئ شديدة يجعل الله بعدها فرجا، فإنه لن يغلب عسر يسرين. وقيل: لو دخل العسر جحرا لدخل اليسر عليه. كالمعسور، قال ابن سيده: وهو أحد ما جاء من المصادر على وزن مفعول. وقال غيره: والعرب تضع المعسور موضع العسر، والميسور موضع اليسر، وتجعل المفعول في الحرفين كالمصدر. ونقل شيخنا الإنكار عن سيبويه في ذلك، وأنه قال: الصواب أنهما صفتان ولهما نظائر. انتهى. قلت: فهو يتأول قولهم: دعه إلى ميسوره وإلى معسوره، يقول: كأنه قال: دعه إلى أمر يوسر فيه، وإلى أمر يعسر فيه، ويتأول المعقول أيضا. والعسرة، بالضم، والمعسرة، بفتح السين، والمعسرة، بضم السين، والعسرى، كبشرى: خلاف الميسرة وهي الأمور التي تعسر ولا تتيسر. واليسرى: ما استيسر منها. والعسرى: تأنيث الأعسر من الأمور. وفي التنزيل: وإن كان ذو عسرة فنظرة إلى ميسرة. والعسرة: قلة ذات اليد، وكذلك الإعسار. وقوله عز وجل: فسنيسره للعسرى. قالوا: العسرى العذاب والأمر العسير. قال الفراء: وإطلاق التيسير فيه من باب قوله تعالى: فبشرهم بعذاب أليم. وقد عسر الأمر، كفرح، عسرا فهو عسر، وعسر، ككرم، يعسر عسرا، بالضم، وعسارة، بالفتح، فهو عسير: التاث. ويوم عسر وعسير وأعسر: شديد ذو عسر. قال الله تعالى في صفة يوم القيامة: فذلك يومئذ يوم عسير. على الكافرين غير يسير. أو يوم أعسر: شؤم، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: مشؤوم، بزيادة الميم. قال معقل الهذلى:
  ورحنا بقوم من بدالة قرنـوا                      وظل لهم يوم من الشر أعسر أراد أنه مشؤوم، هكذا فسروه. وحاجة عسر وعسير: متعسرة، هكذا في النسخ، والذي في اللسان: وحاجة عسير وعسيرة: متعسرة. وأنشد ثعلب:
  قد أنتحى للحاجة العسير                      إذ الشباب لين الكسور

  قال: معناه: للحاجة التي تعسر على غيري. وتعسر على الأمر، وتعاسر، واستعسر: اشتد والتوى وصار عسيرا. وأعسر فهو معسر: صار ذا عسرة وقلة ذات يد. وقيل: افتقر. وحكى كراع: أعسر إعسارا وعسرا، والصحيح أن الإعسار المصدر، وأن العسرة الاسم. ويقال: استعسره، إذا طلب معسوره. وعسر الغريم يعسره، بالضم ويعسره، بالكسر، عسرا، بالفتح: طلب منه الدين على عسرة وأخذه على عسرة ولم يرفق به إلى ميسرته، كأعسره إعسارا، إذا طالبه كذلك. ورجل عسر، ككتف، بين العسر، محركة: شكس، وقد عاسره قال:
  بشر أبو مروان إن عاسرته                      عسر وعند يساره ميسور وأعسرت المرأة: عسر عليها ولادها، كعسرت، وكذا الناقة إذا نشب ولدها عند الولادة، وإذا دعى عليها قيل: أعسرت وآنثت، وإذا دعى لها قيل: أيسرت وأذكرت، أي وضعت ذكرا وتيسر عليها الولاد؛ قاله الليث: وعسر الزمان اشتد علينا. وعسر عليه: ضيق، حكاها سيبويه. وعسر عليه ما في البطن: لم يخرج. وعسر عليه عسرا: خالفه، كعسر تعسيرا. وتعسر القول، هكذا في سائر النسخ بالقاف والواو واللام، والصواب: وتعسر الغزل بالغين والزاي: التبس فلم يقدر على تخليصه، والغين المعجمة لغة فيه، كذا في كتاب الليث، ونقله الأزهري، وسلمه وصححه من كلام العرب، ثم رأيت في التكملة للصاغاني قال: واستعسر الأمر وتعسر، إذا صار عسيرا، فأما الغزل إذا التبس فلم يقدر على تخليصه فيقال فيه: تغسر، بالغين المعجمة، ولا يقال بالعين المهملة إلا تجشما. ورجل أعسر يسر: يعمل بيديه جميعا. فإن عمل بالشمال خاصة: فهو أعسر بين العسر، وهي عسراء، وقد عسرت، بالفتح عسرا، بالتحريك، هكذا هو مضبوط في سائر النسخ. قال
  لها منسم مثل المحارة خفهكأن الحصى من خلفه خذف أعسرا

  ويقال: رجل أعسر، وامرأة عسراء، إذا كانت قوتهما في أشملهما، ويعمل كل واحد منهما بشماله ما يعمله غيره بيمينه. ويقال للمرأة: عسراء يسرة: إذا كانت تعمل بيديها جميعا، ولا يقال: أعسر أيسر، ولا عسراء يسراء للأنثى، وعلى هذا كلام العرب. وفي حديث رافع بن سالم، وفينا قوم عسران ينزعون نزعا شديدا: وهو جمع أعسر: الذي يعمل بيده اليسرى، كأسود وسودان. يقال: ليس شئ أشد رميا من الأعسر. ومنه حديث الزهري كان يدعم على عسرائه العسراء، تأنيث الأعسر: اليد العسراء ويحتمل أنه كان أعسر. وعسرني فلان، بالفتح، وعسرني، بالتشديد، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: الأول من باب علم والثاني من كتب يعسرني عسرا، إذا جاء عن يساري. ويقال: اعتسر فلان الناقة، إذا أخذها ريضا قبل أن تذلل فخطهما وركبها. وناقة عسير: اعتسرت من الإبل فركبت، أو حمل عليها ولم تلين قبل. وهذا على حذف الزائد. وكذلك ناقة عيسر وعوسرانة وعيسرانة: قد فعل بها ذلك. والبعير عسير وعيسران، بضم السين، وعيسراني، بفتح السين وضمها. وقال الليث: العيسرانية والعيسرانية من النوق: التي تركب قبل أن تراض. قال: والذكر عيسران وعيسران. قال الأزهري: وكلام العرب على غير ما قال الليث، هكذا نقله الصاغاني في التكملة. والذي في اللسان: قال الأزهري: وزعم الليث أن العوسرانية والعيسرانية من النوق.. إلى آخر ما ذكره كما قدمنا. قلت: وفي الصحاح: وجمل عوسراني. والعسير: الناقة التي قد اعتاطت في عامها فلم تحمل سنتها، هكذا قال الليث، ومثله نقل الأزهري، وفي بعض الأصول: هي العسيرة، بالهاء. وقد أعسرت إعسارا، وعسرت، مبنيا للمجهول، قال الأعشى:
  وعسير أدماء حادرة العي                      ن خنوف عيرانة شملال قال الأزهري: وتفسير الليث للعسير بما تقدم غير صحيح، والعسير من الإبل عند العرب: التي اعتسرت فركبت ولم تكن ذللت قبل ذلك ولا ريضت: وكذا فسره الأصمعي. وكذلك قاله ابن السكيت. وعسرت الناقة تعسر، من حد ضرب، عسرا، بالفتح، وعسرانا، محركة، وهي عاسر وعسير، إذا رفعت ذنبها في عدوها. قال الأعشى:
  بناجـية كـأتـان الـثـمـيل                      تقضى السرى بعد أين عسيرا وعسرت، وهي عاسر: رفعت ذنبها بعد اللقاح. والعسر: أن تعسر الناقة بذنبها، أي تشول به، يقال: عسرت به تعسر عسرا. والعسران: أن تشول الناقة بذنبها لترى الفحل أنها لاقح، وإذا لم تعسر وذنبت به فهي غير لاقح. والعسراء من العقبان: التي في جناحها قوادم بيض. وقيل: عقاب عسراء، هي التي ريشها من الجانب الأيسر أكثر من الأيمن. وقيل: العسراء: القادمة البيضاء، قال ساعدة بن جؤية:
  وعمى عليه الموت يأتي طريقه                      سنان كعسراء العقاب ومنهب

  هكذا أنشده ابن دريد، كالعسرة، محركة. ومنه يقال: عقاب عسراء، إذا كان في يدها قوادم بيض. والعسراء: أم أبي الحسن علي بن محمد بن عيسى الخياط المصري المرادي، يعرف بها، قال ابن الجوزي: هو مولى لبني معاوية ابن خديج، حدث عن محمد بن هشام بن أبي خيرة، ضعيف. وقال الذهبي في الديوان: واه. وقال ابن ماكولا: ليس بشيء ولا تجوز الرواية عنه. وقال الحافظ: مات بعد العشرين وثلاثمائة. والعسرى، كسكرى ويضم: بقلة، وقال أبو حنيفة: هي بقلة تكون أذنة، ثم تكون سحاء إذا التوت، ثم تكون عسرى وعسرى إذا يبست، قال الشاعر:
  وما منعاها المـاء إلا ضـنـانة                      بأطراف عسرى شوكها قد تخددا قال الصاغاني: يقول: منعاها الماء بخلا بالكلإ، لأنها إذا شربت رعت، وإذا كانت عطاشا لم تلتفت إلى المرعى؛ وهذا هو معنى قول النبي صلى الله عليه وسلم: لا يمنع فضل الماء ليمنع به فضل الكلإ. وفي الحديث: من جهز جيش العسرة فله الجنة: هو بالضم، جيش تبوك. قال ابن عرفة: سمى به لأنهم ندبوا إليها في حمارة القيظ، فعسر ذلك عليهم وغلظ، وكان إبان إيناع الثمرة. قال: وإنما ضرب المثل بجيش العسرة لأن النبي صلى الله عليه وسلم لم يغز قبله في عدد مثله، لأن أصحابه يوم بدر كانوا ثلاثمائة وبضعة عشر، ويوم أحد سبعمائة، ويوم خيبر ألفا وخمسمائة، ويوم الفتح عشرة آلاف، ويوم حنين اثني عشر ألفا، ويوم تبوك ثلاثين ألفا. والعسر، بالكسر: قبيلة من الجن، وبه فسر بعضهم قول بن أحمر:
  وفتيان كجنة آل عـسـر                      إذا لم يعدل المسك القتارا أو العسر أرض يسكنونها، وقد تفتح، نقله الصاغاني. وقال ابن دريد: العيسران مثال هيجمان: نبت. وقال ابن شميل: جاؤوا عساريات وعسارى، مثال سكارى، أي بعضهم في إثر بعض. قال الصاغاني: وواحد العساريات عسارى مثل حبارى وحباريات. والعسير، كأمير، هكذا ضبطه الصاغاني وصاحب اللسان، فلا يلتفت إلى ضبط النسخ كلها مصغرا: كانت بئرا بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، لأبي أمية المخزومي، فسماها النبي صلى الله تعالى عليه وسلم اليسيرة، بفتح التحتية وكسر السين، تفاؤلا. وناقة عوسرانية، إذا كان من دأبها تعسير ذنبها، هكذا في التكملة، وفي نسخة اللسان: تكسير ذنبها إذا عدت ورفعه، ومنه قول الطرماح:
  عوسرانية إذا انتفـض الـخـم                      س نطاف الفضيض أي انتفاض

  الفضيض: الماء السائل، أراد أنها ترفع ذنبها من النشاط، وتعدو بعد عطشها وآخر ظمئها في الخمس. ونقل الصاغاني عن ابن السكيت: ذهبوا عساريات وعشاريات، أي ذهبوا أيادي سبا متفرقين في كل وجه. ورجل معسر، كمنبر: مقعط على غريمه، كذا في التهذيب والتكملة. واعتسر الرجل من مال ولده: أخذ منه كرها، من الإعتسار، وهو الاقتصار والقهر، ويروى بالصاد. وفي حديث عمر يعتسر الوالد من مال ولده، أي يأخذه وهو كاره. هكذا رواه النضر في هذا الحديث بالسين، وقال: معناه: وهو كاره، وأنشد: معتسر الصرم أو مذل. وغزوة ذي العسيرة معروفة، روى بالسين وبالشين، وبالأخير أعرف، وقال الصاغاني: أصح. ومما يستدرك عليه: يقال: بلغت معسور فلان، إذا لم ترفق به. واعتسرت الكلام، إذا اقتضبته قبل أن تزوره وتهيئه، وقال الجعدي:
  فذر ذا وعد إلى غيره                      فشر المقالة ما يعتسر قال الأزهري: وهذا من اعتسار البعير وركوبه قبل تذليله. ومثله قول الزمخشري، وهو مجاز. وتعاسر البيعان: لم يتفقا. وكذلك الزوجان. وفي التنزيل: وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى. وحمام أعسر: بجناحه من يساره بياض. والمعاسرة والتعاسر: ضد المياسرة والتياسر. وعسرت الناقة عسرا، إذا أخذتها من الإبل. والعواسر: الذئاب التي تعسر في عدوها وتكسر أذنابها من النشاط. ومنه قول الشاعر:
  إلا عواسر كالقداح معيدة                      بالليل مورد أيم متغضب والعسراء: بنت جرير بن سعيد الرياحي. واعتسره مثل اقتسره. وقال الأصمعي: عسره وقسره واحد. والعسر، بضمتين: أصحاب البترية في التقاضي والعمل، نقله الصاغاني عن بن الأعرابي. وعسر: موضع في أرض اليمن يزعمون أنه مجنة، وبه فسروا قول زهير:
  كأن عليهم بجنوب عسر                      غماما يستهل ويستطير قلت: هكذا استدركه الصاغاني، وهو بعينه الموضع الذي ذكره المصنف. وقال الصاغاني أيضا: والعسر: لعبة، وهي أن ينصبوا خشبة ويرموا من غلوة بأخرى، فمن أصابها قمر. وفي كتاب ابن القطاع: وعسر الرجل عسارة وعسرا وعسرا: قل سماحه وضاق خلقه. وعسر الرجل بيده: رفعها. والعسيرات: قبيلة بالصعيد الأعلى.

### Türkçe

**العسر**; ötre ile ve iki ötre ile. Îsâ b. Ömer dedi: Üç harf üzere olan her isim ki evveli ötreli, ortası sâkin olur; Araplardan kimi onu ağırlaştırır, kimileri onu hafifletir; **عسر** ve **عسر** gibi; **حلم** ve **حلم** gibi. Hareke ile: **اليسر**’in zıddıdır; o darlık, şiddet ve zorluktur. Allah Teâlâ dedi: “Allah, bir **عسر**’den sonra bir **يسرا** kılacaktır.” Ve dedi: “Şüphesiz **العسر** ile beraber bir **يسرا** vardır.” “Şüphesiz **العسر** ile beraber bir **يسرا** vardır.” İbn Mes‘ûd’dan (Allah ondan razı olsun) rivayet olundu ki bunu okudu ve dedi: “Bir **عسر**, iki **يسر**’e galip gelmeyecektir.” Ebü’l-‘Abbâs’a, İbn Mes‘ûd’un sözünün tefsiri ve bu sözden muradı soruldu; dedi ki: Ferrâ dedi: Arap, bir nekreyi zikrettiğinde sonra onu onun gibi bir nekre ile iade ederse ikisi iki olur; onu bir ma‘rife ile iade ederse o odur. Bundan şunu söylersin: “Bir dirhem kazandığında bir dirhem harca”; ikincisi birinciden başkadır. Onu **الألف** ve **اللام** ile iade ettiğinde o odur; bundan şunu söylersin: “Bir dirhem kazandığında dirhemi harca”; ikincisi birincinin ta kendisidir. Ebü’l-‘Abbâs dedi: İşte bu, İbn Mes‘ûd’un sözünün manasıdır; çünkü Allah Teâlâ **العسر**’i zikredince sonra onu **الألف** ve **اللام** ile iade ettiğinde onun o olduğunu bildirdi; **يسرا**’yı zikredince sonra onu **ألف** ve **لام**sız iade ettiğinde ikincinin birinciden başka olduğunu bildirdi; böylece ikinci **العسر**, birinci **العسر** oldu; ikinci bir **يسر**, zikrine başladığı **يسر**’den başka oldu. Ömer’in hadisinde: O, kuşatılmış iken Ebû ‘Ubeyde’ye yazdı: “Bir kimseye her ne şiddet inse Allah onun ardından bir ferahlık kılar; çünkü bir **عسر**, iki **يسر**’e galip gelmeyecektir.” Ve denildi: Eğer **العسر** bir deliğe girseydi **اليسر** onun üzerine girerdi. **المعسور** gibi. İbn Sîde dedi: O, **مفعول** vezni üzere gelen masdarlardan bir tanesidir. Başkası dedi: Arap, **المعسور**’u **العسر**’in yerine, **الميسور**’u **اليسر**’in yerine koyar; ve iki harfte **المفعول**’ü masdar gibi kılar. Şeyhimiz, bunun hakkında Sîbeveyh’ten inkârı nakletti; ve onun dediğini: Doğru olan, ikisinin de sıfat olduğudur ve onların benzerleri vardır. Bitti. Dedim: O hâlde onların “Onu **ميسوره**’una ve **معسوره**’una bırak” sözünü te’vil eder; der ki: Sanki “Onu, içinde kolaylık bulacağı bir işe bırak; ve içinde zorluk bulacağı bir işe bırak” demiştir; ve **المعقول**’ü de te’vil eder.

**العسرة**, ötre ile; **المعسرة**, **السين**’in fethi ile; **المعسرة**, **السين**’in ötrelenmesi ile; ve **العسرى**, **بشرى** gibi: **الميسرة**’nin hilâfıdır; o, zorlaşan ve kolaylaşmayan işlerdir. **اليسرى**: onlardan kolay olan şeydir. **العسرى**: işlerden **الأعسر**’in müennesi. Tenzîlde: “Eğer bir **عسرة** sahibi ise, bir **ميسرة**’ye kadar mühlet.” **العسرة**: el darlığıdır; **الإعسار** da böyledir. Aziz ve celîl olanın sözü: “Onu **العسرى** için kolaylaştıracağız.” Dediler: **العسرى**, azap ve zor iş demektir. Ferrâ dedi: Orada kolaylaştırmanın salıverilmesi, Allah Teâlâ’nın “Onları elem verici bir azapla müjdele” sözünün babındandır.

Ve iş zorlaştı: **فرح** gibi; **عسرا** (o hâlde o **عسر**’dir). Ve **عسر**: **كرم** gibi; **يعسر** **عسرا** (ötre ile) ve **عسارة** (fetha ile); o hâlde o **عسير**’dir: inat etti. Ve **يوم عسر** ve **عسير** ve **أعسر**: şiddetli, zorluk sahibi. Allah Teâlâ kıyamet gününün sıfatında dedi: “İşte o gün, o vakit, zor bir gündür; kâfirler üzerine kolay değildir.” Yahut **يوم أعسر**: uğursuz; nüshalarda böyledir; bazı asıllarda: **مشؤوم**, **الميم** ziyadesiyle. Ma‘kıl el-Hüzelî dedi:
  “Ve biz, Bedâle’den bir kavimle döndük; boynuz bağladılar;
  ve onlara şerden bir gün kaldı: **أعسر**.”
Onun muradı: o uğursuzdur; onu böyle tefsir ettiler.

Ve **حاجة عسر** ve **عسير**: güçleşmiş. Nüshalarda böyledir; **اللسان**’da olan: “Ve **حاجة عسير** ve **عسيرة**: güçleşmiş.” Sa‘leb inşâd etti:
  “Zor ihtiyaca yöneldim;
  zira gençlik, kırıkların yumuşağıdır.”

Dedi: Manası: başkasına zor gelen ihtiyaca (yöneldim).

Ve iş üzerine **تعسر** etti; ve **تعاسر** etti; ve **استعسر** etti: şiddetlendi, büküldü ve zor oldu. Ve **أعسر** etti; o hâlde o **معسر**’dir: **عسرة** ve el darlığı sahibi oldu. Ve denildi: fakirleşti. Kurâ‘ hikâye etti: **أعسر** **إعسارا** ve **عسرا**; doğru olan: **الإعسار** masdardır, **العسرة** isimdir. Ve denilir: **استعسره**, onun **معسور**unu talep ettiğinde. Ve borçluyu **عسر** etti: onu (ötre ile) **يعسره** ve (kesre ile) **يعسره**; **عسرا** (fetha ile): ondan borcu darlık üzere istedi; onu darlık üzere aldı; onun **ميسرة**’sine kadar ona yumuşak davranmadı; **أعسره** **إعسارا** gibi; onu böyle talep ettiğinde. Ve bir adam **عسر**: **كتف** gibi; **بين العسر** (harekeli): sert huylu; ve ona **عاسره**. Dedi:
  “Ebû Mervân’a müjdele: eğer ona **عاسرته** edersen,
  o **عسر**’dir; ve onun **يساره**’ı yanında **ميسور** vardır.”

Ve kadın **أعسرت**: doğumu ona zor oldu; **عسرت** gibi. Ve deve de böyledir; doğumda yavrusu takılıp kaldığında. Ve ona beddua edildiğinde denilir: “**أعسرت** ve **آنثت**”; ona dua edildiğinde denilir: “**أيسرت** ve **أذكرت**”; yani erkek doğurdu ve doğum ona kolaylaştı; bunu Leys söyledi. Ve zaman **عسر** etti: bize şiddetlendi. Ve ona **عسر** etti: daraldı; bunu Sîbeveyh hikâye etti. Ve ona, karındaki şey **عسر** etti: çıkmadı. Ve ona **عسرا** etti: ona muhalefet etti; **عسر**’in **تعسيرا**sı gibi.

Ve söz **تعسر** etti; diğer bütün nüshalarda **القاف** ve **الواو** ve **اللام** ile böyledir; doğru olan: ve iplik **تعسر** etti, **الغين** ve **الزاي** ile: karıştı da onu ayıklamaya güç yetiremedi; **الغين المعجمة** onda bir lügattir; Leys’in kitabında böyledir; Ezherî onu nakletti; Arap sözünden olarak onu kabul etti ve sahihledi. Sonra Sâgânî’nin **التكملة**’sinde gördüm; dedi: Ve iş **استعسر** etti ve **تعسر** etti: zor olduğunda. İpliğe gelince, karışıp da onu ayıklamaya güç yetiremediğinde onda “**تغسر**” denilir, **الغين المعجمة** ile; **العين المهملة** ile denilmez; ancak “**تجشما**” (denilir).

Ve bir adam **أعسر يسر**: iki eliyle birden iş görür. Eğer yalnız sol ile iş görürse: o **أعسر**’dir, **بين العسر**; ve o **عسراء**’dır; ve **عسرت** (fetha ile) **عسرا** (hareke ile). Diğer nüshalarda böyle ضبط edilmiştir. Dedi:
  “Onun tırnağı, istiridye gibi; toynağı; sanki çakıl, arkasından, **خذف** (ile) **أعسرا** (dır).”

Ve denilir: **رجل أعسر** ve **امرأة عسراء**; ikisinin de kuvveti sol taraflarında olduğu zaman; ve ikisinden her biri, başkasının sağıyla yaptığı şeyi, kendi soluyla yapar. Ve kadına denilir: **عسراء يسرة**; iki eliyle birden çalıştığı zaman. Ve “**أعسر أيسر**” denilmez; ne de dişi için “**عسراء يسراء**”; ve bunun üzere Arapların sözü (böyledir). Ve Râfi‘ b. Sâlim hadîsinde: “Ve içimizde **قوم عسران** vardır; şiddetli bir çekişle çekerler”: bu, **أعسر**’ın cem‘idir: sol eliyle çalışan; **أسود** ve **سودان** gibi. Denilir: “**الأعسر**’dan daha şiddetli atan hiçbir şey yoktur.” Ve ondan, ez-Zührî hadîsi: “**كان يدعم على عسرائه العسراء**”; **العسراء**: **الأعسر**’ın müennesi: **اليد العسراء**; ve muhtemeldir ki o **أعسر** idi. Ve “Falan bana **عسرني** etti”, fetha ile; ve “bana **عسرني** etti”, teşdîd ile; nüshalarda böyle. Ve bazı asıllarda: birincisi **علم** bâbından, ikincisi **كتب**’dendir; “bana **يعسرني عسرا** eder”, sol tarafımdan geldiği zaman. Ve denilir: “Falan deveyi **اعتسر** etti”; onu, henüz uysallaştırılmadan önce eğitilmiş olarak aldı da, iki yanını çizdi ve ona bindi. Ve **ناقة عسير**: develerden **اعتسرت** edilmiş olup binilmiş; yahut daha önce yumuşamadan üzerine yük vurulmuş. Bu, زائد’in hazfi üzeredir. Keza **ناقة عيسر** ve **عوسرانة** ve **عيسرانة**: ona bu yapılmıştır. Ve **البعير عسير** ve **عيسران** (sîn’in zammıyla) ve **عيسراني** (sîn’in fethası ve zammıyla). Leys dedi: Develerden **العيسرانية** ve **العيسرانية**: eğitilmeden önce binilen. Dedi: Erkek olanı **عيسران** ve **عيسران**. Ezherî dedi: Arapların sözü, Leys’in dediğinin üzeri değildir; Sâgânî bunu **التكملة**’de böyle nakletti. **اللسان**’da olan: Ezherî dedi: “Ve Leys, develerden **العوسرانية** ve **العيسرانية** olduğunu zannetti...” zikrettiğinin sonuna kadar; daha önce sunduğumuz gibi. Dedim: **الصحاح**’ta: “Ve **جمل عوسراني**.” Ve **العسير**: dişi deve; yılında **اعتاطت** etmiş de senesinde yüklenmemiş; Leys böyle dedi; Ezherî de benzerini nakletti. Ve bazı asıllarda: o **العسيرة**’dir, **هاء** ile. Ve **أعسرت إعسارا** etmiş olur; ve **عسرت** (meçhule bina edilerek). A‘şâ dedi:
  وعسير أدماء حادرة العي                      ن خنوف عيرانة شملال

Ezherî dedi: Leys’in **العسير**’i, geçenle tefsiri sahih değildir; ve Araplar katında develerden **العسير**: **اعتسرت** edilip binilmiş olan; ve bundan önce uysallaştırılmamış ve eğitilmemiş olan: Asma‘î de onu böyle tefsir etti. İbnü’s-Sikkît de bunu böyle söyledi. Ve dişi deve **عسرت** eder, **تعسر**; **ضرب** haddi üzere; **عسرا** (fetha ile) ve **عسرانا** (harekeli); o **عاسر** ve **عسير**’dir; koşusunda kuyruğunu kaldırdığı zaman. A‘şâ dedi:
  بناجـية كـأتـان الـثـمـيل                      تقضى السرى بعد أين عسيرا

Ve **عسرت** eder; o **عاسر** iken: aşımdan sonra kuyruğunu kaldırdı. Ve **العسر**: dişi devenin kuyruğuyla **تعسر** etmesidir; yani onunla kuyruğunu yukarı kaldırmasıdır; denilir: onunla **عسرت** eder, **تعسر** eder, **عسرا**. Ve **العسران**: dişi devenin, erkeğe gebe olduğunu görsün diye kuyruğunu yukarı kaldırmasıdır; ve eğer **تعسر** etmez ve onunla kuyruğunu kaldırmazsa, o gebe değildir. Ve kartallardan **العسراء**: kanadında beyaz ön telekler olan. Ve denildi: **عقاب عسراء**: tüyü sol taraftan sağdan daha çok olan. Ve denildi: **العسراء**: beyaz ön telek. Sâ‘ide b. Cüveyye dedi:
  وعمى عليه الموت يأتي طريقه                      سنان كعسراء العقاب ومنهب

İbn Düreyd onu böyle inşâd etti: **كالعسرة** (harekeli) gibi. Ve ondan denilir: **عقاب عسراء**; elinde beyaz ön telekler olduğu zaman. Ve **العسراء**: Mısırlı el-Murâdî terzi Ali b. Muhammed b. Îsâ’nın künyesi; onunla tanınır. İbnü’l-Cevzî dedi: O, Muâviye b. Hudeyc oğullarının mevlâsıdır; Muhammed b. Hişâm b. Ebî Hayra’dan rivayet etti; zayıftır. Zehebî **الديوان**’da dedi: **واه**. İbn Mâkûlâ dedi: hiçbir şey değildir ve ondan rivayet câiz olmaz. Hâfız dedi: üç yüz yirminin sonrasında öldü. Ve **العسرى**; **كسكرى** gibi ve zammı da olur: bir ot. Ebû Hanîfe dedi: o, önce **أذنة** olan bir ottur; sonra kıvrıldığı zaman **سحاء** olur; sonra kuruduğu zaman **عسرى** ve **عسرى** olur. Şair dedi:
  وما منعاها المـاء إلا ضـنـانة                      بأطراف عسرى شوكها قد تخددا

Sâgânî dedi: “Suyu, otlağa cimrilik ederek ondan men ettiler; çünkü o içtiği zaman otlar; susuz olduğu zaman mer‘aya dönüp bakmaz”; ve bu, Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı üzerine olsun) sözünün mânâsıdır: “Otlağın fazlasını men etmek için suyun fazlası men edilmez.” Ve hadîste: “Kim **جيش العسرة**’yi donatırsa ona cennet vardır”: o, zamm iledir; Tebûk ordusu. İbn ‘Arefe dedi: ona bu ad verildi; çünkü onlar, yaz sıcağının kızıllığında ona çağrıldılar; bu da onlara zor geldi ve ağırlaştı; ve meyvenin olgunlaşması zamanındaydı. Dedi: Misal, **جيش العسرة** ile vuruldu; çünkü Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı üzerine olsun) ondan önce onun gibi sayıda bir gazve yapmadı; çünkü Bedir günü ashabı üç yüz ve birkaç on idi; Uhud günü yedi yüz; Hayber günü bin beş yüz; Fetih günü on bin; Huneyn günü on iki bin; Tebûk günü otuz bin idi. Ve **العسر** (kesra ile): cinlerden bir kabile; İbn Ahmer’in sözünü bazıları bununla tefsir etti:
  وفتيان كجنة آل عـسـر                      إذا لم يعدل المسك القتارا

Yahut **العسر** onların oturduğu bir yerdir; fetha da olabilir; Sâgânî nakletti. İbn Düreyd dedi: **العيسران** ( **هيجمان** misali): bir bitki. İbn Şümeyl dedi: “**عساريات** ve **عسارى** geldiler”; **سكارى** misali; yani bazısı bazısının ardından. Sâgânî dedi: **العساريات**’ın tekili **عسارى**’dır; **حبارى** ve **حباريات** gibi. Ve **العسير**; **كأمير** gibi; Sâgânî ve **اللسان** sahibi onu böyle ضبط etti; bütün nüshaların onu küçültülmüş ضبطuna iltifat edilmez: Medine’de bir kuyu idi; üzerinde en faziletli salât ve selâm olsun; Mahzûmî Ebû Ümeyye’nindi; Peygamber (Allah Teâlâ’nın salâtı üzerine olsun) onu **اليسيرة** diye adlandırdı; tefe’ülen; alttaki harfin fethası ve sîn’in kesrası ile. Ve **ناقة عوسرانية**: kuyruğunu **تعسير** etmesi onun âdetinden olduğu zaman; **التكملة**’de böyle. **اللسان** nüshasında: koştuğunda kuyruğunu **تكسير** etmesi ve onu kaldırması. Ve ondan, Tırmâh’ın sözü:
  عوسرانية إذا انتفـض الـخـم                      س نطاف الفضيض أي انتفاض

**الفضيض**: akan su. Muradı: onun, canlılıktan kuyruğunu kaldırmasıdır; ve beşinci günde, susuzluğundan ve susuzluğunun sonundan sonra koşmasıdır. Ve Sâgânî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti: “**عساريات** ve **عشاريات** gittiler”; yani her yöne dağılmış, darmadağın gittiler. Ve **رجل معسر**; **كمنبر** gibi: alacaklısına karşı **مقعط**; **التهذيب** ve **التكملة**’de böyle. Ve adam, oğlunun malından **اعتسر** etti: ondan zorla aldı; **الإعتسار**’dan; o da kısma ve zorlamadır; **بالصاد** ile de rivayet olunur. Ömer hadîsinde: “Baba, oğlunun malından **يعتسر** eder”; yani onu, o kerih iken alır. Nadr bu hadîste onu sîn ile böyle rivayet etti ve dedi: mânâsı: o kerih iken. Ve inşâd etti: **معتسر الصرم أو مذل**. Ve **غزوة ذي العسيرة** meşhurdur; sîn ile ve şîn ile rivayet olundu; sonuncusu daha mâruftur; Sâgânî dedi: daha sahih. Ve ona istidrâk olunanlardandır: denilir: “Falanın **معسور**’una ulaştın”; ona yumuşak davranmadığın zaman. Ve “Sözü **اعتسرت** ettim”; onu, onu süslemeden ve hazırlamadan önce koparıp aldığın zaman. Ca‘dî dedi:
  فذر ذا وعد إلى غيره                      فشر المقالة ما يعتسر

Ezherî dedi: Bu, deveyi **اعتسار** etmekten ve onu uysallaştırmadan önce binmekten (gelir). Zemahşerî’nin sözü de böyledir; ve o mecazdır. Ve iki satıcı **تعاسر** etti: anlaşmadılar. Keza iki eş. Ve tenzîlde: **وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى**. Ve **حمام أعسر**: sol tarafındaki kanadında beyazlık olan. Ve **المعاسرة** ve **التعاسر**: **المياسرة** ve **التياسر**’in zıddıdır. Ve dişi deve **عسرت** etti, **عسرا**; develerden onu aldığın zaman. Ve **العواسر**: koşusunda **تعسر** eden ve canlılıktan kuyruklarını kıran kurtlar. Ve ondan şairin sözü:
  إلا عواسر كالقداح معيدة                      بالليل مورد أيم متغضب

Ve **العسراء**: Riyâhî Cerîr b. Sa‘îd’in kızı. Ve onu **اعتسره** etti; **اقتسره** gibi. Asma‘î dedi: **عسره** ve **قسره** birdir. Ve **العسر** (iki zamm ile): kazâ ve amelde **البترية**’nin ashabı; Sâgânî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti. Ve **عسر**: Yemen toprağında bir yer; onun bir kalkan olduğu iddia edilir; ve onunla Züheyr’in sözü tefsir edildi:
  كأن عليهم بجنوب عسر                      غماما يستهل ويستطير

Dedim: Sâgânî onu böyle istidrâk etti; ve o, musannifin zikrettiği yerin aynısıdır. Sâgânî ayrıca dedi: Ve **العسر**: bir oyundur; bir tahta dikerler ve bir atış mesafesinden diğerine atarlar; kim ona isabet ettirirse kazandı. İbnü’l-Kattâ‘ kitabında: “Adam **عسر** etti; **عسارة** ve **عسرا** ve **عسرا**”: cömertliği az oldu ve huyu daraldı. Ve adam eliyle **عسر** etti: onu kaldırdı. Ve **العسيرات**: Yukarı Saîd’de bir kabile.
