# عسق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عسق

عَسِقَ به يَعْسَقُ عَسَقاً: لزق به ولزمه وأُولِعَ به، وكذلك تَعَسَّق؛ قال رؤبة:
ولا ترى الدهر عَنِيفاً أَرْفَقا
مِنْهُ بها في غيره وأَلْبَقا،
إِلْفاً وحُباًّ طالما تَعَسَّقا
وعَسِقَ به وعَسِكَ به بمعنى واحد، والعرب تقول: عَسِقَ بي جُعَل فلانٍ إِذا أَلحَّ عليه في شيء يطالبه وعَسِقَت الناقةُ بالفحل: أَرَبَّتْ، وكذلك الحمار بالأَتان؛ قال رؤبة:
فَعَفَّ عن أَسْرارِها بعد العَسَقْ،
ولم يُضِعْها بين فِرْكٍ وعَشَقْ
وفي خُلُقه عَسَقٌ أَي التواء وضيق. والعَسَقُ: العرجون الرديء، أَسَدِيَّةٌ. وفي التهذيب: العُسُقُ عراجين النخل، واحدها عَسَقٌ. والعَسَقُ: الظلمة كالغَسَقِ؛ عن ثعلب؛ وأَنشد:
إِنَّا لنَسْمو، للعَدُوِّ حَنَقا،
بالخيل أَكْداساً تُثِيرُ عَسَقا
كنى بالعَسَقِ عن ظلمة الغبار. والعَسَقُ: الشراب
(* قوله «والعسق
الشراب إلخ» كذا هو بالأصل مضبوظاً، والذي في القاموس: إنه العسيقة كسفينة.) الرديء الكثير الماء؛ حكاه أَبو حنيفة. والعُسُق: المتشدّدون على غرمائهم في التقاضي. والعُسُق: اللقَّاحون؛ فأَما قول سُحَيْم:
فلو كُنْتُ وَرْداً لوْنَه لَعَسِقْنَني،
ولكنَّ رَبي شَانَني بسَوادِيا
فليس بشيء، إِنما قلب الشين سيناً
لسواده وضعف عبارته عن الشين، وليس ذلك بلغة إِنما هو كاللَّثَغِ، قال محمد بن المكرم: هذا قول ابن سيده والعجب منه كونه لم يعتذر عن سائر كلماته بالشين، وعن شَانَني في البيت نفسه، أَو يجعلها من عَسِقَ به أَي لَزِمَهُ، وقد مر في كتابه في ترجمة خبت، وقد استشهد ببيتِ شِعْرٍ للخَيْبَريّ اليهودي:
يَنْفَعُ الطيّبُ القليلُ من الرِّزْقِ، ولا يَنْفَعُ الكثيرُ الخَبِيتُ فذكر فيه ما صورته: سأَل الخليلُ
الأَصمعيَّ عن الخَبِيتِ في هذا البيت فقال له: أَراد الخَبِيثَ وهي لغة خَيْبَر، فقال له الخليل: لو كان ذلك لغتَهم لقال الكَتِير، بالتاء أَيضاً، وإِنما كان ينبغي لك أَن تقول إِنهم يقلبون الثاء تاءً في بعض الحروف، ومن الممكن أَن يكون ابن سيده، رحمه الله، ترك الاعتذار عن كلماته بالشين وعن لفظه شانَني في البيت لأَنها لا معنى لها، واعتذر عن لفظه عَسِقْنَني لإِلْمامِها بمعنى لَزِقَ ولَزمَ، فأَراد أٍَن يُعْلِمَ أَنه لم يَقْصد هذا المعنى وإِنما هو قَصَدَ العِشْقَ لا غير، وإِنما عُجْمته وسواده أَنطقاه بالسين في موضع الشين، والله أَعلم.

### Türkçe

**عَسِقَ** onunla **يَعْسَقُ** **عَسَقاً**: ona yapıştı ve ona tutundu ve ona düşkün oldu; aynı şekilde **تَعَسَّق**; Rü’be dedi ki:

Ve zamanı sert, daha yumuşak görmezsin
Ondan onunla, başkasında ve daha yapışık,
Ülfet ve sevgi olarak; nice zamandır **تَعَسَّقا**

Ve **عَسِقَ** onunla ve **عَسِكَ** onunla, tek bir mânâdadır; Araplar der ki: **عَسِقَ** bana falanın **جُعَل**’i, bir şeyde ona ısrar ettiğinde, onu talep edip durduğunda. Ve dişi deve erkeğe **عَسِقَت**: kızgınlaştı; aynı şekilde erkek eşek dişi eşeğe; Rü’be dedi ki:

Onun sırlarından, **العَسَق**’tan sonra iffet etti,
Ve onu **فِرْك** ile **عَشَق** arasında zayi etmedi

Ve onun huyunda **عَسَقٌ** vardır; yani bükülme ve darlık. Ve **العَسَقُ**: kötü hurma salkımı sapı; Esedî bir (lafız). Ve **التهذيب**’de: **العُسُقُ** hurma ağaçlarının salkım saplarıdır; onun teki **عَسَقٌ**’tır. Ve **العَسَقُ**: **الغَسَق** gibi karanlıktır; Sa‘leb’den; ve şu beyit okundu:

Biz elbette yükseliriz, düşmana öfke ile,
Atlarla yığınlar hâlinde, **عَسَقا** kaldırır

**العَسَق** ile tozun karanlığına kinaye yaptı. Ve **العَسَقُ**: içki
(* “**والعسق الشراب إلخ**” sözü: asılda böylece harekelenmiş olarak böyledir; **القاموس**’ta olan ise: onun **العسيقة** (gemi gibi) olduğudur.)
kötü, suyu çok olan; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve **العُسُق**: alacaklılarına karşı tahsil istemede şiddetli olanlardır. Ve **العُسُق**: dölleyiciler; fakat Suhaym’ın sözüne gelince:

Eğer ben rengi gül olsaydım, elbette beni **لَعَسِقْنَني**,
Fakat Rabbim beni siyahlığımla çirkinleştirdi

bu bir şey değildir; ancak şîni sîne çevirmiştir; siyahlığı ve şîn hakkında ifadesinin zayıflığı sebebiyle; bu bir dil değildir, ancak pelteklik gibidir. Muhammed b. el-Mukarram dedi ki: Bu, İbn Sîde’nin sözüdür; ondan şaşılır: şîn ile olan sair kelimeleri için ve aynı beyitteki **شَانَني** için özür beyan etmemiş olması; yahut onu **عَسِقَ** onunla, yani ona yapıştı, ona tutundu’dan kılması; hâlbuki kitabında **خبت** maddesinin tercümesinde geçti; ve Hayberli Yahudi el-Hayberî’nin bir şiir beytiyle istişhad etmişti:

Rızıktan az olan temiz fayda verir; çok olan **الخَبِيتُ** fayda vermez

Orada sureti şu olan şeyi zikretti: Halîl, bu beyitteki **الخَبِيتِ** hakkında Asma‘î’ye sordu; o da ona dedi ki: **الخَبِيثَ**’i kastetti; bu Hayber’in bir dilidir. Halîl ona dedi ki: Eğer bu onların dili olsaydı, **الكَتِير**’i de tâ ile söylerdi; yani (tâ ile) de. Ancak sana gereken, “Onlar bazı harflerde **الثاء**’yı **تاء**’ya çevirirler” demendi. Ve mümkündür ki İbn Sîde, Allah ona rahmet etsin, şîn ile olan kelimeleri için ve beyitteki **شانَني** lafzı için özür beyan etmeyi, onların mânâsı olmadığı için terk etmiştir; **عَسِقْنَني** lafzı için ise, **لَزِقَ** ve **لَزمَ** mânâsına temas etmesi sebebiyle özür beyan etmiştir; böylece, bu mânâyı kastetmediğini, ancak **العِشْقَ**’ı, başka değil, kastettiğini bildirmek istemiştir. Onu şîn yerine sîn ile konuşturan ise ancak onun acemliği ve siyahlığıdır; Allah daha iyi bilir.
