# عسل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عسل

عَسَلَ الطَّعَامَ
1 عَسَلَ الطَّعَامَ ذ , aor. عَسُلَ and عَسِلَ , (S, O, K,) inf. n. عَسْلٌ, (TA,) He made, or prepared, the food with عَسَل [i. e. honey]: (S, O:) or, as also ↓ عسّلهُ, (K, TA,) inf. n. تَعْسِيلٌ, (TA,) he mixed the food with honey, (K, TA,) and made it pleasant and sweet. (TA.) ― -b2- [Hence,] عَسَلَهُ (tropical:) He made him an object of eulogy. (IAar, K, TA.) And (tropical:) He (i. e. God) made him an object of love to men. (K, TA.) Accord. to an explanation by the Prophet, of a saying of his in which it occurs, (tropical:) He (i. e. God) granted him, or permitted him, (O, TA,) i. e. disposed him, (TA,) to do a good deed, before his death, so that those around him were pleased with him, and eulogized him; the good deed being likened to honey. (O, TA.) ― -b3- And He fed him with honey. (TA.) See also 2. ― -b4- The inf. n. عَسْلٌ also signifies The extracting honey from a bee-hive. (KL.) ― -b5- And عَسَلَ المَرْأَةَ, aor. عَسِلَ , (K, TA,) inf. n. عَسْلٌ, (TA,) (tropical:) He compressed the woman: (K, TA:) the verb in this sense may be derived from a phrase mentioned voce عُسَيْلَةٌ, or it may be a word independently coined: ISd says, “ In my opinion it is derived. ” (TA.) ― -b6- عَسَلَ مِنْ طَعَامِهِ, inf. n. عَسَلٌ, [in form] like حَلَبَ, inf. n. حَلَبٌ, He tasted his food. (AA, O, K.) -A2- عَسَلَ, said of a spear, aor. عَسِلَ , inf. n. عَسَلَانٌ (S, O, K) and عَسْلٌ [correctly عَسَلٌ] and عُسُولٌ, (K,) It quivered: (S, K:) or quivered much. (K. [In the CK, عَسْلًا and عَسْلانًا are put for عَسَلًا and عَسَلَانًا.]) ― -b2- And عَسَلَ said of water, inf. n. عَسَلٌ and عَسَلَانٌ, (K, TA,) both with fet-h to the س, (TA, [but the former in the CK is with the س quiescent,]) It became agitated (K, TA) and rippled, (TA,) being put in a state of commotion by the wind. (K, TA.) ― -b3- And عَسَلَ said of a wolf, (S, O, K,) or of a horse, (K,) or of a fox, (TA,) inf. n. عَسَلٌ and عَسَلَانٌ, (S, O, K, TA, [but both in the CK with the س quiescent,]) He went the pace termed عَنَق, or خَبَب, [i. e., with wide steps,] and quickly: and in like manner said of a man: (S, O:) or he was in a state of agitation in his running, and shook his head, (K, TA,) going along quickly: (TA:) or عَسَلَانٌ signifies the shaking of the limbs in running; and is mostly used in relation to the wolf: (Er-Rلghib, TA:) and, as some say, عَسَلُ الفَرَسِ and عَسَلَانُهُ signify the horse's being vehement, or ardent, (أَنْ يَضْطَرِمَ,) in his running, bending down his head, and having his back even: and عَسَلَ الطَّرِيقَ, said of a fox, occurs in a verse of Sل'ideh Ibn-Ju-eiyeh, for عَسَلَ عَنِ الطَّرِيقِ [app. a mistranscription for عسل فِى الطريق], like the phrase دَخَلْتُ البَيْتَ [for دخلت فِى البَيْتِ]. (TA. [See what next follows.]) One says also, of a guide, عَسَلَ بِالْمَفَازَةِ, (K, TA,) or فِى الطَّرِيقِ, (Ham p. 353,) He went quickly, (K,) or went with wide steps, like the wolf, (TA,) [in the desert, or waterless desert, or in the way]. كَذَبَ عَلَيْكَ العَسَلُ (S, K) and العَسَلَ, (K,) occurring in a trad., means Keep thou to going along quickly; (S, K, TA;) from العَسَلَانُ signifying the going along of the wolf and the quivering of the spear: or, as some say, by العَسَلُ is here meant عَسَلُ النَّحْلِ [the honey of bees]. (TA. See also art. كذب.) -A3- عَسِلَ بِالشَّىْءِ, (O, TA,) with kesr [to the س], (O,) like عَلِمَ, (TA,) or عَسَلَ بالشّىء, (so in two copies of the S, [in one of my copies of the S omitted,]) inf. n. عَسَلٌ, with fet-h to the س, (O,) or عُسُولٌ (S, TA) and عَسْلٌ, (TA,) He kept, or clave, to the thing. (S, O, TA.)

عسّل الطَّعَامَ
2 عسّل الطَّعَامَ ذ , inf. n. تَعْسِيلٌ: see 1, first sentence. ― -b2- عَسَّلْتُهُمْ, (S, O, K,) inf. n. as above, (S, O,) I furnished them with عَسَل [i. e. honey] for travelling-provision; (S, O, K;) as also ↓ عَسَلْتُهُمْ. (K.) ― -b3- And عسّل الرَّجُلَ, inf. n. as above, He made the man's condiment to be عَسَل [or honey]. (TA.) ― -b4- And the Arabs say, عَسِّلُوا ضَيْفَكُمْ, meaning Divert ye your guest with something [whereby to allay the craving of his stomach] before the [morning-meal called] غَدَآء; like لَمِّجُوهُ and لَهِّجُوهُ &c. (El-Umawee, TA in art. لهج.) ― -b5- And عَسَّلَتِ النَّحْلُ The bees made honey. (TA.) ― -b6- [And, accord. to Freytag, عسّل signifies He collected honey: but for this he names no authority.]

استعسلوا
10 استعسلوا ذ They sought, or demanded, or asked for, عَسَل [i. e. honey], (S, O, K,) as a gift. (K.)

عَسْلٌ
عَسْلٌ ذ : see عَنْسَلٌ, below. -A2- عَسْلًا لَهُ means تَعْسًا لَهُ [i. e. May he stumble and fall; &c.; (see art. تعس;) عَسْلًا being app. an inf. n., of which, in this sense, the verb is not mentioned]: (O, K:) [or may he be reviled; for] it is said that العَسْلُ signifies the reviling in blaming. (TA.)

عِسْلُ مَالٍ
عِسْلُ مَالٍ ذ (O, K) and مَالٍ ↓ عَسِيلُ (O) i. q. اـِزَاؤُهُ, (O, K, TA,) i. e. A good manager and pastor of cattle, or camels &c.: the pl. of عِسْلٌ is أَعْسَالٌ. (TA.) ― -b2- And هٰذَا عِسْلُ هٰذَا means This is the like of this: and so عِسْنُهُ. (O.)

عَسَلٌ
عَسَلٌ ذ [Honey;] the fluid that is discharged from the mouths of bees, (K, TA,) when they have eaten, of the flowers and the leaves, what fills their bellies, these substances being then converted by God, within their bellies, into عَسَل, which they eject from their mouths: (TA: [in which, and in the K, several other explanations are added, too fanciful to deserve notice:]) the word is mase. and fem.; (S, O, Msb, K;) in most instances fem.: (S, O, Msb:) عَسَلَةٌ signifies a portion, or somewhat, thereof; (S, Mgh, O, TA;) being the n. un.: (TA:) the dim. is ↓ عُسَيْلَةٌ, with ة, because عَسَلٌ is mostly fem., or as meaning عَسَلَةٌ; (S, O, Msb;) or it is the dim. of عَسَلَةٌ: (Mgh:) the pl. of عَسَلٌ is أَعْسَالٌ [a pl. of pauc.] and عُسُلٌ and عُسْلٌ and عُسُولٌ and عُسْلَانٌ; (AHn, K;) and these pls. are used when one means sorts of عَسَل. (AHn, TA.) ― -b2- [It is also used tropically for نَوْرٌ, i. e. (assumed tropical:) Flowers, or blossoms; because honey is made therefrom. (See جَرَسَ.) ― -b3- And it is applied also to (assumed tropical:) The sweet, thick, inspissated, or melligenous, juice of fruit:] and it signifies [particularly] (assumed tropical:) the juice that flows from fresh ripe dates; (O, K, * TA;) because of its sweetness. (O.) [See also دِبْسٌ.] ― -b4- Also (assumed tropical:) The gum of the [species of mimosa called] عُرْفُط [q. v.]; (O, K;) because of its sweetness. (O.) And عَسَلُ اللُّبْنَى is (assumed tropical:) The gum that flows from the species of tree called اللُّبْنَى, having no sweetness; (O;) a thing [or substance], (M, TA,) or a certain odoriferous substance, (K,) that exudes from the species of tree above mentioned, (M, K, * TA,) i. e. المَيْعَةُ [generally applied to storax, or styrax], (TA in art. لبن,) used for fumigation, and called by the vulgar حَصَى لُبَانٍ. (K. [See art. حصو and حصى.]) And عَسَلُ الرِّمْثِ is A white thing [or substance, a species of manna,] that comes forth from the [shrub called] رِمْث, [q. v.], resembling جُمَان [i. e. pearls, or silver beads like pearls]. (K, * TA.) ― -b5- Also (assumed tropical:) A good, or righteous, deed, the eulogy for which is deemed sweet. (AZ, O.) See عَاسِلٌ. -A2- And The حَبَاب [app. as meaning ripples] of running water, (IAar, O, K,) [arising] from the blowing of the wind. (IAar, O.) ― -b2- [In one place in the CK, العَسَلُ is erroneously put for العَسْلُ: see عَنْسَلٌ, below.]

عَسِلٌ
عَسِلٌ ذ , (S, O, TA,) in the K erroneously said to be like أَمِيرٌ, i. e. ↓ عَسِيلٌ, (TA,) applied to a man, (K,) Vehement in beating, (S, O, K,) quick in the raising, (سَرِيعُ رَفْعِ, O, and so in copies of the S,) or in the falling, (وَقْعِ, so in a copy of the S,) or in the returning, (رَجْعِ, so in the K,) of the hand, or arm, (S, O, K,) with the beating. (TA.)

أَبُو عِسْلَةَ
أَبُو عِسْلَةَ ذ : see عَاسِلٌ.

عَسَلَةٌ
عَسَلَةٌ ذ n. un. of عَسَلٌ [q. v.]. ― -b2- [مَضْرِبُ عَسَلَةٍ is a euphemism for (assumed tropical:) The place of injection of sperma: and hence it means (assumed tropical:) the source from which one springs; origin; ancestry, or parentage; &c.] One says, مَا لِفُلَانٍ مَضْرِبُ عَسَلَةٍ i. e. (assumed tropical:) [Such a one has no source] of kindred (نَسَب), (S, O,) nor of cattle or property (مَال). (S in art. ضرب.) And مَا أَعْرِفُ لَهُ مَضْرِبَ عَسَلَةٍ meaning أَعْرَاقَهُ [i. e. (assumed tropical:) I know not the sources (or the source) from which he has sprung; or his ancestry, or parentage]: (S, O, * K:) or (tropical:) his origin, and any wife from whom he has sprung. (A, TA.) And مَا تَرَكَ لَهُ مَضْرِبَ عَسَلَةٍ (tropical:) He reviled him so that he demolished his parentage, and denied his origin, or rank or quality. (Z, TA.) And كُلُّ ضَرْبَةٍ لَهَا مِنْ عَسَلَةٍ, said respecting his mother by an Arab of the desert, meaning (tropical:) Every child that she has brought forth is from a manly sire. (A, TA.) And عَلِمَ فُلَانٌ عَسَلَةَ بَنِى فُلَانٍ (assumed tropical:) Such a one knew the whole company, and case, or condition, [or origin,] of the sons of such a one. (O.)

عَسَلِىٌّ
عَسَلِىٌّ ذ A thing of the colour of عَسَل [i. e. honey]. (TA.) ― -b2- [Hence,] عَسَلِىُّ اليَهُودِ The distinctive mark, or sign, [which has sometimes been a honey-coloured turban, at other times a girdle, or some other article of attire, of the same colour,] of the Jews. (S, Mgh, O, K.)

عَسُولٌ
عَسُولٌ ذ : see عَاسِلٌ: -A2- and see also عَسَّالٌ.

عَسِيلٌ
عَسِيلٌ ذ The broom, or implement for sweeping, of the seller of perfumes, (S, O, K, * TA, كَمِكْنَسَةِ in the K being a mistake for مِكْنَسَةُ, TA,) with which he gathers together the perfume; (S, O, TA;) it is a hair-broom, with which he sweeps up the perfume from his paved floor: (TA:) or a feather with which [the compound of perfumes called] غَالِيَة is detached, or displaced: (Fr, IAar, O, K:) pl. عُسُلٌ. (TA.) A poet says,
فَرِشْنِى بِخَيْرٍ لَا أَكُونَنْ وَمِدْحَتِى
كَنَاحِتِ يَوْمًا صَخْرَةٍ بِعَسِيلِ
[Then amend thou my condition by means of wealth: I will assuredly not be, with my mode of praising, like a hewer, one day, of a rock with a hair-broom, or a feather, of a seller of perfumes]: he means, كَنَاحِتِ صَخْرَةٍ يَوْمًا, this last word intervening between the prefixed noun and its complement because the noun of time is held by them to be like what is redundant. (S, O, TA. [One of my copies of the S has أَكُونًا; the O, اَكُونَا: and each of my copies of the S has صَخْرَةً; and one of them, يَوْمٍ.]) ― -b2- And The pizzle of an elephant, (S, O, K,) and of a camel: pl. as above. (K.) ― -b3- See also عِسْلُ مَالٍ. ― -b4- And see عَسِلٌ.

عُسَيْلَةٌ
عُسَيْلَةٌ ذ dim. of عَسَلٌ, q. v.: or of its n. un. ― -b2- [Hence,] (tropical:) i. q. نُطْفَةٌ [i. e. The sperma of a man and of a woman]: or the مَآء [meaning sperma] of a man. (K, TA.) ― -b3- And (tropical:) The deliciousness, (S, Mgh, O, Msb, TA,) or sweetness, (Mgh, K, TA,) of جِمَاع; as being likened to عَسَل [i. e. honey]. (S, O, Msb, K, TA.) Thus, (Mgh, O, Msb, TA,) or as expl. in the next preceding sentence, (TA,) in the saying of the Prophet to a woman who desired to be divorced from a husband in order that she might return to a former husband, لَا حَتَّى تَذُوقِى عُسَيْلَتَهُ وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ. (Mgh, O, Msb, TA. [See 1 in art. ذوقَ.]) ― -b4- And العُسَيْلَتَانِ signifies العُضْوَانِ [meaning The male and female genital organs]; because means of experiencing delight. (Z, TA.)

عَسَّالٌ
عَسَّالٌ ذ : see عَاسِلٌ. -A2- Also, (S, O, Msb, K,) and ↓ عَاسِلٌ, (Msb, K,) and ↓ عَسُولٌ, (K,) A spear that quivers, (S, O, Msb,) by reason of pliableness: (Msb:) or [so the second, but the first and last,] a spear that quivers much. (K.) And رِمَاحٌ عَسَّالَةٌ [Spears that quiver much]. (A in art. زعب.) ― -b2- See, again, عَاسِلٌ.

عَسَّالَةٌ
عَسَّالَةٌ ذ [as a subst.] Bees. (S, O, K.) ― -b2- And The شُورَة of bees; (K, TA;) i. e. the thing, such as a رَاقُود [q. v.] &c., in which bees make honey. (TA.) [See also مَعْسَلَةٌ.]

عَاسِلٌ
عَاسِلٌ ذ A gatherer of honey (S, O, K) from the hive (S, O) or from its place; as also ↓ عَسَّالٌ. (K.) [And نَحْلٌ عَوَاسِلُ Bees occupied in gathering honey: see a verse of Aboo-Dhu-eyb cited in art. خلف, conj. 3.] ― -b2- Also, as a possessive epithet, A place in which is honey. (TA.) One says خَلِيَّةٌ عَاسِلَةٌ (S, O, TA) A hive containing honey. (TA.) ― -b3- Also an epithet applied to a man, (O, K,) said by Az to be as though it were for ↓ ذُو عَسَلٍ, (O,) meaning (assumed tropical:) Having a good, or righteous, deed attributable to him, for which the eulogy of him is deemed sweet: (Az, O, K:) and (O, K) accord. to IAar, (O,) a good, or righteous, man; as also ↓ عَسُولٌ; (O, K;) the former said by him to be an instance of the measure فَاعِلٌ in the sense of مَفْعُولٌ بِهِ [as meaning (assumed tropical:) made an object of eulogy: see 1, second sentence]: (O:) pl. of both عُسُلٌ, (O, K,) accord. to him. (O.) -A2- See also عَسَّالٌ. ― -b2- العَاسِلُ also signifies The wolf; [because of his manner of running; (see 1, latter half;)] (S, O, K;) and so ↓ العَسَّالُ; (TA;) and ↓ أَبُو عِسْلَةَ (O, K) and ابو غِسْلَةَ, with ع and غ: (O:) pl. of the first عُسَّلٌ and عَوَاسِلُ (S, O, K) [and عَاسِلَاتٌ is mentioned by Freytag as signifying wolves from the Deewلn of the Hudhalees].

عَنْسَلٌ
عَنْسَلٌ ذ A swift she-camel; (S, K;) as also ↓ عَسْلٌ: (K, TA: [العَسَلُ in the CK, as syn. with العَنْسَلُ, is a mistranscription:]) the ن in the former is augmentative; (IJ, S, TA;) for, as Sb says, the word is of the measure فَنْعَلٌ from [the inf. n.] العَسَلَانُ; not, as Mohammad Ibn- Habeeb asserts it to be, syn. with عَنْسٌ, and of the measure فَعْلَلٌ, with the ل augmentative. (IJ, TA.)

أَعْسَال
أَعْسَال ذ i. q. [آسَال and] آسَان: so in the saying هُوَ عَلَى أَعْسَالٍ مِنْ أَبِيهِ [He is of a semblance and of characteristics and natural dispositions which are those of his father]. O, K.)

تَعْسِيلَةٌ
تَعْسِيلَةٌ ذ A light sleep: but this is a vulgar [postclassical] word. (TA.)

مَعْسَلَةٌ
مَعْسَلَةٌ ذ i. q. خَلِيَّةٌ [q. v., i. e. The habitation of bees, whether it be a manufactured hive or a hollow in the trunk of a tree or in a rock, in which they deposit their honey]. (K.) [See also عَسَّالَةٌ.]

مُعَسَّلٌ
مُعَسَّلٌ ذ Made [or preserved] with عَسَل [i. e. honey]: applied as an epithet in this sense to رَنْجَبِيل [or ginger]. (S, TA.)

حَدِيثٌ مَعْسُولٌ
حَدِيثٌ مَعْسُولٌ ذ (assumed tropical:) Sweet [or (as we say) honeyed] talk or discourse. (TA.) And جَارِيَةٌ مَعْسُولَةُ الكَلَامِ (assumed tropical:) A girl, or young woman, sweet in speech, beautiful in expression, pleasing in the modulation of the voice. (TA.) And مَعْسُولُ المَوَاعِيدِ (assumed tropical:) Veracious, or faithful, in promises. (TA.)

### Türkçe

**عَسَلَ الطَّعَامَ**
1 **عَسَلَ الطَّعَامَ** ذ, muzâri‘i **عَسُلَ** ve **عَسِلَ**, (S, O, K,) mastar **عَسْلٌ**, (TA,) Yemeği **عَسَل** [yani bal] ile yaptı yahut hazırladı: (S, O:) yahut, bunun gibi ↓ **عسّلهُ**, (K, TA,) mastar **تَعْسِيلٌ**, (TA,) yemeği bal ile karıştırdı, (K, TA,) ve onu hoş ve tatlı yaptı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **عَسَلَهُ** (mecazen:) Onu övgü konusu yaptı. (IAar, K, TA.) Ve (mecazen:) O (yani Allah) onu insanlara sevgi konusu yaptı. (K, TA.) Peygamber’in, içinde geçtiği bir sözüne dair açıklamasına göre, (mecazen:) O (yani Allah) ona, (O, TA,) yani onu, (TA,) ölümünden önce bir iyi iş yapmaya muvaffak kıldı yahut izin verdi; böylece etrafındakiler ondan hoşnut oldular ve onu övdüler; iyi iş bal’a benzetilmiştir. (O, TA.) ― -b3- Ve Ona bal yedirdi. (TA.) 2’ye de bak. ― -b4- Mastar **عَسْلٌ** ayrıca, bir arı kovanından balı çıkarma anlamına gelir. (KL.) ― -b5- Ve **عَسَلَ المَرْأَةَ**, muzâri‘i **عَسِلَ**, (K, TA,) mastar **عَسْلٌ**, (TA,) (mecazen:) Kadını sıktı: (K, TA:) fiil bu anlamda, **عُسَيْلَةٌ** maddesinde zikredilen bir ibareden türemiş olabilir; yahut müstakil olarak türetilmiş bir kelime olabilir: ISd der ki: “Bana göre o türemiştir.” (TA.) ― -b6- **عَسَلَ مِنْ طَعَامِهِ**, mastar **عَسَلٌ**, [şekilce] **حَلَبَ**, mastar **حَلَبٌ** gibi, Yemeğinden tattı. (AA, O, K.)

-A2- **عَسَلَ**, mızrak hakkında söylenir, muzâri‘i **عَسِلَ**, mastar **عَسَلَانٌ** (S, O, K) ve **عَسْلٌ** [doğrusu **عَسَلٌ**] ve **عُسُولٌ**, (K,) Titredi: (S, K:) yahut çok titredi. (K. [CK’de, **عَسْلًا** ve **عَسْلانًا**, **عَسَلًا** ve **عَسَلَانًا** yerine konmuştur.]) ― -b2- Ve **عَسَلَ** su hakkında söylenir, mastar **عَسَلٌ** ve **عَسَلَانٌ**, (K, TA,) ikisi de س üzerine fetḥa ile, (TA, [fakat CK’de birincisi س sâkin ile,]) Çalkalandı (K, TA) ve dalgalandı, (TA,) rüzgârın onu hareketlendirmesiyle. (K, TA.) ― -b3- Ve **عَسَلَ** kurt hakkında söylenir, (S, O, K,) yahut at hakkında, (K,) yahut tilki hakkında, (TA,) mastar **عَسَلٌ** ve **عَسَلَانٌ**, (S, O, K, TA, [fakat CK’de ikisi de س sâkin ile,]) **عَنَق** yahut **خَبَب** denilen yürüyüşle gitti, [yani geniş adımlarla,] ve hızlıca: aynı şekilde insan hakkında da söylenir: (S, O:) yahut koşmasında çalkantı hâlinde idi ve başını salladı, (K, TA,) hızlıca ilerleyerek: (TA:) yahut **عَسَلَانٌ** koşmada uzuvların sallanması demektir; ve çoğunlukla kurtla ilgili kullanılır: (Er-Rلghib, TA:) ve bazılarına göre **عَسَلُ الفَرَسِ** ve **عَسَلَانُهُ** atın koşmasında şiddetli yahut hararetli olması, (أَنْ يَضْطَرِمَ,) başını aşağı eğmesi ve sırtının düz olması demektir: ve **عَسَلَ الطَّرِيقَ**, tilki hakkında söylenmiş olarak, Sل'ideh Ibn-Ju-eiyeh’in bir beytinde, **عَسَلَ عَنِ الطَّرِيقِ** [görünüşe göre **عسل فِى الطريق** yerine bir yanlış yazım], **دَخَلْتُ البَيْتَ** [**دخلت فِى البَيْتِ** yerine] ibaresi gibi, için vârid olmuştur. (TA. [Bundan sonra gelen şeye bak.]) Kılavuz hakkında da şöyle denir: **عَسَلَ بِالْمَفَازَةِ**, (K, TA,) yahut **فِى الطَّرِيقِ**, (Ham p. 353,) Hızlı gitti, (K,) yahut kurt gibi geniş adımlarla gitti, (TA,) [çölde, yahut susuz çölde, yahut yolda]. **كَذَبَ عَلَيْكَ العَسَلُ** (S, K) ve **العَسَلَ**, (K,) bir rivayette geçer; anlamı: Hızlı yürümeye devam et; (S, K, TA;) **العَسَلَانُ**’ın kurdun yürüyüşü ve mızrağın titremesi anlamına gelmesindendir: yahut bazılarına göre burada **العَسَلُ** ile kastedilen **عَسَلُ النَّحْلِ** [arıların balı]dır. (TA. **كذب** maddesine de bak.)

-A3- **عَسِلَ بِالشَّىْءِ**, (O, TA,) س üzerine kesra ile, (O,) **عَلِمَ** gibi, (TA,) yahut **عَسَلَ بالشّىء**, (S’nin iki nüshasında böyle, [S’nin benim bir nüshamda düşmüştür,]) mastar **عَسَلٌ**, س üzerine fetḥa ile, (O,) yahut **عُسُولٌ** (S, TA) ve **عَسْلٌ**, (TA,) Şeye yapışıp kaldı yahut ona bağlı kaldı. (S, O, TA.)

**عسّل الطَّعَامَ**
2 **عسّل الطَّعَامَ** ذ, mastar **تَعْسِيلٌ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **عَسَّلْتُهُمْ**, (S, O, K,) mastar yukarıdaki gibi, (S, O,) Onlara yol azığı olarak **عَسَل** [yani bal] temin ettim; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **عَسَلْتُهُمْ** da. (K.) ― -b3- Ve **عسّل الرَّجُلَ**, mastar yukarıdaki gibi, Adamın katığını **عَسَل** [yahut bal] yaptı. (TA.) ― -b4- Ve Araplar derler ki: **عَسِّلُوا ضَيْفَكُمْ**, yani: **غَدَآء**’dan önce misafirinizi, [midesinin isteğini yatıştıracak] bir şeyle oyalayınız; **لَمِّجُوهُ** ve **لَهِّجُوهُ** vb. gibi. (El-Umawee, TA, **لهج** maddesinde.) ― -b5- Ve **عَسَّلَتِ النَّحْلُ** Arılar bal yaptı. (TA.) ― -b6- [Ve Freytag’a göre **عسّل** “bal topladı” demektir: fakat bunun için bir kaynak zikretmez.]

**استعسلوا**
10 **استعسلوا** ذ Hediye olarak **عَسَل** [yani bal] istediler yahut talep ettiler yahut sordular, (S, O, K,) (K.)

**عَسْلٌ**
**عَسْلٌ** ذ: aşağıda **عَنْسَلٌ**’e bak. -A2- **عَسْلًا لَهُ** demek **تَعْسًا لَهُ** demektir [yani: tökezleyip düşsün; vb.; (**تعس** maddesine bak); **عَسْلًا** görünüşe göre bir mastardır; bu anlamda fiili zikredilmemiştir]: (O, K:) [yahut: yerilsin; zira] **العَسْلُ**’ün, ayıplamada sövme/yergi anlamına geldiği söylenmiştir. (TA.)

**عِسْلُ مَالٍ**
**عِسْلُ مَالٍ** ذ (O, K) ve ↓ **عَسِيلُ** **مَالٍ** (O) **اـِزَاؤُهُ** ile aynı anlamdadır, (O, K, TA,) yani: sığırın yahut devenin vb. iyi idare edicisi ve güdücüsü: **عِسْلٌ**’ün çoğulu **أَعْسَالٌ**’dır. (TA.) ― -b2- Ve **هٰذَا عِسْلُ هٰذَا** demek: Bu, bunun benzeridir: ve aynı şekilde **عِسْنُهُ**. (O.)

**عَسَلٌ**
**عَسَلٌ** ذ [Bal;] arıların ağızlarından çıkan sıvı; (K, TA,) çiçeklerden ve yapraklardan karınlarını dolduran şeyi yedikleri zaman; sonra bu maddeler Allah tarafından karınlarının içinde **عَسَل**’e çevrilir ve onu ağızlarından çıkarırlar: (TA: [orada ve K’de, dikkate değmeyecek kadar hayalî başka açıklamalar da eklenmiştir:]) kelime müzekker ve müennestir; (S, O, Msb, K;) çoğu yerde müennestir: (S, O, Msb:) **عَسَلَةٌ** ondan bir parça yahut bir miktar demektir; (S, Mgh, O, TA;) tekil isimdir: (TA:) küçültmesi ↓ **عُسَيْلَةٌ**’dir, ة ile; çünkü **عَسَلٌ** çoğunlukla müennestir, yahut **عَسَلَةٌ** manasında olduğundan; (S, O, Msb;) yahut o, **عَسَلَةٌ**’nin küçültmesidir: (Mgh:) **عَسَلٌ**’ün çoğulu **أَعْسَالٌ** [kıllat çoğulu] ve **عُسُلٌ** ve **عُسْلٌ** ve **عُسُولٌ** ve **عُسْلَانٌ**’dır; (AHn, K;) ve bu çoğullar, **عَسَل** çeşitleri kastedildiğinde kullanılır. (AHn, TA.) ― -b2- [Ayrıca mecazen **نَوْرٌ** için de kullanılır; yani (farazî mecaz:) çiçekler yahut tomurcuklar; çünkü bal ondan yapılır. (**جَرَسَ**’e bak.) ― -b3- Ve ayrıca (farazî mecaz:) meyvenin tatlı, koyu, yoğunlaştırılmış yahut balımsı suyu için de kullanılır:] ve [özellikle] (farazî mecaz:) taze olgun hurmadan akan su anlamına gelir; (O, K, * TA;) tatlılığından dolayı. (O.) [**دِبْسٌ**’e de bak.] ― -b4- Yine (farazî mecaz:) [**عُرْفُط** denilen] türün zamkı; (O, K;) tatlılığından dolayı. (O.) Ve **عَسَلُ اللُّبْنَى** (farazî mecaz:) **اللُّبْنَى** denilen ağaç türünden akan, tatlılığı olmayan zamktır; (O;) bir şey [yahut madde], (M, TA,) yahut belirli bir hoş kokulu madde, (K,) yukarıda zikredilen ağaç türünden sızan, (M, K, * TA,) yani **المَيْعَةُ** [genellikle storaks/styrax için kullanılır], (**لبن** maddesinde TA,) tütsüleme için kullanılır ve avam tarafından **حَصَى لُبَانٍ** diye adlandırılır. (K. [**حصو** ve **حصى** maddelerine bak.]) Ve **عَسَلُ الرِّمْثِ** [**رِمْث** denilen] çalıdan çıkan, **جُمَان**’a [yani incilere yahut inci gibi gümüş boncuklara] benzeyen beyaz bir şey [yahut madde, bir tür kudret helvası]dır. (K, * TA.) ― -b5- Yine (farazî mecaz:) övgüsü tatlı sayılan iyi yahut salih bir amel. (AZ, O.) **عَاسِلٌ**’e bak.

-A2- Ve Akan suyun **حَبَاب**’ı [görünüşe göre dalgacıklar], (IAar, O, K,) rüzgârın esmesinden [meydana gelen]. (IAar, O.) ― -b2- [CK’de bir yerde **العَسَلُ**, yanlışlıkla **العَسْلُ** yerine konmuştur: aşağıda **عَنْسَلٌ**’e bak.]

**عَسِلٌ**
**عَسِلٌ** ذ, (S, O, TA,) K’de yanlışlıkla **أَمِيرٌ** gibi olduğu, yani ↓ **عَسِيلٌ** olduğu söylenmiştir, (TA,) bir adama nispetle, (K,) Vurmada şiddetli, (S, O, K,) elin yahut kolun, vuruşla birlikte, kaldırışında (سَرِيعُ رَفْعِ, O, ve S nüshalarında böyle) yahut inişinde (وَقْعِ, S’nin bir nüshasında böyle) yahut dönüşünde (رَجْعِ, K’de böyle) hızlı. (TA.)

**أَبُو عِسْلَةَ**
**أَبُو عِسْلَةَ** ذ: **عَاسِلٌ**’e bak.

**عَسَلَةٌ**
**عَسَلَةٌ** ذ **عَسَلٌ**’ün tekil ismidir [bkz.]. ― -b2- [**مَضْرِبُ عَسَلَةٍ**, (farazî mecaz:) meninin enjekte edildiği yer için bir kinayedir: buradan (farazî mecaz:) kişinin çıktığı kaynak; asıl; soy yahut nesep; vb. anlamına gelir.] Şöyle denir: **مَا لِفُلَانٍ مَضْرِبُ عَسَلَةٍ** yani (farazî mecaz:) [falancanın] akrabalık (نَسَب) kaynağı yoktur, (S, O,) ne de hayvan yahut mal (مَال) [kaynağı]. (S, **ضرب** maddesinde.) Ve **مَا أَعْرِفُ لَهُ مَضْرِبَ عَسَلَةٍ** demek **أَعْرَاقَهُ** demektir [yani (farazî mecaz:) onun çıktığı kaynakları (yahut kaynağı); yahut soyunu yahut nesebini bilmem]: (S, O, * K:) yahut (mecazen:) onun aslını ve kendisinden çıktığı herhangi bir eşi. (A, TA.) Ve **مَا تَرَكَ لَهُ مَضْرِبَ عَسَلَةٍ** (mecazen:) Ona öyle sövdü ki nesebini yıktı ve aslını yahut mertebesini yahut niteliğini inkâr etti. (Z, TA.) Ve **كُلُّ ضَرْبَةٍ لَهَا مِنْ عَسَلَةٍ**, bir bedevînin onun annesi hakkında söylediği olarak, (mecazen:) Onun doğurduğu her çocuk erkekçe bir babadandır, demektir. (A, TA.) Ve **عَلِمَ فُلَانٌ عَسَلَةَ بَنِى فُلَانٍ** (farazî mecaz:) Falanca, falancanın oğullarının bütün topluluğunu ve hâlini yahut durumunu [yahut aslını] bildi. (O.)

**عَسَلِىٌّ**
**عَسَلِىٌّ** ذ **عَسَل** [yani bal] renginde olan bir şey. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **عَسَلِىُّ اليَهُودِ** Yahudilerin ayırt edici işareti yahut alameti, [bazen bal renginde bir sarık, başka zaman bir kuşak yahut aynı renkte başka bir giyim eşyası]. (S, Mgh, O, K.)

**عَسُولٌ**
**عَسُولٌ** ذ: **عَاسِلٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **عَسَّالٌ**’a da bak.

**عَسِيلٌ**
**عَسِيلٌ** ذ Güzel koku satıcısının süpürgesi yahut süpürme aleti, (S, O, K, * TA, K’deki كَمِكْنَسَةِ ifadesi **مِكْنَسَةُ** yerine bir hatadır, TA,) onunla kokuyu bir araya toplar; (S, O, TA;) taş döşeli zemininden kokuyu süpürüp topladığı kıl süpürgedir: (TA:) yahut [**غَالِيَة** denilen] koku karışımının ayrıldığı yahut yerinden oynatıldığı bir tüy: (Fr, IAar, O, K:) çoğulu **عُسُلٌ**. (TA.) Bir şair der ki,
فَرِشْنِى بِخَيْرٍ لَا أَكُونَنْ وَمِدْحَتِى
كَنَاحِتِ يَوْمًا صَخْرَةٍ بِعَسِيلِ
[O hâlde beni mal ile iyileştir: ben, övme tarzımla, bir gün bir kayayı, bir güzel koku satıcısının kıl süpürgesi yahut tüyü ile yontan kimse gibi olmayacağım]: demek ister ki **كَنَاحِتِ صَخْرَةٍ يَوْمًا**; bu son kelime, başa getirilen isim ile onun tamlayanı arasına girmiştir; çünkü zaman ismini, onlar, fazla gibi olan şeye benzetirler. (S, O, TA. [S’nin nüshalarımın birinde **أَكُونًا** vardır; O’da **اَكُونَا**: ve S’nin nüshalarımın her birinde **صَخْرَةً** vardır; ve onlardan birinde **يَوْمٍ**.]) ― -b2- Ve filin, (S, O, K,) ve devenin penisi: çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b3- **عِسْلُ مَالٍ**’a da bak. ― -b4- Ve **عَسِلٌ**’e de bak.

**عُسَيْلَةٌ**
**عُسَيْلَةٌ** ذ **عَسَلٌ**’ün küçültmesidir, bkz.: yahut onun tekil isminin. ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecazen:) **نُطْفَةٌ** ile aynı anlamdadır [yani erkeğin ve kadının menisi]: yahut erkeğin **مَآء**’ı [meni anlamında]. (K, TA.) ― -b3- Ve (mecazen:) **جِمَاع**’ın lezzetliliği, (S, Mgh, O, Msb, TA,) yahut tatlılığı, (Mgh, K, TA,) **عَسَل**’e [yani bala] benzetilmesi sebebiyle. (S, O, Msb, K, TA.) Böylece, (Mgh, O, Msb, TA,) yahut bir önceki cümlede açıklandığı üzere, (TA,) Peygamber’in, önceki kocasına dönmek için bir kocadan boşanmak isteyen bir kadına sözünde: **لَا حَتَّى تَذُوقِى عُسَيْلَتَهُ وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ**. (Mgh, O, Msb, TA. [**ذوقَ** maddesinde 1’e bak.]) ― -b4- Ve **العُسَيْلَتَانِ** **العُضْوَانِ** demektir [yani erkek ve kadın cinsel organları]; çünkü haz tatmanın vasıtalarıdır. (Z, TA.)

**عَسَّالٌ**
**عَسَّالٌ** ذ: **عَاسِلٌ**’e bak. -A2- Ayrıca, (S, O, Msb, K,) ve ↓ **عَاسِلٌ**, (Msb, K,) ve ↓ **عَسُولٌ**, (K,) Esnekliğinden dolayı titreyen bir mızrak: (Msb:) yahut [ikincisi böyle; fakat birincisi ve sonuncusu,] çok titreyen bir mızrak. (K.) Ve **رِمَاحٌ عَسَّالَةٌ** [çok titreyen mızraklar]. (A, **زعب** maddesinde.) ― -b2- Yine **عَاسِلٌ**’e bak.

**عَسَّالَةٌ**
**عَسَّالَةٌ** ذ [isim olarak] Arılar. (S, O, K.) ― -b2- Ve arıların **شُورَة**’si; (K, TA;) yani arıların bal yaptığı, **رَاقُود** [bkz.] vb. gibi şey. (TA.) [**مَعْسَلَةٌ**’ye de bak.]

**عَاسِلٌ**
**عَاسِلٌ** ذ Kovandan (S, O, K) yahut onun yerinden (S, O) bal toplayan; bunun gibi ↓ **عَسَّالٌ** da. (K.) [Ve **نَحْلٌ عَوَاسِلُ** bal toplamaya meşgul arılar: **خلف**, 3. bâbda zikredilen Aboo-Dhu-eyb beytine bak.] ― -b2- Ayrıca, izafet sıfatı olarak, İçinde bal bulunan bir yer. (TA.) Şöyle denir: **خَلِيَّةٌ عَاسِلَةٌ** (S, O, TA) Bal içeren bir kovan. (TA.) ― -b3- Ayrıca bir adama sıfat olarak, (O, K,) Az’ın, sanki ↓ **ذُو عَسَلٍ** yerineymiş gibi söylediği, (O,) (farazî mecaz:) kendisine nispet edilen, övgüsü tatlı sayılan iyi yahut salih bir ameli olan: (Az, O, K:) ve (O, K) IAar’a göre, (O,) iyi yahut salih bir adam; bunun gibi ↓ **عَسُولٌ** da; (O, K;) birincisini, onun, **مَفْعُولٌ بِهِ** manasında **فَاعِلٌ** vezninden bir örnek saydığı (farazî mecaz:) övgü konusu yapılmış [1’in ikinci cümlesine bak]: (O:) ikisinin de çoğulu, ona göre, **عُسُلٌ**’dür. (O.)

-A2- **عَسَّالٌ**’a da bak. ― -b2- **العَاسِلُ** ayrıca kurt demektir; [koşma tarzından dolayı; (1’in ikinci yarısına bak;)] (S, O, K;) ve aynı şekilde ↓ **العَسَّالُ**; (TA;) ve ↓ **أَبُو عِسْلَةَ** (O, K) ve **ابو غِسْلَةَ**, ع ve غ ile: (O:) birincinin çoğulu **عُسَّلٌ** ve **عَوَاسِلُ**’dir (S, O, K) [ve Freytag, Hudhaleelilerin Dîvânı’ndan, kurtlar anlamında **عَاسِلَاتٌ**’ı zikreder].

**عَنْسَلٌ**
**عَنْسَلٌ** ذ Hızlı bir dişi deve; (S, K;) bunun gibi ↓ **عَسْلٌ** de: (K, TA: [CK’de **العَسَلُ**, **العَنْسَلُ** ile eş anlamlı olarak, bir yanlış yazımdır:]) birincideki ن ziyadedir; (IJ, S, TA;) zira Sb’nin dediği gibi kelime, [mastar] **العَسَلَانُ**’dan **فَنْعَلٌ** veznindedir; Mohammad Ibn-Habeeb’in iddia ettiği gibi **عَنْسٌ** ile eş anlamlı ve ل ziyadeli olarak **فَعْلَلٌ** vezninde değildir. (IJ, TA.)

**أَعْسَال**
**أَعْسَال** ذ [**آسَال** ve] **آسَان** ile aynı anlamdadır: **هُوَ عَلَى أَعْسَالٍ مِنْ أَبِيهِ** sözünde olduğu gibi [O, babasının benzerliği ve özellikleri ve tabii huyları üzeredir]. O, K.)

**تَعْسِيلَةٌ**
**تَعْسِيلَةٌ** ذ Hafif bir uyku: fakat bu, avamî [klasik sonrası] bir kelimedir. (TA.)

**مَعْسَلَةٌ**
**مَعْسَلَةٌ** ذ **خَلِيَّةٌ** ile aynı anlamdadır [bkz., yani arıların barınağı; ister yapılmış bir kovan olsun ister bir ağacın gövdesindeki yahut bir kayadaki oyuk olsun; balı oraya koyarlar]. (K.) [**عَسَّالَةٌ**’ye de bak.]

**مُعَسَّلٌ**
**مُعَسَّلٌ** ذ **عَسَل** [yani bal] ile yapılmış [yahut saklanmış]: bu anlamda **رَنْجَبِيل** [yahut zencefil] için sıfat olarak kullanılır. (S, TA.)

**حَدِيثٌ مَعْسُولٌ**
**حَدِيثٌ مَعْسُولٌ** ذ (farazî mecaz:) Tatlı [yahut (bizim dediğimiz gibi) ballı] konuşma yahut söz. (TA.) Ve **جَارِيَةٌ مَعْسُولَةُ الكَلَامِ** (farazî mecaz:) Sözü tatlı, ifadesi güzel, sesin nağmesinde hoş bir kız yahut genç kadın. (TA.) Ve **مَعْسُولُ المَوَاعِيدِ** (farazî mecaz:) Vaatlerde doğru yahut vefalı. (TA.)
