# عسم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عسم

العَسَمُ: يُبْسٌ في المِرْفق والرُّسغ تَعوَجُّ منه اليدُ والقدَمُ. وفي الحديث: في العبد الأَعْسَمِ إذا أُعتِقَ؛ قال امرؤ القيس:به عَسَمٌ يَبْتغِي أَرْنَبا
(* صدر البيت:
مُرسَّعةٌ بين أرساغِه).
عَسِمَ عَسَماً وهو أَعسمُ، والأُنثى عَسماء، والعسَم: انتشار رُسغ اليد من الإنسان، وقيل: العَسَمُ يُبسُ الرُّسغِ. والعَسْمُ: الخُبز اليابسُ، والجمع عُسُومٌ؛ قال أُميّة بن أبي الصلت في صفة أهل الجنة: ولا يَتنازَعُونَ عِنانَ شِرْكٍ،
ولا أَقواتُ أهلِهِمُ العُسُومُ
وقيل: العُسومُ كِسَر الخُبز اليابس القاحِل، وقيل: العُسومُ القِلَّة. وما ذاقَ من الطعام إلا عَسْمةً أي أَكلةً. وعَسَمَ يَعْسِمُ عَسْماً وعُسوماً: كَسَب. والعَسْمُ: الاكتِساب. والاعتِسام: الاكتِساب. والعَسْمِيُّ: الكَسوبُ على عياله. والعَسَمِيُّ: المُصِلح (* قوله«والعسمي المصلح
إلخ» ضبط في الأصل بفتح السين، لكن ضبط في التكملة باسكانها وهي أوثق، ومثل ما فيها في التهذيب. وقوله «وهو المعوج أيضاً» بفتح الواو ومخففة في الأصل والتكملة. وفي القاموس: وهو المعوج ضد بكسر الواو مشددة) لأُموره، وهو المُعوَجُّ أَيضاً. والعَسْمِيُّ: المُخاتِل. وأَعسَم غيره: أعطاه. والعَسْمُ: الطمَع. وعَسَمَ يَعْسِمُ عَسْماً: طَمِعَ. ويقال: هذا الأمر لا يُعْسَمُ فيه؛ قال العجاج:
استَسْلَموا كَرْهاً ولم يُسالِموا،
وهالَهُمْ مِنكَ إيادٌ داهِمُ،
كالبَحْرِ لا يَعسِمُ فيه عاسِمُ
أي لا يَطمع فيه طامِع أن يُغالِبه ويَقْهَره؛ وقال شمر في قول الراجز: بئرٌ عَضُوضٌ ليس فيها مَعْسَمُ
أي ليس فيها مَطمعٌ. وما لك في فلان مَعْسَمٌ أي مَطمعٌ؛ وقال ابن بري في قول ساعدة الهذلي:
أَمْ في الخُلودِ ولا باللهِ مِن عَسَمِ
أي من مَطمع، ويروي: عَشَمِ، بالشين المعجمة، وقيل: العَسْمُ المصدر، والعِسْم الاسم. وما في قِدْحِكَ مَعسَمٌ أي مَغْمَزٌ. ويقال: ما عَسَمْتُ بمثله أي ما بَلِلْتُ بمثله. وعسَمَ الرجل يَعسِمُ عَسْماً: رَكِبَ رَأْسَه في الحرْب واقتحم ورَمى نفسه وَسْطها غير مُكترثٍ، زاد الجوهري: رمى نفسه وسْط القوم، في حرب كان أو غير حرب.
والعُسُم: الكادُّون على العِيال، واحدهم عَسُوم وعاسِم.
وعسَمتْ عينه تَعسِمُ: ذرَفَتْ، وقيل: انطبقت أجفانُها بعضُها على بعض؛ قال ذو الرمة:
ونِقْضٍ كرِئْمِ الرَّمْلِ ناجٍ زَجَرْتُه،
إذا العَينُ كادَتْ من كَرى الليلِ تَعسِمُ
أي تُغَمِّضُ، وقيل: تَذْرِفُ؛ وقال الآخر:
كِلْنا عليها بالقَفِيزِ الأَعْظَمِ
تِسعينَ كُرّاً، كلُّه لم يُعْسَمِ
أي لم يُطفَّفْ ولم يُنْقَص. قال المُفضَّل: ويقال للإبل والغنم والناس إذا جُهِدوا عَسَمتْهُم شدَّة الزمان، قال: والعَسْمُ الانتِقاصُ. وحمارٌ أَعسَمُ: دقيقُ القوائم. وفلانٌ يَعْسِمُ أي يَجتهد في الأمر ويُعْمِلُ نفسَه فيه. ويقال: ما عَسَمْتُ هذا الثوبَ أي لم أجهَدْه ولم أَنهَكْه. واعتَسَمْتُه إذا أَعْطيتَه ما يَطمع منك. والاعتِسامُ: أن تَضَعَ الشاءُ ويأْتي الراعي فيُلقي إلى كُلِّ واحدةٍ ولدَها.
والعَسُومُ: الناقة الكثيرة الأولاد.
وبنو عَسامة
(* قوله «وبنو عسامة» ضبط بفتح العين في الأصل والمحكم،
وبضمها في القاموس): قبيلةٌ. وعاسمٌ: موضع. وعُسامة: اسم.

### Türkçe

**العَسَمُ**: dirsek ve bilekte bir kuruluk; ondan dolayı el ve ayak eğrilir. Ve hadiste: azat edildiği zaman **الأَعْسَمِ** köle hakkında; İmru’ul-Kays dedi:
onda **عَسَمٌ** vardır, bir tavşan arar
(* beytin صدر’ı:
arasında süslenmiş, onun bilekleri arasında).

**عَسِمَ** **عَسَماً** ve o **أَعسمُ**’dur; dişisi **عَسماء**’dır. Ve **العسَم**: insandan el bileğinin yayılmasıdır; ve denildi: **العَسَمُ** bileğin kuruluğudur. Ve **العَسْمُ**: kuru ekmektir; çoğulu **عُسُومٌ**’dur; Ümeyye b. Ebî’s-Salt cennet ehlinin sıfatında dedi:
ve bir ortaklığın dizginini çekişmezler,
ve onların ehlinin azıkları **العُسُومُ** değildir.
Ve denildi: **العُسومُ** kupkuru, çorak kuru ekmek kırıntılarıdır; ve denildi: **العُسومُ** azlıktır. Ve yemekten ancak bir **عَسْمةً** tattı; yani bir lokma. Ve **عَسَمَ** **يَعْسِمُ** **عَسْماً** ve **عُسوماً**: kazandı. Ve **العَسْمُ**: kazanmadır. Ve **الاعتِسام**: kazanmadır. Ve **العَسْمِيُّ**: ailesi üzerine kazanç sağlayan kimsedir. Ve **العَسَمِيُّ**: işlerini ıslah eden kimsedir
(* “**والعسمي المصلح** …” sözü: aslında **السين**’in fethasıyla ضبط edildi; fakat tekmilede onun sükûnuyla ضبط edildi ve o daha sağlamdır; ve onda olanın benzeri تهذيب’dedir. Ve “**وهو المعوج أيضاً**” sözü: aslında ve tekmilede **الواو**’nun fethasıyla ve hafif olarak. Ve قاموس’ta: o, eğri olan, zıddı; **الواو**’nun kesriyle, şeddeli) işlerine; ve o, eğri olan da. Ve **العَسْمِيُّ**: aldatıcıdır. Ve **أَعسَم** başkasını: ona verdi. Ve **العَسْمُ**: tamah. Ve **عَسَمَ** **يَعْسِمُ** **عَسْماً**: tamah etti. Ve denilir: bu işte **يُعْسَمُ** olunmaz; el-‘Accâc dedi:
kerhen teslim oldular ve barışmadılar,
ve senden onları, karanlık bir İyâd dehşete düşürdü,
deniz gibi; onda bir **عاسِمُ** tamah etmez
yani onu yenip kahretmeye bir tamahkâr tamah etmez. Ve Şemmer, râcizin sözünde dedi:
bir kuyu, ısırıcı; onda **مَعْسَمُ** yoktur
yani onda bir tamah yoktur. Ve senin falanda **مَعْسَمٌ**’in yoktur; yani bir tamahın yoktur. Ve İbn Berrî, Sâ‘ide el-Huzelî’nin sözünde dedi:
**أَمْ في الخُلودِ ولا باللهِ مِن عَسَمِ**
yani bir tamahtan; ve **عَشَمِ** diye rivayet edilir; **الشين** mu‘ceme ile. Ve denildi: **العَسْمُ** mastardır, **العِسْم** isimdir. Ve senin okunda **مَعسَمٌ** yoktur; yani bir ayıplama/yarma yeri yoktur. Ve denilir: onun gibisiyle **عَسَمْتُ** değilim; yani onun gibisiyle ıslanmadım. Ve **عسَمَ** adam **يَعسِمُ** **عَسْماً**: savaşta başını sürdü, daldı ve kendisini ortasına attı, aldırmaksızın; Cevherî artırdı: savaşta olsun olmasın, kendisini kavmin ortasına attı.

Ve **العُسُم**: aile üzerine çalışanlardır; onların bir teki **عَسُوم** ve **عاسِم**’dir.

Ve **عسَمتْ** gözü **تَعسِمُ**: yaşardı; ve denildi: kapakları birbirinin üzerine kapandı; Zû’r-Rumme dedi:
ve kumun yığını gibi bir gevşeklik; onu sürdüm,
gecenin uykusundan göz neredeyse **تَعسِمُ** olduğu zaman
yani gözünü yumar; ve denildi: yaşarır. Ve başkası dedi:
ikimiz de onun üzerine en büyük kafîz ile ölçtük,
doksan kür; hepsi **لم يُعْسَمِ** olmadı
yani eksik ölçülmedi ve azaltılmadı. el-Mufaddal dedi: develere, koyunlara ve insanlara, zorlandıkları zaman, zamanın şiddeti onları **عَسَمتْهُم** denilir. Dedi: ve **العَسْمُ** eksiltmedir. Ve **حمارٌ أَعسَمُ**: ince bacaklıdır. Ve falan **يَعْسِمُ**; yani işte çabalar ve onda nefsini işletir. Ve denilir: bu elbiseyi **عَسَمْتُ** değilim; yani onu yormadım ve onu hırpalamadım. Ve **اعتَسَمْتُه**: senden tamah ettiği şeyi ona verdiğin zaman. Ve **الاعتِسامُ**: koyunların doğurması ve çobanın gelip her birine yavrusunu atmasıdır.

Ve **العَسُومُ**: çok yavrulu dişi devedir.

Ve **بنو عَسامة**
(* “**وبنو عسامة**” sözü: aslında ve المحكم’de **العين**’in fethasıyla ضبط edildi; ve قاموس’ta onun dammesiyle): bir kabiledir. Ve **عاسمٌ**: bir yerdir. Ve **عُسامة**: bir isimdir.
