# عسن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عسن

باب العين و السين والنون معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع
عسن:
العَسَنُ: نُجُوعُ العلف والرِّعْيِ في الدّوابِّ.
عَسِنَتِ الإبل عَسَناً إذا نجع فيها الكلأ وسمنت.
ودابّة عَسِنٌ، أي: شكور.
وعَسْنٌ: موضع. قال:
كأنّ عليهم بِجَنوبِ عَسْنٍ		غماماً يستهلّ ويستطير
عنس:
العَنْسُ من أسماء الناقة سمّيت به لتمام سِنِّها وشدّة قُوَّتِها. ووُفور عظامها وأعضائها واعنيناسِ ذَنَبِها، أي: وُفُورُ هُلْبِه وطوله. قال:
وكم قَطَعْنا من عَلاةٍ عنسِ
وقال الطرماح:
يَمْسَحُ الأرض بمُعْنَوْنِسٍ		مثل مِئْلاةِ النّياحِ الفِئامْ
وعَنَسَتِ المرأةُ تَعْنُس عُنُوسا، إذا صارت نَصَفاً وهي بعدُ بِكْرٌ لم تَزَوَّجْ. وعنّسها أهلُها تعنيساً إذا حبسوها عن الإزواج حتى تجاوزت فَتاء السّنّ، ولمّا تَعْجُز بعدُ فهي مُعَنَّسة، ويجمع على مَعانِس ومُعَنَّسات، ويجمع العانس بالعوانس. قال:
وعيط كأسرابِ القَطا قد تشوّفت		معاصيرُها والعاتِقاتُ العوانس
قال عرّام: والقاعدات. وقال ابو ليلى: جماعة العانس: عُنَّس، وأنشد:
تجمّع العون على العنَّـس
من كلّ فخجاء لبود البرنس
وعنس: قبيلة من مذحج.
سعن:
السَّعْنُ يتّخذ من الأدم شبه الدلو إلا أنه مستطيل مستدير، ربما جعلت له قوائم ويُنْتَبَذُ فيه. وقد يكون على تلك الخلقة من الدلاء صغيراً فتسميه العرب السَّعنَ، وجمعه: سِعَنَةٌ وأسعان. قال: سَعْنٌ وسُعْنٌ كلاهما. وقال عرّام: السَّعْنُ عندنا قِرْبَة باليةٌ قد تَخَرَّق عُنُقُها يُبّرد فيها الماء، ولا يسمى الدلو سعنا، وأنشد لعنترة:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ سُعْن بارد		إن كنتِ سائلةً غَبُوقاً فاذهبي
ويروي: وماء شن.
والمُسَعَّنُ من الغُروب يتخذ كل واحد من أديمين يقابل بينهما فيُغْرقان عِراقَيْنِ، وله خُصْمان من جانبين لو وضع لقام قائما من استواء أعلاه وأسفله.
والسُّعْنُ: ظُلّة يتخذها أهل عُمان فوق سطوحهم من أجل ندى الوَمَدَةِ والجميع: السُّعُون.
نَعَسَ:
نَعَسَ يَنْعَسُ نُعاسا ونَعْسَة شديدة فهو ناعس.
وقد سمعناهم يقولون: نَعْسان ونَعْسَى، حملوه على وَسْنان ووسْنَى، وربما حملوا الشيء على نظائره، وأحسن ما يكون ذلك في الشعر.
سنع:
امرأة سَنيعة قد سَنُعَتْ سَناعة، وهي الجميلة اللينة المفاصل اللطيفة العظام في كمال. والسّنيع: التّام الضليع من كل شيء.
والسِّنْعُ: السُّلامَى التي تصل ما بين الأصابع والرُّسغ في جوف الكفّ. الواحدة: سِنْعَة ويجمع على أسناع.
نسع:
النِّسْعُ: سَيْرٌ يُضْفَرُ كهيئة أعنّة البغال يشد به الرحال. والقطعة منها: نِسْعَة تشد على طرفي البطان، ويجمع على نسوع وأنساع.
والمرأة الناسعة هي الطويلة المتك. ونُسُوعه: طوله.

### Türkçe

باب **العين** ve **السين** ve **النون**’un onlarla birlikte olanı
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع

عسن:
**العَسَنُ**: binek hayvanlarında yem ve otlamanın fayda vermesi.
**عَسِنَتِ الإبل** **عَسَناً**: onda ot fayda verip semirdiği zaman.
Ve **دابّة عَسِنٌ**: yani şükredici.
Ve **عَسْنٌ**: bir yer. Dedi ki:
Sanki onların üzerinde, **عَسْنٍ**’in güneyinde,
yağmur boşaltan ve dağılıp yayılan bir bulut var.

عنس:
**العَنْسُ**: devenin adlarındandır; yaşı tamam olduğu ve kuvvetinin şiddeti için onunla adlandırılmıştır. Ve kemiklerinin ve uzuvlarının bolluğu ve kuyruğunun **اعنيناسِ**’ı; yani: onun kıllarının bolluğu ve uzunluğu. Dedi ki:
Ve nice kestik bir yüksekliği, **عنسِ**
Ve الطرماح dedi ki:
Yeri, **مُعْنَوْنِسٍ** ile siler,
ağıtçıların **مِئْلاةِ**’ı gibi, kalabalıklar.

Ve **عَنَسَتِ المرأةُ** **تَعْنُس** **عُنُوسا**: henüz bakire iken evlenmemiş olarak orta yaşa geldiği zaman. Ve ailesi onu **تعنيساً** ile **عنّسها**: onu evlendirmeden alıkoyup yaşın gençliğini aşıncaya kadar hapsettikleri zaman; hâlâ acze düşmemişken o **مُعَنَّسة**’dir. Ve **مَعانِس** ve **مُعَنَّسات** üzerine cem‘ olunur; ve **العانس** **بالعوانس** ile cem‘ olunur. Dedi ki:
Ve bağırdı; sanki **القَطا** sürüleri gibi, gerçekten özlem duymuş,
**معاصيرُها** ve **العاتِقاتُ العوانس**.
عرّام dedi ki: ve oturanlar. Ve ابو ليلى dedi ki: **العانس**’ın topluluğu: **عُنَّس**. Ve inşad etti:
**العون** **العنَّـس** üzerine toplandı
Her **فخجاء**’dan, **لبود البرنس**.

Ve **عنس**: مذحج’den bir kabile.

سعن:
**السَّعْنُ**: deriden yapılır; kova benzeri, ancak uzunlamasına yuvarlaktır; bazen ona ayaklar yapılır ve içinde nebîz yapılır. Ve o şekil üzere kovaların küçüğü olabilir; Araplar ona **السَّعنَ** der; cem‘i: **سِعَنَةٌ** ve **أسعان**. Dedi ki: **سَعْنٌ** ve **سُعْنٌ** ikisi de. Ve عرّام dedi ki: **السَّعْنُ** bizde, boynu delinmiş eski bir kırbadır; onda su soğutulur; kovaya **سعنا** denmez. Ve عنترة’den inşad etti:
Eski yalan söyledi; ve **سُعْن** suyu soğuktur,
eğer sen bir akşam içkisi soruyorsan, git.
Ve rivayet olunur: ve **شن** suyu.

Ve **المُسَعَّنُ**: **الغُروب**’dan; her biri iki deriden yapılır; ikisi karşı karşıya getirilir de iki **عِراقَيْنِ** ile daldırılır; ve onun iki yandan iki **خُصْمان**’ı vardır; eğer konulsa, üstü ve altının düzlüğünden dolayı dimdik ayakta dururdu.

Ve **السُّعْنُ**: عُمان ehlinin, **الوَمَدَةِ**’nin çiği sebebiyle damlarının üstünde yaptıkları bir gölgelik; hepsi: **السُّعُون**.

نَعَسَ:
**نَعَسَ** **يَنْعَسُ** **نُعاسا** ve şiddetli **نَعْسَة**; o hâlde o **ناعس**’tır.
Ve onları işittik ki derler: **نَعْسان** ve **نَعْسَى**; onu **وَسْنان** ve **وسْنَى** üzerine حمل ettiler; bazen şeyi benzerleri üzerine حمل ederler; bunun en güzeli şiirde olur.

سنع:
**امرأة سَنيعة**: gerçekten **سَنُعَتْ** **سَناعة**; o, güzel, eklemleri yumuşak, kemikleri zarif, tamlık içinde olandır. Ve **السّنيع**: her şeyden tam, güçlü olan.
Ve **السِّنْعُ**: avuç içinin içinde parmaklar ile bilek arasını birleştiren **السُّلامَى**. Tekili: **سِنْعَة**; ve **أسناع** üzerine cem‘ olunur.

نسع:
**النِّسْعُ**: katırların dizginleri gibi örülen bir kayıştır; onunla semerler bağlanır. Ve ondan parça: **نِسْعَة**; **البطان**’ın iki ucuna bağlanır; ve **نسوع** ve **أنساع** üzerine cem‘ olunur.
Ve **المرأة الناسعة**: uzun, kalçalı olandır. Ve onun **نُسُوعه**: onun uzunluğudur.
