# عسن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B3%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عسن

: ( العَسْنُ : الطُّولُ مع حُسْنِ الشَّعَرِ والبياضِ ) ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
( و ) عَسْنٌ ؛ ( ع ) ؛ قالَ :
كأنَّ عليهمُ بجَنُوبِ عَسْنٍ غَماماً يَسْتَهِلُّ ويَسْتَطِيرُ ( و ) العِسْنُ ، ( بالكسْرِ : المِثْلُ والنَّظيرُ .
( و ) أَيْضاً : ( الشَّحْمُ ) القَديمُ ؛ ( ويُثَلَّثُ ) . يقالُ : سَمِنَتِ النَّاقَةُ على عُسْنٍ ، الفتْح عن يَعْقوب حَكَاها في البَدَلِ ، والضمّ ذَكَرَه ابنُ سِيْدَه ، وكذلك بضمَّتَيْن ، وأَمَّا الكَسْر فلم أَجِدْ مَنْ حَكَاه ؛ قالَ القُلاخُ :
عُراهِماً خاظي البَضِيع ذا عُسُن وقالَ قَعْنبُ بنُ أُمِّ صاحِبٍ :
عليه مُزْنِيُّ عامٍ قد مَضَى عُسُنُ ( وبالضَّمِّ : السِّمَنُ .
( و ) العُسُنُ ، ( بضمتينِ وبالتَّحريكِ : نُجُوعُ العَلَفِ ) والرِّعْي ( في الَّدابَّةِ ؛ وقد ) عَسِنتِ الدابَّةُ عَسَناً .
و ( عَسِنَ فيها الكَلَأُ ، كفَرِحَ ) : إذا نَجَعَ وسَمِنَتْ .
( و ) العَسِنُ ، ( ككَتِفٍ : الَّدابَّةُ الشَّكورُ ) ، وهي التي يَظْهَرُ فيها أَثَرُ الرّعْي .
( والأَعْسانُ : الآثارُ ) يقالُ : هو في أَعْسانِه ، أَي آثارِه ومَكانِه ، واحِدُها عِسْنٌ .
( و ) الأَعْسانُ ( من الإِبِلِ : أَلْواحُها .

( و ) الأَعْسانُ ( من الأَرضِ : بَقِيَّةُ الحَطَبِ وجُذُولُه .
( وتَعَسَّنَ أَباهُ : أَشْبَهَه ) ، أَي نَزَعَ إليه في الشَّبَه كتَأَسَّلَه وتأَسَّنَه .
( و ) تَعَسَّنَ ( الشَّيءَ : طَلَبَ أَثَرَه ) ومَكَانَه .
( و ) تَعَسَّنَتِ ( الأَرضُ : أَنْبَتَتْ شيئاً من النَّباتِ كأَعْسَنَتْ .
( وعَسَّنَ الجَدْبُ الإِبِلَ تَعْسِيناً : خَفَّفَ ) لَحْمَها وأَقَلّ ( شَحْمَها .
( والعَوْسَنُ ، كجَوْهَرِ : الطَّويلُ فيه جَنَأٌ ) ، أَي ميلٌ .
( و ) يقالُ : ( ما هو مِن عَيْسانِه ) : أَي ( من رِجالِهِ ) ، وهو بالغَيْنِ المعجمةِ أَصح كما سَيَأْتي .
( واسْتَعْسَنَ البعيرُ : أَكَلَ قَليلاً ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عسنَتِ الدابَّةُ : كَثُرَ شَعَرُها ؛ عن ابنِ القطَّاع .
وأَعْسَنَ البَعيرُ : سَمِنَ سِمَناً حَسَناً ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
قالَ : وناقَةٌ عاسِنَةٌ وعَسِنةٌ : شَكورٌ .
وقالَ ثَعْلَب : العُسُنُ ، بضمَّتَين : أَن يَبْقى الشَّحْمُ إلى قابل ويَعْتُقَ .
وبالضَّمِّ وبضمَّتَين : أَثَرٌ يَبْقى مِن شحْمِ النَّاقَةِ ولحمِها ؛ والجَمْعُ أَعسانٌ ؛ وكذلِكَ بَقِيَّةُ الثَّوْبِ ، قالَ العُجيرُ السَّلوليُّ :
يا أَخَوَيَّ من تميمٍ عَرِّجانَسْتَخْبِرِ الرَّبْعَ كأَعْسانِ الخَلَقْونوقٌ مُعْسِناتٌ : ذَواتُ عُسُنٍ ؛ قالَ الفَرَزْدقُ :
فحُضْتُ إلى الأَنْقاءِ منها وقد يَرى ذَواتُ النَّقايا المُعْسِناتِ مَكَانِياوالعُسُنُ ، بضمَّتَيْن : جَمْعُ أَعْسَنٌ

وعُسُونٌ ، وهو السَّمِينُ .
ويقالُ للشَّحمةِ العُسَنَةُ ، كهُمَزَةٍ وجَمْعُها عُسَنٌ .
والتَّعْسِينُ : قلَّةُ الشَّحْمِ في الشاةِ ؛ وأَيْضاً قلَّةُ المَطَرِ .
وكلأٌ مُعَسَّنٌ ، كمعظَّمٍ ومحدِّثٍ الأَخيرَةُ عن ثَعْلب ، لم يصبْهُ مَطَرٌ .
ومكانٌ عاسِنٌ : ضيِّقٌ قالَ :
فإنَّ لكم مآقِطَ عاسِناتٍ كيوْمِ أَضَرَّ بالرُّؤَساءِ إِيرُوهو على أَعْسانٍ من أَبيهِ : أَي طَرائِقَ ، واحِدُها عِسْنٌ .
والعَسْنُ ، بالفتح : العُرْجُونُ الرَّدِيءُ ؛ وهي لُغَةٌ رَدِيئةٌ وقد تقدَّمَ أَنَّه العسْقُ ، وهي رَدِيئةٌ أَيْضاً .
وقالَ أَبو تُرابٍ : سَمِعْتُ غَيْرَ واحِدٍ مِن الأعرابِ يقولُ : فلانٌ عِسْلُ مالٍ وعِسْنُ مالٍ ، إذا كانَ حَسَن القِيامِ عليه .

### Türkçe

: (**العَسْنُ**: saçın güzelliği ve beyazlık ile birlikte uzunluk)؛ Ebû Amr’dan ve .

( ve ) **عَسْنٌ**؛ ( ع )؛ dedi ki:
Sanki onların üzerinde, **عَسْنٍ**’in güneyinde, çiseleyen ve dağılıp yayılan bir bulut var.

( ve ) **العِسْنُ**، (kesre ile: benzer ve eş.

( ve ) ayrıca: (**الشَّحْمُ**) eski (yağ)؛ (üçlü okunur). Denir ki: dişi deve **عُسْنٍ** üzere semirdi; fetha, Ya‘kūb’dan, **البَدَلِ**’de onu nakletti; damme’yi İbn Sîde zikretti; yine iki damme ile de (böyledir). Amma kesre’yi, onu nakleden kimse bulmadım; **القُلاخُ** dedi ki:
**عُراهِماً** خاظي **البَضِيع** ذا **عُسُن**

Ve **قَعْنبُ بنُ أُمِّ صاحِبٍ** dedi ki:
Üzerinde, geçmiş bir yılın **عُسُنُ**’u olan bir bulut (vardır).

( ve damme ile: semizlik.

( ve ) **العُسُنُ**، (iki damme ile ve harekeli olarak: yemin fayda vermesi) ve otlamanın (binit hayvanında); ve (şöyle) olmuştur: binit hayvanı **عَسَناً** olarak **عَسِنتِ**.

Ve (onda ot) **عَسِنَ**، (فَرِحَ gibi): fayda verdiğinde ve (hayvan) semirdiğinde.

( ve ) **العَسِنُ**، (كَتِفٍ gibi: şükûr binit hayvanı), o, otlamanın eserinin kendisinde göründüğü (hayvandır).

( ve **الأَعْسانُ**: izler) denir ki: o, onun **أَعْسانِه**’indedir; yani izlerinde ve yerindedir; onun teki **عِسْنٌ**’dür.

( ve ) **الأَعْسانُ** (develerden: onların levhaları.

( ve ) **الأَعْسانُ** (yerden: odunun kalıntısı ve kökleri.

( ve ) **تَعَسَّنَ أَباهُ**: ona benzedi), yani benzerlikte ona yöneldi; **تَأَسَّلَه** ve **تأَسَّنَه** gibi.

( ve ) **تَعَسَّنَ** (şeyi: izini) ve yerini aradı.

( ve ) **تَعَسَّنَتِ** (yer: bitkiden bir şey bitirdi), **أَعْسَنَتْ** gibi.

( ve ) **عَسَّنَ الجَدْبُ الإِبِلَ تَعْسِيناً**: (hafifletti) etini ve azalttı (yağını).

( ve ) **العَوْسَنُ**، (جَوْهَرِ gibi: içinde eğrilik bulunan uzun), yani bir meyil.

( ve ) denir ki: (**ما هو مِن عَيْسانِه**): yani (**من رِجالِهِ**); o, mu‘ceme **الغَيْنِ** ile daha sahihdir, ileride geleceği üzere.

( ve ) **اسْتَعْسَنَ البعيرُ**: az yedi.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
Binit hayvanı **عسنَتِ**: tüyü çoğaldı; İbnü’l-Kattâ‘dan.

Ve deve **أَعْسَنَ**: güzel bir semizlikle semirdi; Ebû Amr’dan ve .

Dedi ki: ve **ناقَةٌ عاسِنَةٌ** ve **عَسِنةٌ**: şükûr (dur).

Ve **ثَعْلَب** dedi: **العُسُنُ**، iki damme ile: yağın gelecek yıla kadar kalması ve eskimesidir.

Ve damme ile ve iki damme ile: dişi devenin yağından ve etinden kalan bir iz; çoğulu **أَعسانٌ**’dır; aynı şekilde elbisenin kalıntısı (da böyledir). **العُجيرُ السَّلوليُّ** dedi ki:
Ey Temîm’den iki kardeşim, **عَرِّجانَسْتَخْبِرِ** yurdu, yıpranmışın **أَعْسانِ**’ı gibi.

Ve **نوقٌ مُعْسِناتٌ**: **ذَواتُ عُسُنٍ**; **الفَرَزْدقُ** dedi ki:
Sonra ondan **الأَنْقاءِ**’ya vardım; hâlbuki **ذَواتُ النَّقايا المُعْسِناتِ** benim yerimi görür.

Ve **العُسُنُ**، iki damme ile: **أَعْسَنٌ**’ın çoğuludur.

Ve **عُسُونٌ**; o, semiz olandır.

Ve yağa **العُسَنَةُ** denir, **هُمَزَةٍ** gibi; onun çoğulu **عُسَنٌ**’dır.

Ve **التَّعْسِينُ**: koyunda yağın azlığı; ve ayrıca yağmurun azlığı.

Ve **كلأٌ مُعَسَّنٌ**، **معظَّمٍ** ve **محدِّثٍ** gibi; sonuncusu **ثَعْلب**’dandır: ona yağmur isabet etmemiştir.

Ve **مكانٌ عاسِنٌ**: dar; dedi ki:
Şüphesiz sizin için, reislerin üzerine **إِيرُ**’un zarar verdiği gün gibi, dar **مآقِطَ عاسِناتٍ** vardır.

Ve o, babasından **أَعْسانٍ** üzeredir: yani yollar; onun teki **عِسْنٌ**’dür.

Ve **العَسْنُ**، fetha ile: kötü **العُرْجُونُ**; bu kötü bir lugattır; daha önce onun **العسْقُ** olduğu geçti; o da kötü (bir lugat)tır.

Ve Ebû Turâb dedi: A‘râbdan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: falan, malın **عِسْلُ**’üdür ve malın **عِسْنُ**’üdür; onun üzerinde güzelce kıyam ettiğinde (yani onu iyi idare ettiğinde).
