# عشا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B4%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عشا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عشا

العَشِيُّ والعَشِيَّةُ: من صلاة المغرب إلى العَتَمة. تقول: أتيته عَشِيّ أمس وعَشِيَّةَ أمس. وتصغير العَشِيِّ عُشَيَّانٌ على غير قياس مكبَّرِه، والجمع عُشَيَّاناتٌ. والعِشاءُ، بالكسر والمد، مثل العَشِيِّ. والعِشاءان: المغربُ والعتمةُ. وزعم قوم أنَّ العِشاءَ من زوال الشمس إلى طلوع الفجر، وأنشدوا:
غَدَوْنا غدوةً سَحَراً بـلـيلٍ		عِشاءً بعد ما انتصف النَهارُ
والعَشاءُ بالفتح والمد: الطعام بعينه، وهو خلاف الغداء. والعَشا مقصورٌ: مصدر الأعْشى، وهو الذي لا يبصر بالليل ويبصر بالنهار، والمرأة عَشْواء وامرأتان عَشْواوانِ. وأعشاه فعَشِيَ بالكسر يَعْشى عَشاً. وتَعاشى، إذا أرى من نفسه أنَّه أعْشى. والنسبة إلى أعشى أعْشَوِيٌّ، وإلى العشيّة عَشَوِيٌّ. والعَشْواء: الناقة التي لا تبصر أمامَها فهي تخبِط بيديها كلَّ شيء. وركبَ فلانٌ العَشْواءَ، إذا خبط أمره على غير بصيرة. وفلانٌ خابطٌ خَبْطَ عَشْواءَ. ابن السكيت: عَشِيَتِ الإبل تَعْشى عَشاً، إذا تَعَشَّتْ، فهي عاشِيَةٌ وهذا عِشْيُها. وفي المثل: العاشِيَةُ تَهيجُ الآبِيَة، أي إذا رأت التي تأبى العَشاءَ التي تَتَعَشَّى تبعتها فَتَعَشَّت معها. والعَواشي هي التي ترعى ليلاً. وقال أبو النجم:
يَعْشى إذا أظلم من عَشائِهِ
يقول: يَتَعَشَّى في وقت الظلمة. والعَشْوَةُ: أن تركب أمراً على غير بياتٍ؛ يقال: أوطَأتَني عُشْوَةً وعَشْوَةً، أي أمراً ملتبساً، وذلك إذا أخبرته بما أوقعته في حيرةٍ أو بليَّةٍ. وعَشَوْتُ، أي تَعَشَّيْتُ. ورجلٌ عَشْيانٌ، وهو المُتَعَشِّي. أبو زيد: مضى من الليل عَشْوَةٌ بالفتح، وهو ما بين أوّله إلى ربعه. يقال: أخذت عليهم بالعَشْوَةِ، أي بالسواد من الليل. والعُشْوَةُ بالضم: الشُعلة من النار. وقال:
كعُشْوَةِ القابِسِ تَرْمي بالشَرَرْ
 وَعَشوتُهُ: قصدتُه ليلاً. هذا هو الأصل. ثمَّ صار كلُّ قاصد عاشِياً. وعَشَوْتُ إلى النار أعْشو إليها عَشْواً، إذا استدللت عليها ببصر ضعيف. قال الحطيئة:
متى تَأتِهِ تَعْشو إلى ضوء ناره		تجِدْ خير نارٍ عندها خيرُ موقِدِ
وإذا صدرت عنه إلى غيره قلت: عَشَوْتُ عنه. ومنه قوله تعالى: "ومن يَعْشُ عن ذكر الرحمن نُقَيِّضْ له شيطاناً". وعَشَوْتُهُ فَتَعَشَّى أي أطعمته عَشاء. وكذلك عَشَّيْتُهُ تَعْشِيَةً. يقال: عَشِّ إبلك ولا تغتر. وعَشَّيْتُ عنه أيضاً: رفقت به، مثل ضحّيت عنه. وإذا قيل لك: تَعَشَّ قلت: ما بي من تَعَشٍّ، ولا تقل: ما بي عشاء.

### Türkçe

**العَشِيُّ** ve **العَشِيَّةُ**: akşam namazından **العَتَمة**’ye kadar (olan vakit). Dersin ki: Ona dün **عَشِيّ** geldim ve dün **عَشِيَّةَ** (vaktinde geldim). **العَشِيِّ**’nin küçültmesi, büyütülmüşüne kıyas dışı olarak **عُشَيَّانٌ**’dır; çoğulu **عُشَيَّاناتٌ**’tır. **العِشاءُ**, kesre ile ve med ile, **العَشِيِّ** gibidir. **العِشاءان**: **المغربُ** ve **العتمةُ**’dir. Bir topluluk, **العِشاءَ**’ın güneşin zevalinden fecrin doğuşuna kadar olduğunu iddia etti; ve şu beyti okudular:
غَدَوْنا غدوةً سَحَراً بـلـيلٍ		عِشاءً بعد ما انتصف النَهارُ

**العَشاءُ** fetih ile ve med ile: bizzat yemek; ve o, **الغداء**’nın zıddıdır. **العَشا** maksûr: **الأعْشى**’nın masdarıdır; o, gece görmeyip gündüz gören kimsedir; kadın **عَشْواء** (dır) ve iki kadın **عَشْواوانِ**. Onu **أعشاه** etti de, kesre ile **عَشِيَ** oldu; **يَعْشى** (şeklinde) **عَشاً** (olarak). **تَعاشى**: kendisinden, **أعْشى** olduğu (izlenimini) gösterdiği zaman. **أعشى**’ya nisbet **أعْشَوِيٌّ**, **العشيّة**’ye nisbet **عَشَوِيٌّ**’dir. **العَشْواء**: önünü görmeyen deve; bu yüzden iki eliyle her şeyi çarpar. “Falan **العَشْواءَ**’ya bindi” denir; işini basiret olmaksızın çarpıp vurduğu zaman. Ve falan, **خابطٌ خَبْطَ عَشْواءَ** (dır). İbnü’s-Sikkît: Develer **عَشِيَتِ**; **تَعْشى** (şeklinde) **عَشاً** (olarak), **تَعَشَّتْ** oldukları zaman; artık o **عاشِيَةٌ**’dir ve bu onun **عِشْيُها**’sıdır. Meselde: **العاشِيَةُ تَهيجُ الآبِيَة**; yani, akşam yemeğini reddeden, akşam yemeği yiyeni gördüğünde onu takip eder de onunla birlikte akşam yemeği yer. **العَواشي**: gece otlayanlardır. Ebû’n-Necm dedi ki:
يَعْشى إذا أظلم من عَشائِهِ

Der ki: karanlık vaktinde **يَتَعَشَّى** eder. **العَشْوَةُ**: bir işi, geceleyin (önceden düşünülmüş) bir hazırlık olmaksızın yapmandır; “Beni **عُشْوَةً** ve **عَشْوَةً** ile ayak bastırdın” denir; yani karışık bir iş (ile); bu, ona, onu bir şaşkınlığa yahut bir belâya düşüren şeyi haber verdiğin zamandır. **عَشَوْتُ**: yani **تَعَشَّيْتُ**. **عَشْيانٌ** bir adam: o, **المُتَعَشِّي**’dir. Ebû Zeyd: Geceden **عَشْوَةٌ** (fetih ile) geçti; o, başı ile dörtte biri arasıdır. “Onlara **بالعَشْوَةِ** ile baskın yaptım” denir; yani gecenin karalığı ile. **العُشْوَةُ** zamme ile: ateşten bir alevdir. Ve dedi ki:
كعُشْوَةِ القابِسِ تَرْمي بالشَرَرْ

**وَعَشوتُهُ**: onu geceleyin kastettim. Asıl budur. Sonra her kasteden **عاشِياً** oldu. **وعَشَوْتُ إلى النار**: ona **أعْشو** ederim; **عَشْواً** (olarak), zayıf bir görüşle ona delil bulduğum zaman. Huti’e dedi ki:
متى تَأتِهِ تَعْشو إلى ضوء ناره		تجِدْ خير نارٍ عندها خيرُ موقِدِ

Ondan başkasına döndüğünde: **عَشَوْتُ عنه** dersin. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: “ومن يَعْشُ عن ذكر الرحمن نُقَيِّضْ له شيطاناً”. **وعَشَوْتُهُ فَتَعَشَّى**: yani ona **عَشاء** yedirdim. Keza **عَشَّيْتُهُ تَعْشِيَةً**. “Develerine **عَشِّ** et ve aldanma” denir. **وعَشَّيْتُ عنه** da: ona yumuşak davrandım; “**ضحّيت عنه**” gibi. Ve sana “**تَعَشَّ**” denildiğinde: “Bende **تَعَشٍّ** yoktur” dersin; “Bende **عشاء** yoktur” deme.
