# عشش (ع-ش-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B4%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ش - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والشين
)ع ش، ش ع مستعملان( عش: العُشُّ: ما يتخذُهُ الطائر في رؤوس الأشجار للتَّفريخ، ويُجمّع عِشَشةً. واعْتَشَّ الطائر إذا اتَّخذ عُشّا، قال يصف الناقة:
يَتْبَعُهـا ذو كُـدْنَةٍ جُـرائِضُ		الخشبِ الطَّلحِ هصورٌ هائض
بحيثُ يَعْتَشُ الغُرابُ البائضُ
قال: "البائض" وهو ذَكرٌ، فإن قالَ قائل: الذكر لا يبيض، قيل: هو في البيض سببٌ ولذلك جعله بائضاً، على قياس والِد بمعنى الأب، وكذلك البائض، لأنَّ الوَلَدَ من الوَالِدِ، والوَلَد والبَيْض في مذهبه شيء واحد.
وشجرة عَشَّة: دقيقة القضبان، مُتَفَرِّقتُها، وتجمع عَشَّات، قال جرير:
فما شجرات عِيصِكَ في قُريش		بعَشَّاتِ الفُروعِ ولا ضَـواحِ
العِيص: منْبِت خيار الشَّجر، وامرأةٌ عَشَّةٌ، ورجلٌ عَشٌّ: دقيق عظام اليَديْن والرِّجليْن، وقد عَشَّ يَعشُّ عُشوشاً، قال العجَّاج يصف نعمة البدن:

أُمرَّ منها قصبا خَدَلَّجـا		لا قَفِرا عَشَّا ولا مُهبَّجا
وقال آخر:
لعمرك ما ليلى بورْهاء عِنْفِصٍ		ولا عَشَّة خَلْخَالُها يَتَقَـعْـقَـعُ
والرَّجُل يَعَشُّ المعروف عَشّاً، ويَسْقي سَجْلا عَشاً: أي قليلاً نَزْراً ركيكا. وعَطِيَّةُ مَعشوشَةٌ: قليلة قال:
يُسقيْن لا عَشاً ولا مُصرَّدا
وقال رؤبة:
حجّاجُ ما نيْلك بالمَعْشُوشِ		ولا جدا وَبْلك بالطَّشيشِ
المَعشُوش: القليل. والمَعَشُّ: المطلب، والمَعَسُّ بالسين لغة فيه، قال الأخطل:
مُغفَّرةٍ لا ينكهُ السَّيفُ وسْطها		إذا لم يكنْ فيها معشّ لطالب
وأَعْشَشْتُه عن أمره، أي أعجلته، وكذلك إذا ما تَأَذَّى بمَكَانِك فذهب كراهة قُرْبِك.
قال الفرزدق يصف قطاة:
ولو تُركت نامتْ ولكنْ أعشَّـهـا		أذى من قِلاصٍ كالحَنِيِّ المُعطَّفِ
الحَنِيِّ: القوس، وقول الفرزدق:
عزفْت بأعشاشٍ وما كنْت تعْـزِفُ		وأنكرْت من حدْراء ما كُنْت تعْرفُ
فأعشاش اسم موضع، وفي الحديث "نهى عن تَعشيش الخُبْز" وهو أن يُتْرك منضّداً حتى يتكرَّج، ويقال: عَشَّشَ الخُبْز أي تكرَّج. وقول العرب: عَشِّ ولا تَغْتَّر: أيْ عشِّ إبلك هنا ولا تطْلب أفضل منه، فلَعَّلك لا تجده، ويَفوتُك هذا فتكونُ قد غَرَّرْت بمالك.
شع: شَعْشَعْتُ الشراب: مَزَجْتُهُ، قال عمرو بن كلثوم:
مُشَعْشَعَةٌ كأنّ الحُصّ فيها		إذا ما الماءُ خالطها سَخينا
يعني أنها مَمزوجة. ويقال للثَّريدَةِ الزُّريقاء: شَعْشَعْتُها بالزَّيْتِ إذا سَغْبَلْتُها به.
والشَّعْشَعُ والشَّعْشَاعُ والشَّعْشعان: الطويل العُنُق من كلِّ شيء، قال العجَّاج:
تحْت حِجاجيْ شذْقمٍ مضْبُور		في شَعْشَعانِ عُنُقٍ مسْجُور
وقال:
يمُطّون من شَعْشَاعِ غير مُوَدَّنٍ
أي غير قصير. وأَشعَّت الشَّمس أي نشرت شُعاعها وهو ما ترى كالرماح ويُجمع على شُعُع وأشِعَّة.
وشعاعُ السُّنُبلِ: سفاهُ ما دام عليه يابساً قال أبو النجم:
لِمَّةَ قَفْرٍ كَشَعَاع السُّنْبُلِ
وتطاير القومُ شعاعا، أي مُتفرِّقين، قال سليمان:
وطار الجُفاةُ الغُواةُ العمُون		شعاعاً تفـرّقُ أديانُـهـا
أي عمُون عن دينهم، ولو ضربْت على حائط قصبا فطارت قِطَعا قلت: تفرَّقت شعاعا، قال:
لطار شعاعا رُمْحُهُ وتَشَقَّقا

##### Türkçe

باب **العين** ve **الشين**
(**ع ش**، **ش ع** kullanımdadır) **عش**: **العُشُّ**: kuşun ağaçların tepelerinde yavrulamak için edindiği şeydir; **عِشَشةً** (olarak) toplanır. Ve kuş **اعْتَشَّ** ettiğinde, yani bir **عُشّ** edindiğinde; deveyi vasfederek dedi ki:
يَتْبَعُهـا ذو كُـدْنَةٍ جُـرائِضُ		الخشبِ الطَّلحِ هصورٌ هائض
بحيثُ يَعْتَشُ الغُرابُ البائضُ
Dedi ki: “**البائض**” ve o erkektir; eğer bir söyleyen: erkek yumurtlamaz, derse; denir ki: o, yumurtada bir sebeptir; bu yüzden onu **بائضاً** kıldı; **والِد**’in baba manasında olması kıyasına göre; ve كذلك **البائض**; çünkü **الوَلَدَ** **الوَالِدِ**’dendir; ve **الوَلَد** ile **البَيْض** onun mezhebinde tek bir şeydir.
Ve **عَشَّة** ağacı: ince dallıdır, dağınık olanıdır; ve **عَشَّات** olarak toplanır; Cerîr dedi ki:
فما شجرات عِيصِكَ في قُريش		بعَشَّاتِ الفُروعِ ولا ضَـواحِ
**العِيص**: seçkin ağacın bittiği yerdir. Ve bir kadın **عَشَّةٌ**, ve bir erkek **عَشٌّ**: el ve ayak kemikleri ince olandır; ve gerçekten **عَشَّ** eder, **يَعشُّ** **عُشوشاً**; el-‘Accâc beden nimetini vasfederek dedi ki:

أُمرَّ منها قصبا خَدَلَّجـا		لا قَفِرا عَشَّا ولا مُهبَّجا
Ve bir başkası dedi ki:
لعمرك ما ليلى بورْهاء عِنْفِصٍ		ولا عَشَّة خَلْخَالُها يَتَقَـعْـقَـعُ
Ve adam, bilinen şeyi **عَشّاً** **يَعَشُّ** eder; ve bir kova **سَجْلا عَشاً** sular: yani az, pek az, gevşek. Ve **مَعشوشَةٌ** bir عطية: azdır; dedi ki:
يُسقيْن لا عَشاً ولا مُصرَّدا
Ve Ru’be dedi ki:
حجّاجُ ما نيْلك بالمَعْشُوشِ		ولا جدا وَبْلك بالطَّشيشِ
**المَعشُوش**: az olandır. Ve **المَعَشُّ**: istenen şeydir; ve **المَعَسُّ** **السين** ile, onda bir dildir; el-Ahtal dedi ki:
مُغفَّرةٍ لا ينكهُ السَّيفُ وسْطها		إذا لم يكنْ فيها معشّ لطالب
Ve onu işinden **أَعْشَشْتُه**: yani onu acele ettirdim; ve كذلك, eğer mekânınla eziyet görürse de yakınlığından hoşlanmayarak giderse.
el-Ferazdak bir **قطاة**’yı vasfederek dedi ki:
ولو تُركت نامتْ ولكنْ أعشَّـهـا		أذى من قِلاصٍ كالحَنِيِّ المُعطَّفِ
**الحَنِيِّ**: yaydır. Ve el-Ferazdak’ın sözü:
عزفْت بأعشاشٍ وما كنْت تعْـزِفُ		وأنكرْت من حدْراء ما كُنْت تعْرفُ
Böylece **أعشاش** bir yer adıdır. Ve hadiste: “**تَعشيش الخُبْز**”den nehyetti; o, üst üste dizilmiş olarak bırakılmasıdır, ta ki **يتكرَّج** etsin; ve denir ki: **عَشَّشَ الخُبْز** yani **تكرَّج** etti. Ve Arapların sözü: **عَشِّ** ve **لا تَغْتَّر**: yani develerini burada **عَشِّ** et ve ondan daha iyisini arama; umulur ki onu bulamazsın; ve bu senden kaçar da malınla **غَرَّرْت** olmuş olursun.
**شع**: içkiyi **شَعْشَعْتُ**: onu karıştırdım; ‘Amr b. Kulthûm dedi ki:
مُشَعْشَعَةٌ كأنّ الحُصّ فيها		إذا ما الماءُ خالطها سَخينا
Yani o karıştırılmıştır. Ve **الثَّريدَةِ الزُّريقاء** için denir: onu yağ ile **شَعْشَعْتُها**; onu onunla **سَغْبَلْتُها** ettiğimde.
Ve **الشَّعْشَعُ** ve **الشَّعْشَاعُ** ve **الشَّعْشعان**: her şeyden uzun boyunlu olandır; el-‘Accâc dedi ki:
تحْت حِجاجيْ شذْقمٍ مضْبُور		في شَعْشَعانِ عُنُقٍ مسْجُور
Ve dedi ki:
يمُطّون من شَعْشَاعِ غير مُوَدَّنٍ
Yani kısa olmayan. Ve güneş **أَشعَّت**: yani **شُعاع**’ını yaydı; o, mızraklar gibi gördüğün şeydir; ve **شُعُع** ve **أشِعَّة** üzerine toplanır.
Ve başağın **شعاعُ السُّنُبلِ**’i: üzerinde kuru olarak kaldığı müddetçe onun **سفاهُ**’ıdır; Ebû’n-Necm dedi ki:
لِمَّةَ قَفْرٍ كَشَعَاع السُّنْبُلِ
Ve kavim **شعاعا** dağıldı: yani dağınık olarak; Süleymân dedi ki:
وطار الجُفاةُ الغُواةُ العمُون		شعاعاً تفـرّقُ أديانُـهـا
Yani dinlerinden **عمُون** (körleşmiş) olarak. Ve eğer bir duvara kamış vursan da parçalar halinde uçsa, “**شعاعا** dağıldı” dersin; dedi ki:
لطار شعاعا رُمْحُهُ وتَشَقَّقا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أعْشَشْتُ القومَ، إذا نزلتَ منزلاً قد نزلوه قبلك فآذيتهم حتَّى يتحوَّلوا من أجلك. قال الفرزدق يصف القطاة:
فلو تُركتْ نامتْ ولكن أعَشَّـهـاأذى من قِلاصٍ كالحنيِّ المُعطَّفِ
والعَشَّةُ النخلةُ إذا قلَّ سَعَفُها ودقَّ أسفلها. وقد عَشَّشَتِ النخلةُ. وشجرةٌ عَشَّةٌ: دقيقةُ القضبان لئيمةُ المَنبت. قال جرير:
فما شَجَراتُ عِيصِكَ في قُرَيْشٍبِعَشَّاتِ الفروعِ ولا ضَواحـي
والعَشَّة من النساء: القليلة اللحم. والرجل عَشٌّ. يقال عَشَّ بدنُه، أي ضَمَرَ ونَحَلَ. وأعَشَّهُ الله سبحانه. وناقةٌ عَشَّةٌ، بيِّنة العَشَشِ والعشاشةِ والعُشوشةِ. وعَشَّ الرجلُ معروفهُ، أي أقلَّهُ. ويقال: سقاه سَجْلاً عَشًّا، أي قليلاً. وعُشُّ الطائر: موضعه الذي يجمعه من دقاق العيدان وغيرها، وجمعه عِشَشَةٌ وعِشاشٌ وأعْشاشٌ وهو في أفنان الشجر، فإذا كان في جبلٍ أو جدار أو نحوهما فهو وكرٌ ووَكْنٌ. وقد عَشَّشَ الطائر تَعْشيشاً، أي اتَّخذ عشًّا. وموضع كذا مُعَشَّشُ الطيور. وعَشَّشَ الخبزُ أيضاً: تَكَرَّجَ ويبسَ. والاعْتِشاشُ أن يمتار القوم ميرةً ليست بالكثيرة.

##### Türkçe

**أعْشَشْتُ القومَ**: Bir menzile indiğin zaman, senden önce ona inmiş oldukları hâlde, onları incitip senin yüzünden yer değiştirinceye kadar (böyle yapman).

el-Ferezdak, **القطاة**’yı vasfederek dedi:
فلو تُركتْ نامتْ ولكن أعَشَّـهـاأذى من قِلاصٍ كالحنيِّ المُعطَّفِ

**والعَشَّةُ**: **النخلةُ** (hurma ağacı), **سَعَفُها** (yaprakları) azaldığı ve alt tarafı inceldiği zaman. Ve **قد عَشَّشَتِ النخلةُ**. Ve **شجرةٌ عَشَّةٌ**: dalları ince, bitiş yeri kötü.

Cerîr dedi:
فما شَجَراتُ عِيصِكَ في قُرَيْشٍبِعَشَّاتِ الفروعِ ولا ضَواحـي

Kadınlardan **والعَشَّة**: eti az olan. Ve erkek **عَشٌّ**dur. Denir ki: **عَشَّ بدنُه**; yani zayıfladı ve cılızlaştı. Ve Allah Teâlâ onu **أعَشَّهُ**. Ve **ناقةٌ عَشَّةٌ**: **العَشَشِ** ve **العشاشةِ** ve **العُشوشةِ**si açıkça belli olan.

Ve **عَشَّ الرجلُ معروفهُ**: yani onu azalttı. Ve denir ki: Ona **سَجْلاً عَشًّا** içirdi; yani az.

**وعُشُّ الطائر**: ince çubuklardan ve başkalarından onu topladığı yeri; çoğulu **عِشَشَةٌ** ve **عِشاشٌ** ve **أعْشاشٌ**tur. O, ağaç dallarındadır; eğer bir dağda veya bir duvarda yahut bunların benzerinde olursa o, **وكرٌ** ve **وَكْنٌ**dur.

Ve kuş **قد عَشَّشَ** **تَعْشيشاً**: yani bir yuva edindi. Ve falan yer, kuşların **مُعَشَّشُ**udur.

Ve ekmek de **عَشَّشَ**: kabuk bağladı ve kurudu.

**والاعْتِشاشُ**: kavmin, çok olmayan bir azıkla azıklanmasıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ش ش
‏"‏ ليس هذا بعشك فادرجي ‏"‏ يقال لمن ينزل منزلاً لا يصلح له‏.‏
واعتشّ الطائر وعشش‏.‏
وعشش الخبز‏:‏ تكرج وعششه‏:‏ تركه حتى تكرج‏.‏

##### Türkçe

ع ش ش
“Bu, senin **عشّ**’ın değildir; öyleyse çık git.” Kendisine uygun olmayan bir menzile inen kimse için söylenir.
Kuş **اعتشّ** etti ve **عشش** etti.
**عشش** ekmek: küflendi; ve onu **عششه**: onu küfleninceye kadar bıraktı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عُشُّ الطائرِ: الذي يَجْمع من حُطامِ العيدان وغيرها فيَبيض فيه، يكون في الجبَلِ وغيرِه، وقيل: هو في أَفْنان الشجر، فإِذا كان في جبَلٍ أَو جِدار ونحوِهما فهو وَكْر ووَكْنٌ، وإِذا كان في الأَرض فهو أُفْحُوصٌ وأُدْحِيٌّ؛ وموضعُ كذا مُعَشّشٌ الطيورِ، وجمعه أَعْشاشٌ وعِشاشٌ وعُشوشٌ وعِشَشةٌ؛ قال رؤبة في العُشوش:
لولا حُباشاتُ من التَّحْبِيش
لِصِبيَةٍ كأَفْرُخِ العُشوش
والعَشْعَش: العُشُّ إِذا تراكب بعضُه على بعض. واعتَشَّ الطائرُ: اتّخذ عُشًّا؛ قال يصف ناقة:
يتبعها ذو كِدْنةٍ جُرَائِضُ،
لِخَشَبِ الطَّلْحِ هَصُورٌ هائِضُ،
بحيث يعْتَشّ الغُرابُ البائضُ
قال: البائض وهو ذكَرٌ لأَن له شركةً في البَيْض، فهو في معنى الوالد. وعشَّشَ الطائرُ تَعْشيشاً: كاعْتَشَّ. وفي التهذيب: العُشُّ للغراب وغيره على الشجر إِذا كَثُف وضخُم. وفي المثل في خطبة الحجاج: ليس هذا بعُشِّكِ فادْرُجِي؛ أَراد بعُشِّ الطائر، يُضرب مثلاً لمن يرفع نفسَه فوق قدْرِه ولمن يَتعَرَّض إِلى شيء ليس منه، وللمُطْمَئِنّ في غير وقته فيؤمر بالجِدِّ والحركةِ؛ ونحوٌ منه: تَلَمَّسْ أَعشَاشَكَ أَي تلَمَّسِ التجِّني والعِلَلَ في ذَوِيك. وفي حديث أُمّ زرع: ولا تَمْلأُ بيْتَنا تعْشِيشاً أَي أَنها لا تَخُونُنا في طعامنا فنخبأَ منه في هذه الزاوية وفي هذه الزاوية كالطيور إِذا عَشَّشَتْ في مواضعَ شتّى، وقيل: أَرادت لا تملأ بيتَنا بالمَزابِل كأَنه عُْشُّ طائر، ويروى بالغين المعجمة. والعَشّةُ من الشجر: الدقيقةُ القُضْبان، وقيل: هي المفْترِقةُ الأَغصان التي لا تُواري ما وراءها. والعَشّةُ أَيضاً من النخل: الصغيرةُ الرأْسِ القليلة السعف، والجمع عِشاشٌ. وقد عشَّشَت النخلةُ: قَلَ سعفُها ودقّ أَسفلُها، ويقال لها العَشَّة، وقيل: شجرة عشَّةٌ دقيقة القضبان لَئِِيمةُ المَنْبِت؛ قال جرير:
فما شَجراتُ عِيصِك في قريْش
بعَشّات الفُروعِ، ولا ضَواحِي
وقيل لرجل: ما فعل نخل بني فلان؟ فقال: عَشَّشَ أَعلاه وصنْبَرَ أَسفلُه، والاسم العَشَشُ. والعَشّةُ: الأَرض القليلة الشجر، وقيل: الأَرض الغليظة. وأَعْشَشْنا: وقعْنا في أَرض عَشَّة، وقيل: أَرض عَشَّةٌ قليلة الشجر في جَلْدٍ عَزازٍ وليس بجبلٍ ولا رملٍ وهي ليّنة في ذلك.
ورجل عَشٌّ: دقيقُ عظام اليد والرِّجْلِ، وقيل: هو دقيقُ عظام الذراعين والساقين، والأُنثى عَشَّةٌ؛ قال:
لَعَمْرُكَ ما لَيْلى بورْهاءَ عِنْفِصٍ،
ولا عَشَّة، خَلْخالُها يَتَقَعْقَعُ
وقيل: العَشَّةُ الطويلة القليلة اللحم، وكذلك الرجلُ. وأَطْلَق بعضهم العَشَّةَ من النساء فقال: هي القليلةُ اللحم. وامرأَة عَشّةٌ: ضَئِيلةُ الخَلْق، ورجل عَشٌّ: مهزول؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
تَضْحكُ منِّي أَن رأَتْني عَشّا،
لبِستُ عَصْرَى عُصُرٍ فامْتَشَّا
بَشَاشَتي وعَمَلاً ففَشَّا،
وقد أَراها وشَواها الحُمْشا
ومِشْفراً، إِن نطقَتْ أَرَشّا،
كمِشْفَر الناب تَلُوكُ الفَرْشا
الفَرْشُ: الغَمْضُ من الأَرض فيه العُرفُط والسَّلَم، وإِذا أَكلَتْه الإِبلُ أَرْخت أَفواهَها؛ وناقة عَشَّةٌ بيِّنة العَشَشِ والعَشاشة والعُشُوشةٍ، وفرس عَشُّ القوائم: دقيقٌ. وعَشَّ بدنُ الإِنسان إِذا ضَمَر ونَحَل، وأَعَشّهُ اللَّه. والعَشُّ: الجمع والكسب. وعَشَّ المعروفَ يعُشّه عَشًّا: قلَّله؛ قال رؤبة:
حَجّاجُ ما نَيْلُك بالمَعْشُوشِ
وسقى سَجْلاً عَشّاً أَي قليلاً نزراً؛ وأَنشد:
يسقينَ لا عَشّاً ولا مُصَرّدا
وعَشّشَ الخبرُ: يبِسَ وتكَرَّجَ، فهو مُعَشِّشٌ. وأَعَشَّه عن حاجته: أَعْجَله. وأَعَشّ القومَ وأَعَشَّ بهم: أَعْجَلَهم عن أَمرهم، وكذلك إِذا نزل بهم على كُرْه حتى يتحوّلوا من أَجله، وكذلك أَعْشَشْت؛ قال الفرزدق يصف القطاة:
وصادقة ما خبّرَتْ قد بَعَثْتُها
طَرُوقاً، وباقي الليلِ في الأَرض مُسْدِف
ولو تُرِكَتْ نامتْ، ولكنْ أَعَشّها
أَذًى من قِلاصٍ كالحَنِيِّ المُعَطَّفِ
ويروى: كالحِنّي، بكسر الحاء. ويقال: أَعْشَشْت القومَ إِذا نزَلْت منزلاً قد نزلوه قبلك فآذَيْتهم حتى تحوّلوا من أَجْلِك. وجاؤوا مُعاشِّين الصُّبْحَ أَي مُبادِرين. وعشَشْت القميصَ إِذا رقَعْته فانعشّ. أَبو زيد: جاء بالمال من عِشِّه وبِشِّه وعِسِّه وبِسِّه أَي من حيث شاء. وعَشّه بالقضيب عشًّا إِذا ضربه ضربات. قال الخليل: المَعَشّ المَطْلب، وقال غيره المَعَسّ، بالسين المهملة.
وحكى ابن الأَعرابي: الاعْتِشاشُ أَن يمتارَ القومُ ميرةً ليست بالكثيرة. وأَعْشاش: موضع بالبادية، وقيل في ديار بني تميم؛ قال الفرزدق:عَزَفْتَ بأَعْشاشٍ، وما كُنْتَ تَعْزِفُ،
وأَنْكَرْتَ من حَدْراءَ ما كنْتَ تَعْرِفُ
ويروى: وما كِدْتَ تعزف؛ أَراد عزفت عن أَعشاش، فأَبدل الباء مكان عن، ويروى بإِعْشاش أَي بكُرْهٍ؛ يقول. عَزَفْتَ بكُرْهِك عمن كنْت تُحِبّ أَي صرفت نفسَك. والإِعشاشُ: الكِبَرُ
(* قوله «الكبر» هو بهذا الضبط في
الأَصل.) .

##### Türkçe

**عُشُّ الطائرِ**: kuşun, çubuk kırıntılarından ve başkalarından topladığı, içinde yumurtladığı şey; dağda ve başkasında olur; ve denildi: o, ağaçların dallarındadır; artık eğer bir dağda yahut bir duvarda ve benzerlerinde olursa o **وَكْر** ve **وَكْنٌ**’dür; ve eğer yerde olursa o **أُفْحُوصٌ** ve **أُدْحِيٌّ**’dir. Ve filân yer, kuşların **مُعَشّشٌ**’idir; onun çoğulu **أَعْشاشٌ** ve **عِشاشٌ** ve **عُشوشٌ** ve **عِشَشةٌ**’dir; Rü’be **العُشوش** hakkında dedi:
لولا حُباشاتُ من التَّحْبِيش
لِصِبيَةٍ كأَفْرُخِ العُشوش

Ve **العَشْعَش**: **العُشُّ**’tur, bir kısmı bir kısmının üzerine bindiği zaman. Ve **اعتَشَّ الطائرُ**: bir **عُشًّا** edindi; bir deveyi vasfederken dedi:
يتبعها ذو كِدْنةٍ جُرَائِضُ،
لِخَشَبِ الطَّلْحِ هَصُورٌ هائِضُ،
بحيث يعْتَشّ الغُرابُ البائضُ

Dedi: **البائض**; ve o erkektir, çünkü onun yumurtada ortaklığı vardır; o hâlde o, baba mânasındadır. Ve **عشَّشَ الطائرُ تَعْشيشاً**: **كاعْتَشَّ**. Ve **التهذيب**’de: **العُشُّ** karga ve başkası içindir, ağaç üzerinde, yoğunlaşıp irileştiği zaman. Ve meselde, Haccâc’ın hutbesinde: “Bu senin **بعُشِّكِ**’in değildir, öyleyse yuvarlan!”; kuşun **عُشِّ**’ünü kastetti; kendini kadrinin üstüne kaldıran kimse için, kendinden olmayan bir şeye maruz kalan kimse için, ve vaktinde olmayan bir sükûnete ermiş kimse için misal vurulur da ciddiyet ve hareketle emrolunur; ve ona benzer: “**تَلَمَّسْ أَعشَاشَكَ**” yani, senin yakınlarında **التجِّني** ve **العِلَلَ**’i yokla. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Evimizde **تعْشِيشاً** doldurmaz” yani, yiyeceğimizde bize hıyanet etmez de ondan bu köşede ve bu köşede saklamayız; kuşlar, çeşitli yerlerde **عَشَّشَتْ**leri zaman olduğu gibi. Ve denildi: “Evimizde çöplükleri doldurmaz”ı kastetti; sanki o, bir kuş **عُْشُّ**’üdür; ve **الغين** mu‘ceme ile rivayet olunur.

Ve **العَشّةُ من الشجر**: ince çubuklardır; ve denildi: o, ardındakini örtmeyen ayrılmış dallardır. Ve **العَشّةُ** ayrıca hurmadan: başı küçük, yaprak sapı az olan; çoğulu **عِشاشٌ**. Ve hurma ağacı **عشَّشَت**: yaprak sapı azaldı ve altı inceldi; ve ona **العَشَّة** denir. Ve denildi: **شجرة عشَّةٌ** ince çubuklu, menşei aşağılık; Cerîr dedi:
فما شَجراتُ عِيصِك في قريْش
بعَشّات الفُروعِ، ولا ضَواحِي

Ve bir adama denildi: “Falan oğullarının hurması ne yaptı?” O da dedi: “Üstü **عَشَّشَ** etti ve altı **صنْبَرَ** etti”; isim **العَشَشُ**’tur. Ve **العَشّةُ**: ağacı az olan yer; ve denildi: sert yer. Ve **أَعْشَشْنا**: **عَشَّة** bir yere düştük; ve denildi: **أَرض عَشَّةٌ** ağacı az, sert katı bir zeminde; ne dağdır ne kumdur; ve o, bunun içinde yumuşaktır.

Ve **رجل عَشٌّ**: el ve ayak kemikleri ince; ve denildi: o, pazuların ve inciklerin kemikleri ince; dişisi **عَشَّةٌ**; dedi:
لَعَمْرُكَ ما لَيْلى بورْهاءَ عِنْفِصٍ،
ولا عَشَّة، خَلْخالُها يَتَقَعْقَعُ

Ve denildi: **العَشَّةُ** uzun, eti az olan; erkek de böyledir. Ve bazısı kadınlardan **العَشَّةَ**yı mutlak kıldı da dedi: o, eti az olandır. Ve **امرأَة عَشّةٌ**: yaratılışı cılız; ve **رجل عَشٌّ**: zayıf; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
تَضْحكُ منِّي أَن رأَتْني عَشّا،
لبِستُ عَصْرَى عُصُرٍ فامْتَشَّا
بَشَاشَتي وعَمَلاً ففَشَّا،
وقد أَراها وشَواها الحُمْشا
ومِشْفراً، إِن نطقَتْ أَرَشّا،
كمِشْفَر الناب تَلُوكُ الفَرْشا

**الفَرْشُ**: yerin alçak kısmıdır; onda **العُرفُط** ve **السَّلَم** vardır; develer onu yediği zaman ağızlarını sarkıtırlar. Ve **ناقة عَشَّةٌ**: **العَشَشِ** ve **العَشاشة** ve **العُشُوشةٍ** bakımından açıkça belli; ve **فرس عَشُّ القوائم**: ince. Ve insanın bedeni **عَشَّ** etti, zayıflayıp inceldiği zaman; ve Allah onu **أَعَشّهُ** etti. Ve **العَشُّ**: toplama ve kazançtır. Ve **عَشَّ المعروفَ يعُشّه عَشًّا**: onu azalttı; Rü’be dedi:
حَجّاجُ ما نَيْلُك بالمَعْشُوشِ

Ve “bir kova **سَجْلاً** **عَشّاً**” yani az, pek az suladı; ve inşâd etti:
يسقينَ لا عَشّاً ولا مُصَرّدا

Ve **عَشّشَ الخبرُ**: kurudu ve kabuk bağladı; o hâlde o **مُعَشِّشٌ**’tir. Ve onu ihtiyacından **أَعَشَّه**: onu acele ettirdi. Ve kavmi **أَعَشّ** etti ve onlarla **أَعَشَّ** etti: onları işlerinden acele ettirdi; ve aynı şekilde, onlara istemeyerek konakladığı zaman da, onun yüzünden yer değiştirinceye kadar. Ve aynı şekilde **أَعْشَشْت**; Ferazdak, katarı tasvir ederek dedi:
وصادقة ما خبّرَتْ قد بَعَثْتُها
طَرُوقاً، وباقي الليلِ في الأَرض مُسْدِف
ولو تُرِكَتْ نامتْ، ولكنْ أَعَشّها
أَذًى من قِلاصٍ كالحَنِيِّ المُعَطَّفِ

Ve “**كالحِنّي**” diye rivayet olunur, **الحاء**’ın kesresiyle. Ve denilir: kavmi **أَعْشَشْت** ettiğin zaman; senden önce onların konakladığı bir menzile konaklarsın da onları incitirsin, senin yüzünden yer değiştirirler. Ve sabahı **مُعاشِّين** geldiler, yani acele edenler. Ve gömleği **عشَشْت** ettiğin zaman: onu yamadın da o **انعشّ** etti. Ebû Zeyd: “Malı **عِشِّه**’inden ve **بِشِّه**’inden ve **عِسِّه**’inden ve **بِسِّه**’inden getirdi” yani dilediği yerden. Ve onu değnekle **عَشّه** etti, **عَشًّا**: onu vuruşlar ile vurduğu zaman. Halîl dedi: **المَعَشّ** istenen yerdir; ve başkası dedi: **المَعَسّ**; **السين** mühmel ile.

İbnü’l-A‘râbî nakletti: **الاعْتِشاشُ**: kavmin, çok olmayan bir azık satın almasıdır. Ve **أَعْشاش**: çölde bir yerdir; ve denildi: Benî Temîm diyarlarındadır; Ferazdak dedi:
عَزَفْتَ بأَعْشاشٍ، وما كُنْتَ تَعْزِفُ،
وأَنْكَرْتَ من حَدْراءَ ما كنْتَ تَعْرِفُ

Ve “**وما كِدْتَ تعزف**” diye rivayet olunur; “**عزفت عن أَعشاش**”ı kastetti; böylece **عن** yerine **الباء**’yı bedel kıldı. Ve “**بإِعْشاش**” ile rivayet olunur, yani kerhen; der ki: sevdiğin kimseden kerhen yüz çevirdin, yani nefsini çevirdin. Ve **الإِعشاشُ**: ihtiyarlıktır
(* “**الكبر**” sözü, asılda bu ضبط ile böyledir.) .

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ش ش * * عُشُّ * الطائر موضعه الذي يجمعه من دقاق العيدان وغيرها وجمعه * عِشَشَةٌ * بوزن عنبة و * عِشَاشٌ * بالكسر وهو في أفنان الشجر فإذا كان في جبل أو جدار أو نحوهما فهو وكر ووكن وإذا كان في الأرض فهو أُفحُوص وأُدحي وقد * عَشَّشَ * الطائر * تعشِيشاً * أي اتخذ عُشا وموضع كذا * مُعَشَّشُ * الطيور قلت قال الأزهري قال الليث * العُشُّ * للغراب وغيره على الشجر إذا كثُف وضخُم وقد فسر الجوهري في و ك ر بما يُخالف تفسيره هنا

##### Türkçe

* ع ش ش * **عُشُّ** kuşun, onu ince çubuklardan ve başkalarından topladığı yeridir; çoğulu **عِشَشَةٌ** (عُنبة vezninde) ve **عِشَاشٌ** (kesre ile)dir; o, ağaçların dallarındadır. Şayet bir dağda veya bir duvarda yahut ikisi benzerinde olursa, o **وكر** ve **وكن**’dir. Şayet yerde olursa, o **أُفحُوص** ve **أُدحي**’dir. Ve kuş **عَشَّشَ** **تعشِيشاً**; yani bir **عُشّ** edindi. Ve “şu yer, kuşların **مُعَشَّشُ**’udur.” Dedim: el-Ezherî dedi; el-Leys dedi: **العُشُّ**, karga ve başkası için, ağaç üzerinde, sıklaşıp irileştiği zaman (olan)dır. Ve el-Cevherî, **و ك ر** maddesinde, burada onun tefsirine muhalif olanla tefsir etmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العشة، النخلة إذا قل سعفها، ودق أسفلها، وصغر رأسها. وقد عشت، وعششت، إذا كانت كذلك. وقيل لرجل: ما فعل نخل بني فلان? فقال: عشش أعلاه، وصنبر أسفله. والاسم العشش. والعشة: الشجرة اللئيمة المنبت، الدقيقة القضبان، قال جرير:
  فما شجرات عيصك في قريش                      بعشات الفروع ولا ضواحـي والعشة: المرأة الطويلة القليلة اللحم، وكذلك الرجل، وأطلق بعضهم العشة من النساء فقال؛ هي القليلة اللحم، أو الدقيقة عظام اليد والرجل، وقيل: عظام الذراعين والساقين، وكذلك الرجل، قال:
  لعمرك ما ليلى بورهاء عنفص                      ولا عشة خلخالها يتقـعـقـع وهو عش: مهزول ضئيل الخلق، أنشد ابن الأعرابي:
  تضحك مني أن رأتني عشـا                      لبست عصري عصر فامتشا وعش بدنه، أي الإنسان، عشاشة، بالفتح، وعشوشة، بالضم، وعششا، بالتحريك: نحل وضمر. والعش، بالفتح: الفحل يبصر ضبعة الناقة، ولا يظلمها، عن أبي عمرو، وأنشد:
  عش بريح البول غير ظلام                      برز رقطاء كثير التنـآم

  والعش: الطلب، لغة في السين. والعش: الجمع والكسب. والعش: الضرب، يقال: عشه بالقضيب عشا، إذا ضربه به ضربات. والعش: ترقيع القميص، وقد عشه فانعش. والعش: إقلال العطاء، يقال: عش المعروف يعشه عشا، إذا قلله، قال رؤبة: حجاج ما سجلك بالمعشوش. والعش أيضا: العطاء القليل، يقال: سقى سجلا عشا، أي قليلا نزرا، وقال: يسقين لا عشا ولا مصردا. والعش: لزوم الطائر عشه. وهو بالضم: موضع الطائر، الذي يجمعه من دقاق الحطب وغيرها، في أفنان الشجر فيبيض فيه، فإذا كان في جبل أو جدار أو نحوهما، فهو وكر، ووكن، وإذا كان في الأرض فهو أفحوص وأدحى، كذا في الصحاح، ويفتح. وفي التهذيب: العش، للغراب وغيره على الشجر إذا كثف وضخم. وفي المثل في خطبة الحجاج: ليس هذا بعشك فادرجى، أراد بعش الطائر، أي ليس لك فيه حق فامضي، يضرب لمن يرفع نفسه فوق قدره، ولمن يتعرض إلى شئ ليس منه، وللمطمئن في غير وقته، فيؤمر بالجد والحركة، وفي الأساس: يضرب لمن ينزل منزلا لا يصلح له. وعش بن لبيد بن عداء بن لبيد بن عبد الله بن رزاح بن ربيعة بن حرام بن ضنة بن عبد بن كبير بن عذرة بن سعد هذيم شاعر. وسعد بن قضاعي، من ولده أبو العباس العشي الشاعر. وذو العش: ع، ببلاد بني مرة. وأعشاش، كأنه جمع عش: ع، ببلاد بني سعد، هكذا في النسخ، وقال ياقوت: هو موضع في بلاد بني تميم لبني يربوع بن حنظلة، قال الفرزدق:
  عزفـت بـأعـشــاش ومـــا كـــدت تـــعـــزف                      وأنـكـرت مـن حـدراء مـا كـنـــت تـــعـــرف
  ولج بك الهجران حتى كأنماترى الموت في البيت الذي كنت تألف وقال ابن بعجاء الضبي:
  أيا أبرقى أعشاش لا زال مدجن                      يجودكما حتى يروى ثراكمـا
  أراني ربي حين تحضر ميتتي                      وفي عيشة الدنيا كما قد أراكما

  وقيل: هو موضع بالبادية قرب طمية، مقابل لها، بالقرب من مكة، شرفها الله تعالى، قال الصاغاني: وقد وردته. قلت: وروى قول الفرزدق بإعشاش، بالكسر، أي عرفت بكره، يقول: عزفت بكرهك عمن كنت تحب، وقيل: الإعشاش: الكبر، أي عزفت بكبرك عمن تحب. وهذه عن الصاغاني. ومن أمثالهم: تلمس أعشاشك، أي تلمس العلل والتجني في أهلك وذويك، وهو قريب من قولهم: ليس بعشك فادرجى. والعشعش، بالفتح، كما ضبطه الصاغاني، ويضم، كما ضبطه الجوهري، وحكاه عن ابن الأعرابي كالعصعص والعصعص، قال: هو العش المتراكب بعضه في بعض أي على بعض. والمعش: المطلب، قاله الخليل، وقال ابن سيده نقلا عن غير الخليل: هو المعس، بالسين، وقد تقدم. وبهاء: الأرض الغليظة، كالعشة، عن الأزهري. وقال أبو زيد: جاء به أي بالمال من عشه وبشه، وعسه وبسه، أي من حيث شاء، لغة في السين المهملة، وقد تقدم. وأعش الرجل: وقع في أرض عشة، أي غليظة، قاله أبو خيرة. وأعش فلانا عن حاجته: صده ومنعه، عن ابن دريد، وقيل: أعجله، كأحشه، وكذا أعش به. وأعش الظبي من كناسه: أزعجه، عن ابن عباد. وأعش القوم: نزل منزلا قد نزلوه من قبله على كره فآذاهم حتى تحولوا من أجله وأذيته، قال الفرزدق يصف قطاة:
  وصادقة ما خبرت قـد بـعـثـتـهـا                      طروقا وباقي الليل في الأرض مسدف
  ولو تثركت نامت ولـكـن أعـشـهـا                      أذى من قلاص كالحني المـعـطـف كذا رواه الليث بالعين، واستدرك عليه توبة وأبو الهيثم، وقالا: هو بالغين المعجمة. وأعش الله تعالى بدنه: أنحله: دعاء عليه. وعشش الطائر تعشيشا: اتخذ عشا، كاعتش اعتشاشا، قال أبو محمد الفقعسي يصف ناقة: بحيث يعتش الغراب البائض. وعشش الكلأ والأرض: يبسا، ويقال: كلأ عش، وأرض عشة. وعشش الخبز يبس وتكرج فهو معشش، وفي الحديث الذي أخرجه الترمذي وغيره، في قصة أم زرع: ولا تملأ بيتنا تعشيشا، أي لا تخون في طعامنا فتخبأ منه في كل زاوية شيئا، فيصير كمعشش الطيور. إذا عششت في مواضع شتى، وأنشد الأصمعي:
  وفي الأشاء النابت الأصاغر                      معشش الدخل والتمـامـر وقيل: أرادت: لا تملأ بيتنا بالمزابل، كأنه عش طائر، وهذه رواها ابن الأنباري عن ابن أريس عن أبيه، ويروى بالغين المعجمة. واعتشوا: امتاروا ميرة قليلة ليست بالكثيرة، رواه الجوهري عن ابن الأعرابي. وانعش القميص: ترقع، وهو مطاوع عششته، كما تقدم. قال الصاغاني: والتركيب يدل على قلة ودقة ثم ترجع إليه فروعه بقياس صحيح، وقد شذ من هذا التركيب: أعششت القوم. ومما يستدرك عليه: يجمع عش الطائر على أعشاش، وعشاش، وعشوش، وعششة، قال رؤبة- في العشوش-:
  لولا حباشات من التحبيش                      لصبية كأفرخ العشوش

  والعشة من الأشجار: المفترقة من الأغصان التي لا توارى ما وراءها، والجمع عشاش. وأرض عشة: قليلة الشجر في جلد عزاز، وليست بجبل ولا رمل، وهي لينة في ذلك. وناقة عشة بينة العشش والعشاشة والعشوشة، وفرس عش القوائم: دقيق. وأعش بالقوم، وعش بهم، الأخيرة عن الليث: نزل بهم على كره. والإعشاش: الكبر. وجاؤا معاشين الصبح، أي مبادرين. وأعشني الأمر: أعجل فيه. وبعير عشوش: ضعيف من الضراب أو السير. وأعشاش وأنصاب: ماءان لبني يربوع بن حنظلة، وذات العش: موضع بين صنعاء ومكة على النجد دون طريق تهامة بين قبور الشهداء، رحمهم الله تعالى، وبين كتنة.

##### Türkçe

**العشة**: hurma ağacı; yaprakları azaldığı, altı inceldiği ve tepesi küçüldüğü zaman. “**عشت**” ve “**عششت**” denilmiştir; böyle olduğu zaman. Bir adama denildi: “Falancanın oğullarının hurmaları ne yaptı?” O da dedi: “Üstü **عشش** oldu, altı **صنبر** oldu.” İsim: **العشش**.

Ve **العشة**: kötü menbitli, ince dallı ağaç. Cerîr dedi:

  “Kureyş’te senin **عيص** ağaçların,
  dalları **بعشات** olanlar ve **ضواحي** olanlar değildir.”

Ve **العشة**: uzun, eti az kadın; erkek de böyledir. Bazıları kadınlardan **العشة**’yi mutlak kullandı ve dedi ki: o, eti az olan; yahut el ve ayak kemikleri ince olan; ve denildi: iki kolun ve iki bacağın kemikleri; erkek de böyledir. Dedi ki:

  “Ömrüne yemin olsun, Leylâ **ورهاء** **عنفص** değildir,
  ne de halhalı takırdayan bir **عشة**.”

Ve o **عش**’tur: zayıf, yaratılışı küçük. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

  “Beni görünce güler; çünkü beni **عشـا** gördü;
  asrımı giydim; bir asr; sonra yürüdü.”

Ve **عش** onun bedeni—yani insan—**عشاشة** (fetha ile), ve **عشوشة** (damma ile), ve **عششا** (hareketlendirme ile): zayıfladı ve inceldi.

Ve **العش** (fetha ile): aygır; devenin **ضبعة**’sını görür ve ona zulmetmez; Ebû Amr’dan. Ve inşâd etti:

  “**عش**; sidik rüzgârıyla; zulmedici olmayan;
  benekli bir **رقطاء**; çok **التنـآم** sahibi; ortaya çıktı.”

Ve **العش**: istek; **السين**’de bir dil. Ve **العش**: toplama ve kazanç. Ve **العش**: vurma; “**عشه** onu kamçıyla **عشا**” denir; onunla onu vuruşlar vurduğu zaman. Ve **العش**: gömleği yamama; onu **عشه** etti de **فانعش** oldu. Ve **العش**: vermeyi azaltma; “**عش** iyiliği, onu **يعشه عشا**” denir; onu azalttığı zaman. Ru’be dedi: “Haccâc, senin kovana **بالمعشوش** ile ne oldu?” Ve **العش** ayrıca: az bağış; “bir kova **عشا** suladı” denir; yani az, pek az. Ve dedi: “Sularlar; ne **عشا** ne de **مصردا**.”

Ve **العش**: kuşun **عشه**’sine yapışması. Ve o (damma ile): kuşun yeri; onu ince çalı çırpıdan ve başkasından ağaçların dallarında toplar da orada yumurtlar; eğer dağda yahut duvarda yahut ikisi gibisinde olursa, o **وكر** ve **وكن**’dir; eğer yerde olursa, o **أفحوص** ve **أدحى**’dır; **الصحاح**’ta böyle; ve fetha da edilir. **التهذيب**’de: **العش**; karga ve başkası için ağaç üzerinde; sıklaşıp irileştiği zaman.

Ve meselde, Haccâc’ın hutbesinde: “Bu senin **عشك**’ın değildir; öyleyse yuvarlan.” Kuşun **عش**’ını kastetti; yani onda senin hakkın yok; öyleyse git. Kendi nefsini kadrinin üstüne kaldıran için; kendinden olmayan bir şeye ilişen için; ve vaktinde olmayan bir sükûnete eren için darb olunur; ona ciddiyet ve hareket emrolunur. **الأساس**’ta: kendisine uygun olmayan bir menzile inen için darb olunur.

Ve **عش** b. Lebîd b. ‘Adâ’ b. Lebîd b. ‘Abdillâh b. Rezâh b. Rabî‘a b. Harâm b. Dinne b. ‘Abd b. Kebîr b. ‘Uzra b. Sa‘d **هذيم** şairdir. Ve Sa‘d b. Kudâ‘î; onun soyundan Ebû’l-‘Abbâs **العشي** şairdir. Ve **ذو العش**: **ع**; Benî Murra beldelerinde. Ve **أعشاش**; sanki **عش**’in cem‘i: **ع**; Benî Sa‘d beldelerinde; nüshalarda böyle. Yâkût dedi: o, Benî Temîm beldelerinde, Benî Yerbû‘ b. Hanzala için bir yerdir. Ferazdak dedi:

  “**بأعشاش**’ta yüz çevirdim; neredeyse yüz çevirmiyordum;
  ve **حدراء**’dan, bilmekte olduğum şeyi inkâr ettim.”
  “Ve ayrılık seni sürükledi; ta ki sanki
  alıştığın evde ölümü görürsün.”

Ve İbn Ba‘câ’ ed-Dabbî dedi:

  “Ey **أبرقى أعشاش**; karartılı (bulutlu) olmaktan geri kalmasın;
  ikinize de cömertçe verir; ta ki toprağınız sulansın.”
  “Rabbim beni, ölümüm hazır olduğunda, gösterir;
  ve dünya yaşayışında; size gösterdiği gibi.”

Ve denildi: o, çölde **طمية** yakınında bir yerdir; ona karşı; Mekke’ye yakın; Allah Teâlâ onu şereflendirsin. Sâgânî dedi: ben ona vardım. Dedim: Ferazdak’ın sözünü **بإعشاش** (kesra ile) rivayet etti; yani onun kibrini bildi; der ki: sevdiğin kimseden, kibrinle yüz çevirdin. Ve denildi: **الإعشاش**: kibirdir; yani sevdiğinden, kibrinle yüz çevirdin. Bu, Sâgânî’dendir.

Ve onların emsâlinden: “**تلمس أعشاشك**”; yani ailende ve yakınlarında illetleri ve haksız yere suçlamayı araştırırsın; “Bu senin **عشك**’ın değildir; öyleyse yuvarlan” sözüne yakındır.

Ve **العشعش** (fetha ile), Sâgânî’nin ضبط ettiği gibi; ve damma da edilir, Cevherî’nin ضبط ettiği gibi; ve onu İbnü’l-A‘râbî’den **العصعص** ve **العصعص** gibi hikâye etti. Dedi: o, **العش**’tur; bir kısmı bir kısmının içinde, yani bir kısmı bir kısmının üstünde, üst üste yığılmış.

Ve **المعش**: istenen yer; Halîl söyledi. İbn Sîde, Halîl’den başkası naklen dedi ki: o, **المعس**’tır; **السين** ile; ve geçti.

Ve **بهاء**: sert toprak; **العشة** gibi; Ezherî’den. Ebû Zeyd dedi: onu—yani malı—**عشه**’sinden ve **بشه**’sinden, ve **عسه**’sinden ve **بسه**’sinden getirdi; yani dilediği yerden; **السين المهملة**’de bir dil; ve geçti.

Ve “adam **أعش** etti”: **عشة** bir toprağa düştü; yani sert; Ebû Hayra söyledi. Ve “falancayı ihtiyacından **أعش** etti”: onu çevirdi ve men etti; İbn Düreyd’den. Ve denildi: onu acele ettirdi; **أحشه** gibi; ve böylece “onunla **أعش** etti.”

Ve “ceylanı yuvasından **أعش** etti”: onu ürküttü; İbn ‘Abbâd’dan.

Ve “kavim **أعش** etti”: daha önce ondan önce oraya inmiş oldukları bir menzile, kerih olarak indi; onları, kendisi yüzünden ve eziyeti yüzünden incitti; ta ki onun yüzünden oradan taşındılar. Ferazdak, bir **قطاة**’yı vasfederek dedi:

  “Doğru sözlüdür; onu gönderdim; onu tecrübe ettim;
  geceleyin; gecenin kalanı yerde karanlık.”
  “Eğer bıraksa idim uyurdu; fakat onu **أعش** etti;
  bükülmüş yay gibi, kılsız develerden bir eziyet.”

Bunu Leys, **العين** ile rivayet etti; Tevbe ve Ebû’l-Heysem ona istidrâk etti ve dediler: o, **الغين المعجمة** iledir.

Ve “Allah Teâlâ onun bedenini **أعش** etsin”: onu zayıflatsın; ona beddua.

Ve “kuş **عشش** etti, **تعشيشا**”: bir **عش** edindi; “**اعتش** etti, **اعتشاشا**” gibi. Ebû Muhammed el-Fuk‘asî, bir deveyi vasfederek dedi: “öyle bir yerde ki yumurtlayan karga **يعتش** eder.”

Ve “ot ve yer **عشش** etti”: kurudu. Ve “**عش** ot” ve “**عشة** yer” denir.

Ve “ekmek **عشش** etti”: kurudu ve **تكرج** etti; o da **معشش**’tir. Ve Tirmizî’nin ve başkalarının çıkardığı hadiste, Ümmü Zer‘ kıssasında: “Evimizi **تعشيشا** doldurmaz”; yani yiyeceğimizde hıyanet etmez de ondan her köşede bir şey saklamaz; böylece kuşların **معشش**’i gibi olur; çeşitli yerlerde **عششت** ettiği zaman. Asma‘î inşâd etti:

  “Ve küçük biten **الأشاء**’larda,
  **معشش** **الدخل** ve **التمـامـر**.”

Ve denildi: muradı: evimizi çöplüklerle doldurmaz; sanki kuş **عش**’ı gibi. Bu, İbnü’l-Enbârî’nin, İbn Arîs’ten, babasından rivayetidir; ve **الغين المعجمة** ile rivayet olunur.

Ve “**اعتشوا**”: çok olmayan, az bir azıkla azıklandılar; Cevherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti.

Ve “gömlek **انعش** oldu”: yamandı; o, “onu **عششته**”nin mutâvi‘idir; geçtiği gibi.

Sâgânî dedi: terkîb, azlık ve inceliğe delâlet eder; sonra onun fer‘leri, sahih bir kıyasla ona döner. Bu terkîbden şâz olan: “kavmi **أعششت** ettim.”

Ve ona istidrâk olunandan: kuşun **عش**’ı **أعشاش** ve **عشاش** ve **عشوش** ve **عششة** üzerine cem‘ olunur. Ru’be—**العشوش** hakkında—dedi:

  “Eğer **التحبيش**’ten **حباشات** olmasaydı,
  **العشوش** yavruları gibi çocuklar için.”

Ve ağaçlardan **العشة**: dallardan ayrık olan; arkasındakini örtmeyen. Cem‘i: **عشاش**.

Ve “**عشة** yer”: ağaçça az; sert, katı bir zeminde; dağ da değildir kum da; ve o, bunda yumuşaktır.

Ve “**عشة** deve”: **العشش** ve **العشاشة** ve **العشوشة**’si açık olan. Ve “**عش** bacaklı at”: ince.

Ve “kavme **أعش** etti” ve “onlara **عش** etti”—sonuncusu Leys’tendir—: kerih olarak onlara indi.

Ve **الإعشاش**: kibir.

Ve “sabahı **معاشين** geldiler”: yani acele edenler.

Ve “iş beni **أعش** etti”: onda acele ettirdi.

Ve “**عشوش** deve”: çiftleşmeden yahut yürüyüşten zayıf.

Ve **أعشاش** ve **أنصاب**: Benî Yerbû‘ b. Hanzala için iki sudur.

Ve **ذات العش**: San‘â ile Mekke arasında, Necd üzerinde, Tihâme yolu dışında, şehitlerin kabirleri—Allah Teâlâ onlara rahmet etsin—ile **كتنة** arasında bir yerdir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَشَّ
عَشَّ U ( n. ac. عَشّ 1 ),
a.  Kept to its nest ( bird ).

b.  Gathered, collected; gained, earned.

c.  Mended, repaired.

d.  Ousted, expelled.

e.  ( n. ac. عَشَش 4 ,  عَشَاْشَة 22t ,  عُشُوْشَة 27t ), Was thin, lean.

عَشَّشَ
عَشَّشَ II ,
a.  Nested; made a nest.

أَعْشَشَ
أَعْشَشَ IV ,
a.  see I (d) .

اِنْعَشَشَ
اِنْعَشَشَ VII ,
a.  Was mended, repaired.

اِعْتَشَشَ
اِعْتَشَشَ VIII ,
a.  see II .

عَشّ
عَشّ 1 ,
a.  Trifling present.

b.  see 3 .

عُشّ
عُشّ 3 , ( pl. عِشَشَة 7t ,  عِشَاْش 23 ,  أَعْشَاْش 38 ),
a.  Nest.

##### Türkçe

عَشَّ
عَشَّ U ( n. ac. **عَشّ** 1 ),
a. (kuş) yuvasına bağlı kaldı.

b. Topladı, derledi; kazandı, elde etti.

c. Onardı, tamir etti.

d. Kovdu, sürdü.

e. ( n. ac. **عَشَش** 4 , **عَشَاْشَة** 22t , **عُشُوْشَة** 27t ), Zayıf, cılız oldu.

عَشَّشَ
عَشَّشَ II ,
a. Yuvalandı; yuva yaptı.

أَعْشَشَ
أَعْشَشَ IV ,
a. I (d)’ye bak.

اِنْعَشَشَ
اِنْعَشَشَ VII ,
a. Onarıldı, tamir edildi.

اِعْتَشَشَ
اِعْتَشَشَ VIII ,
a. II’ye bak.

عَشّ
**عَشّ** 1 ,
a. Önemsiz hediye.

b. 3’e bak.

عُشّ
**عُشّ** 3 , ( pl. **عِشَشَة** 7t , **عِشَاْش** 23 , **أَعْشَاْش** 38 ),
a. Yuva.
