# عشق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B4%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عشق

العشق بالكسر، وإنما أهمله لشهرته. والمعشق، كمقعد، قال الأعشى:
  وما بي من سقم وما بي معشق عجب المحب بمحبوبه. أو هو: إفراط الحب. وسئل أبو العباس أحمد بن يحيى عن الحب والعشق: أيهما أحمد? فقال: الحب؛ لأن العشق فيه إفراط، ويكون العشق في عفاف الحب وفي دعارة، أو هو عمى الحس عن إدراك عيوبه، أو مرض وسواسي يجلبه الى نفسه بتسليط فكره على استحسان بعض الصور. قال شيخنا رحمه الله تعالى: وقد ألف الرئيس ابن سينا في العشق رسالة، وبسط فيها معناه، وقال: إنه لا يختص بنوع الإنسان، بل هو سار في جميع الموجودات: من الفلكيات، والعنصريات، والنباتات، والمعدنيات والحيوانات، وأنه لا يدرك معناه ولا يطلع عليه، والتعبير عنه يزيده خفاء، وهو كالحسن لا يدرك، ولا يمكن التعبير عنه، وكالوزن في الشعر، وغير ذلك مما يحال فيه على الأذواق السليمة، والطباع المستقيمة. عشقه، كعلمه هذا هو الصواب، ومثله في الصحاح والعباب واللسان. وفي المصباح أنه كضرب، وهو غير معروف، فلا يعتد به، أشار له شيخنا عشقا، بالكسر، وعشقا أيضا بالتحريك عن الفراء. قال رؤبة يذكر الحمار والأتن:
  ولم يضعها بين فرك وعشق قال الجوهري: وقال ابن السراج النمري في كتاب الحلى: إنما حركه ضرورة ولم يحركه بالكسر إتباعا للعين، كأنه كره الجمع بين كسرتين؛ لأن هذا عزيز في الأسماء. وقال زهير بن أبي سلمى:
  قامت تبدى بذي خال لتحزنني                      ولا محالة أن يشتاق من عشقا

  فهو عاشق من قوم عشاق، وهي عاشق أيضا. قال الفراء: يقولون: امرأة محب لزوجها وعاشق لزوجها. وقال ابن فارس: حملوه على قولهم: رجل بادن، وامرأة بادن. وقد يقال: عاشقة كطالقة، وسمي العاشق عاشقا لأنه يذبل من شدة الهوى، كما تذبل العشقة إذا قطعت. وتعشقه: تكلفه، نقله الجوهري. ورجل عشيق كسكيت: كثيره أي: العشق، نقله الجوهري عن ابن السكيت. وعشق به كفرح بالشين والسين: لصق، ولذلك قيل للكلف: عاشق؛ للزومه هواه. والعشقة، محركة: شجرة تخضر، ثم تدق وتصفر عن الزجاج، وزعم أن اشتقاق العاشق منه ج: عشق. وقال كراع: هي عند المولدين اللبلاب. وقال ابن دريد زعم ناس أن العشقة اللبلابة، قالوا: ومنه اشتق اسم العاشق لذبوله وهو كلام ضعيف. وفي الأساس: واشتقاق العشق من العشق وهو اللبلاب؛ لأنه يلتوي على الشجر ويلزمه. والمعشوق: كل محبوب. واسم قصر بسر من رأى بالجانب الغربي منه، بناه المعتمد على الله. وأيضا: ع بمقياس مصر له ذكر في ديوان ابن الفارض، وقد امحى أثره الآن. وقال ابن الأعرابي: العشق، بضمتين: المصلحون غروس الرياحين ومسووها. ومما يستدرك عليه: تعشقه بمعنى عشقه. والعشق، محركة: الأراك. وقال أبو عمرو: يقال للناقة إذا اشتدت ضبعتها: قد هدمت، وهوست، وبلمت، وتهالكت، وعشقت. وقال ابن الأعرابي: العشق، بضمتين من الإبل: الذي يلزم طروقته، ولا يحن الى غيرها. والعشيق، كأمير: يكون بمعنى الفاعل ويكون بمعنى المفعول. ومعشوقة برغوث: قريتان بمصر.

### Türkçe

**العشق** kesre ile; ancak onu şöhretinden dolayı ihmal etti. Ve **المعشق**, **مقعد** gibi; **الأعشى** dedi ki:
  “Bende ne hastalık var ne de **معشق**; âşığın, sevgilisine hayranlığı (vardır).”
Veya o: sevginin aşırılığıdır. Ve **أبو العباس أحمد بن يحيى**’ya **الحب** ve **العشق** hakkında soruldu: “Hangisi daha övülendir?” dedi. O da dedi ki: **الحب**; çünkü **العشق**’ta aşırılık vardır; ve **العشق**, **الحب**’ın iffeti içinde de olur, fuhşunda da; veya o, onun ayıplarını idrak etmekten duyunun körlüğüdür; veya bazı suretleri güzel görmeye dair fikrini musallat kılmasıyla onu kendi nefsine getirdiği vesveseli bir hastalıktır. Şeyhimiz—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—dedi ki: Reis **ابن سينا** **العشق** hakkında bir risale telif etti; onda manasını yaydı; ve dedi ki: O, insan nev’ine mahsus değildir; bilakis o, bütün موجودات içinde cereyan edicidir: felekîlerden, unsurîlerden, bitkilerden, madenlerden ve hayvanlardan; ve onun manası idrak edilmez ve ona muttali olunmaz; ve onun hakkında ifade etmek onu daha da gizli kılar; ve o, **الحسن** gibidir: idrak edilmez ve onun hakkında ifade etmek mümkün olmaz; ve şiirdeki vezin gibi ve bunun dışındaki şeyler gibi; bunlarda sahih zevklere ve düzgün tabiatlara havale edilir. **عشقه**; **علمه** gibi; işte bu doğrudur; ve bunun benzeri **الصحاح**’ta, **العباب**’da ve **اللسان**’dadır. Ve **المصباح**’ta onun **ضرب** gibi olduğu (vardır); ve o maruf değildir; bu sebeple ona itibar edilmez. Şeyhimiz ona işaret etti: **عشقا** kesre ile; ve **عشقا** da hareke ile, **الفراء**’dan. **رؤبة**, eşeği ve dişi eşekleri anarak dedi ki:
  “Onu **فرك** ile **عشق** arasına koymadı.”
**الجوهري** dedi ki: Ve **ابن السراج النمري**, **كتاب الحلى**’de dedi ki: Onu ancak zaruret sebebiyle harekeledi; ve kesre ile harekelemedi, **العين**’e uydurma olarak; sanki iki kesreyi bir araya getirmeyi kerih gördü; çünkü bu isimlerde azizdir. Ve **زهير بن أبي سلمى** dedi ki:
  “Kalktı, beni hüzünlendirmek için benli bir (yüzle) görünür;
  ve kaçınılmazdır ki **عشقا**’dan (dolayı) kim özlem duyar.”

O hâlde o, **عاشق**tır; **عشاق** kavminden; ve o (kadın) da **عاشق**tır. **الفراء** dedi ki: “Derler: kocası için **محب** kadın ve kocası için **عاشق** (kadın).” Ve **ابن فارس** dedi ki: Onu şu sözleri üzerine حمل ettiler: **رجل بادن** ve **امرأة بادن**. Ve denilebilir: **عاشقة**; **طالقة** gibi. Ve **العاشق**a **عاشق** adı verildi; çünkü hevanın şiddetinden solar; tıpkı **العشقة** kesilince solduğu gibi. Ve **تعشقه**: onu tekellüf etti; **الجوهري** nakletti. Ve **رجل عشيق**; **سكيت** gibi: onun çoğu, yani: **العشق**; **الجوهري**, **ابن السكيت**’ten nakletti. Ve **عشق به**; **فرح** gibi, **الشين** ve **السين** ile: yapıştı; bundan dolayı **الكلف**e **عاشق** denildi; hevasına yapışıp kalmasından dolayı. Ve **العشقة**, harekeli: yeşeren, sonra incelip sararan bir ağaçtır; **الزجاج**’dan. Ve (o) iddia etti ki **العاشق**ın ondan iştikakı (vardır); çoğulu: **عشق**. Ve **كراع** dedi ki: O, müvelledler yanında **اللبلاب**tır. Ve **ابن دريد** dedi ki: Bazı kimseler **العشقة**nın **اللبلابة** olduğunu zannettiler; dediler ki: Ve ondan **العاشق** ismi, solmasından dolayı iştikak edilmiştir; ve bu zayıf bir sözdür. Ve **الأساس**’ta: Ve **العشق**ın iştikakı **العشق**tandır; o da **اللبلاب**tır; çünkü ağaç üzerine dolanır ve ona yapışır. Ve **المعشوق**: her **محبوب**. Ve **بسر من رأى**’nın batı tarafında bir kasrın adıdır; onu **المعتمد على الله** bina etti. Ve ayrıca: Mısır’ın **مقياس**’ında bir yer adıdır; **ابن الفارض**’ın divanında onun zikri vardır; hâlbuki şimdi onun eseri silinmiştir. Ve **ابن الأعرابي** dedi ki: **العشق**, iki damme ile: reyhan fidanlarını ıslah edenler ve onları düzeltenlerdir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **تعشقه** “**عشقه**” manasında. Ve **العشق**, harekeli: **الأراك**tır. Ve **أبو عمرو** dedi ki: Devenin **ضبعتها** şiddetlendiği zaman ona denilir: “**هدمت**”, “**هوست**”, “**بلمت**”, “**تهالكت**” ve “**عشقت**”. Ve **ابن الأعرابي** dedi ki: **العشق**, iki damme ile, develerden: kendi **طروقة**suna yapışıp kalan ve başkasına özlem duymayan (devedir). Ve **العشيق**, **أمير** gibi: bazen fail manasında olur ve bazen mef’ul manasında olur. Ve **معشوقة برغوث**: Mısır’da iki köydür.
