# عشم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B4%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عشم

العَشْمُ والعَشَمُ: الطمَعُ؛ قال ساعدة بن جُؤيّة الهذلي: أمْ هلْ ترَى أَصَلاتِ العَيْشِ نافِعةً
أَمْ في الخُلودِ، ولا باللهِ مِنْ عَشَمِ؟
وعَشِمَ عَشَماً وتَعشَّم: يَبِس. ورجلٌ عَشَمةٌ: يابس من الهُزال، وزعم يعقوب أن مِيمها بدل من باء عَشَبة. وشيخٌ عَشَمةٌ وعجوز عَشَمةٌ: كبيرٌ هرِمٌ يابس، وقيل: هو الذي تَقارَبَ خَطْوهُ وانحنى ظهرهُ كعَشَبةٍ. والعَشَمُ: الشُّيوخ. وفي حديث المغيرة: أن امرأَةً شَكتْ إليه بعلها فقالت: فَرِّق بيني وبينه فوالله ما هو إلا عَشَمةٌ من العَشَم. وفي حديث عمر: أَنه وقَفَتْ عليه امرأَةٌ عَشَمةٌ بأَهدامٍ لها أي عجوزٌ قَحِلة يابسة. والعَشَمةُ، بالتحريك: النابُ الكبيرةُ. والعَشَم: الخبز اليابس، القطعة منه عَشَمةٌ. وعَشِمَ الخبزُ يَعْشَمُ عَشَماً وعُشوماً: يَبس وخَنِزَ. وخُبزٌ عَيْشَمٌ وعاشِمٌ: يابس خَنِزٌ. وقال الأزهري: لا أعرف العاشِمَ في باب الخُبز. والعُسوم، بالسين المهملة: كِسَر الخُبز اليابسة، وقد مضى. وفي الحديث: إنَّ بلدَتنا باردة عَشَمةٌ أي يابسة، وهو من عشِمَ الخُبزُ إذا يَبس وتكرَّج، وقيل: العَيْشَمُ الخُبز الفاسد، اسم لا صفة. والعُشُمُ: ضرب من الشجر، واحدة عاشِم وعَشِم. وشجر أَعشَمُ: أَصابته الهَبْوةُ فيبس. وأَرضَ عَشماء: بها شُجَيرٌ أَعشَم. ونبتٌ أَعشم: بالغٌ؛ قال: كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها، إذا خَما،
صَوْتُ أَفاعٍ في خَشِيٍّ أَعشَما
ورواه ابن الأعرابي: أَغشَما، وسيأْتي ذكره.
والعَيشُوم: ما هاجَ من النبت أي يبس. والعَيشوم: ما يَبس من الحُمَّاض، الواحدة عَيْشومة؛ وقال الأزهري: هو نبتٌ غير الحُمّاض، وهو من الخُلَّة يُشبه الثُّدَّاء، والثُّدَّاءُ والمُصاصُ والمُصّاخُ: الذي يقال له بالفارسية غورناس. والعَيشومُ أيضاً: نبت دُقاق طُوال يُشبه الأسَل تُتَّخذ منه الحُصُرُ المُصبَّغة الدِّقاقُ، وقيل: إن مَنبِته الرمل. والعَيْشوم: شجر له صوت مع الريح؛ قال ذو الرمة:
للجِنِّ بالليل في حافاتِها زَجَلٌ،
كما تَناوَحَ يومَ الريحِ عَيْشومُ
وفي الحديث: أنه صلى في مسجدٍ بمنىً فيه عَيشومةٌ؛ قال: هي نبت ذقيق طويلٌ مُحدَّدُ الأَطراف كأَنه الأَسَل تُتَّخذ منه الحُصُر الدِّقاقُ، ويقال: إن ذلك المسجد يقال له مسجدُ العَيْشومة، فيه عَيْشومة خَضْراء أبداً، في الجَدْب والخِصب، والياء زائدة. وفي الحديث: لو ضَرَبكَ فلانٌ بأُمْصوخةِ عَيْشومةٍ لقتَلك. ويقال: العَيْشومةُ، بالهاء، شجرة ضخمةُ الأصلِ تَنْبُتُ نِبْتةَ السَّخْبَرِ، فيها عيدانٌ طِوالٌ كأَنه السَّعفُ الصِّغارُ يُطِيف بأَصْلها، ولها حُبْلةٌ أي ثمرةٌ في أَطراف عُودها تُشْبه ثمرَ السَّخْبر ليس فيها حَبٌّ. وقال أبو حنيفة: العَيْشومُ من الرَّبْل ومما يُسْتَخْلف، وهو شبيه بالثُّدَّاء إلا أنه أضخم.
وعاشم: نَقاً بِعالِج.

### Türkçe

**العَشْمُ** ve **العَشَمُ**: tamah; Sâ‘ide b. Cü’eyye el-Hüzelî dedi ki:
“Acaba hayatın asıllarını faydalı görür müsün,
Yoksa ebedîlikte mi? Allah’a yemin olsun ki **عَشَمِ** yoktur?”

Ve **عَشِمَ** **عَشَماً** ve **تَعشَّم**: kurudu. Ve bir adam **عَشَمةٌ**: zayıflıktan kuru; ve Ya‘kūb, onun **مِيم**’inin **عَشَبة**’nin **باء**’sından بدل olduğunu ileri sürdü. Ve bir ihtiyar **عَشَمةٌ** ve bir kocakarı **عَشَمةٌ**: büyük, ihtiyarlamış, kuru; ve denildi ki: o, adımı birbirine yaklaşan ve sırtı **عَشَبةٍ** gibi eğilen kimsedir.

Ve **العَشَمُ**: ihtiyarlar. Muğîre hadîsinde: bir kadının kocasını ona şikâyet ettiği, şöyle dediği: “Benimle onun arasını ayır; Allah’a yemin olsun ki o, **العَشَم**’dan bir **عَشَمةٌ**’den başka bir şey değildir.” Ömer hadîsinde: üzerinde paçavraları bulunan bir **عَشَمةٌ** kadının ona durduğu; yani yaşlı, kıraç, kuru bir kocakarı.

Ve **العَشَمةُ** (harekeli): büyük azı dişi. Ve **العَشَم**: kuru ekmek; ondan bir parça **عَشَمةٌ**’dir. Ve **عَشِمَ** ekmek **يَعْشَمُ** **عَشَماً** ve **عُشوماً**: kurudu ve kokuştu. Ve **خُبزٌ عَيْشَمٌ** ve **عاشِمٌ**: kuru, kokuşmuş. Ezherî dedi ki: ekmek bâbında **العاشِمَ**’i bilmiyorum. Ve **العُسوم** (ihmâl edilmiş **السين** ile): kuru ekmek kırıntıları; ve geçmiştir.

Ve hadîste: “Şüphesiz beldemiz soğuk, **عَشَمةٌ**’dir” yani kuru; bu, ekmeğin **عشِمَ** olmasıdandır; kuruduğu ve sertleştiği zaman; ve denildi ki: **العَيْشَمُ** bozulmuş ekmektir; sıfat değil isimdir.

Ve **العُشُمُ**: ağaçtan bir tür; bir tanesi **عاشِم** ve **عَشِم**. Ve **شجر أَعشَمُ**: üzerine **الهَبْوةُ** isabet etti de kurudu. Ve **أَرضَ عَشماء**: onda **شُجَيرٌ أَعشَم** vardır. Ve **نبتٌ أَعشم**: olgun; dedi ki:
“Sanki onun süt sağma sesinin, sustuğu zaman,
Kuru bir **خَشِيّ** içinde yılanların sesi gibidir.”

İbnü’l-A‘râbî onu **أَغشَما** diye rivayet etti; ve onun zikri gelecektir.

Ve **العَيشُوم**: bitkiden kabaran şey; yani kurudu. Ve **العَيشوم**: **الحُمَّاض**’dan kuruyan şey; bir tanesi **عَيْشومة**; Ezherî dedi ki: o, **الحُمّاض**’dan başka bir bitkidir; o, **الخُلَّة**’dendir; **الثُّدَّاء**’a benzer; ve **الثُّدَّاءُ** ve **المُصاصُ** ve **المُصّاخُ**: Farsçada **غورناس** denilendir. Ve **العَيشومُ** ayrıca: ince, uzun bir bitkidir; **الأسَل**’e benzer; ondan boyalı ince hasırlar yapılır; ve denildi ki: onun yetiştiği yer kumdur. Ve **العَيْشوم**: rüzgârla birlikte sesi olan bir ağaç; Zû’r-Rumme dedi ki:
“Geceleyin onun kenarlarında cinlerin bir uğultusu vardır,
Rüzgâr gününde bir **عَيْشومُ**’un inleyişi gibi.”

Ve hadîste: Minâ’da içinde bir **عَيشومةٌ** bulunan bir mescidde namaz kıldığı; dedi ki: o, ince, uzun, uçları sivri bir bitkidir; sanki **الأَسَل**’dir; ondan ince hasırlar yapılır; ve denilir ki: o mescide **مسجدُ العَيْشومة** denilir; onda her zaman yeşil bir **عَيْشومة** vardır; kıtlıkta da bollukta da; ve **الياء** ziyadedir. Ve hadîste: “Eğer falan seni bir **أُمْصوخةِ عَيْشومةٍ** ile vursaydı seni öldürürdü.” Ve denilir ki: **العَيْشومةُ** (ه ile): kökü iri bir ağaçtır; **السَّخْبَر**’in bitişi gibi biter; onda uzun dallar vardır; sanki küçük **السَّعف**’lerdir; kökünün etrafını kuşatır; ve onun **حُبْلةٌ**’si yani meyvesi, dalının uçlarındadır; **السَّخْبر**’in meyvesine benzer; onda tane yoktur. Ebû Hanîfe dedi ki: **العَيْشومُ** **الرَّبْل**’dendir ve yeniden çıkanlardandır; **الثُّدَّاء**’a benzer; ancak o daha iridir.

Ve **عاشم**: **عالِج**’de **نَقاً**.
