# عصص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B5%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عصص

العص  ، بالفتح:  الأصل  ، عن ابن الأعرابي، وزاد غيره: الكريم، وكذلك الأص، بالهمزة.  وعص  يعص،  كمل  يمل، عصا وعصصا:  صلب واشتد  نقله ابن دريد.  والعصعص كقنفذ  ، وعليه اقتصر الجوهري، زاد غيره: مثل  علبط، وحبحب، وأدد، وزبر، وعصفور  ، فهي ست لغات، نقلهن الصاغاني عن ابن الأعرابي، وهي كلها صحيحة، غير أنه ضبط الثانية منها كقرطق، بدل علبط، وهو بضم الأول وفتح الثاني:  عجب الذنب  وهو عظمه. قال الجوهري: يقال: إنه أول ما يخلق وآخر ما يبلى. ونقله الصاغاني أيضا، وجمعه العصاعص. وفي حديث جبلة بن سحيم: ما أكلت أطيب من قلية العصاعص  . قال ابن الأثير: هو جمع العصعص وهو لحم في باطن ألية الشاة. وأنشد ثعلب في صفة بقر أو أتن:
  يلمعن إذ ولين بالعصاعـص
  لمع البروق في ذرا النشائص  والعصعصة: وجعه  ، نقله الصاغاني يقال: فلان ضيق العصعص،  كقنفذ  ، يعنون به  النكد القليل الخير  ، وهو من إضافة الصفة المشبهة إلى فاعلها. وقال ابن عباد: رجل عصعص: قليل الخير. قال ابن فارس: العصعص: الرجل  الملزز الخلق  . قال ابن دريد:  العصنصي: الضعيف  . قال غيره:  عصص على غريمه تعصيصا  ، إذا  ألح  عليه. ومما يستدرك عليه: رجل معصوص: ذاهب اللحم، نقله ابن بري. والعصوص، بالضم: عجب الذنب.

### Türkçe

**العص**، fetih ile: asıl; İbnü’l-A‘râbî’den. Başkası şunu ekledi: kerîm; hemzeli olarak **الأص** da böyledir. Ve **عص** **يعص** (tıpkı **كمل** **يمل** gibi), **عصا** ve **عصصا**: katılaştı ve şiddetlendi; bunu İbn Düreyd nakletti. Ve **العصعص** (tıpkı **قنفذ** gibi); Cevherî bununla yetindi. Başkası şunu ekledi: **علبط** gibi, **حبحب** ve **أدد** ve **زبر** ve **عصفور** gibi; bunlar altı lugattır; onları Sâgânî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; hepsi sahihtir; ancak o, bunların ikincisini **قرطق** gibi ضبط etti, **علبط** yerine; o da birincinin zammesi ve ikincinin fethası iledir: **عجب الذنب**; o, onun kemiğidir. Cevherî dedi: denilir ki o, yaratılanın ilki ve yok olanın sonudur. Sâgânî de onu nakletti; cem‘i **العصاعص**’tır. Ceble b. Suhaym hadîsinde: “**قلية العصاعص**’tan daha lezzetli bir şey yemedim.” İbnü’l-Esîr dedi: o, **العصعص**’ın cem‘idir; o, koyunun **ألية**sinin iç tarafında bir ettir. Sa‘leb, sığır yahut dişi eşek sıfatında şu beyti okudu:
  يلمعن إذ ولين بالعصاعـص
  لمع البروق في ذرا النشائص

Ve **العصعصة**: onun ağrısı; Sâgânî nakletti. Denilir ki: falan **ضيق العصعص** (tıpkı **قنفذ** gibi); bununla **النكد القليل الخير**i kastederler; bu, müşebbehe sıfatın kendi fâiline izâfe edilmesindendir. İbn Abbâd dedi: **رجل عصعص**: hayrı az. İbn Fâris dedi: **العصعص**: **الملزز الخلق** adam. İbn Düreyd dedi: **العصنصي**: zayıf. Başkası dedi: **عصص على غريمه تعصيصا**: ona karşı **ألح** ettiğinde. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **رجل معصوص**: eti gitmiş; İbn Berrî nakletti. Ve **العصوص** (zamme ile): **عجب الذنب**.
