# عصفر (ع-ص-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ص - ف - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عصفر:
العُصفُرُ: نباتٌ سلافتُه الجِرْيال، وهي معرَّبة. العُصْفُور: طائر ذَكَرٌ. والعُصْفُور: الذكر من الجراد. والعُصْفُور: الشِمراخ السائِلُ من غُرَّة الفَرَس لا يبلُغ الخَطْمِ.
والعُصفورُ: قُطَيعةٌ من الدِماغ تحت فَرْخ الدِماغ كأنَّه بائن منه، بينَهما جُليدة تفصِلُه، قال:
ضَرْباً يُزيلُ الهامَ عـن سَـريره		عن أمِّ فَرْخ الرأسِ أو عُصفورِهِ
والعُصفور في الهَوْدَج: خَشَبَةٌ تجمعُ أطرافَ خَشَباتٍ فيها، وهي كهيئة عُصفور الإكاف، وعُصفور الإكاف عند مُقَدَّمِه في أصل الذِئبة، وهي قطعة خَشَبٍ في قَدْرِ جُمع الكَفِّ وأعظم من ذلك شيئاً، مشدودة بين الحِنْوَيْن المُقَدَّمَيْن، قال الطِرمّاح:
كلُّ مَشْكوكٍ عَصافـيرُه		قانئُ اللَّونِ حديث الرِمامِ
يصف الهَوْدَج أي أُصْلِحَ حَديثاً. والرَمُّ: الأَسْر أيضاً، يعني أنه شُلَّ فَشُدَّ العُصفورُ من الهودج.

##### Türkçe

عصفر:
**العُصفُرُ**: bitki; onun sulaftası **الجِرْيال**’dır ve o, Arapçalaştırılmıştır. **العُصْفُور**: erkek bir kuş. Ve **العُصْفُور**: çekirgenin erkeği. Ve **العُصْفُور**: atın alnındaki akıcı **الشِمراخ**; **الخَطْمِ**’e ulaşmaz.
Ve **العُصفورُ**: beynin yavrusu altında, beyinden ayrılmış gibi olan, beyinden bir parça; ikisinin arasında onu ayıran bir deri vardır; dedi ki:
ضَرْباً يُزيلُ الهامَ عـن سَـريره		عن أمِّ فَرْخ الرأسِ أو عُصفورِهِ
Ve **العُصفور** **الهَوْدَج**’de: içindeki tahta parçalarının uçlarını bir araya toplayan bir tahta; ve o, **الإكاف**’ın **عُصفور**’u biçimindedir. Ve **عُصفور الإكاف** onun ön tarafında, **الذِئبة**’nin aslındadır; ve o, avuç içinin toplanmışı miktarında ve bundan biraz daha büyük, bir tahta parçasıdır; iki ön **الحِنْوَيْن** arasında sıkıca bağlanmıştır; **الطِرمّاح** dedi ki:
كلُّ مَشْكوكٍ عَصافـيرُه		قانئُ اللَّونِ حديث الرِمامِ
**الهَوْدَج**’i, yani yakın zamanda onarılmış olanı vasfeder. Ve **الرَمُّ**: **الأَسْر** de (demektir); yani o bağlandı da, **الهودج**’den **العُصفورُ** sıkıca bağlandı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العُصْفُرُ: صِبْغ. وقد عَصْفَرْتُ الثوبَ فتَعَصْفَرَ. والعُصفورُ: طائر، والأنثى عُصْفورَة. والعصفور: عظمٌ ناتئٌ في جبين الفرس، وهما عَصْفوران يَمْنةً ويَسْرة. والعُصْفورُ: قِطعةٌ من الدِماغ، كأنَّه بائن منه، وبينهما جُلَيدة. وعَصافيرُ القتب: عَراصيفها، مقلوبة منها، وهي أربعة أوتادٍ يُجْعَلْنَ بين رءوس أحناء القَتَب، في رأس كلِّ حِنْوٍ وتِدانِ مشدودان بالعَقب أو بجلود الإبل. وفيه الظَلِفاتُ. وعُصْفورُ الإكافِ: عُرْصوفُهُ، على القَلْب، وهو قطعةُ خشبٍ، مشدودٌ بين الحِنْوين المقدمين.

##### Türkçe

**العُصْفُرُ**: bir boya. Ve ben elbiseyi **عَصْفَرْتُ** de (boyadım), o da **تَعَصْفَرَ** (boyandı). Ve **العُصفورُ**: bir kuş; dişisi **عُصْفورَة**. Ve **العصفور**: atın alnında çıkıntılı bir kemiktir; ikisi sağda ve solda iki **عَصْفوران**dır. Ve **العُصْفورُ**: beyinden bir parçadır; sanki ondan ayrılmış gibidir; ikisinin arasında bir **جُلَيدة** vardır. Ve **عَصافيرُ القتب**: onun **عَراصيف**leridir; ondan ters çevrilmiştir; ve o, dört kazıktır; **القَتَب**in eğri parçalarının başları arasına konulurlar; her bir **حِنْو**un başında, **العَقب** ile yahut deve derileriyle sıkıca bağlanmış iki kazık vardır. Ve onda **الظَلِفاتُ** vardır. Ve **عُصْفورُ الإكافِ**: onun **عُرْصوفُهُ**dur; tersine (çevrilmiş olarak); ve o, bir tahta parçasıdır; öndeki iki **الحِنْوين** arasında sıkıca bağlanmıştır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ص ف ر
يقال للجائع‏:‏ صاحت عصافير بطنه‏.‏
ووهب النعمان للنابغة مائة من عصافيره وهي نجائب كانت له انتهبت يوم دارة مأسل‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ أي أبا هذه النجائب وهو فحل اسمه عصفور‏.‏

##### Türkçe

ع ص ف ر
Aç olana şöyle denir: “Karnının **عصافير**’i öttü.”

Nu‘mân, Nâbiga’ya **عصافيره**’inden yüz tane bağışladı; bunlar, kendisine ait olan ve Dârat Mâsil günü yağmalanmış bulunan seçkin dişi develerdi.

Zû’r-Rumme dedi ki: “Ey bu seçkin dişi develerin babası!”; o, adı **عصفور** olan bir erkek devedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري: العُصْفُر نبات سُلافَتُه الجِرْيالُ، وهي معربة. ابن سيده: العُصْفُر هذا الذي يصبغ به، ومنه رِيفِيٌّ ومنه بَرِّيٌّ، وكلاهما نبتٌ بأَرض العرب. وقد عَصْفَرْت الثوب فتَعَصْفَرَ.
والعُصْفور: السيِّد. والعُصُفور: طائر ذكر، والأُنثى بالهاء. والعُصْفور: الذكر من الجراد. والعُصْفور: خشبة في الهودج تجمَع أَطراف خشبات فيها، وهي كهيئة الإِكاف، وهي أَيضاً الخشبات التي تكون في الرَّحْل يُشَدّ بها رؤوس الأَحْناء. والعُصْفور: الخشب الذي تشدُّ به رؤوسُ الأَقْتاب. وعُصْفورُ الإِكاف عند مقدّمه في أَصل الدَّأْيةِ، وهو قطعة خشبة قدر جُمْعِ الكف أَو أُعَيْظِم منه شيئاً مشدودٌ بين الحِنْوَيْنِ المقدّمين؛ وقال الطرماح يصف الغَبِيط أَو الهودج:
كلّ مَشْكوكٍ عَصافِيرُه،
قانئ اللَّوْنِ حَدِيث الزِّمام
يعني أَنه شكّ فشدّ العُصْفور من الهودج في مواضع بالمسامير. وعُصْفورُ الإِكاف: عُرْصُوفُه على القلب. وفي الحديث: قد حرَّمت المدينة أَن تُعْضَد أَو تُخْبَط إِلا لِعُصْفورِ قَتَبٍ أَو شَدَّ مَحالةٍ أَو عَصا حديدةٍ؛ عُصْفورُ القتَبِ: أَحدُ عِيدانِه، وجمعه عَصافِيرُ. قال: وعصافِير القتب أَربعة أَوْتادٍ يُجْعَلْن بين رؤوس أَحناء القتب في رأْس كل حِنْوٍ وتدان مشدودان بالعَقَب أَو بجلود الإِبل فيه الظَّلِفات. والعُصْفور: عظم ناتئ في جَبين الفرس، وهما عُصْفورانِ يَمْنَةً ويَسْرة. قال ابن سيده: عُصْفور الناصية أَصلُ منبتِها، وقيل: هو العُظيم الذي تحت ناصية الفرس بين العينين. والعُصْفور: قُطَيْعة من الدماغ تحت فَرْخ الدماغ كأَنه بائِنٌ، بينها وبين الدماغ جُلَيْدةٌ تَفْصِلها؛ وأَنشد:
ضَرْباً يُزيلُ الهام عن سريره،
عن أُمّ فَرْخ الرَّأْس أَو عُصْفوره
والعُصْفور: الشِّمْراخُ السائل من غُرّة الفرس لا يبلغ الخَطْمَ. والعَصافِيرُ: ما على السَّناسِن من العصب والعُصْفورُ: الولد، يمانية. وتَعَصْفَرت عُنُقُه تَعَصْفُراً: الْتَوَتْ. ويقال للرجل إِذا جاع: نَقَّت عَصافيرُ بَطْنِه، كما يقال: نَقَّت ضفادعُ بطنه. الأَزهري: العَصافيرُ ضرب من الشجر له صورة كصورة العُصْفور، يسمون هذا الشجر: مَنْ رَأَى مِثْلي. وأَما ما رُوي أَن النعمان أَمَرَ للنابغة بمائة ناقة من عَصافِيرِه؛ قال ابن سيده: أَظنّه أَرادَ مِن فَتايا نُوقِه؛ قال الأَزهري: كان للنعمان بن المنذر نجائبُ يقال لها عَصافير النعمان. أَبو عمرو: يقال للجمل ذي السنامين عُصْفورِيٌّ. قال الجوهري: عَصافيرُ المُنْذِرِ إِبلٌ كانت للملوك نجائب؛ قال حسان بن ثابت: فما حَسَدْت أَحداً حَسَدي للنابغة حين أَمَرَ له النعمانُ بن المنذر بمائة ناقة برِيشِها من عَصافِيرِه وحُسَامٍ وآنِيةٍ من فضة؛ قوله: بريشها كان عليها رِيشٌ ليعلم أَنها من عطايا الملوك.

##### Türkçe

الأَزهري: **العُصْفُر** bir bitkidir; onun özsuyu **الجِرْيالُ**’dır; ve o (kelime) Arapçalaştırılmıştır. ابن سيده: **العُصْفُر** bu, onunla boyanan şeydir; ondan köylü olan vardır ve ondan kır olan vardır; ikisi de Arapların toprağında bir bitkidir. Ve ben elbiseyi **عَصْفَرْت** ettim de o **تَعَصْفَرَ** oldu.

Ve **العُصْفور**: efendi. Ve **العُصُفور**: erkek bir kuş; dişisi **الهاء** ile (yani sonuna **الهاء** getirilerek). Ve **العُصْفور**: çekirgenin erkeği. Ve **العُصْفور**: hevdecte bir ağaç parçası; içindeki ağaç parçalarının uçlarını bir araya toplar; ve o, **الإِكاف** biçimi gibidir; ve o ayrıca, **الرَّحْل** içinde bulunan, **الأَحْناء**’nın başlarının onunla bağlandığı ağaç parçalardır. Ve **العُصْفور**: **الأَقْتاب**’ın başlarının onunla bağlandığı ağaçtır. Ve **عُصْفورُ الإِكاف** onun ön tarafında, **الدَّأْيةِ**’nin aslındadır; ve o, avuç içinin toplamı kadar yahut ondan biraz daha büyük bir ağaç parçasıdır; iki ön **الحِنْوَيْنِ** arasında bağlanmış (durur); ve الطرماح **الغَبِيط**’i yahut hevdecti vasfederek dedi:

كلّ مَشْكوكٍ عَصافِيرُه،
قانئ اللَّوْنِ حَدِيث الزِّمام

Yani: onu deldi de hevdecten **العُصْفور**’u çivilerle yer yer bağladı. Ve **عُصْفورُ الإِكاف**: onun **عُرْصُوفُه**’u kalp üzerindedir. Ve hadiste: “Medine’yi, **عُصْفورِ قَتَبٍ** için yahut bir makara bağlamak için yahut demir bir asa için olmadıkça, (ağaç) kesilmekten yahut (yaprak) silkelenmekten haram kıldım” (buyurmuştur); **عُصْفورُ القتَبِ**: onun çubuklarından biridir; çoğulu **عَصافِيرُ**’dir. Dedi ki: ve **عصافِيرُ القتب** dört kazıktır; **القتب**’in **أَحناء**’sının başları arasında, her **حِنْوٍ**’un başında iki kazık olarak konulur; ve ikisi **العَقَب** ile yahut içinde **الظَّلِفات** bulunan deve derileriyle bağlanmıştır. Ve **العُصْفور**: atın alnında çıkıntılı bir kemiktir; ve onlar sağda ve solda iki **عُصْفورانِ**’dır. ابن سيده dedi: **عُصْفور الناصية** onun bittiği yerin aslıdır; ve denildi ki: o, atın perçemi altında, iki göz arasında bulunan büyük (kemik)tir. Ve **العُصْفور**: beynin yavrusu altında, sanki ayrıkmış gibi olan, beyinden bir parça; onunla beyin arasında onu ayıran bir zar vardır; ve (şu beyit) okundu:

ضَرْباً يُزيلُ الهام عن سريره،
عن أُمّ فَرْخ الرَّأْس أَو عُصْفوره

Ve **العُصْفور**: atın alnındaki akıtmadan akan, burun ucuna ulaşmayan **الشِّمْراخُ**’tur. Ve **العَصافِيرُ**: **السَّناسِن** üzerinde sinirden olan şeylerdir; ve **العُصْفور**: çocuk; Yemen lehçesiyle. Ve onun boynu **تَعَصْفَرت** olur, **تَعَصْفُراً**: büküldü. Ve adam acıkınca denir: “Onun karnının **عَصافيرُ**’i ötüştü”; “karnının kurbağaları ötüştü” denildiği gibi. الأَزهري: **العَصافيرُ** bir tür ağaçtır; **العُصْفور** sureti gibi bir sureti vardır; bu ağaca “**مَنْ رَأَى مِثْلي**” derler. Ve أما ما رُوي: نعمان’ın, Nâbiga’ya kendi **عَصافِيرِه**’inden yüz deve verilmesini emrettiği rivayetine gelince; ابن سيده dedi: zannederim o, kendi develerinin genç dişilerinden (verilmesini) kastetti; الأَزهري dedi: نعمان بن المنذر’in, **عَصافير النعمان** denilen seçkin develeri vardı. أَبو عمرو: iki hörgüçlü deveye **عُصْفورِيٌّ** denir. الجوهري dedi: **عَصافيرُ المُنْذِرِ** kralların sahip olduğu seçkin develer olan develerdir; حسان بن ثابت dedi: “Ben hiç kimseyi, Nâbiga’yı kıskandığım gibi kıskanmadım; o vakit ki نعمانُ بن المنذر ona, kendi **عَصافِيرِه**’inden tüyleriyle birlikte yüz deve ve bir kılıç ve gümüşten kaplar verilmesini emretti”; onun sözü: “tüyleriyle birlikte” (demesi), onların üzerinde tüy vardı ki, onların kralların bağışlarından olduğunu bilinsin.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ص ف ر * * العُصْفُرُ * بضم العين والفاء صبغ وقد * عَصْفَرَ * الثوب * فَتَعَصْفَر * و * العُصْفُورُ * طائر والأُنثى * عُصْفُورةٌ * و * عُصْفُورُ * القتب أحد أوتاده الأربعة وفي الحديث ﴿قد حُرمت المدينة أن تُعضد أو تُخبط إلا لعصفور قتب أو مسد محالة أو عصا حديدة﴾

##### Türkçe

* ع ص ف ر * **العُصْفُرُ**: عين ve فاء’nın dammesiyle; bir boyadır. Ve elbiseyi **عَصْفَرَ**; böylece **فَتَعَصْفَر**. Ve **العُصْفُورُ**: bir kuştur; dişisi **عُصْفُورةٌ**. Ve **عُصْفُورُ** القتب: onun dört kazığından biridir. Ve hadiste: ﴿Medine, **تُعضد** veya **تُخبط** edilmekten haram kılındı; ancak **لعصفور قتب** veya **مسد محالة** yahut **عصا حديدة** için müstesna.﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العصفر، بالضم: نبات سلافته الجريال، وهي معربة، قاله الأزهري، ومن خواصه أنه يهرئ اللحم الغليظ إذا طرح منه فيه شيء وبزره القرطم كزبرج. وفي المحكم: العصفر: هذا الذي يصبغ به، منه ريفي، ومنه بري، وكلاهما ينبت بأرض العرب. وقد عصفر ثوبه: صبغه به، فتعصفر. والعصفور بالضم: طائر معروف، ذكر، وهي بهاء، قال شيخنا: تقرر أنه من باب فعلل، فإطلاقه بناء على الشهرة، وقيل: الضم إنما هو مشهور طردا للباب، وأن ابن رشيق حكى أنه يفتح في لغة. وفي شرح كفاية المتحفظ: العصفور بالضم، وحكى ابن رشيق في الغرائب والشواذ أنه يفتح في لغة، والفتح غير معروف عند أهل الصناعة، إذ فعلول مفقود في الكلام الفصيح. قال حمزة: سمى عصفورا لأنه عصى وفر. انتهى. والعصفور: الجراد الذكر. والعصفور: خشبة في الهودج تجمع أطراف خشبات فيه، هكذا في النسخ. وفي اللسان: فيها، وزاد: وهي كهيئة عصفور الإكاف، أو الخشبات التي تكون في الرحل يشد بها رؤوس الأحناء. والعصفور أيضا: الخشب الذي تشد به رؤوس الأقتاب. وعصفور الإكاف: عرصوفه، على القلب، والجمع العراصيف. وقال ابن دريد في الجمهرة: هي المسامير التي تجمع رأس القتب. انتهى. وفي الحديث: قد حرمت المدينة أن تعضد أو تخبط إلا لعصفور قتب أو مسد محالة أو عصا حديدة. قال ابن الأثير: عصفور القتب: أحد عيدانه، وجمعه عصافير. وعصافير القتب: أربعة أوتاد يجعلن بين رؤوس أحناء القتب، في رأس كل حنو وتدان مشدودان بالعقب أو بجلود الإبل، فيه الظلفات. وفي المحكم: العصفور: أصل منبت الناصية. وقيل: هو عظم ناتئ في جبين الفرس وهما عصفوران، يمنة ويسرة. وقيل: هو العظيم الذي تحت ناصية الفرس بين العينين والعصفور: قطيعة من الدماغ تحت فرخ الدماغ كأنه بائن بينهما جليدة تفصلها وأنشد:
  ضربا يزيل الهام عن سـريره                      عن أم فرخ الرأس أوعصفوره والعصفور: الشمراخ السائل من غرة الفرس لا يبلغ الخطم. والعصفور: الكتاب، أورده الصاغاني. والعصفور: مسمار السفينة. والعصفور: الملك. والعصفور: السيد، كل ذلك أورده الصاغاني في التكملة. والعصافير: شجر يسمى: من رأى مثلي، وإنما سمي به لأنه له صورة كالعصافير، وفي التكملة: له صورة كصورة العصفور، كثيرة بفارس ذكره الأزهري. ومن أمثالهم: نقت عصافير بطنه، كما يقال: نقت ضفادع بطنه وهي عبارة عن الأمعاء. ويقال أيضا: لا تأكل حتى تطير عصافير بطنك، كل ذلك إذا جاع، وهو كناية. وتعصفرت العنق، إذا التوت، هكذا ذكره الأزهري، وقال ابن دريد: تصعفرت، بتقديم الصاد على العين، وقد تقدمت الإشارة له. والعصفري: اسم فرس محمد بن يوسف الثقفي أخى الحجاج المشهور، من نسل الحرون بن الخزز ابن الوثيمي بن أعوج، وكان الحرون لمسلم بن عمرو الباهلي، وكان من أبصر الناس بالخيل، ولذا لقب بالسائس، اشتراه بألف دينار، سبق الناس دهرا لا يتعلق به فرس، ثم افتحله فلم ينتج إلا سابقا. وقال بعض الشعراء لما رأى غلبة مسلم على السبق:
  إذا ما قريش خوى ملكها                      فإن الخلافة في باهلـه
  لرب الحرون أبي صالح                      وما تلك بالسنة العـادلة

  فلما مات مسلم وورد الحجاج أخذ البطين ابن الحرون من قتيبة بن مسلم. وإن شاء الله تعالى سنأتي على ذكر الحرون ونسبه وأصالته في ح ر ن أكثر مما ذكرنا هنا، وبالله التوفيق. والعصفوري: جمل ذو سنامين، قاله أبو عمرو، ونقله عنه الصاغاني والأزهري. وفي الصحاح: عصافير المنذر: إبل كانت للملوك نجائب، وفي التهذيب روى أن النعمان أمر للنابغة بمائة ناقة من عصافيره. قال ابن سيده: أظنه أراد: من فتايا نوقه. وقال الأزهري: كان للنعمان بن المنذر نجائب يقال لها عصافير النعمان. قال حسان بن ثابت: فما حسدت أحدا حسدي للنابغة حين أمر له النعمان بن المنذر بمائة ناقة بريشها من عصافيره وجام وآنية من فضة. قوله: بريشها: كان عليها ريش ليعلم أنها من عطايا الملوك، كذا في اللسان والعصيفرة: الخيرى الأصفر الزهر، كأنه تصغير عصفرة، على التشبيه. ومما يستدرك عليه: العصفور: الولد، يمانية. والعصافير: ما على السناسن من العصب. ومن الأمثال: طارت عصافير رأسه، كناية عن الكبر. ومنية عصفور: من قرى مصر. وأبو بكر بن محمود بن أبي بكر بن أبي الفضل العمري الدمشقي الشافعي الشهير بالعصفوري، الأديب الشاعر، ولد بدمشق، ورحل إلى مصر وتوطنها، وأخذ بها عن الشمس البابلي، وله ديوان شعر، توفى ببولاق سنة 1103 ودفن بتربة الشيخ فرج. حدثنا عنه شيوخ مشايخنا. وعصيفير: لقب أحد أولياء مصر، سيدي إبراهيم المدفون بباب الشعرية. وعصفور: لقب علي بن محمد بن عبد النصير السخاوي الدمشقي القاهري، كذا رأيته في ذيل تاريخ مصر للشمس السخاوي الحافظ. وجزيرة العصفور، بالبحيرة. والعصفوري: الرجل الكثير الجماع، أورده الأزهري في تركيب ر ج ل.

##### Türkçe

**العصفر**، ötre ile: bitki; onun özsuyu **الجريال**’dır; o ise Arapçalaştırılmıştır; bunu el-Ezherî söyledi. Onun özelliklerindendir ki, ondan içine bir şey atılırsa kalın eti çürütür; onun tohumu **القرطم**’dur; **كزبرج** gibi. **المحكم**’de: **العصفر**: bununla boyanan şeydir; ondan köylü olanı vardır, ondan yabanî olanı vardır; ikisi de Arapların toprağında biter. “Elbisesini **عصفر**ladı”: onu onunla boyadı; böylece **تعصفر** oldu.

**العصفور** ötre ile: bilinen bir kuştur; erkek (için kullanılır); o ise **بهاء**’dır. Şeyhimiz dedi: onun **فعلل** بابından olduğu kesinleşti; dolayısıyla onu (bu şekilde) kullanmak şöhrete binaendir. Ve denildi ki: ötre ancak بابı sürdürmek için meşhurdur; ve İbn Reşîk, bir dilde fetha ile geldiğini nakletti. **شرح كفاية المتحفظ**’te: **العصفور** ötre ile; İbn Reşîk **الغرائب والشواذ**’da bir dilde fetha ile olduğunu nakletti; fetha, sanayi ehli yanında bilinen değildir; zira **فعلول** fasih sözde yoktur. Hamza dedi: ona **عصفور** adını verdi; çünkü o **عصى** etti ve **فر** etti. Bitti.

**العصفور**: çekirgenin erkeği.

**العصفور**: **الهودج**’da bir tahta; içindeki tahtaların uçlarını bir araya toplar; nüshalarda böyle. **اللسان**’da: “onda” (şeklinde); ve ekledi: o, **الإكاف**’ın **عصفور**’u heyetinde gibidir; yahut **الرحل**’da bulunan ve **الأحناء**’ın başları onunla bağlanan tahtalardır. **العصفور** ayrıca: **الأقتاب**’ın başlarının onunla bağlandığı ağaçtır.

**عصفور الإكاف**: onun **عرصوف**’udur; kalb üzere; çoğulu **العراصيف**. İbn Düreyd **الجمهرة**’de dedi: o, **القتب**’ın başını bir araya getiren çivilerdir. Bitti.

Hadiste: “Medine haram kılınmıştır; **تعضد** edilmesin yahut **تخبط** edilmesin; ancak **عصفور قتب** için yahut **مسد محالة** yahut **عصا حديدة** için.” İbnü’l-Esîr dedi: **عصفور القتب**: onun değneklerinden biridir; çoğulu **عصافير**. **عصافير القتب**: dört kazıktır; **القتب**’ın **أحناء** başları arasına konur; her **حنو** başında iki kazık vardır; **العقب** ile yahut deve derileriyle bağlanmış; onda **الظلفات** vardır.

**المحكم**’de: **العصفور**: perçemin bittiği yerin aslıdır. Ve denildi ki: o, atın alnında çıkıntılı bir kemiktir; ikisi **عصفوران**’dır; sağ ve sol. Ve denildi ki: o, atın perçeminin altında, iki göz arasında olan büyük kemiktir.

Ve **العصفور**: beynin bir parçasıdır; beynin yavrusunun altında; sanki ikisi arasında ayrık bir deri; onu ayırır. Ve şu beyit okundu:
  “Bir vuruşla, başı yatağından giderir;
  başın yavrusunun anasından yahut onun **عصفوره**’undan.”

Ve **العصفور**: atın alnındaki beyazlığından sarkan, burun ucuna ulaşmayan akan **الشمراخ**’tır.

Ve **العصفور**: kitaptır; es-Sâgânî onu zikretti.

Ve **العصفور**: geminin çivisidir.

Ve **العصفور**: meliktir.

Ve **العصفور**: efendidir; bunların hepsini es-Sâgânî **التكملة**’de zikretti.

**العصافير**: “**من رأى مثلي**” diye adlandırılan bir ağaçtır; ancak ona bu ad verildi; çünkü onun, **العصافير** gibi bir sureti vardır. **التكملة**’de: onun, **العصفور** sureti gibi bir sureti vardır; Fars’ta çoktur; el-Ezherî onu zikretti.

Onların darb-ı mesellerindendir: “Onun karnının **عصافير**’i öttü”; nasıl ki “Onun karnının **ضفادع**’ı öttü” denir; bu, bağırsaklardan kinayedir. Ve ayrıca denir: “Karnının **عصافير**’i uçuncaya kadar yeme”; bunların hepsi, acıkınca (söylenir); o bir kinayedir.

Ve “Boyun **تعصفرت** oldu”: büküldüğü zaman; el-Ezherî onu böyle zikretti. İbn Düreyd dedi: “**تصعفرت**”; **الصاد**’ı **العين**’den önce getirmekle; ona işaret daha önce geçti.

**العصفري**: el-Haccâc’ın meşhur kardeşi Muhammed b. Yûsuf es-Sekafî’nin atının adıdır; **الحرون بن الخزز ابن الوثيمي بن أعوج** neslindendir. **الحرون** Müslim b. Amr el-Bâhilî’nindi; o, insanların atları en iyi bilenlerindendi; bu yüzden **السائس** lakabıyla lakaplandı. Onu bin dinara satın aldı; uzun zaman insanları geçti; ona hiçbir at yetişemezdi; sonra onu aygır yaptı; fakat ancak yarışçı doğurdu. Bazı şairler, Müslim’in yarışta galebesini görünce dedi ki:
  “Kureyş’in mülkü boşalırsa,
  hilafet Bâhile’dedir.
  **الحرون**’un rabbi Ebû Sâlih’e;
  bu ise adil sünnet değildir.”

Sonra Müslim ölünce ve el-Haccâc gelince, **البطين ابن الحرون**’u Kuteybe b. Müslim’den aldı. İnşallah Teâlâ, **ح ر ن**’de **الحرون**’un zikrine, nesebine ve asaletine, burada zikrettiğimizden daha fazla geleceğiz; tevfik Allah iledir.

**العصفوري**: iki hörgüçlü bir devedir; bunu Ebû Amr söyledi; es-Sâgânî ve el-Ezherî ondan nakletti. **الصحاح**’ta: **عصافير المنذر**: meliklere ait, seçkin develerdi. **التهذيب**’de rivayet edildi ki: en-Nu‘mân, en-Nâbiga’ya **عصافير**’inden yüz deve verilmesini emretti. İbn Sîde dedi: zannederim o, “onun genç dişi develerinden”i kastetti. El-Ezherî dedi: en-Nu‘mân b. el-Münzir’in, **عصافير النعمان** denilen seçkin develeri vardı. Hassân b. Sâbit dedi: “Hiç kimseyi, en-Nâbiga’yı kıskandığım gibi kıskanmadım; en-Nu‘mân b. el-Münzir ona, **عصافير**’inden tüyleriyle birlikte yüz deve ve gümüşten kadeh ve kaplar verilmesini emrettiği zaman.” Onun sözü: “tüyleriyle birlikte”: onların üzerinde tüy vardı; meliklerin bağışlarından olduğu bilinsin diye; **اللسان**’da böyle.

**العصيفرة**: sarı çiçekli **الخيرى**; sanki **عصفرة**’nin küçültmesidir; benzetme üzere.

Ona ilave olarak (şu da) istidrâk edilir: **العصفور**: çocuk; Yemenî (lehçede). **العصافير**: **السناسن** üzerinde olan sinirlerdendir. Darb-ı mesellerdendir: “Onun başının **عصافير**’i uçtu”; kibirden kinayedir. **منية عصفور**: Mısır köylerindendir.

Ve Ebû Bekr b. Mahmûd b. Ebî Bekr b. Ebî’l-Fadl el-‘Umerî ed-Dımaşkî eş-Şâfiî, **العصفوري** diye meşhur, edip şair; Dımaşk’ta doğdu; Mısır’a yolculuk etti ve oraya yerleşti; orada eş-Şems el-Bâbilî’den aldı; onun bir şiir divanı vardır; 1103 senesinde Bûlâk’ta vefat etti ve Şeyh Ferec türbesine defnedildi. Onu bize, şeyhlerimizin şeyhleri rivayet etti.

Ve **عصيفير**: Mısır evliyasından birinin lakabıdır; Bâbü’ş-Şa‘riyye’de defnedilmiş Seyyid İbrâhîm.

Ve **عصفور**: Ali b. Muhammed b. Abdünnasîr es-Sehâvî ed-Dımaşkî el-Kâhirî’nin lakabıdır; bunu, eş-Şems es-Sehâvî el-Hâfız’ın **ذيل تاريخ مصر**’inde gördüğüm gibi.

Ve **جزيرة العصفور**; **البحيرة**’de.

Ve **العصفوري**: çok cinsel birleşmesi olan adam; el-Ezherî onu **ر ج ل** terkibinde zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَصْفَرَ
Q. 1 عَصْفَرَ ذ He dyed a garment, or piece of cloth, with عُصْفُر. (S, O, Msb, K.)

تَعَصْفَرَ
Q. 2 تَعَصْفَرَ ذ It (a garment, or piece of cloth,) became dyed with عُصْفُر. (S, O, K.)

عُصْفُرٌ
عُصْفُرٌ ذ [Safflower, or bastard saffron; i. e., cnicus, or carthamus tinctorius;] a certain dye, (S, O,) or plant, (Msb, K,) well known, (O, Msb,) with which one dyes, (M,) the first juice (سُلَافَة) of which is called جِرْيَال, (TA,) and one of the properties of which is that it causes tough meat to become thoroughly cooked, so as to fall off from the bone, (K, * TA,) when somewhat thereof is thrown into it: (TA:) its seed is called قُرْطُمٌ: (K:) there are two kinds of it; one of the cultivated land, and one of the desert; and both grow in the country of the Arabs: (M, TA:) it is an Arabicized word. (Az, TA.)

عُصْفُورٌ
عُصْفُورٌ ذ (S, O, Msb, K, &c.) and عَصْفُورٌ, (Ibn-Rasheek, MF,) but the latter is not an approved form, because there is no chaste word of the measure فَعْلُولٌ, (MF, TA,) [The sparrow;] a certain bird, (S, O, K,) well known; (Msb:) accord. to AHلt, the same that is called the نَقَّار; the male black in the head and neck, the rest of it inclining to ash-colour, with a redness in the wings; the female inclining to yellowness and whiteness: (O:) the word is masc.: (TA:) fem. with ة: (S, O, K:) pl. عَصَافِيرُ. (Msb.) Accord. to Hamzeh, it is so called because it was disobedient, and fled, عَصَى وَفَرَّ. (MF, TA.) [This, I believe, is said to have been the case when the beasts and birds &c. were summoned before Adam, to be named by him. See the Kur ii. 29-31.] ― -b2- [It is also applied to Any passerine bird. And hence,] عُصْفُورُ الجَنَّةِ [The passerine bird of Paradise; meaning] the swallow; syn. الخُطَّافُ. (ISd in TA art. خطف, and IB in TA art. وط.) ― -b3- [Also, sometimes, Any small bird.] ― -b4- طَارَتْ عَصَافِيرُ رَأْسِهِ [lit., The sparrows of his head flew;] is a prov., meaning (tropical:) he became frightened; as though there were sparrows upon his head when he was still, and they flew away when he was frightened: (Meyd:) [or he became light, or inconstant: or he became angry: like طَارَ طَائِرُهُ: (see طَائِرٌ:)] or he became aged. (TA.) ― -b5- نَقَّتْ عَصَافِيرُ بَطْنِهِ [lit. The sparrows of his belly cried], (K,) like نَقَّتْ ضَفَادِعُ بِطْنِهِ, alluding to the intestines, is also a prov., (TA,) meaning (tropical:) he was, or became, hungry. (K, TA.) In like manner also one says, لَا تَأْكُلْ حَتَّى تَطِيرَ عَصَافِيرُ بَطْنِكَ, meaning (tropical:) Eat thou not until thou be hungry. (TA.) -A2- أَصَافِيرُ المُنْذِرِ is an appellation of (assumed tropical:) Certain excellent camels, that belonged to kings: (S, O, K:) or certain excellent camels that belonged to En-Noamلn Ibn-El-Mundhir were called أَصَافِيرُ النُّعْمَانِ. (T, TA.) -A3- العُصْفُورُ also signifies The male locust. (O, K.) -A4- And The chief, or lord. (IAar, O, K.) ― -b2- And The king. (K.) -A5- Also A portion, (S, O,) or small portion, (K,) of the brain, (S, O, K,) beneath the فَرْخ of the brain, (TA,) as though separated therefrom: (S, O, TA:) between the two is a pellicle. (S, O, K.) ― -b2- And A certain vein in the heart. (IF, O.) ― -b3- And A prominent bone in the temple of the horse, (S, O, K,) on the right and on the left; both being called عُصْفُورَانِ. (S, O.) ― -b4- And The place whence grows the forelock [app. of the horse]. (M, K.) ― -b5- And A narrow blaze extending downwards from the blaze on the forehead of the horse, not reaching to the muzzle. (O, K.) ― -b6- The عَصَافِير of a camel's hump see expl. voce عُرْصُوفٌ. -A6- And عُصْفُورٌ signifies also A piece of wood in the [kind of camel-vehicle called] هَوْدَج, uniting the extremities of certain [other] pieces of wood therein; [perhaps what unites the outer extremities of two long pieces of wood which project horizontally from the lower part of the هودج, from the two extremities of either side;] (K;) having the form of the [kind of saddle called] اـِكَاف: (L:) or the pieces of wood which are in the [kind of camel's saddle called] رَحْل, by which the heads of the [curved pieces of wood called the] أَحْنَآء are fastened [together]: (K:) and the wood by which are fastened the heads of the [kind of saddle called] قَتَب: (K:) the pl. is عَصَافِيرُ: or the عصافير of the قتب are its عَرَاصِيف, from which عصافير is formed by transposition; and they are four pins of wood which are put between [or rather which unite or conjoin] the heads of the احنآء of the قتب; in each حِنْو are two of these pins, fastened with sinews or with camel's skin; and in it [or appertaining to the same part] are the ظَلِفَات: (S, O:) or the nails which unite the head of the قتب: (IDrd:) or the عُصْفُور of the [kind of saddle called] اـِكَاف is its عُرْصُوف, from which latter word the former is formed by transposition; and it is a piece of wood fastened between [or rather uniting or conjoining] the anterior حِنْوَانِ. (S, O.) In a trad. it is said that it it is unlawful to cut or shake off aught from the trees of El-Medeeneh, except for the عصفور of a قتب, or to supply a sheave of a pulley, or for the handle of an iron implement. (S.) ― -b2- Also A nail of a ship. (O, K.)

##### Türkçe

عَصْفَرَ
Q. 1 **عَصْفَرَ** ذ O, bir elbiseyi veya bir kumaş parçasını **عُصْفُر** ile boyadı. (S, O, Msb, K.)

تَعَصْفَرَ
Q. 2 **تَعَصْفَرَ** ذ O (bir elbise veya bir kumaş parçası) **عُصْفُر** ile boyanmış oldu. (S, O, K.)

عُصْفُرٌ
**عُصْفُرٌ** ذ [aspir, yahut yalancı safran; yani cnicus, yahut carthamus tinctorius;] belli bir boya, (S, O,) yahut bitki, (Msb, K,) iyi bilinen, (O, Msb,) onunla boyanılan, (M,) bunun ilk suyu (**سُلَافَة**) **جِرْيَال** diye adlandırılır, (TA,) ve onun özelliklerinden biri, ondan birazı içine atıldığında, sert eti iyice pişmiş hâle getirip kemikten düşecek duruma getirmesidir: (K, * TA,) (TA:) onun tohumu **قُرْطُمٌ** diye adlandırılır: (K:) onun iki türü vardır; biri ekili arazinin, biri çölün; ve ikisi de Arapların ülkesinde biter: (M, TA:) o, Arapçalaştırılmış bir kelimedir. (Az, TA.)

عُصْفُورٌ
**عُصْفُورٌ** ذ (S, O, Msb, K, &c.) ve **عَصْفُورٌ**, (Ibn-Rasheek, MF,) fakat ikincisi onaylanmış bir şekil değildir; çünkü **فَعْلُولٌ** vezninde fasih bir kelime yoktur, (MF, TA,) [serçe;] belli bir kuş, (S, O, K,) iyi bilinen; (Msb:) AHlṭ’a göre, **نَقَّار** diye adlandırılanın aynısıdır; erkeği baş ve boyunda siyah, geri kalanı kül rengine meyleden, kanatlarda bir kızıllıkla; dişisi sarılığa ve beyazlığa meyleden: (O:) kelime müzekkerdir: (TA:) müennesi ة ile: (S, O, K:) çoğulu **عَصَافِيرُ**. (Msb.) Hamzeh’e göre, o, itaatsiz olup kaçtığı için böyle adlandırılmıştır: **عَصَى وَفَرَّ**. (MF, TA.) ― -b2- [O, ayrıca Herhangi bir ötücü kuşa da uygulanır. Bundan dolayı,] **عُصْفُورُ الجَنَّةِ** [Cennet’in ötücü kuşu; yani] kırlangıç; eş anlamlısı **الخُطَّافُ**. (ISd in TA art. خطف, and IB in TA art. وط.) ― -b3- [Ayrıca, bazen, Herhangi küçük bir kuş.] ― -b4- **طَارَتْ عَصَافِيرُ رَأْسِهِ** [lafzen, “başının serçeleri uçtu”;] bir darb-ı meseldir; anlamı (mecazen:) korktu; sanki o sakin iken başının üzerinde serçeler varmış da, korktuğunda uçup gitmişler gibi: (Meyd:) [yahut hafif, yahut kararsız oldu: yahut öfkelendi: **طَارَ طَائِرُهُ** gibi: (**طَائِرٌ**’e bak:)] yahut yaşlandı. (TA.) ― -b5- **نَقَّتْ عَصَافِيرُ بَطْنِهِ** [lafzen “karnının serçeleri öttü”], (K,) bağırsaklara işaretle, **نَقَّتْ ضَفَادِعُ بِطْنِهِ** gibi, yine bir darb-ı meseldir, (TA,) anlamı (mecazen:) acıktı, yahut acıkmış oldu. (K, TA.) Aynı şekilde ayrıca şöyle denir: **لَا تَأْكُلْ حَتَّى تَطِيرَ عَصَافِيرُ بَطْنِكَ**, anlamı (mecazen:) Acıkıncaya kadar yeme. (TA.) -A2- **أَصَافِيرُ المُنْذِرِ**, (varsayılan mecazla:) krallara ait olan belli seçkin develerin bir lakabıdır: (S, O, K:) yahut En-Noamān Ibn-El-Mundhir’e ait olan belli seçkin develere **أَصَافِيرُ النُّعْمَانِ** denirdi. (T, TA.) -A3- **العُصْفُورُ** ayrıca erkek çekirgeyi ifade eder. (O, K.) -A4- Ve reis, yahut efendi. (IAar, O, K.) ― -b2- Ve kral. (K.) -A5- Ayrıca beynin bir parçası, (S, O,) yahut küçük bir parçası, (K,) beynin **فَرْخ**’unun altında, (TA,) sanki ondan ayrılmış gibi: (S, O, TA:) ikisinin arasında bir zar vardır. (S, O, K.) ― -b2- Ve kalpte belli bir damar. (IF, O.) ― -b3- Ve atın şakak kısmında, sağda ve solda, belirgin bir kemik; ikisine **عُصْفُورَانِ** denir. (S, O.) ― -b4- Ve perçemin bittiği yer [görünüşe göre atın]. (M, K.) ― -b5- Ve atın alnındaki akıttan aşağı doğru uzanan, burun ucuna ulaşmayan dar bir akıt. (O, K.) ― -b6- Devenin hörgücünün **عَصَافِيرُ**’i için, **عُرْصُوفٌ** maddesinde açıklamaya bak. -A6- Ve **عُصْفُورٌ** ayrıca, [**هَوْدَج** denilen deve aracı türünde] içindeki belli [başka] tahta parçalarının uçlarını birleştiren bir tahta parçasını ifade eder; [belki **هودج**’un alt kısmından yatay olarak dışarı uzanan iki uzun tahta parçasının, her iki yandaki iki ucunun dış uçlarını birleştiren şey;] (K;) [**اـِكَاف** denilen] semerin biçimine sahip: (L:) yahut [**رَحْل** denilen] deve semerinde bulunan, [**أَحْنَآء** denilen] eğri tahta parçalarının başlarının bağlandığı tahta parçalarıdır: (K:) ve [**قَتَب** denilen] semerin başlarının bağlandığı tahta: (K:) çoğulu **عَصَافِيرُ**’dür: yahut **قتب**’in **عصافير**’i onun **عَرَاصِيف**’idir; ondan **عصافير** takdim-te’hir ile türetilmiştir; ve onlar, **قتب**’in **احناء**’larının başları arasına konulan [daha doğrusu başları birleştiren] dört tahta çividir; her bir **حِنْو**’da bunlardan ikisi vardır; sinirlerle yahut deve derisiyle bağlanır; ve onda [yahut aynı kısma ait olarak] **ظَلِفَات** vardır: (S, O:) yahut **قتب**’in başını birleştiren çivilerdir: (IDrd:) yahut [**اـِكَاف** denilen] semerin **عُصْفُور**’u onun **عُرْصُوف**’udur; ondan **عُصْفُور** takdim-te’hir ile türetilmiştir; ve o, iki ön **حِنْوَانِ** arasına bağlanan [daha doğrusu onları birleştiren] bir tahta parçasıdır. (S, O.) Bir rivayette, Medine’nin ağaçlarından, bir **قتب**’in **عصفور**’u için, yahut bir makara kasnağını temin etmek için, yahut bir demir aletin sapı için olan dışında, bir şey kesmenin veya silkeleyip düşürmenin haram olduğu söylenmiştir. (S.) ― -b2- Ayrıca bir geminin çivisi. (O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَصْفَرَ
عَصْفَرَ
a.  Dyed yellow.

عُصْفُر
عُصْفُر 54 ,
a.  Yellow dye; saffron.

عُصْفُوْر
عُصْفُوْر ( pl. عَصَاْفِيْرُ 67 ),
a.  Any small bird; sparrow.

b.  Forelock, ringlet.

c.  Rudder ( of a ship ).

d.  Lord, chief; king.

e.  Locust.

عُصْفُوْرَة
عُصْفُوْرَة
a.  Hen-sparrow.

b.  [ coll. ], Pack-thread; string; ball of string.

عُصْفُوْرِيّ
عُصْفُوْرِيّ
a.  Dromedary.

##### Türkçe

عَصْفَرَ
عَصْفَرَ
a. Sarıya boyadı.

عُصْفُر
عُصْفُر 54 ,
a. Sarı boya; safran.

عُصْفُوْر
عُصْفُوْر ( çoğ. **عَصَاْفِيْرُ** 67 ),
a. Herhangi bir küçük kuş; serçe.

b. Perçem, bukle.

c. (Bir geminin) dümeni.

d. Efendi, reis; kral.

e. Çekirge.

عُصْفُوْرَة
عُصْفُوْرَة
a. Dişi serçe.

b. [ toplu ], paket ipliği; sicim; ip yumağı.

عُصْفُوْرِيّ
عُصْفُوْرِيّ
a. Dromedar.
