# عصفر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عصفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عصفر

الأَزهري: العُصْفُر نبات سُلافَتُه الجِرْيالُ، وهي معربة. ابن سيده: العُصْفُر هذا الذي يصبغ به، ومنه رِيفِيٌّ ومنه بَرِّيٌّ، وكلاهما نبتٌ بأَرض العرب. وقد عَصْفَرْت الثوب فتَعَصْفَرَ.
والعُصْفور: السيِّد. والعُصُفور: طائر ذكر، والأُنثى بالهاء. والعُصْفور: الذكر من الجراد. والعُصْفور: خشبة في الهودج تجمَع أَطراف خشبات فيها، وهي كهيئة الإِكاف، وهي أَيضاً الخشبات التي تكون في الرَّحْل يُشَدّ بها رؤوس الأَحْناء. والعُصْفور: الخشب الذي تشدُّ به رؤوسُ الأَقْتاب. وعُصْفورُ الإِكاف عند مقدّمه في أَصل الدَّأْيةِ، وهو قطعة خشبة قدر جُمْعِ الكف أَو أُعَيْظِم منه شيئاً مشدودٌ بين الحِنْوَيْنِ المقدّمين؛ وقال الطرماح يصف الغَبِيط أَو الهودج:
كلّ مَشْكوكٍ عَصافِيرُه،
قانئ اللَّوْنِ حَدِيث الزِّمام
يعني أَنه شكّ فشدّ العُصْفور من الهودج في مواضع بالمسامير. وعُصْفورُ الإِكاف: عُرْصُوفُه على القلب. وفي الحديث: قد حرَّمت المدينة أَن تُعْضَد أَو تُخْبَط إِلا لِعُصْفورِ قَتَبٍ أَو شَدَّ مَحالةٍ أَو عَصا حديدةٍ؛ عُصْفورُ القتَبِ: أَحدُ عِيدانِه، وجمعه عَصافِيرُ. قال: وعصافِير القتب أَربعة أَوْتادٍ يُجْعَلْن بين رؤوس أَحناء القتب في رأْس كل حِنْوٍ وتدان مشدودان بالعَقَب أَو بجلود الإِبل فيه الظَّلِفات. والعُصْفور: عظم ناتئ في جَبين الفرس، وهما عُصْفورانِ يَمْنَةً ويَسْرة. قال ابن سيده: عُصْفور الناصية أَصلُ منبتِها، وقيل: هو العُظيم الذي تحت ناصية الفرس بين العينين. والعُصْفور: قُطَيْعة من الدماغ تحت فَرْخ الدماغ كأَنه بائِنٌ، بينها وبين الدماغ جُلَيْدةٌ تَفْصِلها؛ وأَنشد:
ضَرْباً يُزيلُ الهام عن سريره،
عن أُمّ فَرْخ الرَّأْس أَو عُصْفوره
والعُصْفور: الشِّمْراخُ السائل من غُرّة الفرس لا يبلغ الخَطْمَ. والعَصافِيرُ: ما على السَّناسِن من العصب والعُصْفورُ: الولد، يمانية. وتَعَصْفَرت عُنُقُه تَعَصْفُراً: الْتَوَتْ. ويقال للرجل إِذا جاع: نَقَّت عَصافيرُ بَطْنِه، كما يقال: نَقَّت ضفادعُ بطنه. الأَزهري: العَصافيرُ ضرب من الشجر له صورة كصورة العُصْفور، يسمون هذا الشجر: مَنْ رَأَى مِثْلي. وأَما ما رُوي أَن النعمان أَمَرَ للنابغة بمائة ناقة من عَصافِيرِه؛ قال ابن سيده: أَظنّه أَرادَ مِن فَتايا نُوقِه؛ قال الأَزهري: كان للنعمان بن المنذر نجائبُ يقال لها عَصافير النعمان. أَبو عمرو: يقال للجمل ذي السنامين عُصْفورِيٌّ. قال الجوهري: عَصافيرُ المُنْذِرِ إِبلٌ كانت للملوك نجائب؛ قال حسان بن ثابت: فما حَسَدْت أَحداً حَسَدي للنابغة حين أَمَرَ له النعمانُ بن المنذر بمائة ناقة برِيشِها من عَصافِيرِه وحُسَامٍ وآنِيةٍ من فضة؛ قوله: بريشها كان عليها رِيشٌ ليعلم أَنها من عطايا الملوك.

### Türkçe

الأَزهري: **العُصْفُر** bir bitkidir; onun özsuyu **الجِرْيالُ**’dır; ve o (kelime) Arapçalaştırılmıştır. ابن سيده: **العُصْفُر** bu, onunla boyanan şeydir; ondan köylü olan vardır ve ondan kır olan vardır; ikisi de Arapların toprağında bir bitkidir. Ve ben elbiseyi **عَصْفَرْت** ettim de o **تَعَصْفَرَ** oldu.

Ve **العُصْفور**: efendi. Ve **العُصُفور**: erkek bir kuş; dişisi **الهاء** ile (yani sonuna **الهاء** getirilerek). Ve **العُصْفور**: çekirgenin erkeği. Ve **العُصْفور**: hevdecte bir ağaç parçası; içindeki ağaç parçalarının uçlarını bir araya toplar; ve o, **الإِكاف** biçimi gibidir; ve o ayrıca, **الرَّحْل** içinde bulunan, **الأَحْناء**’nın başlarının onunla bağlandığı ağaç parçalardır. Ve **العُصْفور**: **الأَقْتاب**’ın başlarının onunla bağlandığı ağaçtır. Ve **عُصْفورُ الإِكاف** onun ön tarafında, **الدَّأْيةِ**’nin aslındadır; ve o, avuç içinin toplamı kadar yahut ondan biraz daha büyük bir ağaç parçasıdır; iki ön **الحِنْوَيْنِ** arasında bağlanmış (durur); ve الطرماح **الغَبِيط**’i yahut hevdecti vasfederek dedi:

كلّ مَشْكوكٍ عَصافِيرُه،
قانئ اللَّوْنِ حَدِيث الزِّمام

Yani: onu deldi de hevdecten **العُصْفور**’u çivilerle yer yer bağladı. Ve **عُصْفورُ الإِكاف**: onun **عُرْصُوفُه**’u kalp üzerindedir. Ve hadiste: “Medine’yi, **عُصْفورِ قَتَبٍ** için yahut bir makara bağlamak için yahut demir bir asa için olmadıkça, (ağaç) kesilmekten yahut (yaprak) silkelenmekten haram kıldım” (buyurmuştur); **عُصْفورُ القتَبِ**: onun çubuklarından biridir; çoğulu **عَصافِيرُ**’dir. Dedi ki: ve **عصافِيرُ القتب** dört kazıktır; **القتب**’in **أَحناء**’sının başları arasında, her **حِنْوٍ**’un başında iki kazık olarak konulur; ve ikisi **العَقَب** ile yahut içinde **الظَّلِفات** bulunan deve derileriyle bağlanmıştır. Ve **العُصْفور**: atın alnında çıkıntılı bir kemiktir; ve onlar sağda ve solda iki **عُصْفورانِ**’dır. ابن سيده dedi: **عُصْفور الناصية** onun bittiği yerin aslıdır; ve denildi ki: o, atın perçemi altında, iki göz arasında bulunan büyük (kemik)tir. Ve **العُصْفور**: beynin yavrusu altında, sanki ayrıkmış gibi olan, beyinden bir parça; onunla beyin arasında onu ayıran bir zar vardır; ve (şu beyit) okundu:

ضَرْباً يُزيلُ الهام عن سريره،
عن أُمّ فَرْخ الرَّأْس أَو عُصْفوره

Ve **العُصْفور**: atın alnındaki akıtmadan akan, burun ucuna ulaşmayan **الشِّمْراخُ**’tur. Ve **العَصافِيرُ**: **السَّناسِن** üzerinde sinirden olan şeylerdir; ve **العُصْفور**: çocuk; Yemen lehçesiyle. Ve onun boynu **تَعَصْفَرت** olur, **تَعَصْفُراً**: büküldü. Ve adam acıkınca denir: “Onun karnının **عَصافيرُ**’i ötüştü”; “karnının kurbağaları ötüştü” denildiği gibi. الأَزهري: **العَصافيرُ** bir tür ağaçtır; **العُصْفور** sureti gibi bir sureti vardır; bu ağaca “**مَنْ رَأَى مِثْلي**” derler. Ve أما ما رُوي: نعمان’ın, Nâbiga’ya kendi **عَصافِيرِه**’inden yüz deve verilmesini emrettiği rivayetine gelince; ابن سيده dedi: zannederim o, kendi develerinin genç dişilerinden (verilmesini) kastetti; الأَزهري dedi: نعمان بن المنذر’in, **عَصافير النعمان** denilen seçkin develeri vardı. أَبو عمرو: iki hörgüçlü deveye **عُصْفورِيٌّ** denir. الجوهري dedi: **عَصافيرُ المُنْذِرِ** kralların sahip olduğu seçkin develer olan develerdir; حسان بن ثابت dedi: “Ben hiç kimseyi, Nâbiga’yı kıskandığım gibi kıskanmadım; o vakit ki نعمانُ بن المنذر ona, kendi **عَصافِيرِه**’inden tüyleriyle birlikte yüz deve ve bir kılıç ve gümüşten kaplar verilmesini emretti”; onun sözü: “tüyleriyle birlikte” (demesi), onların üzerinde tüy vardı ki, onların kralların bağışlarından olduğunu bilinsin.
