# عصي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B5%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عصي

: ( ي *!الِعصْيانُ ، ) بالكسْر : ( خِلافُ الطَّاعَةِ .
يقالُ ( *!عَصاهُ *!يَعْصِيه *!عَصْياً ، بالفَتْح ، *!وعِصْياناً ( *!ومَعْصِيَةً ، فهو عاصٍ ؛ خَرَجَ عن طاعَتِه .
*!وعَصَيِ العَبْدُ رَبَّه : خالفَ أَمْرَه .
( *!وعَاصاهُ *!مُعاصاةً ( فهو *!عاصٍ *!وعَصِيُّ ، كعَنِيً : لم يُطِعْهُ .
( *!واعْتَصَتِ النُّواةٌ : اشْتَدَّتْ ؛ نقلَهُ الجوهرِيُّ .
( وابنُ أَبي *!عاصِيَةَ شاعِر .
( *!وتَعَصَّى الأمْرُ : اْعْتاصَ ، ويقالُ أَضْلُه تعَصَّص كتَظَنَّى وتَقَضَّى .
(و*!عُصَيَّةٌ ، ( كسُمَيَّةَ : بَطْنٌ منَ بَني سُلَيْم ؛ ومنه الحديثُ : ( عُصَيَّةُ *!عَصَتِ اللهَ ورَسُولَ ) ؛ وهم يَنُو عُصَيَّةَ بنُ خفافِ بنِ امْرىءِ القَيْسِ بنِ بهثَةَ بنِ سُلَيْم .
ومممَّا يُسْتدرك عليه :
*!اسْتَعْصَى على أَميرِه : امْتَنَعَ عليه ولم يُطِعْهُ .
وفلانٌ *!يَعْصِي الرِّيحَ : إذاً اسْتَقْبَل مَهَبَّا ولم يَتَعَرَّضْ لها .
*!والعاصِي ؛ إسْمُ الفَصِيلِ إذاً عاصي أمّه فلمَ يَتْبَعْها .
والعصي بنُ وائِلٍ السّهميُّ والِدُ

عَمْرٍ و .
قالَ النحَّاسُ : سَمعْتُ الأخْفَش يقولُ : سَمِعْتُ المبِّردَ يقولُ هو *!العاصِيُ بالياءِ ، لا يجوزُ حَذْفَها وقد لهَجَتِ العامَّةُ بحْذِفها ؛ قالَ النحَّاسُ : هذا مُخالِفٌ لجِميعِ النُّحاة ، يُعْني أَنَّه مِنَ الأسْماَءِ الَمنْقوصَةِ فيجوزُ فيه إثْبات الياءِ وحَذْفها ، والمبِّردُ لم يَخالِفِ الَنّحويِّين في هذا ، وإنَّما زَعَمَ أَنّه سُمِّيَ العاصى لأنّه اعَتَصَى بالسَّيْفِ أَيأَقامَ السَّيْفَ مقامَ العَصا وليسَ هو مِن العِصْيان ، كذا حَكَاه الآمدِي عنه .
قالَ الحافِظُ في التَّبْصير بعدَ نقْلِه هذا الكَلام : قُلْت : وهذا إن مَشَى في العاصى بنِ وائِلٍ لكنَّه لا تُطَّرد لأنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم غَيَّر اسْمَ العاصي بن الأَسْود والِد عَبْد الله فسَمَّا مُطِيعاً ، فهذا يدلُّ على أنَّه مِنَ العِصْيانِ وقالَ جماعَةٌ لم يَسْلَم مِن *!عُصاةِ قُرَيْش غَيْرُه فهذا يدلُّ لذلكَ أيْضاً ، انتَهَى .
وعَوْفُ بنُ عُصَيَّةَ في الأَنْسابِ .
ومحمدُ بنُ طالبِ بنِ عُصِيَّةَ الفارُوقيمقدمُ الباطِنِيَّة الذين قٌ تِلوا بواسطتِه سَنَة ستّمائةٍ ، وكانوا أَرْبَعِين رجُلاً .
وبفَتْح العَيْنِ وكسْر الصادِ : أَبو محمدٍ عبِدُ الواحدِ بنُ أَبي الفَتْح الُمبارَك بنِ عَبْدِ الرحمنِ بنِ عليِّ بنِ *!عَصِيَّةَ بنِ هبَةِ اللهاِ الكِنْدِيُّ البَغْدادِيُّ ، حدَّثَ عن أَبي القاسِم الحربي ، وأَخُوه أَبو الرّضا محمدٌ سَمِعَ أَبا الوقْت وأَجازَ الُنُّذري كتابَة ، وولده أَبو بكْرٍ مواهبُ بنُ محمدٍ سَمِعَ من عبد الغِيثِ الجرْبي تُوفي سَنَة 638 . قالَ الحاِفظُ : وكانَ أَبو الرّضا الَمذْكُور
يقولُ : نَحْنْ بَنُو عُصَيَّة ، أَي تَصْغيرُ العَصا ؛ قالَ الُنْذري : والفَتْحُ أَصَحَّ ؛ والحافِظُ الدّمياطِي ضَبَطَهم بالضمِّ ، وكأنَّه نَظَرَ إلى دَعْوى قرييهم الَمْذكور .

### Türkçe

: ( **العِصْيانُ** ، ) kesre ile: ( **الطَّاعَةِ**’nin zıddı.
Denilir ki: ( **عَصاهُ** **يَعْصِيه** **عَصْياً** , fetha ile, **وعِصْياناً** ( **ومَعْصِيَةً** , o hâlde o **عاصٍ**’dır; onun itaatinden çıktı.
**وعَصَيِ العَبْدُ رَبَّه**: onun emrine muhalefet etti.
( **وعَاصاهُ** **مُعاصاةً** ( o hâlde o **عاصٍ** **وعَصِيُّ**’dur, **عَنِيً** gibi: ona itaat etmedi.
( **واعْتَصَتِ النُّواةٌ**: şiddetlendi; onu Cevherî nakletti.
( İbn Ebî **عاصِيَةَ** şairdir.
( **وتَعَصَّى الأمْرُ**: **اْعْتاصَ**; ve denilir ki aslı **تعَصَّص**’tır, **تَظَنَّى** ve **تَقَضَّى** gibi.
( ve **عُصَيَّةٌ** , ( **سُمَيَّةَ** gibi: Benî Süleym’den bir batındır; ve ondan hadis: ( **عُصَيَّةُ** **عَصَتِ اللهَ ورَسُولَ** ); ve onlar, **عُصَيَّةَ** b. Hâfâf b. İmriu’l-Kays b. Behse b. Süleym oğullarıdır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**اسْتَعْصَى** onun emîrine karşı: ona karşı imtina etti ve ona itaat etmedi.
Ve falan **يَعْصِي الرِّيحَ**: esiş yönünü karşıladığı ve ona maruz kalmadığı zaman.
Ve **العاصِي**; annesine âsi olup da onu takip etmediği zaman sütten kesilmiş yavrunun adıdır.
Ve **العصي** b. Vâil es-Sehmî,

عَمْرٍ ve .’nun babasıdır.
Nehhâs dedi: Ahfeş’i şöyle derken işittim: Müberred’i şöyle derken işittim: o **العاصِيُ**’dir, **الياءِ** ile; onun hazfi caiz olmaz; hâlbuki avam onu hazfetmekle ünsiyet etmiştir; Nehhâs dedi: bu, bütün nahivcilere muhaliftir; yani o, **الَمنْقوصَةِ** isimlerdendir; onda **الياءِ**’nin isbâtı ve hazfi caiz olur; Müberred bu hususta nahivcilere muhalefet etmemiştir; ancak o, **العاصى** diye isimlendirildiğini iddia etti; çünkü o, kılıçla **اعَتَصَى** etti; yani kılıcı asânın yerine ikame etti; ve o, **العِصْيان**’dan değildir; Âmidî ondan böyle hikâye etti.
Hâfız, bu kelâmı naklettikten sonra **التَّبْصير**’de dedi: Dedim: Bu, **العاصى** b. Vâil hakkında yürürse de, fakat muttarid olmaz; çünkü Peygamber صلى الله عليه وسلم, **العاصي** b. el-Esved’in, Abdullah’ın babasının adını değiştirdi de onu **مُطِيعاً** diye isimlendirdi; bu da onun **العِصْيان**’dan olduğuna delâlet eder. Ve bir cemaat dedi ki: **عُصاةِ قُرَيْش**’ten onun dışındakiler selâmet bulmadı; bu da buna delâlet eder, ayrıca; bitti.
Ve ensâbda Avf b. **عُصَيَّةَ**.
Ve Muhammed b. Tâlib b. **عُصِيَّةَ** el-Fârûkî, sene altı yüz yılında onun vasıtasıyla öldürülen Bâtınîlerin mukaddemidir; ve onlar kırk adam idiler.
Ve aynın fethası ve sâdın kesresi ile: Ebû Muhammed Abdu’l-Vâhid b. Ebî’l-Feth el-Mübârek b. Abdi’r-Rahmân b. Alî b. **عَصِيَّةَ** b. Hibetillâh el-Kindî el-Bağdâdî; Ebû’l-Kâsım el-Harbî’den hadis rivayet etti; ve kardeşi Ebû’r-Rıdâ Muhammed, Ebû’l-Vakt’ı işitti ve Nüzrî’ye yazı olarak icâzet verdi; ve onun oğlu Ebû Bekr Mevâhib b. Muhammed, Abdu’l-Gays el-Cerbî’den işitti; sene 638’de vefat etti. Hâfız dedi: ve zikredilen Ebû’r-Rıdâ,

şöyle derdi: Biz **عُصَيَّة** oğullarıyız; yani **العَصا**’nın tasğîri; Nüzrî dedi: fetha daha sahîhtir; ve Hâfız Dımiyâtî onları damme ile ضبط etti; sanki, zikredilen akrabalarının davasına baktı.
