# عضا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عضا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عضا

العُضْوُ والعِضْوُ: الواحدُ من أَعضاءِ الشاةِ وغيرها، وقيل: هو كلُّ عَظْمٍ وافِرٍ بلَحْمه، وجمْعُهما أَعضاءٌ. وعَضَّى الذَّبيحة: قطَّعها أَعْضاءً. وعَضَّيْتُ الشاةَ والجَزُور تَعْضِيةً إِذا جعَلْتها أَعضاءً وقَسَمْتَها. وفي حديث جابر في وقت صلاة العصر: ما لوْ أَنَّ رجُلاً نَحَرَ جَزُوراً وعَضَّاها قبل غُروبِ الشمسِ أَي قَطَّعَها وفَصَّلَ أَعضاءَها. وعَضَّى الشيءَ: وزَّعَه وفرّقه؛ قال:
وليس دينُ اللهِ بالمُعَضَّى
ابن الأَعرابي: وعَضا مالاً يَعْضُوه إِذا فرَّقَه
وفي الحديث: لا تَعْضِيةَ في مِيراثٍ إِلاَّ فيما حَمَلَ القَسْمَ؛ معناه أن يموتَ المَيِّت ويَدَعَ شيئاً إِن قُسِمَ بينَ ورَثَته كان في ذلك ضَرَرٌ على بعضهم أَو على جَميعِهم، يقول فلا يُقْسَم. وعَضَّيت الشيءَ تَعْضِية إِذا فَرَّقْته. والتَّعْضِية: التَّفْرِيقُ، وهو مأْخُوذٌ من الأَعْضاءِ. قال: والشيءُ اليَسِير الذي لا يَحْتَمِل القَسْمَ مثلُ الحَبَّة من الجَوهر، لأَنها إِن فُرِّقَتْ لم يُنْتَفع بها، وكذلك الطَّيْلَسان من الثياب والحَمَّام وما أَشْبهَه، وإِذا أَراد بعضُ الوَرَثَة القَسْمَ لم يُجَبْ إِليه ولكن يُباعُ ثم يُقسم ثمنُه بينَهم. والعِضَة: القِطْعَة والفِرْقة.وفي التنزيل: جعَلُوا القرآن عِضِينَ؛ واحدَتها عضة ونقصانها الواو أَو الهاء، وقد ذكره في باب الهاء. والعِضَةُ: من الأسماء الناقِصة، وأَصلُها عِضْوَة، فنُقِصَت الواوُ، كما قالوا عِزَة وأَصْلُها عِزْوَةُ، وثُبَة وأَصلُها ثُبْوَة من ثَبَّيت الشيء إِذا جمَعْته؛ وفي حديث ابن عباس في تفسير جَعَلوا القرآن عِضِين: أَي جَزَّؤُوه أَجْزاءً، وقال الليث: أَي جَعَلُوا القرآن عِضَةً عِضَة فتفَرَّقوا فيه أَي آمَنوا ببَعْضِه وكفَروا ببَعضه، وكلُّ قِطعة عِضَةٌ؛ وقال ابن الأَعرابي: جَعَلُوا القرآن عِضِين فرَّقوا فيه القَوْل فقالوا شِعْر وسِحْر وكَهانة، قال المشركون: أَساطِيرُ الأَوَّلِين، وقالوا سِحْرٌ، وقالوا شِعْرٌ، وقالوا كَهانة فقسّمُوه هذه الأَقْسام وعَضَّوْه أَعْضاءً، وقيل: إِنَّ أَهلَ الكِتابِ آمَنُوا ببعضٍ وكفَرُوا ببعضٍ كما فعل المشركون أَي فرَّقوه كما تُعَضَّى الشاةُ؛ قال الأَزهري: من جَعَل تفسير عِضِين السِّحْرَ جعل واحدتها عِضَةً، قال: وهي في الأَصل عِضَهَة، وقال ابن عباس: كما أَنزلنا على المُقْتَسِمين؛ المُقْسمون اليَهودُ والنصارَى، والعِضةُ الكَذِبُ منه، والجمع كالجمع. ورجل عاضٍ بيِّن العُضُوِّ: طَعِمٌ كاسٍ مَكْفِيٌّ. قال الأَصمعي: في الدار فِرَقٌ من الناس وعِزُون وعِضُونَ وأَصْناف بمعنى واحدٍ.

### Türkçe

**العُضْوُ** ve **العِضْوُ**: koyunun ve başkasının uzuvlarından birinin (adı); ve denildi ki: o, etiyle birlikte bol (iri) her kemiktir; ikisinin çoğulu **أَعضاءٌ**’dur. **وعَضَّى الذَّبيحة**: onu uzuvlar hâlinde parçaladı. **وعَضَّيْتُ الشاةَ والجَزُور تَعْضِيةً**: onu uzuvlar hâline getirdiğin ve onu paylaştırdığın zaman. Câbir’in ikindi namazının vakti hakkındaki hadisinde: “Güneş batmadan önce bir adamın bir deve kesip onu **وعَضَّاها** (yapması) olsaydı...” yani onu parçaladı ve uzuvlarını ayırdı. **وعَضَّى الشيءَ**: onu dağıttı ve ayırdı; dedi ki:
Ve Allah’ın dini **بالمُعَضَّى** değildir.

İbnü’l-A‘râbî: **وعَضا مالاً يَعْضُوه**: onu dağıttığı zaman.

Hadiste: “Bir mirasta **تَعْضِيةَ** yoktur; ancak taksimin taşıdığı (kaldırdığı) şeyde (vardır).”; manası: ölü ölür ve bir şey bırakır; eğer o, varisleri arasında paylaştırılsa, bunda onların bazısına yahut hepsine zarar olur; der ki: o hâlde paylaştırılmaz. **وعَضَّيت الشيءَ تَعْضِية**: onu ayırdığın zaman. **والتَّعْضِية**: ayırmadır; ve o, **الأَعْضاءِ**’dan alınmıştır. Dedi ki: ve taksimi kaldırmayan az şey; cevherden bir tane gibi; çünkü o, ayrıştırılsa ondan faydalanılmaz; aynı şekilde elbiselerden **الطَّيْلَسان** ve **الحَمَّام** ve benzeri; ve varislerden bazısı taksimi istediğinde ona cevap verilmez; fakat satılır, sonra bedeli aralarında paylaştırılır.

**والعِضَة**: parça ve fırka (ayrılık). Tenzilde: **جعَلُوا القرآن عِضِينَ**; onun teki **عضة**’dir; ve onun eksilmesi **الواو** yahut **الهاء**’dır; onu **الهاء** babında zikretmiştir. **والعِضَةُ**: eksik isimlerdendir; aslı **عِضْوَة**’dir; böylece **الواو** eksiltildi; tıpkı **عِزَة** dedikleri gibi; aslı **عِزْوَةُ**’dir; ve **ثُبَة**; aslı **ثُبْوَة**’dir; **ثَبَّيت الشيء**: onu topladığın zaman; İbn Abbâs’ın **جَعَلوا القرآن عِضِين** tefsirindeki hadisinde: yani onu parçalar hâlinde parçaladılar. Leys dedi ki: yani Kur’an’ı **عِضَةً عِضَة** yaptılar da onda ayrılığa düştüler; yani onun bir kısmına iman ettiler ve bir kısmını inkâr ettiler; ve her parça **عِضَةٌ**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **جَعَلُوا القرآن عِضِين**: söz hakkında ayrılığa düştüler; böylece “şiir” ve “sihir” ve “kâhinlik” dediler; müşrikler dedi ki: “öncekilerin masalları”; ve “sihirdir” dediler; ve “şiirdir” dediler; ve “kâhinliktir” dediler; böylece onu bu kısımlara böldüler ve onu uzuvlar hâlinde **وعَضَّوْه أَعْضاءً** yaptılar. Ve denildi ki: Kitap ehli bir kısmına iman etti ve bir kısmını inkâr etti; müşriklerin yaptığı gibi; yani onu, koyunun **تُعَضَّى** edilmesi gibi ayırdılar. Ezherî dedi ki: **عِضِين**’in tefsirini “sihir” yapan, onun tekini **عِضَةً** yapmıştır; dedi ki: ve o, aslında **عِضَهَة**’dir. İbn Abbâs dedi ki: **كما أَنزلنا على المُقْتَسِمين**; **المُقْسمون** Yahudiler ve Hristiyanlardır; ve **العِضةُ** ondan (olan) yalandır; ve çoğul, çoğul gibidir.

**ورجل عاضٍ بيِّن العُضُوِّ**: tok, giyimli, yeterli kılınmış. Asma‘î dedi ki: evde insanlardan fırkalar vardır; ve **عِزُون** ve **عِضُونَ** ve çeşitler; tek bir mana ile.
