# عضب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عضب

العَضْبُ: القطع. عَضَبَه يَعْضِـبُه عَضْباً. قَطَعه. وتدعو العربُ على الرجل فتقول: ما له عَضَبَه اللّهُ؟ يَدْعونَ عليه بقَطْعِ يده ورجله. والعَضْبُ: السيفُ القاطع. وسَيْفٌ عَضْبٌ: قاطع؛ وُصِف بالمصدر. ولسانٌ عَضْبٌ: ذَلِـيقٌ، مَثَلٌ بذلك.
وعَضَبَه بلسانه: تَناوَلَه وشَتمه. ورجل عَضَّابٌ: شَتَّام. وعَضُبَ لسانُه، بالضم، عُضُوبة: صار عَضْباً أَي حَديداً في الكلام. ويُقال: إِنه لَـمَعْضُوب اللسانِ إِذا كان مَقْطُوعاً، عَيِـيِّاً، فَدْماً. وفي مَثَل: إِنَّ الحاجةَ ليَعْضِـبُها طَلَبُها قَبْلَ وقْتِها؛ يقول: يَقْطَعُها ويُفْسدها. ويقال: إِنك لتَعْضِـبُني عن حاجتي أَي تَقْطَعُني عنها. والعَضَبُ في الرُّمْحِ: الكسرُ. ويُقال: عَضَبْتُه بالرُّمْحِ أَيضاً: وهو أَن تَشْغَلَه عنه. وقال غيره: عَضَبَ عليه أَي رجع عليه؛ وفلان يُعاضِبُ فلاناً أَي يُرادُّه؛ وناقة عَضْباءُ: مَشْقُوقة الأُذُن، وكذلك الشاة؛ وجَملٌ أَعْضَبُ: كذلك. والعَضْباءُ من آذانِ الخَيْل: التي يُجاوز القَطْعُ رُبْعَها. وشاة عَضْباءُ: مكسورة القَرْن، والذَّكر أَعْضَبُ. وفي الصحاح: العَضْباءُ الشاةُ المكسورةُ القَرْنِ الداخلِ، وهو الـمُشاشُ؛ ويقال: هي التي انكسر أَحدُ قَرْنيها، وقد عَضِـبَتْ، بالكسر، عَضَباً وأَعْضَبَها هو. وعَضَبَ القَرْنَ فانْعَضَبَ: قَطَعه فانْقَطَعَ؛ وقيل: العَضَبُ يكون في أَحد القَرْنَينِ. وكَبْشٌ أَعْضَبُ: بَيِّنُ العَضَبِ؛ قال الأَخطل: إِنَّ السُّيُوفَ، غُدُوَّها ورَوَاحَها،  * تَرَكَتْ هَوَازنَ مثلَ قَرْنِ الأَعْضَبِ ويُقال: عَضِبَ قَرْنُه عَضَباً. وفي الحديث عن النبـي، صلّى اللّه عليه وسلم: أَنه نَهَى أَن يُضَحَّى بالأَعْضَبِ القَرْنِ والأُذُنِ. قال أَبو عبيد: الأَعْضَبُ المكسورُ القَرْنِ الداخلِ؛ قال: وقد يكون العَضَبُ في الأُذن أَيضاً، فأَما المعروف، ففي القَرْن، وهو فيه أَكثر. والأَعْضَبُ من الرجال: الذي ليس له أَخٌ، ولا أَحَدٌ؛ وقيل: الأَعْضَبُ الذي مات أَخوه؛ وقيل: الأَعْضَبُ من الرجال: الذي لا ناصِرَ له. والـمَعضوبُ: الضعِـيفُ؛ تقول منه: عَضَبَه؛ وقال الشافعي في المناسك: وإِذا كان الرجل مَعْضُوباً، لا يَسْتَمْسِكُ على الراحلة، فَحَجَّ عنه رجلٌ في تلك الحالة، فإِنه يُجْزِئه. قال الأَزهري: والـمَعْضُوب في كلام العرب: الـمَخْبُولُ الزَّمِنُ الذي لا حَرَاكَ به؛ يقال: عَضَبَتْهُ الزَّمانةُ تَعْضِـبُه عَضْباً إِذا أَقْعَدَتْه عن الـحَرَكة وأَزمَنَتْه.وقال أَبو الهيثم: العَضَبُ الشَّللُ والعَرَجُ والخَبَلُ. ويقال: لا يَعْضِبُكَ اللّهُ، ولا يَعْضِبُ اللّهُ فلاناً أَي لا يَخْبِلُه اللّه. والعَضْبُ: أَن يكون البيتُ، من الوافر، أَخْرَمَ. والأَعْضَب: الجُزءُ الذي لَـحِقَه العَضَبُ، فينقل مفاعلتن إِلى مفتعلن؛ ومنه قولُ الـحُطَيْئَة: إِن نَزَلَ الشتاءُ بدار قَومٍ،  *  تَجَنَّبَ جارَ بَيْتِهِمُ الشتاءُ والعَضْباءُ: اسم ناقة النبي، صلى اللّه عليه وسلم، اسم، لها، عَلَمٌ، وليس من العَضَب الذي هو الشَّقُّ في الأُذُن. إِنما هو اسم لها سميت به، وقال الجوهري: هو لقبها؛ قال ابن الأَثير: لم تكن مَشْقُوقَة الأُذُن، قال: وقال بعضهم إِنها كانت مشقوقةَ الأُذُن، والأَولُ أَكثر؛ وقال الزمخشري: هو منقول من قولهم: ناقة عَضْباءُ، وهي القصيرةُ اليَد. ابن الأَعرابي: يقال للغلام الحادِّ الرأْس الخَفيفِ
\<ص:610
..>
الجسم عَضْبٌ ونَدْبٌ وشَطْبٌ وشَهْبٌ وعَصْبٌ وعَكْبٌ وسَكْبٌ. الأَصمعي: يقال لولد البقرة إِذا طَلَعَ قَرنُه، وذلك بعدما يأْتي عليه حَولٌ: عَضْبٌ، وذلك قَبْلَ إِجْذاعِه؛ وقال الطائفيُّ: إِذا قُبِضَ على قَرنه، فهو عَضْبٌ، والأُنثى عَضْبةٌ، ثم جَذَعٌ، ثم ثَنيٌّ، ثم رَباعٌ، ثم سَدَسٌ، ثم التَّمَمُ والتَّمَمَةُ، فإِذا اسْتَجْمَعَتْ أَسنانُه فهو عَمَمٌ.

### Türkçe

**العَضْبُ**: kesme. **عَضَبَه يَعْضِـبُه عَضْباً**: onu kesti. Ve Araplar adamın aleyhine beddua eder de şöyle der: “Onun nesi var, **عَضَبَه اللّهُ**?”; onun aleyhine elinin ve ayağının kesilmesiyle beddua ederler. Ve **العَضْبُ**: kesici kılıç. Ve **سَيْفٌ عَضْبٌ**: kesici; mastarla vasfedilmiştir.

Ve **لسانٌ عَضْبٌ**: keskin-dilli, akıcı; bununla bir meseldir.

Ve **عَضَبَه بلسانه**: ona dil ile ilişti ve sövdü. Ve **رجل عَضَّابٌ**: çok söven. Ve **عَضُبَ لسانُه** (ötre ile), **عُضُوبة**: **عَضْباً** oldu; yani sözde keskin oldu. Ve denir: **إِنه لَـمَعْضُوب اللسانِ**; eğer kesik, dilsiz, peltek ise.

Ve bir meselde: “**إِنَّ الحاجةَ ليَعْضِـبُها طَلَبُها قَبْلَ وقْتِها**”; der ki: onu keser ve onu bozar. Ve denir: “**إِنك لتَعْضِـبُني عن حاجتي**” yani beni ihtiyacımdan kesiyorsun.

Ve **العَضَبُ** mızrakta: kırmadır. Ve denir: “**عَضَبْتُه بالرُّمْحِ**” ayrıca: o, onu ondan meşgul etmen demektir. Başkası dedi: “**عَضَبَ عليه**” yani ona döndü; ve falan, falana **يُعاضِبُ** yani ona karşılık verir; ve **ناقة عَضْباءُ**: kulağı yarık; koyun da böyledir; ve **جَملٌ أَعْضَبُ**: böyledir.

Ve atların kulaklarından **العَضْباءُ**: kesmenin onun dörtte birini aşmasıdır. Ve **شاة عَضْباءُ**: boynuzu kırık; erkek ise **أَعْضَبُ**. Ve Sıhâh’ta: **العَضْباءُ** içe doğru olan boynuzu kırık koyundur; o da **الـمُشاشُ**tur; ve denir: o, iki boynuzundan birisi kırılan kimsedir; ve (koyun) **عَضِـبَتْ** (esre ile) **عَضَباً**; onu o **أَعْضَبَها**. Ve **عَضَبَ القَرْنَ فانْعَضَبَ**: onu kesti de kesildi; ve denildi: **العَضَبُ** iki boynuzdan birinde olur. Ve **كَبْشٌ أَعْضَبُ**: **العَضَبِ**i açık olan; el-Ahtal dedi:
إِنَّ السُّيُوفَ، غُدُوَّها ورَوَاحَها،  * تَرَكَتْ هَوَازنَ مثلَ قَرْنِ الأَعْضَبِ

Ve denir: **عَضِبَ قَرْنُه عَضَباً**. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadiste: boynuzu ve kulağı **الأَعْضَبِ** olanla kurban kesilmesini yasakladı. Ebû Ubeyd dedi: **الأَعْضَبُ** içe doğru olan boynuzu kırık olandır; dedi: **العَضَبُ** kulakta da olabilir; fakat bilinen, boynuzdadır ve onda daha çoktur.

Ve erkeklerden **الأَعْضَبُ**: kardeşi olmayan ve hiç kimsesi olmayan kimsedir; ve denildi: **الأَعْضَبُ** kardeşi ölen kimsedir; ve denildi: erkeklerden **الأَعْضَبُ**: yardımcısı olmayan kimsedir.

Ve **الـمَعضوبُ**: zayıf; ondan dersin: **عَضَبَه**. Şâfiî menâsikte dedi: Eğer adam **مَعْضُوباً** ise, binek üzerinde tutunamıyorsa, o hâlde bir adam onun yerine haccederse, ona yeterli olur. Ezherî dedi: Arapların sözünde **الـمَعْضُوب**: hareketi olmayan, kötürüm, aklı bozuk, kronik hastadır; denir: **عَضَبَتْهُ الزَّمانةُ تَعْضِـبُه عَضْباً**; eğer onu hareketten alıkoyup oturtursa ve onu kronikleştirirse. Ebû’l-Heysem dedi: **العَضَبُ** felç, topallık ve akıl bozukluğudur. Ve denir: “**لا يَعْضِبُكَ اللّهُ**” ve “**ولا يَعْضِبُ اللّهُ فلاناً**” yani Allah onu aklını bozmasın.

Ve **العَضْبُ**: (aruzda) **الوافر** bahri olan beytin **أَخْرَمَ** olmasıdır. Ve **الأَعْضَب**: **العَضَبُ**un iliştiği cüzdür; böylece **مفاعلتن**i **مفتعلن**e nakleder; bundan **الـحُطَيْئَة**’nin sözü:
إِن نَزَلَ الشتاءُ بدار قَومٍ،  *  تَجَنَّبَ جارَ بَيْتِهِمُ الشتاءُ

Ve **العَضْباءُ**: Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, devesinin adıdır; ona ait bir isim, bir özel addır; kulağın yarılması olan **العَضَب**tan değildir. Ancak o, onun için bir isimdir; onunla adlandırılmıştır. Cevherî dedi: o, onun lakabıdır. İbnü’l-Esîr dedi: kulağı yarık değildi; dedi: bazısı onun kulağı yarık idi dedi; birincisi daha çoktur. Zemahşerî dedi: “**ناقة عَضْباءُ**” sözünden nakledilmiştir; o, eli kısa olandır.

İbnü’l-A‘râbî: başı keskin, hafif
\<ص:610
..>
gövdeye sahip oğlana **عَضْبٌ** ve **نَدْبٌ** ve **شَطْبٌ** ve **شَهْبٌ** ve **عَصْبٌ** ve **عَكْبٌ** ve **سَكْبٌ** denir.

Asma‘î: ineğin yavrusuna, boynuzu çıktığında—bu, üzerinden bir yıl geçtikten sonradır—**عَضْبٌ** denir; bu, onun **إِجْذاعِه**inden öncedir. Tâifî dedi: boynuzundan tutulduğunda o **عَضْبٌ**dur; dişisi **عَضْبةٌ**dir; sonra **جَذَعٌ**, sonra **ثَنيٌّ**, sonra **رَباعٌ**, sonra **سَدَسٌ**, sonra **التَّمَمُ** ve **التَّمَمَةُ**; dişleri toplandığında o **عَمَمٌ**dur.
