# عضد (ع-ض-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bazu demektir

- Harfler: ع - ض - د
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [عَضُدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B6%D9%8F%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعُلًا | Pazu | 1 | 1 | [18:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/ayet/18:51.md) |
| [عَضُدَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B6%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعُلَكَ | Senin pazın | 1 | 1 | [28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/ayet/28:35.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Birleştirirler
2. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
3. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Salata, doğranmış sebze demektir
4. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
5. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sicim bağıdır
6. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
7. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnek yavrusu, dana demektir
8. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
9. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
10. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
11. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
12. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
13. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
14. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
15. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
16. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
17. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عضد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md), [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md), [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md), [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dirsek ile omuz arasındaki üst kol kemiği ve kas dokusu (pazu), bir yapıyı iki yandan sağlamlaştıran dayanak direği |
| Çekirdek Özet 2 | Bir şahsı veya yapıyı doğrudan yanından kavrayarak gücünü takviye eden, yükünü paylaşan birincil ve sarsılmaz destekçi |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyetini ve kudretini haktan almayan bâtıl unsurların ontolojik veya siyasi dayanak edinilemeyeceği ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca soyut bir yardım veya sıradan bir iş birliği sayarak, bedensel ve yapısal bitişikliği içeren sarsılmaz güç bağını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عض | Şiddetle tutma, sıkıca kavrama, dişleme ve kenetlenme; nitekim [عضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6.md) kökünde dişlerle kuvvetlice ısırma, [عضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%84.md) kökünde sertleşip şişen kas dokusu ve engelleme, [عضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%8A.md) kökünde ise organlara ve parçalara ayırma manaları mevcuttur. | د | Kapı, giriş, hareket ve yapısal sınırlanmayı temsil eden harfin eklenmesiyle; sıkı ve kaslı tutuş anlamı bedende omuz ile dirsek arasına yerleşmiş, gövdeyi yanlardan taşıyan, iş yapma gücünü doğrudan ve yapısal olarak artıran pazu organına ve yan desteğe dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışa dönük algılama, farkındalık, bir güç merkezinin dış dünyayla temas kurduğu kaynak ve odak noktası. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص türetmesi) | Yoğun bir basınç, sıkıştırma, kütlesel sertlik ve yük altında mukavemet gösterme hali. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir yapının veya hareketin açılıp kapandığı eşik, menteşe benzeri hareketli fakat dayanak oluşturan sınır bağlantısı. |
| عضد | Gözlem merkezinden çıkan kuvvetin yoğun bir kas gücü ve menteşe eklemiyle birleşerek gövdeyi desteklemesi | Omuzdan dirseğe uzanan, bedenin ana hareketi yapmasını sağlayan, gövdenin yükünü taşıyıp dışa aktaran kuvvetli dayanak hattı. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanda ve hayvanda dirsek ile omuz arasındaki pazu bölümü; ayrıca su havuzunun kenarını tutan taş levhalar (أعضاد الحوض) ve kapı kanatlarını tutan iki yan söve (عضادتا الباب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde devenin pazusuna isabet eden bir illeti baytarın yarmasını şöyle tasvir eder: شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها / شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd bin Rebîa bir havuzun veya kalıntının yan taşlarını anlatırken şu ifadeyi kullanır: راسخُ الدِّمْنِ على أعضاده / ثَلَمَتْهُ كلُّ ريح وسَـبَـل |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça عضد kökü, Sami dillerinin genelinde anatomik bir organ ve güç merkezi olarak varlığını sürdüren arkaik bir gövdedir. İbranicede sıklıkla kol veya ön kol için zro‘a kullanılsa da, yan destek ve pazu işlevi gören anatomik parçalar için benzer konsonant dizilimleri ve semantik paralellikler izlenir. Süryanicede kolun veya desteğin kenarını belirten formlarla semantik akrabalık taşır. Akkadçada kol ve kuvveti ifade eden sözcüklerle işlevsel izomorfizm sergileyen kök, Arapçada hem saf anatomik sınırını (omuz ile dirsek arası) muhafaza etmiş hem de mimari terminolojiye geçerek kapı söveleri, havuz duvarları ve çadır payandaları gibi yapıyı ayakta tutan iki yan unsuru adlandırmıştır. Gövdeden ayrılmayan fakat gövdenin iş yapabilmesini sağlayan bu anatomik parça, Sami semantik havzasında soyut bir yardımdan ziyade, doğrudan organik bağı bulunan ayrılmaz bir dayanak ve sarsılmaz bir güç kaynağı olarak kavranmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki mafsal (omuz ve dirsek) arasında uzanan kas ve kemik bloğu | Somut organdan hareketle mimaride kapı sövelerine ve havuzun yan duvarlarına, toplumsal düzlemde ise kişinin en yakın destekçisi olan kabilesine aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kenar destek, kol ve güçlendirme alanı | Komşu Sami dillerinde kol ve yan destek kavramlarıyla morfo-semantik örtüşme gösterir; Arapça bu kökü yapısal mimari ve kuvvet metaforunda en duru biçimde korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve tartışmasız bir fonetik eşleşme tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عضد | Anlamlı | Pazu, kuvvet ve yan dayanak | Dirsek ile omuz arasındaki organ; birine arka çıkıp yardım etme. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| عدض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضدع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [دعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%B6.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| دضع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عضد | Merkez | Pazu, yapısal dayanak, yan kuvvet | Bedene veya yapıya bitişik, doğrudan yükü kaldıran ve sarsıntıyı önleyen organik destek. | Omuz ile dirsek arasındaki pazu gibi doğrudan güç katan yardımcı. |
| [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Yardım ve galibiyet | Düşmana veya bir zorluğa karşı dışarıdan yetişip üstünlük sağlama; organik bitişiklik şart değildir. | Karşı tarafa üstün gelmek üzere müdahale eden yardım. |
| [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md) | Komşu | İş paylaşımı ve kolaylaştırma | Ağır bir işte yükün bir ucundan tutarak sahibinin işini hafifletme. | Genel anlamda imdat ve ortak çalışma hali. |
| [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Arka çıkma, sırt olma | Kişinin arkasında durarak ona görünmeyen yönden siper ve güç sağlama. | Arkasını sağlama alma ve geriden destekleme. |
| [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) | Komşu | Yük ortaklığı ve sığınak | Sorumluluğu ve ağırlığı birlikte yüklenerek asıl failin yükünü hafifleten vekil güç. | Yükü omuzlama ve korunak oluşturma vasfı. |
| [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) | Zıt | Yüzüstü bırakma, desteği çekme | Yardıma en çok muhtaç olunan anda elini çekip kişiyi hezimete ve yalnızlığa terk etme. | Birlikte durması gereken desteğin aniden kopup ayrılması. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عضد | Pazu, ana dayanak | Omuz ile dirsek arasındaki kol bölümü ve bu organdan türeyen yan kuvvet desteği. | Kesin |
| Latince | Brachium, Adiumentum | Kol, pazu; destek | Brachium anatomik kolu tam karşılar; adiumentum ise sonradan eklenen desteği verir fakat organik pazu metaforunu taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | Upper arm, Bicep, Mainstay, Prop | Pazu; temel dayanak sütunu | Upper arm anatomik karşılığıdır; mainstay ve prop yapısal desteği karşılar ancak pazu ile destekçi arasındaki semantik geçişi tek kelimede veremez. | Güçlü |
| Almanca | Oberarm, Stütze, Beistand | Üst kol, pazu; dayanak | Oberarm bedensel organı karşılar; Stütze mimari ve mecazi dayanağı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Bras, Soutien, Étai | Kol; destek, payanda | Bras kol organıdır; étai bir duvarı yıkılmaktan koruyan yan desteği ve payandayı tam olarak karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَضُدَكَ | Fiziksel ve ruhsal güç, peygamberlik görevinde en yakın ve sarsılmaz ortak | Hz. Mûsâ'nın risalet yükünü taşırken kardeşi Hârûn ile teyit edilmesi bağlamı; Kasas [28:35](https://lisan.digital/tr/ayet/28:35.md). |
| عَضُدًا | Kozmik ve ilahi yönetimde yardımcı, istinat noktası, ortak | Allah Teâlâ'nın göklerin, yerin ve insanların yaratılışında saptırıcıları hiçbir şekilde ortak veya destekçi edinmediği bağlam; Kehf [18:51](https://lisan.digital/tr/ayet/18:51.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve ulûhiyet | Allah Teâlâ'nın kâinatı yaratma ve yönetmede hiçbir varlığa muhtaç olmaması; şirkin ve vasıtacılığın ontolojik reddi. | Zat-ı Bârî'nin hiçbir yardımcıya ve dayanağa (عضد) ihtiyacının bulunmadığı mutlak kudret hali. |
| Fıkıh | Hukuki vekillik ve şahitlik | Bir davada veya akitte tarafların birbirini gayrimeşru yollarla güçlendirmesi ya da meşru yardımlaşmanın sınırları. | Haksızlığa arka çıkmanın (معاضدة) yasaklanması ve adalette tarafsızlığın korunması. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Kolun pazu kısmının güç sembolü olarak insana sağladığı iktidarın ayetlerdeki istiare boyutu. | Kardeşin kardeşe pazu kılınması ve saptırıcıların dayanak kılınmaması ifadelerindeki edebi letafet. |
| Hadis | Birlik ve toplumsal dayanışma | Müminlerin birbirine kenetlenmesi ve rivayetlerde geçen fiziki güç tasvirleri. | Şahsın pazusuna veya pazunun dolgunluğuna yapılan bedensel ve mecazi atıflar. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid akidesi | Müstağniyet | Ortaksızlık ilkesi | Yaratılışta hiçbir saptırıcının destekçi edinilmemesi, ilahi fiillerin zatî yetkinliğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi metodolojisi | Aksiyomatik temel | Sağlam dayanak noktası | Bir teorinin veya önermenin bâtıl ve temelsiz varsayımlarla güçlendirilemeyeceği esası. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Sadık müttefik ve vezaret | İktidar dayanağı | Liderin yükünü paylaşan yardımcının ancak hakkı ayakta tutan erdemli unsurlardan seçilebilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve dayanışma | Ortak sermaye ve iş gücü | Taşıyıcı payanda | İktisadi teşebbüslerin hileli ve gayrimeşru ortaklıklar üzerine bina edilemeyeceği kuralı. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel bileşke ve payanda kuvveti (Structural Truss / Lateral Support) | Bir yapıya etki eden ana yükü taşımak üzere yan taraftan sisteme eklenen, yük dağılımını dengede tutarak ana gövdenin kırılmasını önleyen lateral kuvvet bileşeni. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal vekillik ve koalisyon desteği (Institutional Coalition) | Bir aktörün tek başına taşımakta zorlandığı siyasal veya sosyal sorumluluğu, yanına aldığı özdeş ve güvenilir bir ortakla paylaşıp meşruiyetini artırması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca bedensel bir kas dokusuna indirgemek ya da Kur'an'daki kullanımını sıradan bir iş arkadaşlığı derecesine düşürmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığın varoluşsal, siyasal ve ahlaki bütünlüğünü ayakta tutan, sarsılmasını engelleyen en mahrem ve en güçlü payanda niteliği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kehf [18:51](https://lisan.digital/tr/ayet/18:51.md)'deki ilahi beyanın sadece basit bir dostluk uyarısı sanılması; halbuki ayetin varlık düzeninde bâtılın hiçbir ontolojik ve kurucu dayanak olamayacağını bildiren kesin hükmünün ıskalanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın güç, meşruiyet, ortaklık ve teyit kavramlarını bedensel bir somutluk üzerinden nasıl en yüksek tevhidi ve siyasal ilkeye dönüştürdüğünü gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin risalet mücadelesinde insanî destek arayışlarını konu edinen kıssalarda ve tevhidin kâinattaki mutlak egemenliğini ilan eden kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın bâtıl ittifaklarla güçlendirilebileceği zannını kökünden yıkar; hakkın dayanağının ancak hak cinsinden (Hz. Hârûn örneğinde olduğu gibi) olabileceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dirsek ile omuz arasında yer alan, elin ve ön kolun iş yapabilmesi için gereken ana kuvveti üreten pazu kemiği ve kas kitlesi; bir yapıyı yanlardan destekleyen payanda.
- Soyut anlam: Bir failin yükünü bizzat onun yanında durarak paylaşan, zaafını gideren, ona sarsılmaz bir güç ve direnç katan birincil yardımcı ve yapısal dayanak.
- Sistematik karşılık: Hem ilahi yaratmada bâtılın kurucu unsur olamayacağını vazeden tevhid ilkesi hem de peygamberî ve toplumsal mücadelede güvenilir ve sadık bir güç ortağı edinme zarureti.
- LaTeX modeli: $$F_{t} = F_{0} + \sum_{i=1}^{n} S_{i} \quad \text{şartıyla ki} \quad S_{i} \in H, \quad M \cap S = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F_{t}$ failin ulaştığı nihai toplam mukavemet ve etki gücünü, $F_{0}$ failin başlangıçtaki yalın gücünü, $S_{i}$ sisteme doğrudan bağlanan pazu mahiyetindeki yapısal yan destekçileri temsil eder. Sistemin meşru ve ayakta kalabilir olması, eklenen desteğin hakikat kümesine ($H$) ait olması şartına bağlanmıştır. Saptırıcı ve bâtıl unsurları temsil eden küme ($M$) ile dayanak kümesi ($S$) arasındaki kesişimin boş küme ($\emptyset$) olması, Kehf [18:51](https://lisan.digital/tr/ayet/18:51.md)'de bildirildiği üzere saptırıcıların hiçbir surette dayanak ve pazu edinilemeyeceğini modeller. Kasas [28:35](https://lisan.digital/tr/ayet/28:35.md)'te ise $S$, failin öz kardeşi ve meşru ortağı olarak doğrudan $F_{0}$ gücünü tahkim eden meşru kuvvet payandasıdır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/ayet/18:51.md) — عَضُدًا

مَا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا

Meal (IK): Oysa Ben onları; ne göklerin ve yerin yaratılmasında, ne de kendilerinin yaratılmasında şahid tuttum. Sapıkları da hiç bir zaman yardımcı edinmiş değilim.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/ayet/28:35.md) — عَضُدَكَ

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bazu demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والدال معهما
ع ض د يستعمل فقط عضد: العضد فيه ثلاث لغات: عَضُدٌ، وعُضُد، وعُضْد.
وعضُدان وأعضاد، وهو من المرفق إلى الكتف.
وفلان يعْضُدُ فلاناً: يعينه. وعَضَدني عليه، أي: أعانني.
والعَضَدُ: داء يأخذ في أعضاد الإبل خاصة. قال:
.........		طعن المبيطر إذ يَشفي من العَضَد
ورجل عَضُد: دقيق العَضُد. وأعضاد كلّ شئ ما يشد من حواليه من البناء وغيره، مثل أعضاد الحوض، وهي صفائح من حجارة ينصبن حول شفيرة. وأحدها: عَضُد.
قال لبيد:
راسخُ الدِّمْنِ على أعضاده		ثَلَمَتْهُ كلُّ ريح وسَـبَـل
وعِضادتا الباب: ما كان عليهما يطبق الباب إذا أُصْفِقَ. وعِضادتا الإبزيم من الجانبين. وما كان من نحوه فهو عضادة. وللرَّحْل عَضُدان وهما خشبتان لزيقتان بأسفل الواسطة. قال زائدة: العَضْد القطع. عَضَدْتُ الشجرةَ قَطَعْتُها.
والَيْعِضيد: بقلةٌ فيها مرارة، تؤكل، وهو الطَّرْخَشْقوق.
والعَضْدُ: المعونة. وأخو الرّجُل عَضُدُه.

##### Türkçe

باب **العين** و**الضاد** و**الدال** معهما
ع ض د yalnızca **عضد** kullanılır: **العضد**’da üç lügat vardır: **عَضُدٌ** ve **عُضُد** ve **عُضْد**.
Ve **عضُدان** ve **أعضاد**; o, dirsekten omuza kadardır.
Ve falan falana **يعْضُدُ**: ona yardım eder. Ve bana onun aleyhine **عَضَدني**; yani: bana yardım etti.
Ve **العَضَدُ**: özellikle develerin **أعضاد**’ında tutan bir hastalıktır. Dedi ki:
.........		Baytarın mızraklaması, **العَضَد**’dan şifa verdiği vakit
Ve adam **عَضُد**: **العَضُد**’u ince. Ve her şeyin **أعضاد**’ı, bina ve başkası gibi, çevresinden onu sıkan şeydir; havuzun **أعضاد**’ı gibi; o, bir kenarın çevresine dikilen taş levhalardır. Ve onun bir tanesi: **عَضُد**.
Lebîd dedi ki:
Gübrenin, **أعضاده** üzerinde sağlam yerleşmişi		Her rüzgâr ve sağanak onu yarmıştır
Ve kapının **عِضادتا**’sı: kapı kapatıldığı zaman kapının üzerine kapanıp oturduğu şeydir. Ve tokmanın **عِضادتا**’sı iki yandandır. Ve onun benzerinden olan şey **عضادة**’dır. Ve semerin iki **عَضُدان**’ı vardır; ikisi, orta kısmın altına yapışık iki tahtadır. Zâide dedi ki: **العَضْد** kesmedir. Ağacı **عَضَدْتُ**: onu kestim.
Ve **الَيْعِضيد**: acılığı olan bir ottur; yenir; o, **الطَّرْخَشْقوق**’tur.
Ve **العَضْدُ**: yardım. Adamın kardeşi onun **عَضُدُه**’dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَضُدُ: الساعد، وهو من المِرفق إلى الكتف. وفيه أربع لغات: عضَد، وعضِد، وعَضْدٌ وعُضْدٌ. وعَضَدْتُهُ أعْضُدُهُ بالضم: أعَنْتُهُ، وكذلك إذا أصبت عَضُدَهُ. وعَضَدتُ الشجر أعضِدُهُ بالكسر، أي قطعته بالمِعْضَدِ، فهو مَعْضودٌ وعَضَدٌ بالتحريك. ومنه قول الهذليّ:
ضَرْبُ المُعَوِّلِ تحت الديمةِ العَضَدا
والمُعاضدة: المعاونة. واعْتَضَدْتُ بفلان، أي استعنت به. واعْتَضَدْتُ بالشيء: جعلته في عَضُدي. والمِعضد والمِعْضاد: سيفٌ يُمتَهَنُ في قطع الشجر. والمِعْضَدُ: الدُمْلُجُ. والعاضِدان: سطران من النخَل على فَلَجٍ. والعاضِدُ: الجمل يأخذ عَضُدَ الناقة فيتنوَّخها. الأصمعيّ: إذا صار للنخلة جذعٌ يتناول منه المتناولُ فتلك النخلة العَضِيد، وجمعها عِضدانٌ. قال: فإذا فاتَتُ اليدَ فهي جبَّارةٌ. ورجلٌ أعضدُ: دقيق العَضُدِ. وعُضادِيٌّ: عظيم العَضُدِ. ويدٌ عَضِدَةٌ، إذا قصرت عَضُدُها. وأعضادُ كلِّ شيء: ما يُشَدُّ حواليه من البناء وغيره، كأعْضادِ الحوض، وهي حجارة تنصب حول شَفيرِه. وكذلك عِضادَتا الباب، وهما خشبتاهُ من جانبيه. والعَضَدُ بالتحريك: داءٌ يأخذ الإبل في أعْضادِها فتُبَطُّ. تقول منه: عَضِدَ البعير بالكسر. قال النابغة:
شَكَّ الفَريضَةَ بالمِدْرى فأنفَذهـا		شكَّ المُبَيْطِرِ إذ يشفي من العَضَدِ
والمُعَضَّدُ: الثوب الذي له عَلَمٌ في موضع العضُدِ من لابسه. قال زهير يصف بقرة:
فجالتْ على وَحْشِيِّها وكأنَّهامُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ
وإبلٌ مُعَضَّدةٌ: موسومةٌ في أعضادِها؛ والسِمَةُ عِضادٌ. والمُعَضِّدَةُ: البُسرة التي يبدو الترطيب في أحد جانبيها.

##### Türkçe

**العَضُدُ**: önkol; ve o, dirsekten omuza kadardır. Ve onda dört lugat vardır: **عضَد** ve **عضِد** ve **عَضْدٌ** ve **عُضْدٌ**. Ve “**عَضَدْتُهُ** **أعْضُدُهُ**” (damme ile): ona yardım ettim; ve yine, **عَضُدَهُ**’unu yaraladığın zaman da böyledir. Ve “**عَضَدتُ** **الشجر** **أعضِدُهُ**” (kesre ile), yani onu **بالمِعْضَدِ** ile kestim; artık o **مَعْضودٌ**’dur ve (harekeli olarak) **عَضَدٌ**’dır. Ve ondan, Hüzeli’nin sözü:
ضَرْبُ المُعَوِّلِ تحت الديمةِ العَضَدا

Ve **المُعاضدة**: yardımlaşma. Ve “**اعْتَضَدْتُ** بفلان”, yani onunla yardım istedim. Ve “**اعْتَضَدْتُ** بالشيء”: onu **عَضُدي**’mde kıldım. Ve **المِعضد** ve **المِعْضاد**: ağaç kesmede hor kullanılan bir kılıçtır. Ve **المِعْضَدُ**: bileziktir. Ve **العاضِدان**: bir **فَلَجٍ** üzerinde hurmadan iki sıradır. Ve **العاضِدُ**: deve; dişi devenin **عَضُدَ**’unu alır da onu çöktürür. el-Asma‘î: hurma ağacına, ondan alanın alacağı bir gövde olduğu vakit, işte o hurma ağacı **العَضِيد**’dir; onun çoğulu **عِضدانٌ**’dır. Dedi: elin erişmesini geçtiği vakit, o **جبَّارةٌ**’dır. Ve **أعضدُ** bir adam: **العَضُدِ**’u ince. Ve **عُضادِيٌّ**: **العَضُدِ**’u büyük. Ve **يدٌ عَضِدَةٌ**, **عَضُدُ**’u kısaldığı zaman. Ve her şeyin **أعضادُ**’ı: bina ve başkası gibi, onun çevresine bağlanan şeydir; **أعْضادِ الحوض** gibi; ve o, onun kenarı çevresine dikilen taşlardır. Ve yine **عِضادَتا الباب**; ve onlar, onun iki yanındaki iki tahtasıdır. Ve (harekeli olarak) **العَضَدُ**: develerde **أعْضادِها**’nda tutan bir hastalıktır; böylece onlar bağlanır. Ondan dersin ki: “**عَضِدَ** البعير” (kesre ile). en-Nâbiga dedi:
شَكَّ الفَريضَةَ بالمِدْرى فأنفَذهـا		شكَّ المُبَيْطِرِ إذ يشفي من العَضَدِ

Ve **المُعَضَّدُ**: giyenin **العضُدِ** yerinde bir alameti olan elbise. Züheyr, bir ineği vasfederken dedi:
فجالتْ على وَحْشِيِّها وكأنَّهامُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ

Ve **إبلٌ مُعَضَّدةٌ**: **أعضادِها**’nda dağlanmış; ve dağ **عِضادٌ**’dır. Ve **المُعَضِّدَةُ**: iki yanından birinde yumuşamanın göründüğü **البُسرة**’dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والضاد مع الدال
عضد
استعمل من وجوهه :
عضد : قال الله جلّ وعزّ : ( يُكَذِّبُونِ قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَاناً فَلاَ يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِئْايَاتِنَآ أَنتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا ) ( القَصَص : 35 ) قال الزجاج : أي سنُعينك بأخيك . قال : ولفظ العضد على
جهة المثل ، لأنّ اليدَ فوقها عضدها ؛ وكلّ معينٍ فهو عَضُد . وعاضَدَني فلانٌ على فلانٍ ، أي عاونَني .
أبو عبيد عن أبي زيد : أهل تهامة يقولون العُضُد والعُجُز . فيؤنّثونهما ، وتميم تقول العَضُد والعَجز ويذكِّرون ، وفيه لغتان أخريان عَضْدٌ وعُضْد . وقال جلّ وعزّ : ( وَمَا كُنتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً ) ( الكهف : 51 ) . وقرىء : ( وما كنت ) ، أي ما كنت يا محمد لتتّخذ المضلِّين أنصاراً .
وعضُد الرجل : أنصارُه وأعوانه . والاعتضاد : التقوِّي والاستعانة .
وقال الليث : العضُد : ما بين المَرفِق إلى الكتف ، وهما العَضُدَان ، والجميع الأعضاد . وفلانٌ يَعضُد فلاناً ، أي يُعِينه . قال : واليَعْضِيد : بقلةٌ من بقول الربيع فيه مرارة .
أبو عبيد عن أبي زيد : عَضُد الحوض : من إزائه إلى مؤخّره . والإزاء : مصبُّ الماء فيه . قال الليث : وجمعه أعضادٌ . وأنشد للبيد :
راسخ الدِّمْنِ على أعضاده
ثلمتْهُ كلُّ ريحٍ وسَبَلْ
يصف الحوضَ الذي قد طال عهدُه بالواردة .
وقال أبو عبيد : المعضّد : الثوب المخطَّط . قال : وقال أبو زيد : يقال لأعلى ظَلِفَتي الرَّحْل ممّا يلي العَرَاقِي العَضُدان ، وأسفلهما الظَّلِفتان ، وهما ما سَفَلَ من الحِنْوَين : الواسط والمؤخرة .
وقال الليث : للرَّحْل العَضُدان ، وهما خشبتان لصيقتانِ بأسفل الواسط . قال : وعِضادتا الإبزيم من الجانبين ، وما كان نحو ذلك فهو العِضادة .
قلت : وعضادتا الباب : الخشبتان المنصوبتان عن يمين الداخل وشِماله .
ويقال فلانٌ عَضُدُ فلانٍ ، وعِضادته ، ومُعاضِده ، إذا كان يعاونه ويرافقه . وقال لبيد :
أو مِسحَلٌ سَنِقٌ عِضادةُ سَمحجٍ
بسَراتها نَدَبٌ له وكُلومُ
يقول : هو يَعضُدها يكون مرّةً عن يمينها ومرّةً عن يسارها لا يفارقها : والعاضد : الذي يمشي إلى جانب دابّةٍ عن يمينه أو عن يساره . وقد عَضَد يعضُد عُضوداً ، والبعير معضود . وقال الراجز :
ساقَتُها أربعةٌ كالأشطانْ
يَعضُدها اثنان ويتلوها اثنانْ
ويقال اعضُدْ بعيرك ولا تَتْلُه . وعضَد البعيرُ البعيرَ ، إذا أخذَه بِعضُده فصرعه ، وضَبَعَه إذا أخذه بضَبْعه . وحمار عَضِدٌ وعاضد ، إذا ضمَّ الأتُن من جوانبها .
وقال أبو عمرو : العضادتان : العودان اللذان في النِّير الذي يكون على عُنُق ثور العَجَلة . قال : والواسط : الذي يكون وسطَ النِّير .
وقال الكسائيّ : يقال للدُّملج المِعضَدَةُ ، وجمعها مَعاضد .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا صار للنخلة جِذعٌ يتناول منه المتناوِل فتلك النَّخلةُ
العَضِيد ، وجمعها عِضْدانٌ . وقال غيره : عَضَدَ القتبُ البعيرَ عضْداً ، إذا عضَّه فعقَره . وقال ذو الرمة :
وهُنَّ على عَضْدِ الرِّحال صوابرُ
وعضَدَتها الرِّحالُ ، إذا ألحّتْ عليها . وأعضاد البيت : نواحيه . والعَضَد : ما عُضِدَ من الشَّجر ، بمنزلة المعضود .
وقال النضر : أعضاد المزارع : جُدورها . والعَضَد : داء يأخذ البعير في عَضُده ، ومنه قول النابغة :
شَكَّ المُبيطِرِ إذْ يَشفي من العَضَدِ
ورجلٌ عُضاديٌّ : ضخم العضُد .
أبو عبيد عن أبي زيد : عضَدتُ الرجلَ أعضُده ، إذا أصبتَ عَضُده ، وكذلك إذا أعنتَه وكنت له عَضُداً .
وقال ابن شميل : اليَعضِيد : التَّرْخَجْقُوق .
وقال ابن السكيت : امرأةٌ عَضَادٌ . وقال المؤرّج : ويقال للرجل القصير عَضَاد . وأنشد قول الهذليّ :
لها عُنُق لم تُبْلِهِ جَيْدريَّةٌ
عَضَادٌ ولا مكنوزةُ اللَّحم ضَمْرَزُ
عمرو عن أبيه : ناقةٌ عَضادٌ ، وهي التي لا تردُ النَّضيح حتى يَخلُوَ لها ، تنصرمُ عن الإبل . ويقال لها القَذُور .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العرب تقول : فلانٌ يفُتُّ في عَضُد فلانٍ ويَقدح في ساقه . قال : فالعَضُد : أهل بيته . وساقُه : نَفسُه .
وقال أبو زيد : يقال : إذا نحرت الرِّيح من هذه العضُد أتاك الغيث ، يعني ناحية اليمين .
الأصمعيّ : السيف الذي يُمتَهَنُ في قطع الشجر يقال له المِعضَد . وقال ابن شميل : المعضاد : سيف يكون مع القصّابين يُقطَع به العظام .

##### Türkçe

باب العين والضاد مع الدال
**عضد**
Yüzlerinden (kullanım yönlerinden) kullanılmıştır:
**عضد**: Allah, celîl ve azîz, dedi: ( “Beni yalanlıyorlar.” Dedi: “Kardeşinle senin **عضد**’unu elbette sıkılaştıracağız ve ikinize bir sultan (güç) kılacağız; âyetlerimizle size ulaşamayacaklar; siz ikiniz ve size uyan kimse.” ) (el-Kasas: 35). ez-Zeccâc dedi: Yani kardeşinle sana yardım edeceğiz. Dedi: Ve **العضد** lafzı, mesel cihetindendir; çünkü elin üstünde onun **عضد**’u vardır; her yardımcı ise o **عَضُد**’dur. Ve falan kimse bana falan kimseye karşı **عاضَدَ** etti; yani bana yardım etti.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Tihâme ehli **العُضُد** ve **العُجُز** der. Böylece ikisini de müennes yaparlar; Temîm ise **العَضُد** ve **العَجز** der ve müzekker yaparlar. Ve onda iki başka lugat daha vardır: **عَضْدٌ** ve **عُضْد**. Ve celîl ve azîz dedi: ( “Ben sapıtıcıları **عَضُداً** edinmiş değilim.” ) (el-Kehf: 51). Ve şöyle okunmuştur: ( “وما كنت” ); yani: Ey Muhammed, sapıtıcıları yardımcılar edinmiş değildin.

Ve **عضُد** erkeğin: onun yardımcıları ve destekçileridir. Ve **الاعتضاد**: güçlenme ve yardım istemedir.

el-Leys dedi: **العضُد**: dirsek ile omuz arasıdır; ikisi **العَضُدَان**’dır; hepsi **الأعضاد**’dır. Ve falan kimse falan kimseyi **يَعضُد**; yani ona yardım eder. Dedi: Ve **اليَعْضِيد**: bahar otlarından bir ottur; onda acılık vardır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **عَضُد الحوض**: onun karşısından arka tarafınadır. Ve **الإزاء**: suyun döküldüğü yerdir. el-Leys dedi: Onun çoğulu **أعضادٌ**’dır. Lebîd’den şu beyit okunmuştur:
راسخ الدِّمْنِ على **أعضاده**
ثلمتْهُ كلُّ ريحٍ وسَبَلْ
Uzun zaman olmuş, suya gelenlere (hayvanların gelişine) dair olan havuzu vasfeder.

Ebû Ubeyd dedi: **المعضّد**: çizgili elbise. Dedi: Ebû Zeyd dedi: Semerin **ظَلِفَتي**’sinin, **العَرَاقِي**’ye bitişik olan tarafından, üst kısmına **العَضُدان** denir; alt kısmı ise **الظَّلِفتان**’dır; ve onlar **الحِنْوَين**’den aşağıda olan şeydir: **الواسط** ve **المؤخرة**.

el-Leys dedi: Semerin **العَضُدان**’ı vardır; ve onlar **الواسط**’ın altına yapışık iki tahtadır. Dedi: Ve tokadın iki yanındaki iki **عِضادتا**’sı; ve buna benzer olan her şey **العِضادة**’dır.

Ben dedim: Ve kapının iki **عضادتا**’sı: içeri girenin sağında ve solunda dikilmiş iki tahtadır.

Ve denir: Falan kimse, falan kimsenin **عَضُدُ**’udur; ve onun **عِضادته**’sidir; ve onun **مُعاضِده**’sidir; ona yardım ediyor ve ona refakat ediyorsa. Lebîd dedi:
أو مِسحَلٌ سَنِقٌ **عِضادةُ** سَمحجٍ
بسَراتها نَدَبٌ له وكُلومُ
Der ki: O, onu **يَعضُد** eder; bir kere sağında, bir kere solunda olur; ondan ayrılmaz. Ve **العاضد**: bir binitin yanında, sağında yahut solunda yürüyen kimsedir. Ve **عَضَد** eder, **يعضُد** eder, **عُضوداً** (şeklinde); ve deve **معضود**’dur. Ve râciz dedi:
ساقَتُها أربعةٌ كالأشطانْ
**يَعضُدها** اثنان ويتلوها اثنانْ
Ve denir: Deveni **اعضُدْ** et ve onu **تَتْلُه** etme. Ve deve, deveyi **عضَد** etti; yani onu **بِعضُده** ile aldı da devirdi. Ve onu **ضَبَعَه** etti; yani onu **بضَبْعه** ile aldı. Ve **حمار عَضِدٌ** ve **عاضد**: eğer dişi eşekleri yanlarından bir araya topladıysa.

Ebû Amr dedi: **العضادتان**: öküzün boynunda bulunan tekerlek öküzü boyunduruğundaki iki ağaçtır. Dedi: Ve **الواسط**: boyunduruğun ortasında olan şeydir.

el-Kisâî dedi: **الدُّملج** için **المِعضَدَةُ** denir; çoğulu **مَعاضد**’dir.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Hurma ağacına, ondan alanın alacağı bir gövde olduğunda, işte o hurma ağacı **العَضِيد**’dir; çoğulu **عِضْدانٌ**’dır. Başkası dedi: **القتبُ** deveyi **عَضَدَ** etti, **عضْداً**; yani onu ısırdı da onu sakatladı. Zû’r-Rumme dedi:
وهُنَّ على **عَضْدِ** الرِّحال صوابرُ
Ve semerler onu **عضَدَتها** etti; yani ona ısrarla yüklendi. Ve evin **أعضاد**’ı: onun yanlarıdır. Ve **العَضَد**: ağaçtan **عُضِدَ** edilmiş (kesilmiş) olandır; **المعضود** menzilesindedir.

en-Nadr dedi: Ekinliklerin **أعضاد**’ı: onların duvarlarıdır. Ve **العَضَد**: devenin **عَضُده**’unda onu tutan bir hastalıktır; ondan Nâbiga’nın sözü:
شَكَّ المُبيطِرِ إذْ يَشفي من **العَضَدِ**
Ve **رجلٌ عُضاديٌّ**: iri **العضُد**’lu.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Erkeği **عضَدتُ** ederim, onu **أعضُده** ederim; eğer onun **عَضُد**’unu isabet ettirdiysen; aynı şekilde eğer ona yardım ettiysen ve ona bir **عَضُداً** olduysan.

İbn Şümeyl dedi: **اليَعضِيد**: **التَّرْخَجْقُوق**’tur.

İbn es-Sikkît dedi: **امرأةٌ عَضَادٌ**. el-Muerric dedi: Ve kısa adama **عَضَاد** denir. Huzelî’nin sözü okunmuştur:
لها عُنُق لم تُبْلِهِ جَيْدريَّةٌ
**عَضَادٌ** ولا مكنوزةُ اللَّحم ضَمْرَزُ

Amr, babasından: **ناقةٌ عَضادٌ**: o, **النَّضيح**’a (suya) ancak kendisine yer boşalınca varan; develerden ayrılıp kopan devedir. Ve ona **القَذُور** denir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Araplar der ki: Falan kimse, falan kimsenin **عَضُد**’unda ufalar ve onun **ساق**’ında ayıplar. Dedi: Öyleyse **العَضُد**: onun ev halkıdır. Ve **ساقُه**: onun kendisidir.

Ebû Zeyd dedi: Denir: Rüzgâr bu **العضُد**’dan estiğinde sana yağmur gelir; yani sağ taraf cihetini kasteder.

el-Asmaî: Ağaç kesmede kullanılan kılıca **المِعضَد** denir. İbn Şümeyl dedi: **المعضاد**: kasaplarla bulunan, kemiklerin onunla kesildiği bir kılıçtır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والضاد وما يثلثهما)
(عضل) العين والضاد واللام أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على شِدّةٍ والتواءٍ في الأمر. من ذلك العَضَل، قال الأصمعيّ: كلُّ لحمةٍ صُلْبَةٍ في عَصَبَةٍ فهي عَضَلة. يقال: عَضِل الرّجلُ يَعْضَل عَضَلاً. ومن الباب: هو عُضْلَةٌ من العُضَل، أي مُنكَر داهية. وهو من القياس، كأنَّه وصف بالشِّدَّة. والعضل([1]) من الرِّجال: القويّ. ومن الباب: الدّاءُ العُضَال، الأمر المُعْضِل، وهو الشَّديد الذي يُعيِي إصلاحُه وتدارُكُه. ويقال منه أعْضَلَ. ويقال إنَّ ذا الإصبع تزوَّجَ امرأةً، فأتى قومَه يسألهمْ مَهرَها فلم يُعطُوه فقال:
واحدةٌ أعْضَلَكم أمرُها  *** فكيف لو دُرْتُ على أرْبَعِ([2])
يقول: عَجَزتم عن مَهْرِ واحدةٍ فكيف لو تزوَّجتُ بأربع. يقال: أعضلَه الأمرُ وأعْضَلَ به. وقال عمر: "أعْضَلَ بي أهلُ الكوفة ما يرضَوْن بأمير، ولا يَرضاهم أمير"، أي أعياني أمرُهم. والمُعْضِلات: الشدائد. ويقال: عضّلتُ عليه، أي ضيَّقتُ في أمره. وعَضَلْتُ المرأةَ عَضْلاً، وعَضَّلْتُها تعضيلاً، إذا منعتها من التزوُّج ظُلماً. قال الله تعالى: ﴿فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ﴾ [البقرة 232]، أي تحبِسُوهنّ. ويقال عَضَّلَتِ المرأة، إذا نَشِب الولدُ في رَحِمِها فلم يَسْهُل مَخرجُه. وشاةٌ معضِّلة وغنم مَعَاضيل. [و] عضّلت الأرضُ بأهلها، أي غصَّت بهم وضاقت لكثرتهم. قال أوس:
ترى الأرضَ منّا بالفَضاءِ مريضةً  *** مُعضِّلة مِنَّا بجمعٍ عَرَمْرَمِ([3])
ويقال سنة عِضْل: عسيرة. قال:
* فيا للنَّاس للسَّنة العِضْلِ *
قال الفرّاء: ما يأتِينا خيرُ فلانٍ إلاّ مُعْضِلاً، أي في التواءٍ ونكَد. وعَضَل: قبيلةٌ، وهو من هذا.
(عضم) العين والضاد والميم قد ذكرت فيه كلماتٌ عن الخليلِ وغيره وأراها غلطاً من الرُّواة عنه. فأمَّا الخليل فأعلى رتبةً من أنْ يصحِّح مثلَ هذا. قال: العَضْم: مَقْبِض القَوْس. وأنشدوا:
* رُبَّ عَضْمٍ رأيتُ في جوف ضَهْرِ([4]) *
قالوا: والضَّهْر: موضعٌ في الجَبَل، وهذا كله كلام. والعضام: عَسيب البعير. والعضمُ: خشبةٌ ذاتُ أصابعَ يُذْرَى بها الطّعام*. وعَضْمُ الفدّان: لوحُه العريض. والعَيْضُوم([5]) ، قالوا: الأكول.
وذكرنا هذا كله تعريفاً أنَّه لا أصلَ له، ولولا ذاك ما كان لذِكره وجه.
(عضو) العين والضاد والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تجزئةِ الشَّيء. من ذلك العِضْو والعُضْو. والتَّعضية: أن يُعَضِّيَ الذّبيحة أعضاء. والعِضَةُ: القِطعة من الشيء، تقول: عَضّيْتُ الشيء أي وزَّعته. قال رؤبة:
* وليس دينُ الله بالمُعَضّى([6]) *
أي بالمفرَّق. قال الخليل: وقوله تعالى: ﴿الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ﴾  [الحجر 91]، أي عِضَة عِضة، ففرَّقوه، آمنوا ببعضه وكَفَرُوا ببعضه. والاسم منه التَّعضية. ومنه الحديث: "لا تَعْضِيَةَ في ميراث" أي لا تَقسِموا ما [لا] يحتمل القَسْم كالسَّيف والدّرَّة وما أشبَهَ ذلك.
(عضب) العين والضاد والباء أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على قَطْعٍ أو كسر. قال الخليل: العَضْب: السَّيف القاطع. والعَضْب: القطعُ نَفْسُه. تقول عَضَبه يَعْضِبه، أي قطعه. ومنه رَجُلٌ عضْب اللِّسان، وقد عَضُبَ لسانُه عُضُوبَاً وعَضُوبةً. وهذا إنما هو تشبيهٌ بالسَّيف العَضْب. قال ابنُ دُريد: "عَضَبتُ الرجل بلساني، إذا [تناولتَه به]، شتمتَه، ورجلٌ عَضَّابٌ، إذا كان شَتّاماً([7]) ". وعَضَبَني الوَعْك([8]) أي نَهَكَني.
ومن الباب: الشَّاة العَضْباء: المكسورة القَرْن. ويقال إنَّ العَضَبَ يكون في أحد القَرنين. وذكر ابنُ الأعرابي أن العَضَب في الأُذن: أن يذهب نِصفُها أو ثلثها، وفي القرن، إذا ذهب من مُشَاشِهِ شيء.
وحُكِي: رجلُ أَعْضَبُ، أي قصير اليد. ويقال إنَّ الأعضب من الرِّجال: الذي لا إخوةَ له ولا ناصِرَ ولا أحد له.
(عضر) العين والضاد والراء لا أصلَ لـه في كلام العرب، وإنْ ذُكر فيه شيءٌ فغير صحيح.
(عضد) العين والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على عضوٍ من الأعضاء؛ يُستعار في موضع القوّة والمُعين. فالعضد([9]) : ما بين المِرْفق إلى الكتف، يقال عَضُدَ وعَضْدَ، وهما عَضُْدان، والجمع أعضاد. وهي مؤنَّثة. ويقال: فلانٌ عضُدِي، لمكان القُوّة التي في العَضُد. ورجلٌ عضديٌّ وعُِضَاديّ. قال الخليل: والعَضْد: المعونة([10]) ، يقال: عضَدْتُ فلاناً، أي أعنْتُه. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً﴾ [الكهف 51]. قال ابنُ الأعرابيّ: عضُد الرجل: قَومُه وعشيرته، ولذلك يقال: يَفُتُّ في عَضُده. وقال أعرابيٌّ لرجلٍ استعانَه فلم يُعِنه: "أنت والله العَضد الثَّلْماء"، نسبهُ إلى الضَّعف، وإذا قَصُرَت العضُد أو دَقَّت فهي عضِدَة([11]) . وأمَّا العَضَد يفتح الضاد [فهو] داءٌ يأخذُ في العضُد. قال النابغة:
شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها  *** شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ([12])
قال بعضُهم: لا يكونُ العَضَد إلاّ في الإبل خاصَّة. وناقَةٌ عضِدَةٌ، اشتكَتْ عضُدَها. وإبلٌ مُعَضَّدة: موسومة في أعضادها. ويقال للدُّمْلُج: المِعْضَد والمِعْضَاد، لأنّه في العَضُد يُمْسَك. ويقال لـه العِضَاد أيضاً. ويقال ذلك للذي يُشَدّ على الَعضُد للنفقة([13]) .
قال الخليل: وأعضاد كلِّ شيءٍ: ما يُشَدُّ حوالَيْه من البِناء، وذلك كأعضاد الحوض، وهي صفائح من حجارةٍ يُنْصَبْنَ حول شفيرهِ، الواحد عَضُد. قال لبيد:
راسخُ الدِّمْنِ على أعضادِهِ  *** ثَلَمَتْهُ كلُّ ريحٍ وسَبَلْ([14])
وعَضُد الرَّحْلِ: خشبتانِ لَزِيقتَانِ بالواسطة. وعِضادة الباب: مِسَاكاهُ اللذان يُطبَق البابُ عليهما. والعَضِيد: النَّخْلة تنَاوَلُ ثمرَها بيدك. وممكنٌ أن يسمَّى بذلك لأجل أنَّ العَضُد تُطَاوِلُها فتنالُها. والرَّجُلُ العُضاديُّ: الممتلئ العَضدين لحماً. قال:
وأعجبَهَا ذُو شَمْلةٍ وهِرَاوَةٍ  *** غلامٌ عُضَاديٌّ سمينُ البآدلِ
قال: والعاضد: الذي يلزم جانبَ الإبل، ولابدَّ لها من عاضدين؛ لأن السّوَّاق خلْفَها والعاضِدَين من جانبَيها. وأنشد ابنُ الأعرابيّ:
يا ليت لي بصاحِبيَّ صاحبا *** إذا مَشَى لم يَعْضُد الرَّكائبا([15])
أي لم يأتِها من قِبَل أعضادها. والعاضد: السَّهمُ يأخذ ناحيةً من الغَرَضِ لا يصيبُه. وعَضَد الرَّجلُ عن الطَّريقِ: مالَ.
قال ابن السِّكِّيت: العاضد من الجِمال الذي يَعضُد النّاقةَ فيتنوَّخُها. قال:
صَوَّى لها ذا كُدنةٍ جُلاعِدَا([16]) *** طَوْعَ السِّنانِ ذراعاً وعاضِدا
والأصل الآخَر القَطْع. قال الخليل: العَضْد: قَطْع الشّجرةِ بالمِعْضَد، وهو سيفٌ ممتهَنٌ في قَطْع الشَّجَر. والعاضد: القاطع. وفي الحديث في مدينة الرسول: "لا يُعْضَدُ شَجرُها". وقال في المِعْضد:
حسامٍ إذا ما قمتُ منتصراً به  *** كفَى العَوْدَ منه البَدءُ ليس بمِعْضَدِ([17])
قال ابنُ الأعرابيّ: سيف مِعْضَدٌ ومِعْضادٌ وَعَضَّادٌ، أي قاطع. يقال عَضّدت الشجرة، واسم ما يقطع منها العَضيد والعَضَد. قال الهذليّ([18]) :
الطَّعْنُ شَغشغةٌ والضَّربُ هيقعةٌ  *** ضَرْبَ المعوِّل تحتَ الدِّيمة العَضَدا([19])
ومما شذَّ عن هذين الأصلين: الثَّوب المُعَضَّد، وهو المخطّط قال:
* ولا ذَوَات الرَّبْط والمُعَضَّدِ *
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "العضلي" تحريف. وإنما يقال "عضل" بفتح فكسر، وبضمتين وفي آخره لام مشددة.
([2]) أنشده في اللسان (عضل) برواية: "أعضلني داؤها فكيف لو قمت".
([3]) ديوان أوس 27 واللسان (عضل) والمخصص (6: 200).
([4]) وكذا أنشده في اللسان (عضم). وأنشده في (ضهر): "رب عصم". والعصم: جمع أعصم وعصماء، وهو الوعل في ذراعيه أو في أحدهما بياض، وسائره أسود أو أحمر. وفي الموضعين من اللسان: "في وسط ضهر".
([5]) قال أبو منصور فيه: "هذا تصحيف قبيح، والصواب العيصوم بالصاد". وقال: "وإنما قيل لها -أي للمرأة- عصوم وعيصوم لأن كثرة أكلها يعصمها من الهزال ويقويها".
([6]) ديوان رؤبة 81. وهو في اللسان (عضا) بدون نسبة.
([7]) إلى هنا ينتهي نص الجمهرة (2: 302-303)، والتكملة السالفة منها.
([8]) الوعك: الحمى، أو ألمها. وفي الأصل، "الوعل" تحريف. وفي أساس البلاغة: "عضبه المرض: وقذه". وفي اللسان: "عضبته الزمانة تعضبه عضباً، إذا أقعدته عن الحركة".
([9]) في الأصل: "بالعضد".
([10]) في الأصل: "المؤنة".
([11]) في الأصل: "عضيدة"، تحريف.
([12]) سبق البيت وتخريجه في (بطر).
([13]) كذا في الأصل. وفي اللسان: "والعضاد والمعضد: ما شد في العضد من الحرز".
([14]) ديوان لبيد 13 واللسان (عضد).
([15]) هذا البيت في اللسان (عضد).
([16]) نسبه للفقعسي في اللسان (جلعد). وأنشد بعده:
* لم يرع بالأصياف إلا فاردا *
          ونظير هذا البيت ما أنشد في اللسان (صوى) للفقعسي:
صوى لها ذا كدنة جلذيا  *** أخيف كانت أمه صفيا
([17]) البيت لطرفة في معلقته المشهورة.
([18]) هو عبد مناف بن ربع الهذلي، كما في اللسان (عضد، شغغ) .
([19]) سبق البيت في (شغ).

ـ

##### Türkçe

(باب **العين** ve **الضاد** ve ikisini üçleyen şey)
(**عضل**) **العين** ve **الضاد** ve **اللام** tek bir sahih asıldır; işte bir şiddete ve işte bir bükülmeye delâlet eder. Bundan: **العَضَل**; **الأصمعيّ** dedi: Bir **عَصَبَة** içinde her katı et parçası, o bir **عَضَلة**’dir. Denir: Adam **عَضِل** eder, **يَعْضَل** eder, **عَضَلاً**. Ve babdandır: O, **العُضَل**’den bir **عُضْلَة**’dir; yani inkâr olunan bir musibet. Ve o kıyastandır; sanki şiddet ile vasfedilmiş gibidir. Ve **العضل**([1]) erkeklerden: güçlü olan. Ve babdandır: **الدّاءُ العُضَال**; **الأمر المُعْضِل**; ve o, ıslahı ve telâfisi yoran şiddetli olandır. Ve ondan denir: **أعْضَلَ**. Ve denir ki **ذو الإصبع** bir kadınla evlendi; sonra kavmine geldi, onlardan onun mehrini istiyordu, ona vermediler; dedi ki:
واحدةٌ **أعْضَلَكم** أمرُها  *** فكيف لو دُرْتُ على أرْبَعِ([2])
Der: Birinin mehrinden âciz kaldınız; dört ile evlenseydim nasıl olurdu. Denir: İş onu **أعضلَه** etti ve onunla **أعْضَلَ** etti. Ve **عمر** dedi: "أعْضَلَ بي أهلُ الكوفة ما يرضَوْن بأمير، ولا يَرضاهم أمير"، yani onların işi beni yordu. Ve **المُعْضِلات**: şiddetler. Ve denir: Ona karşı **عضّلتُ**; yani onun işinde daralttım. Ve kadını **عَضَلْتُ** **عَضْلاً**, ve onu **عَضَّلْتُها** **تعضيلاً**, eğer onu zulmen evlenmekten men ettiğimde. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ﴾ [البقرة 232] yani onları hapsedersiniz. Ve denir: Kadın **عَضَّلَتِ**; eğer çocuk onun rahminde takılıp kaldı da çıkışı kolay olmadığında. Ve **شاةٌ معضِّلة** ve **غنم مَعَاضيل**. [Ve] yer, ahalisiyle **عضّلت**; yani onlarla tıkandı ve çokluklarından daraldı. **أوس** dedi:
ترى الأرضَ منّا بالفَضاءِ مريضةً  *** مُعضِّلة مِنَّا بجمعٍ عَرَمْرَمِ([3])
Ve denir: **سنة عِضْل**: güç. Dedi:
* فيا للنَّاس للسَّنة العِضْلِ *
**الفرّاء** dedi: Bize falanın hayrı ancak **مُعْضِلاً** gelir; yani bir bükülme ve sıkıntı içinde. Ve **عَضَل**: bir kabiledir; ve o, bundandır.

(**عضم**) **العين** ve **الضاد** ve **الميم** hakkında **الخليل**’den ve başkasından kelimeler zikredildi; ve ben onu, ondan rivayet edenlerden bir yanlış görüyorum. Ama **الخليل**, bunun gibi bir şeyi sahih kılmaktan daha yüksek mertebededir. Dedi: **العَضْم**: yayın tutacağıdır. Ve şu beyti okudular:
* رُبَّ عَضْمٍ رأيتُ في جوف ضَهْرِ([4]) *
Dediler: **الضَّهْر**: dağda bir yerdir; ve bu bütünüyle söz(dür). Ve **العضام**: devenin **عَسيب**’idir. Ve **العضمُ**: parmakları olan bir tahta; onunla yiyecek savrulur*. Ve **عَضْمُ الفدّان**: onun geniş tahtasıdır. Ve **العَيْضُوم**([5]); dediler: çok yiyen.
Bütün bunu, onun aslı olmadığını tanıtmak için zikrettik; yoksa onu zikretmenin bir yönü olmazdı.

(**عضو**) **العين** ve **الضاد** ve illetli harf tek bir asıldır; şeyin parçalanmasına delâlet eder. Bundan: **العِضْو** ve **العُضْو**. Ve **التَّعضية**: boğazlanmışı uzuvlar hâlinde parçalamasıdır. Ve **العِضَةُ**: şeyden parçadır; dersin: Şeyi **عَضّيْتُ**; yani onu dağıttım. **رؤبة** dedi:
* وليس دينُ الله بالمُعَضّى([6]) *
Yani bölünmüş ile değildir. **الخليل** dedi: Ve onun sözü, Teâlâ’nın: ﴿الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ﴾  [الحجر 91], yani parça parça; onu ayırdılar; onun bir kısmına iman ettiler ve bir kısmını inkâr ettiler. Ve onun ismi: **التَّعضية**. Ve ondan hadis: "لا تَعْضِيَةَ في ميراث" yani [bölmeyi] kaldırmayan şeyi bölmeyin; kılıç ve inci ve buna benzer şeyler gibi.

(**عضب**) **العين** ve **الضاد** ve **الباء** tek bir sahih asıldır; bir kesmeye yahut kırmaya delâlet eder. **الخليل** dedi: **العَضْب**: keskin kılıçtır. Ve **العَضْب**: kesmenin kendisidir. Dersin: Onu **عَضَبه** eder, **يَعْضِبه** eder; yani onu kesti. Ve ondan: **رَجُلٌ عضْب اللِّسان**; ve onun dili **عَضُبَ** etti, **عُضُوبَاً** ve **عَضُوبةً**. Bu ancak keskin kılıca benzetmedir. **ابنُ دُريد** dedi: "Adamı dilimle **عَضَبتُ**; eğer [onunla ona iliştiğimde], ona sövdüm; ve **رجلٌ عَضَّابٌ**, eğer sövücü olduğunda([7])". Ve **الوَعْك**([8]) beni **عَضَبَني** etti; yani beni bitkin düşürdü.
Ve babdandır: **الشَّاة العَضْباء**: boynuzu kırık olan. Ve denir ki **العَضَب** boynuzların birinde olur. Ve **ابنُ الأعرابي** zikretti ki **العَضَب** kulakta: onun yarısının yahut üçte birinin gitmesidir; ve boynuzda, eğer onun **مُشَاشِهِ**’inden bir şey giderse.
Ve hikâye olundu: **رجلُ أَعْضَبُ**; yani eli kısa. Ve denir ki erkeklerden **الأعضب**: kardeşi olmayan ve yardımcısı olmayan ve kendisi için hiç kimse olmayan kimsedir.

(**عضر**) **العين** ve **الضاد** ve **الراء** için Arapların sözünde asıl yoktur; eğer onda bir şey zikredilmişse sahih değildir.

(**عضد**) **العين** ve **الضاد** ve **الدال** sahih bir asıldır; uzuvlardan bir uzva delâlet eder; kuvvet ve yardımcı yerinde ödünç alınır. Şu hâlde **العضد**([9]): dirsekten omuza kadar olan şeydir. Denir: **عَضُدَ** ve **عَضْدَ**; ve ikisi **عَضُْدان**’dır; cem‘i **أعضاد**. Ve o müennestir. Ve denir: Falan benim **عضُدِي**’mdir; **العَضُد**’de olan kuvvet sebebiyle. Ve **رجلٌ عضديٌّ** ve **عُِضَاديّ**. **الخليل** dedi: Ve **العَضْد**: yardım([10]); denir: Falanı **عضَدْتُ**; yani ona yardım ettim. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً﴾ [الكهف 51]. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Adamın **عضُد**’u: kavmi ve aşiretidir; bunun için denir: Onun **عَضُده**’nde gevşetiyor. Ve bir bedevî, kendisinden yardım isteyen bir adama, ona yardım etmeyince dedi: "أنت والله العَضد الثَّلْماء"; onu zayıflığa nisbet etti. Ve eğer **العضُد** kısalır yahut incelirse o **عضِدَة**([11])’dir. Ama **العَضَد** (ضاد’ı fetha ile) [ise] **العضُد**’da tutan bir hastalıktır. **النابغة** dedi:
شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها  *** شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ([12])
Bazıları dedi: **العَضَد** ancak develerde özellikle olur. Ve **ناقَةٌ عضِدَةٌ**: **عضُد**’undan şikâyet etti. Ve **إبلٌ مُعَضَّدة**: **أعضاد**’larında dağlanmış. Ve **الدُّمْلُج** için denir: **المِعْضَد** ve **المِعْضَاد**; çünkü o **العَضُد**’da tutulur. Ve ona **العِضَاد** da denir. Ve bu, nafaka için **الَعضُد** üzerine bağlanan şeye de denir([13]).
**الخليل** dedi: Her şeyin **أعضاد**’ı: bina olarak onun çevresine bağlanan şeydir; bu, havuzun **أعضاد**’ı gibidir; onun kenarı çevresine dikilen taş levhalardır; teki **عَضُد**. **لبيد** dedi:
راسخُ الدِّمْنِ على أعضادِهِ  *** ثَلَمَتْهُ كلُّ ريحٍ وسَبَلْ([14])
Ve **عَضُد الرَّحْلِ**: ortadaki parçaya yapışık iki ağaçtır. Ve **عِضادة الباب**: kapının üzerine kapandığı iki dayanağıdır. Ve **العَضِيد**: meyvesini elinle aldığın hurma ağacıdır. Ve onun böyle adlandırılması mümkündür; çünkü **العَضُد** ona uzanır da onu alır. Ve **الرَّجُلُ العُضاديُّ**: iki **عَضد**’i etle dolu olan. Dedi:
وأعجبَهَا ذُو شَمْلةٍ وهِرَاوَةٍ  *** غلامٌ عُضَاديٌّ سمينُ البآدلِ
Dedi: Ve **العاضد**: develerin yan tarafına bitişen kimsedir; ve onun için mutlaka iki **عاضد** gerekir; çünkü sürücü arkalarındadır, iki **العاضِد** de iki yanlarındandır. **ابنُ الأعرابيّ** inşad etti:
يا ليت لي بصاحِبيَّ صاحبا *** إذا مَشَى لم يَعْضُد الرَّكائبا([15])
Yani onların **أعضاد**’ları tarafından onlara gelmezdi. Ve **العاضد**: hedefin bir yanını alan, ona isabet etmeyen oktur. Ve adam yoldan **عَضَد** etti: meyletti.
**ابن السِّكِّيت** dedi: Develerden **العاضد**, dişi deveyi **يَعضُد** eden, onu çöktüren olandır. Dedi:
صَوَّى لها ذا كُدنةٍ جُلاعِدَا([16]) *** طَوْعَ السِّنانِ ذراعاً وعاضِدا
Ve diğer asıl: kesmedir. **الخليل** dedi: **العَضْد**: ağacı **المِعْضَد** ile kesmektir; ve o, ağaç kesmede hor kullanılan bir kılıçtır. Ve **العاضد**: kesen. Ve Resûl’ün şehrinde hadiste: "لا يُعْضَدُ شَجرُها". Ve **المِعْضد** hakkında dedi:
حسامٍ إذا ما قمتُ منتصراً به  *** كفَى العَوْدَ منه البَدءُ ليس بمِعْضَدِ([17])
**ابنُ الأعرابيّ** dedi: **سيف مِعْضَدٌ** ve **مِعْضادٌ** ve **وَعَضَّادٌ**; yani kesici. Denir: Ağacı **عَضّدت**; ve ondan kesilen şeyin adı **العَضيد** ve **العَضَد**’dır. **الهذليّ**([18]) dedi:
الطَّعْنُ شَغشغةٌ والضَّربُ هيقعةٌ  *** ضَرْبَ المعوِّل تحتَ الدِّيمة العَضَدا([19])
Ve bu iki asıldan şâz olan şeylerden: **الثَّوب المُعَضَّد**; ve o çizgilidir. Dedi:
* ولا ذَوَات الرَّبْط والمُعَضَّدِ *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- العضد: ما بين المرفق إلى الكتف، وعضدته: أصبت عضده، وعنه استعير: عضدت الشجر بالمعضد، وجمل عاضد: يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، ويقال: عضدته: أخذت عضده وقويته، ويستعار العضد للمعين كاليد قال تعالى: ﴿وما كنت متخذ المضلين عضدا﴾ [الكهف/51]. ورجل أعضد: دقيق العضد، وعضد: مشتك من العضد، وهو داء يناله في عضده، ومعضد: مرسوم في عضده ويقال لسمته عضاد، والمعضد: دملجة، وأعضاد الحوض: جوانبه تشبيها بالعضد.

##### Türkçe

- **العضد**: dirsek ile omuz arasındaki şeydir; ve **عضدته**: onun **عضد**’unu vurdum; ve ondan ödünçlenmiştir: **عضدت الشجر بالمعضد**: ağacı **المعضد** ile budadım; ve **جمل عاضد**: dişi devenin **عضد**’unu alır da onu çöktürür; ve denilir: **عضدته**: onun **عضد**’unu aldım ve onu güçlendirdim; ve **العضد** yardımcı için, el gibi, ödünçlenir; Yüce Allah dedi ki: ﴿وما كنت متخذ المضلين عضدا﴾ [الكهف/51]. Ve **رجل أعضد**: **العضد**’u ince olan; ve **عضد**: **العضد**’dan türemiş (müştek)tir; ve o, **عضد**’unda ona isabet eden bir hastalıktır; ve **معضد**: **عضد**’unda işaretlenmiş (resmedilmiş)tir; ve onun nişanına **عضاد** denilir; ve **المعضد**: bir bilezik (dملجة)dir; ve **أعضاد الحوض**: **العضد**’a benzetme olarak onun yanlarıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ض د
المؤمن معضود بتوفيق الله ومعتضد به‏.‏
واعتضده وتعضده‏:‏ احتضته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ سنشد عضدك بأخيك ‏"‏ وهو عضدي وهم أعضادي‏.‏
وفتّ في عضده‏.‏
واملك أعضاد الإبل‏:‏ قوّم مسيرها حتى لا تذهب يميناً وشمالاً‏.‏
قال حيّان بن جزء بن ضرار‏:‏ قالت سليمى لست بالحادي المدلّ مالك لا تملك أعضاد الإبل وفلان ما لسمرته عاضد ولا لسدرته خاضد‏.‏
ووهنت أعضاد بيته‏.‏
وارفع أعضاد الدبرة وهي جدرها التي تمسك الماء‏.‏
وحوض مثلّم الأعضاد وهي نواحيه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ عفت غير آريٍّ وأعضاد مسجد وسفع مناخات رواحل مرجل وفلان عضادة فلان إذا كان لا يفارقه‏.‏
ويقول الرجل لصاحبيه‏:‏ كفاني بكما عضادتين أي معينين والأصل‏:‏ عضادتا الباب ووقفا كأنهما عضادتان‏.‏
وفي أعضادهنّ المعاضد وهي الدمالج الواحد‏:‏ معضد‏.‏
وهن رافلات في الوشي المعضّد وهو المضلع‏.‏

##### Türkçe

ع ض د
Mümin, Allah’ın tevfikiyle **معضود**dur ve onunla **معتضد**dir.‏
Ve onu **اعتضده** ve **تعضده**: onu kucakladı.‏
Mecazdan: “Kardeşinle senin **عضد**unu mutlaka sıkılaştıracağız”; ve o benim **عضدي**mdir, onlar benim **أعضادي**mdir.‏
Ve onun **عضد**unda gevşetti.‏
Ve deve(ler)in **أعضاد**ını tut: yürüyüşünü doğrult ki sağa sola gitmesin.‏
Hayyân b. Cüz’ b. Dırâr dedi: Süleymâ dedi: Ben, nazlı sürücü değilim; Mâlik, niçin deve(ler)in **أعضاد**ını tutmuyorsun? Ve falanın esmerliğine bir **عاضد** yoktur, ne de sedresine bir **خاضد**.‏
Ve evinin **أعضاد**ı zayıfladı.‏
Ve **الدبرة**nin **أعضاد**ını yükselt; o, suyu tutan duvarlarıdır.‏
Ve **أعضاد**ı (yani) yanları (olan) yontulmuş bir havuz.‏
Zü’r-Rumme dedi: Bir **آريّ** ve bir mescidin **أعضاد**ı silinip gitti; ve bir kazan (gibi) kaynayan bineklerin çökmelerinden kararmış (izler). Ve falan, falanın **عضادة**sıdır; eğer ondan ayrılmıyorsa.‏
Ve adam iki arkadaşına der: Bana siz ikiniz **عضادتين** olarak yeter; yani iki yardımcı. Asıl (olan): kapının **عضادتا**sı. Ve ikisi, sanki iki **عضادتان** imiş gibi durdular.‏
Ve onların **أعضاد**ında **المعاضد** vardır; o, bileziklerdir; tekili: **معضد**.‏
Ve onlar, **الوشي** **المعضّد** içinde sürüklenenlerdir; o, **المضلع**dır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَضُدُ والعَضْدُ والعُضُدُ والعُضْدُ والعَضِدُ من الإِنسان وغيره؛ الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف، والكلام الأَكثر العَضُدُ: وحكى ثعلب: العَضَد، بفتح العين والضاد، كلٌّ يذكر ويؤْنث. قال أَبو زيد: أَهل تِهامة يقولون العُضُد والعُجُزُ ويُذكرون. قال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العَضُدانِ، وجمعها أَعضادٌ، لا يُكَسَّرُ على غير ذلك. وفي حديث أُمّ زرع: وملأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ؛ العضد ما بين الكَتِفِ والمِرْفَقِ ولم ترده خاصة، ولكنها أَرادت الجسد كله فإِنه إِذا سَمِن العضد سمن سائر الجسد؛ ومنه حديث أَبي قتادة والحمارِ الوحشي: فناولْتُه العضدَ فأَكلها، يريد كتفه.وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: كان أَبيض مُعَضَّداً؛ هكذا رواه يحيى بن معين وهو المُوَثَّقُ الخَلْق؛ والمحفوظ في الرواية: مُقَصّداً؛ واستعمل ساعدةُ بنُ جؤيَّةَ الأَعضاد للنحل، فقال: وكأَنَّ ما جَرَسَتْ على أَعضادِها،
حَيْثُ اسْتَقَلَّ بها الشرائعُ مَحْلَبُ
شبه ما على سوقها من العسل بالمحلب.
ورجل
(* قوله «ورجل إلخ» في القاموس ورجل عضادي مثلثة إلخ.) عُضِاديٌّ: عظيم العضد، وأَعْضَدُ: دَقيق العضد.
وعَضَدَه يَعْضِدُه عَضْداً: أَصاب عَضُدَه؛ وكذلك إِذا أَعَنْتَه وكنتَ له عضداً. وعَضِدَ عَضَداً: أَصابه داءٌ في عَضُدِه. وعُضِدَ عَضْداً: شكا عَضُدَه، يطَّرد على هذا بابٌ في جميع الأَعضاءِ. وأَعْضَدَ المطرُ وعَضَّدَ: بلغ ثراه العَضُدَ وعَضُدٌ عَضِدَةٌ: قصيرة. ويَدٌ عَضِدَةٌ: قصيرة العَضُد.
والعِضادُ: من سِمات الإِبل وَسْمٌ في العضد عرضاً؛ عن ابن حبيب من تذكرة أَبي عليّ. وإِبِلٌ مُعَضَّدَةٌ: موسومة في أَعضادها. وناقةٌ عَضادٌ: وهي التي لا تَرِدُ النَّضيحَ حتى يَخْلو لهَا، تَنْصرِمُ عن الإِبل ويقال لها القَذُورُ. والعِضادُ والمِعْضَدُ: ما شُدَّ في العَضُدِ من الحِرْزِ؛ وقيل: المِعْضَدَةُ والمِعْضَد الدُّمْلُجُ لأَنه على العضد يكون؛ حكاه اللحياني، والجمع مَعاضِدُ.
واعْتَضَدْتُ الشيء: جعلته في عضدي.
والمِعْضَدَةُ أَيضاً: التي يشدّها المسافرُ على عضده ويجعل فيها نفقته، عنه أَيضاً.
وثوب مُعَضَّدٌ: مخطط على شكل العضد؛ وقال اللحياني: هو الذي وَشْيُه في جوانبه. والمُعَضَّدُ: الثوب الذي له عَلَم في موضع العضد من لابسه؛ قال زهير يصف بقرة:
فجالَتْ على وحْشِيِّها، وكأَنَّها
مُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ
والعَضُدُ: القوة لأَن الإِنسان إِنما يَقْوى بعضده فسميت القوّة به. وفي التنزيل: سَنَشُدُّ عضدك بأَخيك؛ قال الزجاج: أَي سنعينك بأَخيك. قال: ولفظ العضد على جهة المثل لأَن اليد قِوامُها عَضُدُها. وكل مُعين، فهو عَضُدٌ. والعَضُدُ: المُعين على المثل بالعضد من الأَعضاءِ. وفي التنزيل: وما كنتَ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً؛ أَي أَعضاداً وإِنما أَفرد لتعتدل رؤوس الآي بالإِفراد. وما كنتَ متخذ المضلين عضداً؛ أَي ما كنت يا محمد لتتخذ المضلين أَنصاراً. وعَضُدُ الرجلِ: أَنصاره وأَعوانه. والعرب تقول: فلانٌ يَفُتُّ في عضد فلان ويقدح في ساقه؛ فالعضد أَهل بيته وساقه نفسه. والاعْتِضادُ: التَّقَوِّي والاستعانة. وفلان يَعْضُدُ فلاناً أَي يُعِنيه. ويقال: فلان عَضُدُ فلانٍ وعِضادَتُه ومُعاضِدُه إِذا كان يعاونه ويرافقه؛ وقال لبيد:
أَوْ مِسْحَل سَنِق عِضادَة سَمْحَجٍ،
بِسَراتها نَدَبٌ له وكُلومُ
واعتضدت بفلان: استعنت. وعَضَدَه يَعْضُدُه عَضْداً وعاضَدَه: أَعانه. وعاضدني فلان على فلان أَي عاونني. والمُعاضدَة: المُعاونة. وعَضُدُ البِناء وغيره وعَضَدُه وأَعْضاده: ما شُدَّ من حواليه كالصفائح المنصوبة حول شَفِير الحوض. وعَضُدُ الحوض: من إِزائها إِلى مُؤَخّره، وإِزاؤُه مَصَبُّ الماء فيه، وقيل: عضده جانباه؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع أَعضاد؛ قال لبيد يصف الحوض الذي طال عهده بالواردة:
راسِخُ الدِّمْنِ على أَعْضادِه،
ثَلَمَتْه كلُّ رِيحٍ وسَبَلْ
وعُضود؛ قال الراجز:
فَارْفَتَّ عُقْرُ الحَوْضِ والعُضودُ
مِنْ عَكَراتٍ، وَطْو ها وئِيدُ
وعَضُدُ الركائبِ: ما حواليها. وعَضَدَ الركائبَ يَعْضُدُها عَضْداً: أَتاها من قبَلِ أَعْضادِها فضمَّ بعضها إِلى بعض؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إِذا مَشى لم يَعْضُدِ الرَّكائبا
والعاضِدُ: الذي يمشي إِلى جانب دابة عن يمينه أَو يساره. وتقول: هو يَعْضُدُها يكون مرة عن يمينها ومرة عن يسارها لا يفارقها، وقد عَضَدَ يَعْضُدُ عُضُوداً، والبعيرُ معضود؛ قال الراجز:
ساقَتُها أَربعةٌ بالأَشْطانْ،
يَعْضُدُها اثْنانِ، ويَتْلوها اثنانْ
يقال: اعْضُدْ بَعِيرَك ولا تَتْلُه. وعَضَدَ البعيرُ البعيرَ إِذا أَخذ بِعَضُدِه فَصَرَعَه، وضَبَعَه إِذا أَخذ بِضَبْعَيْهِ. والعاضِدُ: الجمل يأْخُذُ عَضُدَ الناقة فَيَتَنَوَّخُها. وحِمارٌ عَضِدٌ وعاضِدٌ إِذا ضَمَّ الأُتنَ من جوانبها. وعَضُدُ الطريقِ وعِضادَتُه: ناحيته. وعَضُدُ الإِبْطِ وعَضَدُه: ناحيته؛ وقيل: كلُّ ناحية عَضُدٌ وعَضَدٌ. وأَعْضادُ البيت: نواحِيه. ويقال: إِذا نَخَرَتِ الرِّيحُ من هذه العَضُدِ أَتاك الغيثُ، يعني ناحيةَ اليمن. وعضُدُ الرَّحْلِ: خشبتان تَلزقان بواسطته؛ وقيل: بأَسفل واسطته. وعضَدَ القَتَبُ البعيرَ عَضْداً: عَضَّه فَعَقَرَه؛ قال ذو الرمة:
وهُنَّ على عَضْدِ الرِّحالِ صَوابِرُ
وعَضَدَتْها الرِّحالُ إِذا أَلَحَّتْ عليها. أَبو زيد: يقال لأَعْلى ظَلِفَتَي الرَّحْلِ مما يَلي العَراقي: العَضُدان، الواسِط والمُؤخَّرَةِ. وعَضُدُ النعل وعِضادَتاها: اللتان تقعان على القدم. وعِضادتا البابِ والإِبْزيمِ: ناحيتاه. وما كان نحو ذلك، فهو العِضادة. وعِضادَتا الباب: الخشبتان المنصوبتان عن يمين الداخل منه وشماله. والعِضادتان: العُودان اللذان في النِّير الذي يكون على عنق ثور العجلة، والواسِطُ: الذي يكون وسط النير. والعاضِدان: سَطْران من النخل على فَلَج. والعَضُدُ من النخل: الطريقة منه. وفي الحديث: أَنّ سَمُرة كانت له عَضُدٌ من نخل في حائط رجل من الأَنصار؛ حكاه الهرويّ في الغريبين؛ أَراد طريقة من النخل، وقيل: إِنما هو عَضِيدٌ من النخل. ورجل عَضُدٌ وعَضِدٌ وعَضْدٌ؛ الأَخيرة عن كراع. وامرأَة عَضادٌ
(* قوله «وامرأة عضاد» في القاموس والعضاد كسحاب القصير من الرجال والنساء والغليظة العضد.) قصيرة؛ قال الهذلي:
ثَنَتْ عُنُقاً لم تَثْنِه جَيْدَرِيَّةٌ
عَضادٌ، ولا مَكْنوزَةُ اللحمِ ضَمْزَرُ
الضمزرُ: الغليظة اللئيمة. قال المؤرّخ: ويقال للرجل القصير عَضادٌ. وعضَدَ الشجرَ يَعْضِدُه، بالكسر، عَضْداً، فهو مَعْضود وعَضِيدٌ، واسْتَعْضَدَه: قطعه بالمِعْضَد؛ الأَخيرة عن الهرويّ؛ قال: ومنه حديث طهفة: ونَسْتَعْضِدُ البَريرَ أَي نقطعه ونَجْنِيه من شجره للأَكل. والعَضَدُ: ما عُضِدَ من الشجر أَو قطع بمنزلة المعضود؛ قال عبد مناف بن ربع الهُذَلي:الطَّعْنُ شَغْشَغَةٌ، والضَّرْبُ هَيْقَعَةٌ،
ضَرْبَ المُعَوِّلِ تحتَ الدِّيمَةِ العَضَدَا
الشغشغة: صوت الطَّعْن. والهيقعة: صوت الضرب بالسيف. والمُعَوِّلُ: الذي يبني العالَةَ، وهي ظُلَّةٌ من الشجر يُسْتَظَلُّ بها من المطر. وفي حديث تحريم المدينة: نهى أَن يُعْضَدَ شجرُها أَي يقطع. وفي الحديث: لوَدِدْتُ أَني شجرةٌ تُعْضَد. وفي حديث ظبيان: وكان بنو عمرو بن خالد من جَذيمَةَ يخبِطون عَضِيدَها ويأْكلون حَصِيدَها؛ العَضِيدُ والعَضَدُ: ما قُطِع من الشجر أَي يضربونه ليسقط ورقه فيتخذوه عَلَفاً لإِبلهم. وعَضَدَ الشجرَ: نَثَر ورَقَها لإِبله؛ عن ثعلب، واسم ذلك الورَقِ العَضَدُ. والمِعْضَدُ والمِعْضادُ من السيوف: المُمْتَهَنُ في قطع الشجر؛ أَنشد ثعلب:سَيْفاً بِرِنْداً لم يكن مِعْضاداً
قال: والمِعْضادُ سيف يكون مع القصّابين تقطع به العظام. والمعضاد: مثل المِنْجل ليس لها أُشُرٌ
(* قوله «أشر» كشطب وشطب، بفتح الشين وضمها كما في الصحاح والقاموس، وقوله نصابها كذا فيه وفي شرح القاموس ولعله نصالها باللام لا بالباء). يُرْبَط نِصابُها إِلى عصا أَو قناة ثم يَقْصِمُ الراعي بها على غنمه أَو إِبله فُروعَ غُصونِ الشجر؛ قال:
كأَنما تُنْحي، على القَتادِ
والشَّوْكِ، حَدَّ الْفَأْسِ والمِعْضادِ
وقال أَبو حنيفة: كل ما عُضِد به الشجر فهو مِعْضَد. قال: وقال أَعرابي: المِعْضَدُ عندنا حديدة ثقيلة في هيئة المِنْجل يقطع بها الشجر. والعَضِيدُ: النخلة التي لها جِذْعٌ يَتناولُ منه المتناول، وجمعه عِضْدانٌ؛ قال الأَصمعي: إِذا صار للنخلة جذع يتناول منه المتناول فتلك النخلة العَضِيدُ، فإِذا فأَتت اليد فهي جَبَّارَةٌ. والعَواضِدُ: ما ينبت من النخل على جانبي النهر. وبُسْرَةٌ مُعَضِّدة، بكسر الضاد: بدا الترطيب في أَحد جانبيها.
وقال النضر: أَعضادُ المزارع حدودها يعني الحدود التي تكون فيما بين الجار والجار كالجُدْران في الأَرضين. والعضد، بالتحريك: داء يأْخذ الإِبل في أَعضادها فَتُبَطُّ، تقول منه: عَضِدَ البعير، بالكسر؛ قال النابغة: شَكَّ الفَريصَةَ بالمِدْرى فَأَنْفَذَها،
شَكَّ المُبَيْطِر إِذ يَشفِي من العَضَدِ
واليَعْضِيدُ: بقلة، وهو الطَّرْخَشْقوق، وفي التهذيب: التَّرْخَجْقوق. قال ابن سيده: واليعضيد بقلة زهرها أَشد صفرة من الوَرْس، وقيل: هي من الشجر، وقيل: هي بقلة من بقول الربيع فيها مَرارة. وقال أَبو حنيفة: اليعضيد بقلة من الأَحرار مرة، لها زهرة صفراء تشتهيها الإِبل والغنم والخيل أَيضاً تُعْجِبُ بها وتُخْصِبُ عليها؛ قال النابغة ووصف خيلاً: يَتَحَلَّبُ اليَعْضِيدُ من أَشْداقِها،
صُفْراً مَناخِرُها من الجَرْجارِ

##### Türkçe

**العَضُدُ** ve **العَضْدُ** ve **العُضُدُ** ve **العُضْدُ** ve **العَضِدُ**, insandan ve başkasından; dirsekle omuz arasındaki şey olan önkol(=kolun dirsekten omuza kadar olan kısmı)dır; sözün daha çoğu **العَضُدُ**(dur).
Saʿleb nakletti: **العَضَد** — **العين** ve **الضاد**’ın fethiyle — her biri müzekker de söylenir müennes de. Ebû Zeyd dedi: Tihâme halkı **العُضُد** ve **العُجُزُ** der ve müzekker yaparlar. Lihyânî dedi: **العضد** yalnızca müennestir; ikisi **العَضُدانِ**’dır; cem‘i **أَعضادٌ**’dır; bunun dışında başka bir şeye kırık çoğul yapılmaz.

Ümmü Zerʿ hadîsinde: “Ve yağdan **عَضُدَيَّ**’imi doldurdu”; **العضد**, **الكَتِفِ** ile **المِرْفَقِ** arasındaki şeydir; onu özellikle kastetmedi; fakat bütün bedeni kastetti; çünkü **العضد** semirirse bedenin geri kalanı semirir. Bundan: Ebû Katâde ve yaban eşeği hadîsi: “Ona **العضدَ**’u uzattım da onu yedi”; omzunu kasteder. Ve onun sıfatında, صلى الله عليه وسلم: “Beyaz, **مُعَضَّداً** idi”; Yahyâ b. Maʿîn böyle rivayet etti ve o, yaratılışı sağlamlaştırılmış olandır; rivayette mahfuz olan: **مُقَصّداً**’dır. Ve Sâʿide b. Cüʾeyye, arılar için **الأَعضاد**’ı kullandı; şöyle dedi:
وكأَنَّ ما جَرَسَتْ على أَعضادِها،
حَيْثُ اسْتَقَلَّ بها الشرائعُ مَحْلَبُ
Bacaklarında baldan olan şeyi, **المحلب**’e benzetti.

Ve bir adam
(* “Ve bir adam ilh.” sözü: Kāmûs’ta “Ve bir adam **عضادي** üçlü (okunuşlu) ilh.”) **عُضِاديٌّ**: **العضد**’u büyük olan. Ve **أَعْضَدُ**: **العضد**’u ince olan.

Ve **عَضَدَه يَعْضِدُه عَضْداً**: **عَضُدَه**’una isabet etti; aynı şekilde, ona yardım ettiğinde ve onun için bir **عضداً** olduğunda. Ve **عَضِدَ عَضَداً**: **عَضُدِه**’nda bir hastalık ona isabet etti. Ve **عُضِدَ عَضْداً**: **عَضُدَه**’undan şikâyet etti; bunun üzerine bütün uzuvlarda bir bâb düzenli gider. Ve yağmur **أَعْضَدَ** ve **عَضَّدَ**: toprağının nemi **العَضُدَ**’a ulaştı. Ve **عَضُدٌ عَضِدَةٌ**: kısa. Ve **يَدٌ عَضِدَةٌ**: **العَضُد**’u kısa.

Ve **العِضادُ**: develerin damgalarından; **العضد** üzerinde enlemesine bir damga; İbn Habîb’den, Ebû ʿAlî’nin tezkiresinden. Ve **إِبِلٌ مُعَضَّدَةٌ**: **أَعضاد**’larında damgalı. Ve **ناقةٌ عَضادٌ**: o, kendisine boş kalıncaya kadar **النَّضيحَ**’a varmaz; develerden ayrılır; ona **القَذُورُ** denir. Ve **العِضادُ** ile **المِعْضَدُ**: **العَضُدِ**’a bağlanan **الحِرْزِ**’den olan şey; ve denildi ki: **المِعْضَدَةُ** ve **المِعْضَد**: **الدُّمْلُجُ**’dur; çünkü **العضد** üzerinde olur; Lihyânî bunu nakletti; cem‘i **مَعاضِدُ**’dür.

**واعْتَضَدْتُ الشيء**: onu **عضدي**’me koydum.

Ve **المِعْضَدَةُ** ayrıca: yolcunun **عضده** üzerine bağladığı ve içinde nafakasını yaptığı şey; yine ondan.

Ve **ثوب مُعَضَّدٌ**: **العضد** biçimi üzere çizgili; Lihyânî dedi: o, nakışı yanlarında olandır. Ve **المُعَضَّدُ**: giyenin **العضد** yerinde bir **عَلَم**’i olan elbise; Züheyr bir ineği vasfederek dedi:
فجالَتْ على وحْشِيِّها، وكأَنَّها
مُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ

Ve **العَضُدُ**: kuvvettir; çünkü insan ancak **بعضده** kuvvetlenir; kuvvet onunla adlandırıldı. Ve tenzîlde: “**سَنَشُدُّ عضدك بأَخيك**”; Zeccâc dedi: yani kardeşinle sana yardım edeceğiz. Dedi: **العضد** lafzı, mesel yönündendir; çünkü elin ayakta durması **عَضُدُها** iledir. Ve her yardımcı, o **عَضُدٌ**’dur. Ve **العَضُدُ**: uzuvlardan **العضد** ile mesel üzere yardımcı olandır. Ve tenzîlde: “**وما كنتَ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً**”; yani **أَعضاداً**; ancak âyet başlarının tekille dengelenmesi için tekil getirildi. “Ve sen sapıtıcıları **عَضُداً** edinmiş değildin”; yani ey Muhammed, sapıtıcıları yardımcılar edinmiş değildin. Ve **عَضُدُ الرجلِ**: onun yardımcıları ve destekçileridir. Araplar der: “Falan, falanın **عضد**’unda gevşetir ve **ساق**’ında ayıplar”; böylece **العضد** onun ev halkıdır, **ساقه** ise kendisidir. Ve **الاعْتِضادُ**: güçlenme ve yardım isteme. Ve falan, falana **يَعْضُدُ**: yani ona yardım eder. Ve denir: falan, falanın **عَضُدُ**’udur ve **عِضادَتُه**’dur ve **مُعاضِدُه**’dur; eğer ona yardım ediyor ve ona eşlik ediyorsa; Lebîd dedi:
أَوْ مِسْحَل سَنِق عِضادَة سَمْحَجٍ،
بِسَراتها نَدَبٌ له وكُلومُ
Ve **واعتضدت بفلان**: yardım istedim. Ve **عَضَدَه يَعْضُدُه عَضْداً** ve **عاضَدَه**: ona yardım etti. Ve falan, falana karşı bana **عاضدني**: yani bana yardımlaştı. Ve **المُعاضدَة**: yardımlaşmadır. Ve yapının ve başkasının **عَضُدُ**’u ve **عَضَدُه** ve **أَعْضاده**: çevresinden bağlanan şey; havuzun kenarı çevresine dikilen levhalar gibi. Ve havuzun **عَضُدُ**’u: karşısından arka tarafına kadardır; karşısı, suyun ona döküldüğü yerdir; ve denildi ki: **عضده** iki yanıdır; İbnü’l-Aʿrâbî’den; cem‘i **أَعضاد**; Lebîd, su taşıyanların uğradığı, üzerinden uzun zaman geçmiş havuzu vasfederek dedi:
راسِخُ الدِّمْنِ على أَعْضادِه،
ثَلَمَتْه كلُّ رِيحٍ وسَبَلْ
Ve **عُضود**; Râciz dedi:
فَارْفَتَّ عُقْرُ الحَوْضِ والعُضودُ
مِنْ عَكَراتٍ، وَطْو ها وئِيدُ

Ve bineklerin **عَضُدُ**’u: çevrelerindeki şeydir. Ve **عَضَدَ الركائبَ يَعْضُدُها عَضْداً**: onların **أَعْضاد**’ı tarafından geldi de bir kısmını bir kısmına kattı; İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
إِذا مَشى لم يَعْضُدِ الرَّكائبا

Ve **العاضِدُ**: bir hayvanın sağından yahut solundan yanında yürüyen kimsedir. Ve dersin: o, onu **يَعْضُدُها**; bir kere sağında, bir kere solunda olur; ondan ayrılmaz; ve **عَضَدَ يَعْضُدُ عُضُوداً** olmuştur; ve deve **معضود**(dur); Râciz dedi:
ساقَتُها أَربعةٌ بالأَشْطانْ،
يَعْضُدُها اثْنانِ، ويَتْلوها اثنانْ
Denir: “Deveni **اعْضُدْ** ve onu **تَتْلُه** etme.” Ve **عَضَدَ البعيرُ البعيرَ**: onun **بِعَضُدِه**’ni alıp onu yere serdiğinde; ve **ضَبَعَه**: onun **بِضَبْعَيْهِ**’ni aldığında. Ve **العاضِدُ**: devenin, dişi devenin **عَضُدَ**’unu alıp onu çöktüren erkek devedir. Ve **حِمارٌ عَضِدٌ** ve **عاضِدٌ**: dişi eşekleri yanlarından sıkıştırıp topladığında. Ve yolun **عَضُدُ**’u ve **عِضادَتُه**: onun kenarıdır. Ve koltuk altının **عَضُدُ**’u ve **عَضَدُه**: onun kenarıdır; ve denildi ki: her kenar **عَضُدٌ** ve **عَضَدٌ**’dır. Ve evin **أَعْضادُ**’ı: onun kenarlarıdır. Ve denir: rüzgâr bu **العَضُدِ**’dan estiğinde sana yağmur gelir; yani Yemen tarafını. Ve semerin **عضُدُ**’u: ortasına bitişen iki tahta; ve denildi ki: ortasının altına. Ve **عضَدَ القَتَبُ البعيرَ عَضْداً**: onu ısırdı da onu yaraladı; Zü’r-Rumme dedi:
وهُنَّ على عَضْدِ الرِّحالِ صَوابِرُ
Ve semerler ona ısrarla bastırdığında **عَضَدَتْها الرِّحالُ**. Ebû Zeyd: **العَراقي**’ye bitişik olan semerin iki **ظَلِفَة**’sinin üst kısmına **العَضُدان** denir: **الواسِط** ve **المُؤخَّرَةِ**. Ve nalının **عَضُدُ**’u ve iki **عِضادَتُها**: ayağın üzerine düşen ikisidir. Ve kapının ve tokasının **عِضادَتا**’sı: iki yanıdır. Ve bunun benzeri olan her şey, o **العِضادة**’dır. Ve kapının iki **عِضادَتا**’sı: içeri girenin sağında ve solunda dikilmiş iki tahta. Ve iki **العِضادتان**: araba öküzünün boynunda olan boyunduruktaki iki çubuktur; ve **الواسِطُ**: boyunduruğun ortasında olan şeydir. Ve iki **العاضِدان**: bir **فَلَج** üzerindeki hurmadan iki sıradır. Ve hurmadan **العَضُدُ**: ondan bir yoldur. Hadîste: Semure’nin, Ensâr’dan bir adamın bahçesinde hurmadan bir **عَضُدٌ**’u vardı; Herevî bunu **الغريبين**’de nakletti; hurmadan bir yol kastetti; ve denildi ki: ancak o, hurmadan bir **عَضِيدٌ**’dir. Ve bir adam **عَضُدٌ** ve **عَضِدٌ** ve **عَضْدٌ**; sonuncusu Kurâʿ’dan.

Ve bir kadın **عَضادٌ**
(* “Ve bir kadın **عضاد**” sözü: Kāmûs’ta “ve **العضاد** (سحاب gibi) erkeklerden ve kadınlardan kısa olan ve **العضد**’u kalın olan”dır.) kısa; Hüzeli dedi:
ثَنَتْ عُنُقاً لم تَثْنِه جَيْدَرِيَّةٌ
عَضادٌ، ولا مَكْنوزَةُ اللحمِ ضَمْزَرُ
**الضمزرُ**: kalın, alçak. Müverrih dedi: kısa adama **عَضادٌ** denir.

Ve **عضَدَ الشجرَ يَعْضِدُه** — kesre ile — **عَضْداً**: o, **مَعْضود** ve **عَضِيدٌ**’dir. Ve **اسْتَعْضَدَه**: onu **بالمِعْضَد** ile kesti; sonuncusu Herevî’den; dedi: ve bundan Tohfe hadîsi: “Ve **نَسْتَعْضِدُ البَريرَ**”; yani onu keseriz ve yemeye, ağacından toplarız. Ve **العَضَدُ**: ağaçtan **عُضِدَ** edilen yahut kesilen şey; **المعضود** menzilesindedir; ʿAbd Menâf b. Rubʿ el-Hüzeli dedi:
الطَّعْنُ شَغْشَغَةٌ، والضَّرْبُ هَيْقَعَةٌ،
ضَرْبَ المُعَوِّلِ تحتَ الدِّيمَةِ العَضَدَا
**الشغشغة**: saplamanın sesi. **الهيقعة**: kılıçla vurmanın sesi. **المُعَوِّلُ**: **العالَةَ** yapan kimsedir; o, ağaçtan bir gölgeliktir; yağmurdan onunla gölgelenilir. Ve Medine’nin haram kılınması hadîsinde: onun ağacının **أَن يُعْضَدَ** edilmesini, yani kesilmesini yasakladı. Ve hadîste: “Keşke ben **شجرةٌ تُعْضَد** edilen bir ağaç olsaydım.” Ve Zabyân hadîsinde: “Ve Cezîme’den ʿAmr b. Hâlid oğulları onun **عَضِيدَها**’sını silkeler ve onun **حَصِيدَها**’sını yerlerdi”; **العَضِيدُ** ve **العَضَدُ**: ağaçtan kesilen şeydir; yani yaprağı düşsün diye onu döverler de onu develerine yem edinirler. Ve **عَضَدَ الشجرَ**: develeri için onun yaprağını döktü; Saʿleb’den; o yaprağın adı **العَضَدُ**’dur.

Ve kılıçlardan **المِعْضَدُ** ve **المِعْضادُ**: ağaç kesmede kullanılan (kılıç); Saʿleb inşâd etti:
سَيْفاً بِرِنْداً لم يكن مِعْضاداً
Dedi: ve **المِعْضادُ**, kasapların yanında olan, kemiklerin onunla kesildiği bir kılıçtır. Ve **المعضاد**: **المِنْجل** gibidir; onun **أُشُرٌ**’u yoktur; onun sapı bir değneğe yahut mızrağa bağlanır; sonra çoban onunla koyununa yahut devesine ağaç dallarının uçlarını kırar; dedi:
كأَنما تُنْحي، على القَتادِ
والشَّوْكِ، حَدَّ الْفَأْسِ والمِعْضادِ
Ebû Hanîfe dedi: ağaç onunla kesilen her şey **مِعْضَد**’dır. Dedi: ve bir bedevî dedi: bizde **المِعْضَدُ**, **المِنْجل** heyetinde ağır bir demirdir; onunla ağaç kesilir.

Ve **العَضِيدُ**: kendisinden alanın aldığı bir gövdesi olan hurma ağacı; cem‘i **عِضْدانٌ**’dır. Asmaʿî dedi: hurma ağacının, alanın ondan aldığı bir gövdesi olunca, o hurma ağacı **العَضِيدُ**’dir; el (ona) erişince o **جَبَّارَةٌ**’dır. Ve **العَواضِدُ**: nehrin iki yanında biten hurmalardır. Ve **بُسْرَةٌ مُعَضِّدة** — **الضاد**’ın kesresiyle —: yumuşayıp olgunlaşma, iki yanından birinde belirdi.

Ve Nadr dedi: ekinliklerin **أَعضادُ**’ı onların sınırlarıdır; yani komşu ile komşu arasında olan sınırlar; arazilerdeki duvarlar gibi. Ve **العضد** — harekeli olarak —: develerin **أَعضاد**’ında onları tutan bir hastalıktır; böylece onlar yere çöker; ondan dersin: deve **عَضِدَ** — kesre ile —; Nâbiga dedi:
شَكَّ الفَريصَةَ بالمِدْرى فَأَنْفَذَها،
شَكَّ المُبَيْطِر إِذ يَشفِي من العَضَدِ

Ve **اليَعْضِيدُ**: bir ottur; o **الطَّرْخَشْقوق**’tur; ve **التهذيب**’de: **التَّرْخَجْقوق**. İbn Sîde dedi: ve **اليعضيد** bir ottur; onun çiçeği **الوَرْس**’ten daha şiddetli sarıdır; ve denildi ki: o ağaçtandır; ve denildi ki: o, bahar otlarından bir ottur; onda acılık vardır. Ebû Hanîfe dedi: **اليعضيد**, acı olan, hür otlardan bir ottur; sarı bir çiçeği vardır; develer ve koyunlar ve atlar da onu iştahla yer; onunla hoşlanır ve onun üzerinde semirir; Nâbiga dedi ve atları vasfetti:
يَتَحَلَّبُ اليَعْضِيدُ من أَشْداقِها،
صُفْراً مَناخِرُها من الجَرْجارِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ض د * * العَضُدُ * الساعد وهو من المرفق إلى الكتف وفيه أربع لغات * عَضُدٌ * بضم الضاد وكسرها وسكونها و * عُضْدٌ * بوزن قُفل و * عَضَدَهُ * من باب نصر أعانه وعضد الشجر من باب ضرب قطعه و * المُعاضَدَةُ * المعاونة و * اعْتَضَد * به استعان و * المِعْضَدُ * بالكسر الدُّملج

##### Türkçe

* ع ض د * * **العَضُدُ** * önkol; o, dirsekten omuza kadar olandır ve onda dört lugat vardır: **عَضُدٌ**; **الضاد**’ın ötrelisiyle, kesrelisiyle ve sükûnlusuyla; ve **عُضْدٌ**; **قُفل** vezninde; ve **عَضَدَهُ**; **نصر** bâbından: ona yardım etti; ve ağacı **عضد**; **ضرب** bâbından: onu kesti; ve **المُعاضَدَةُ**: yardımlaşma; ve **اعْتَضَد** onunla: yardım istedi; ve **المِعْضَدُ**; kesre ile: bilezik.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العضد، بالفتح لغة تميم، كما في المصباح، وبالضم وبالكسر، وككتف، وهذه لغة أسد، والكلام الأكثر: العضد، مثل ندس وحكى ثعلب: العضد، بفتح العين والضاد، كل يذكر ويؤنث. وقال أبو زيد: أهل تهامة يقولون: العضد، مثل عنق، ويذكرون. وقرأ بها الحسن في قوله تعالى:  وما كنت متخذ المضلين عضدا  وقال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العضدان وجمعها: أعضاد، لا يكسر على غير ذلك. فهذه ست لغات ذكرها المصنف، وأغفل السابعة، وهي التحريك، عن ثعلب. ولو قال: العضد، كندس، وكتف وعنق، ويثلثن ويحرك لكان أوفق لقاعدته، وأميل لطريقته، وفيه تقديم الأفصح المشهور على غيره، مع أن التثليث إنما هو تخفيف أو إتباع على قياس أمثاله من المضموم الأوسط، أو المكسور، وأورده شيخنا أيضا ولم يتعرض لقول ثعلب، كم أغفل المصباح السادسة. وفي حديث أم زرع: وملأ من شحم عضدي العضد من الإنسان وغيره: الساعد وهو ما بين المرفق إلى الكتف ولم ترده خاصة، ولكنهأ أرادت الجسد كله، فإنه إذا سمن العضد سمن سائر الجسد. والعضد بفتح فسكون، من الطريق: الناحية كالعضادة، بالكسر وعضد الإبط، وعضده كندس، وجبل: ناحيته وقيل: كل ناحية: عضد وعضد. وأعضاد البيت: نواحيه، ويقال إذا نخرت الريح من هذه العضد أتاك الغيث، يعني ناحية اليمن.
 ومن المجاز: العضد: الناصر والمعين، على المثل بالعضد من الأعضاد، وفي التنزيل  وما كنت متخذ المضلين عضدا  اي أعضادا، أي أنصارا، وعضد الرجل: أنصاره وأعوانه، وإنما أفرد لتعتدل رؤوس الآي بالإفراد، ويقال: فلان عضد فلان وعضادته ومعاضده، إذا كان يعاونه ويرافقه. وهو مجاز. ويقال: هم عضدي وأعضادي أيضا، قال الأحرد:
  من كان ذا عضد تدرك ظلامته                      إن الذليل الذي ليست له عضد ويقال فت فلان في عضده وأعضاده، أي كسر من نيات أعوانه، وفرقهم عنه، وفي بمعنى من، ويقال قدح في ساقه يعني نفسه. وأعضاد الحوض والطريق وغيره ما يشد بالبناء للمعلوم والمجهول، وبالسين المهملة والمعجمة حواليه من البناء، الواحد، عضد وعضد. وعضد البناء كالصفائح المنصوبة حول شفير الحوض، وعضدالحوض من إزائه إلى مؤخره، وإزاؤه: مصب الماء فيه، وقيل عضده: جانباه، عن ابن الأعرابي، والجمع: أعضاد وحوض مثلم الأعضاد، وهو مجاز، قال لبيد يصف الحوض الذي طال عهده بالواردة:
  راسخ الدمن على أعضاده                      ثلمته كل ريح وسـبـل ويجمع أيضا على عضود، قال الراجز:
  فارقت عقر الحوض والعضود
  من عكـرات وطـؤهـا وئيد

  والعضد والعضيد: الطريقة من النخل، وفي الحديث أن سمرة كانت له عضد من نخل في حائط رجل من الأنصار. حكاه الهروي في الغريبين، أراد طريقة من النخل، وقيل:إنما هو عضيد من النخل. وقال غيره: العضيد: النخلة التي لها جذع، يتناول منه المتناول، ج: عضدان كغربان، قال الأصمعي: إذا صار للنخلة جذع يتناول منه المتناول فتلك النخلة العضيدة، فإذا فاتت اليد فهي جبارة.
 ومن المجاز: ماا لسمرته عاضد، ولا لسدرته خاضد، يقال: عضده أي الشجر يعضده، من حد ضرب، عضدا، فهو معضود وعضيد: قطعه بالمعضد، وفي حديث تحريم المدينة:  نهى أن يعضد شجرها  أي يقطع. وفي حديث آخر:  لوددت أني شجرة تعضد  : وعن ثعلب: عضد الشجرة: نثر ورقها لإبله، واسم ذلك الورق: العضد.
 ومن مجاز المجاز: عضده كنصره عضدا: أعانه ونصره، وفي كتب الأمثال ما يقتضي أنه صار متعارفا كالحقيقة، قالوا: عضده إذا صار له عضدا، أي معينا وناصرا، وأصل العضد في اليدينن فاستعير للمعين، ثم استعملوا من معناه الفعل، ثم شاع حتى صار حقيقة عرفية. قلت: ولذا لم يذكره الزمخشري في المجاز. وعضده يعضده عضدا: أصاب عضده. وعضد عضدا، كعني شكا عضده، يطرد على هذا باب في جميع الأعضاء. والعضد، ككتف من دنا من عضدي الحوض: جانبيه، ومن اشتكى عضده، وحمار عضد: ضم الأتن من جوانبها، كالعاضد، نقله الصاغاني. والعضد، بالتحريك: ما عضد من الشجر، بمنزلة المعضود، كالعضيد، أي: ما قطع من الشجر، أي يضربونه ليسقط ورقه فيتخذونه علفا لإبلهم. وفي حيدث ظبيان:  وكان بنو عمرو بن خالد من جذيمة يخبطون عضيدها، ويأكلون حصيدها  . والعضد: داء في أعضاد الإبل فتبط، تقول منه: عضد البعير كفرح فهو عضد. قال النابغة:
  شك الفريصة بالمدرى فأنفذهـا                      شك المبيطر إذ يشفي من العضد والمعضد، كمنبر: ما يقطع به الشجر، كالمعضاد، قال أبو حنيفة: كل ما عضد به الشجر فهو معضد، قال، وقال أعرابي: المعضد عندنا: حديدة ثقيلة، في هيئة المنجل يقطع بها الشجر. والمعضد: ما شد في العضد من الحرز، وقيل: هو الدملج، لأنه على العضد يكون، كالمعضدة. حكاه اللحياني، والجمع: معاضد. والمعضدة، بهاء أيضا: هميان الدراهم، وقال اللحياني: هو ما يشده المسافر على عضده، ويجعل فيها نفقته. والعاضد: الماشي إلى جانب دابة عن يمينه أو يساره، وتقول: هو يعضدها: يكون مرة عن يمينها، ومرة عن يسارها لا يفارقها. وقد عضد يعضد عضدا والبعير معضود، قال الراجز:
  ساقتها أربعة بالأشطـان
  يعضدها اثنان ويتلها اثنان ويقال: اعضد بعيرك ولا تتله والعاضد: جمل يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، يقال: عضد البعير البعير، إذا أخذ بعضده فصرعه. وضبعه، إذا أخذا بضبعيه. والأعضد: الدقيق العضد، والذي إحدى عضديه قصيرة، ويد عضدة كفرحة: قصرت عضدها. وعضد عضدة: قصيرة. وعضد القتب البعير عضدا: عضه فعقره، قال ذو الرمة:
  وهن على عضد الرحال صوابر وعضدتها الرحأل، إذا ألحت عليها. وعضد الركائب: ما حواليها، يقال: عضد الركائب يعضدها عضدا، إذا أتاها من قبل أعضادها، وضم بعضها إلى بعض: أنشد ابن الأعرابي:
  إذا مشى لم يعضد الركائبا وغلام عضاد، كرباع، وشناح: قصير مكتل مقتدر الخلق موثقه، قال:

  لعلك إن زايلتـنـي أن تـبـدلـي                      من القوم مبطان القصيرى عضاديا وامرأة عضاد، كسحاب، وعضاد، كرباع: غليظة العضد سمجتها كذا في نوادر الفراء. والعضاد، كسحاب: القصير من الرجال، قاله المؤرج، وأنشد قول العجير السلولي:
  ثنت عنقا لم تـثـنـه جـيدرية                      عضاد ولا مكنوزة اللحم ضمزر الضمزر: الغليظة اللئيمة ومن النساء أيضا: عضاد ?ن عن المؤرج أيضا. والعضاد أيضا: الغليظة العضد منهن، ولا يخفى، أنه مع ما قبله تكرار محض. والعضاد: ككتاب: ما شد في العضد من الحرز والدملج، كالمعضاد والمعضد. والمعضاد حديدة كالمنجل ليس لها أشر، يربط نصابها إلى عصا أو قناة، ثم يهصر بها الراعي فروع غصون الشجر على إبله أو غنمه، قال:
  كأنما تنحي على القتاد
  والشوك حد الفأس والمعضاد وعضدان، بالضم، قلعة باليمن من قلاع صنعاء، نقله الصاغاني. والمعضاد أيضا: سيف للقصاب يقطع به العظأم عن ابن شميل. والمعضد والمعضاد: ما عضدته في العضد من سير ونحوه، كالحرز، عن ابن دريد، ويقال له بالفارسية: بازوبند. والمعضاد: سيف يمتهن في قطع الشجر، كالمعضد، أنشد ثعلب:
  سيفا برندا لم يكن معضادا وعضيدة بن عباس الظهري، كجهينة: محدث، منسوب إلى الظهر بالكسر، قال ابن الأثير: هو بطن من حمير، وسيأتي، يروي عن أبيه، عن جده، وعنه ابنه يعقوب بن عضيدة. واليعضيد، كيبرين، وفي بعض النسخ: كيقطين: بقلة زهرها أشد صفرة من الورس، وقيل: هي من الشجر، وقيل: من بقول الربيع، فها مرارة. كذا في المحكم. وقال أبو حنيفة: هي بقلة من الأحرار، مرة، لها زهرة صفراءتشتهيها الإبل والغنم، والخيل أيضا تعجب بها وتخصب عليها، قال النابغة ووصف خيلا:
  يتحلب اليعضيد من أشداقهـا                      صفرا مناخرها من الجرجار وقيل: هي الطرخشقوق، وفي التهذيب: الترخجقوق. ورمى فأعضد: ذهب يمينا وشمالا، كعضد تعضيدا، وهذا مما استدرك به على اللسان.
 ومن المجاز: هن رافلات في الوشي المعضد. المعضد، كمعظم: ثوب له علم في موضع العضد من لابسه، قال زهير، يصف بقرة:
  فجالت على وحشيها وكأنها                      مسربلة من رازقي معضد وقيل: ثوب معضد: مخطط على شكل العضد. وقال اللحياني: هو الذي وشيه في جوانبه. وفي الأساس: ثوب معضد: مضلع. والمعضد كمحدث بسر يبدو الترطيب في أحد جانبيه وبسرة معضدة. واعتضدته: جعلته في عضدي واحتضنته، كتعضدته، ومنه قول الحريري: اعتضد شكوته، وتأبط هراوته. والاعتضاد: التقوى والاستعانة، يقال: اعتضدت به، أي استعنت به. واستعضد الشجرة: عضدها، أي قطعها بالمعضد، عن الهروي. واستعضد الثمرة: اجتناها، قال الهروي: ومنه حديث طهفة: وتستعضد البرير أي نقطعه ونجنيه من شجره للأكل. يقال: عضد واستعضد، وعلا واستعلى، وقر واستقر. ورجل عضادي، مثلثة، الفتح والكسر عن الكسائي: عظيم العضد، وأعضد، دقيقها. وقد تقدم. والعضدية محركة ماء شرقي فيد، وفي التكمله: غربي فيد، قريب من أجإ وسلمى. والعرب تقول: فت فلان في عضده، إذا كسر من نيات أعوانه، وهو أهل بيته، وفرقهم عنه، وقدح في ساقه يعنون نفسه. وفي بمعنى: من، كقول امرئ القيس:

  وهل يعمن من كان آخر عهده                      ثلاثين حولا في ثلاثة أحوال أي من ثلاثة أحوال.
 وتعاضدوا: تعاونوا. وعضدوا معاضدة: عاونوا، وعاضدني فلان على فلان: أعانني، وهو معاضده: مرافقه، ومعاونه، كعاضده.
 ومما يستدرك عليه: في صفته صلى الله عليه وسلم كان أبيض معضدا. هكذا رواه يحيى بن معين وهو الموثق الخلق. والمحفوظ في الرواية مقصدا واستعمل ساعدة بن جؤية الأعضاد للنحل، فقال:
  وكأنما جرست على أعضادهـا                      حيث استقل بها الشرائع محلب شبه ما على سيوقها من العسل بالمحلب. وأعضد المطر وعضد: بلغ ثراه العضد. والعضاد، ككتاب من سمات الإبل وسم في العضد عرضا، عن ابن حبيب من تذكرة أبي علي وإبل معضدة موسومة في أعضادها، وناقة أعضاد وهي التي لا ترد النضيح حتى يخلو لها تنصرم عن الإبل ويقال لها القذور. والعضد: القوة، لأن الإنسان إنمأ يقوى بعضده، فسميت القوة به وفي التنزيل:  سنشد عضدك بأخيك  قال الزجاج: أي سنعينك بأخيك. قال: ولفظ العضد على جهة المثل لأن اليد قوامها عضدها. و املك أعضاد الإبل: قوم مسيرها، حتى لا تذهب يمينا ولا شمالا. وفلان عضادة فلان، أي لا يفارقه. وهما من المجأز. وعضدا الرحل خشبتان تلزقان بواسطته، وقيل بأسفل واسطته. وقال أبو زيد: يقال لأعلى ظلفتي الرحل مما يلي العراقي: العضدان، وأسفلهما: الظلفتان، وهما ما سفل من الحنوين، الواسط والمؤخرة. وعضد النعل، وعضادتاهأ: اللذان يقعأن على القدم. وعضادتا الباب والإبزيم: ناحيتاه، وما كان نحو ذلك فهو العضادة، وعضادتا الباب: الخشبتان المنصوبتان عن يمين الداخل منه وشماله. والعضادتان: العودان اللذان في النير الذي يكون على عنق ثور العجلة، والواسط: الذي يكون وسط النير. والعاضدان: سطران من النخل على فلج. ورجل عضد وعضد وعضد وعضد، الأخيرة عن كراع: قصير. والعواضد: ما ينبت من النخل على جانبي النهر. وقال النضر: أعضاد المزارع: حدودها، يعني الحدود التي تكون فيما بين الجار والجار كالجدران في الأرضين. وفي الأساس، في المجاز: وارفع أعضاد الدبرة وهي جدرهأ التي تمسك الماء. ووقفا كأنهما عضادتان. ودارة اليعضيد: من داراتهم. وناقة عضاد، وهي التي لا ترد النضيح حتى يخلو لها، تنصرم عن الإبل. وقال أبو زيد: يقال إذا نخرت الريح من هذه العضد أتاك الغيث يعني ناحية اليمن. وسموا معضادا، كمحراب.

##### Türkçe

**العضد**; fetih ile (yani açma ile) Temîm’in dilidir, **المصباح**’ta olduğu gibi; zamme ile ve kesre ile de (gelir); ve **كتف** gibi; bu da Esed’in dilidir. Ve sözün en çoğu: **العضد**’dur; **ندس** gibi. Ve Sa‘leb hikâye etti: **العضد**; **العين** ve **الضاد**’ın fethi ile; hepsi müzekker de zikredilir, müennes de. Ebû Zeyd dedi: Tihâme ehli der ki: **العضد**; **عنق** gibi; ve müzekker yaparlar. Ve Hasan, Yüce Allah’ın sözü olan: **وما كنت متخذ المضلين عضدا**’da onunla okudu. Lihyânî dedi: **العضد** müennestir, başka değil; ikisi **العضدان**’dır; cem‘i: **أعضاد**; bunun dışında başka bir şeye kırılmaz. İşte bunlar, musannifin zikrettiği altı lugattır; yedinciyi, yani harekeleme (tahrîk) lugatını, Sa‘leb’den (naklen) ihmal etti. Ve eğer şöyle deseydi: **العضد**; **ندس** gibi, ve **كتف** ve **عنق** (gibi); ve üçlenir ve harekelenir; kaidesine daha uygun olurdu ve yöntemine daha meyilli olurdu; ve onda, en fasih meşhur olanın başkasına takdimi vardır; bununla beraber üçleme ancak hafifletme yahut, orta harfi zamme’li yahut kesre’li olan emsali kıyasınca ittibâ‘dır. Şeyhimiz de onu zikretti; ve Sa‘leb’in sözüne temas etmedi; tıpkı **المصباح**’ın altıncıyı ihmal ettiği gibi.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: “ve **عضدي**’mi yağdan doldurdu.” **العضد** insandan ve başkasından: **الساعد**’dır; o da dirsek ile omuz arasındadır. Ve o, özellikle onu kastetmedi; fakat bütün bedeni kastetti; çünkü **العضد** semizlenince bedenin geri kalanı da semizlenir.

Ve **العضد** (fetih sonra sükûn ile), yoldan: **الناحية**’dir; **العضادة** gibi, kesre ile; ve koltuk altının **عضد**’u. Ve onun **عضده**’si **ندس** gibi; ve dağın: onun **ناحية**’si. Ve denildi: her **ناحية**: **عضد** ve **عضد**’dur. Ve evin **أعضاد**’ı: onun **نواحي**’sidir. Ve denilir: rüzgâr bu **العضد**’dan (yani bu taraftan) oyarsa sana yağmur gelir; yani Yemen tarafı.

Ve mecazdan: **العضد**: yardımcı ve destekleyendir; uzuvlardan **العضد** ile mesel üzere. Ve tenzîlde: **وما كنت متخذ المضلين عضدا**; yani **أعضادا**; yani yardımcılar. Ve adamın **عضد**’u: onun yardımcıları ve destekçileridir. Ancak, âyet sonlarının başları tekille dengelensin diye tekil getirildi. Ve denilir: falan, falanın **عضد**’udur ve onun **عضادته**’sidir ve onun **معاضده**’sidir; eğer ona yardım ediyor ve ona refakat ediyorsa. Bu mecazdır. Ve denilir: onlar benim **عضدي**’mdir ve benim **أعضادي**’mdır da. Ahred dedi:

من كان ذا **عضد** تدرك ظلامته
إن الذليل الذي ليست له **عضد**

Ve denilir: falanı onun **عضده**’sinde ve **أعضاده**’sinde kırdı; yani yardımcılarının niyetlerinden (gücünden) kırdı ve onları ondan ayırdı. Ve **في** “**من**” mânâsındadır. Ve denilir: onun **ساقه**’sinde ayıpladı; yani kendisini. Ve havuzun ve yolun ve başkasının **أعضاد**’ı: etrafındaki binadan, ma‘lûm ve meçhûl bina ile; ve **السين** (mühmele) ve mu‘ceme ile (okunuşlarıyla): etrafındaki binadan. Tekili: **عضد** ve **عضد**. Ve binanın **عضد**’u, havuzun kenarı etrafına dikilmiş levhalar gibidir. Ve havuzun **عضد**’u, onun **إزاء**’sından arkasına kadardır. Ve onun **إزاء**’sı: suyun ona döküldüğü yerdir. Ve denildi: onun **عضده**’si: iki yanıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Cem‘i: **أعضاد**. Ve **حوض** “**الأعضاد**” gibi (gelir). Bu mecazdır. Lebîd, suya gelenlerin (uğradığı) ve üzerinden uzun zaman geçmiş havuzu vasfederken dedi:

راسخ الدمن على **أعضاده**
ثلمته كل ريح وسـبـل

Ve **عضود** üzerine de cem‘ olunur. Râciz dedi:

فارقت عقر الحوض والعضود
من عكـرات وطـؤهـا وئيد

Ve **العضد** ve **العضيد**: hurmadan bir sıra/yol’dur. Hadîste: Semüre’nin, Ensâr’dan bir adamın bahçesinde hurmadan bir **عضد**’u vardı. Herevî bunu **الغريبين**’de nakletti; hurmadan bir sıra/yol kastetti. Ve denildi: ancak o, hurmadan **عضيد**’dir. Başkası dedi: **العضيد**: gövdesi olan hurma ağacıdır; ondan alan alır. Cem‘i: **عضدان**; **غربان** gibi. Asma‘î dedi: hurma ağacının, alanın alacağı bir gövdesi olunca o hurma ağacı **العضيدة**’dir; el erişmez olunca o **جبارة**’dır.

Ve mecazdan: “Onun **سمرته**’sine **عاضد** yoktur; onun **سدرته**’sine **خاضد** yoktur.” Denilir: onu, yani ağacı, **عضده**; **ضرب** haddinden; **عضدا**; o halde o **معضود** ve **عضيد**’dir: onu **المعضد** ile kesti. Medîne’nin haram kılınması hadîsinde: **نهى أن يعضد شجرها**; yani kesilsin. Başka bir hadîste: **لوددت أني شجرة تعضد**. Ve Sa‘leb’den: ağacın **عضد**’u: develeri için yaprağını döktürmesidir; o yaprağın adı: **العضد**.

Ve mecazın mecazından: onu, **نصره** gibi, **عضدا** ile **عضده**: ona yardım etti ve onu destekledi. Meseller kitaplarında, onun hakikat gibi örfleştiğini gerektiren şey vardır. Dediler: onu **عضده**; eğer ona bir **عضد** olduysa; yani yardımcı ve destekçi. Ve **العضد**’un aslı iki elde (kolda)dır; sonra yardımcı için istiâre edildi; sonra mânâsından fiili kullandılar; sonra yayıldı, nihayet örfî hakikat oldu. Dedim: bu yüzden Zemahşerî onu mecazda zikretmedi. Ve onu **عضده**; **عضدا** ile: onun **عضد**’una isabet etti. Ve **عضد**; **عني** gibi: **عضد**’undan şikâyet etti; bu bab, bütün uzuvlarda bu üzere yürür. Ve **العضد**; **كتف** gibi: havuzun **عضدي**’ne yaklaşan kimse: onun iki yanına (yaklaşan). Ve **عضد**’undan şikâyet eden kimse. Ve **حمار عضد**: dişi eşekleri yanlarından toplar; **العاضد** gibi; Sâgânî nakletti.

Ve **العضد** (tahrîk ile): ağaçtan **عضد** edilen şey; **المعضود** menzilesinde; **العضيد** gibi; yani ağaçtan kesilen şey; yani yaprağı düşsün diye onu döverler; sonra onu develerine yem edinirler. Zubyân hadîsinde: **وكان بنو عمرو بن خالد من جذيمة يخبطون عضيدها، ويأكلون حصيدها**. Ve **العضد**: develerin **أعضاد**’ında bir hastalıktır; ondan dersin: deve **عضد** oldu; **فرح** gibi; o halde o **عضد**’dur. Nâbiga dedi:

شك الفريصة بالمدرى فأنفذهـا
شك المبيطر إذ يشفي من **العضد**

Ve **المعضد**; **منبر** gibi: ağaç kesilen şey; **المعضاد** gibi. Ebû Hanîfe dedi: ağaç onunla **عضد** edilirse o **معضد**’dur. Dedi; ve bir a‘râbî dedi: bizde **المعضد**: ağır bir demirdir; orak heyetinde; onunla ağaç kesilir.

Ve **المعضد**: **العضد**’a bağlanan **الحرز**’dir. Ve denildi: o **الدملج**’dir; çünkü **العضد** üzerinde olur; **المعضدة** gibi. Lihyânî bunu nakletti. Cem‘i: **معاضد**. Ve **المعضدة** (hâ ile) de: dirhem kesesi (hemiyân)’dır. Lihyânî dedi: o, yolcunun **عضده**’na bağladığı ve nafakasını içine koyduğu şeydir.

Ve **العاضد**: bir binitin sağında yahut solunda yürüyen kimsedir. Ve dersin: o onu **يعضدها**: bir kere sağında olur, bir kere solunda; ondan ayrılmaz. Ve **عضد** etti; **يعضد**; **عضدا** ile. Ve deve **معضود**’dur. Râciz dedi:

ساقتها أربعة بالأشطـان
يعضدها اثنان ويتلها اثنان

Ve denilir: deveni **اعضد** et ve onu **تله** etme. Ve **العاضد**: dişi devenin **عضد**’unu alıp onu çöktüren erkektir. Denilir: deve, deveyi **عضد** etti; eğer **عضده** ile aldı da onu yere serdiyse. Ve onu **ضبعه** etti; eğer ikisi onun iki **ضبع**’ını aldıysa.

Ve **الأعضد**: **العضد**’u ince olan; ve iki **عضد**’undan biri kısa olan. Ve **يد عضدة**; **فرحة** gibi: onun **عضد**’u kısaldı. Ve **عضد**; **عضدة**: kısa. Ve **القتب**’in **عضد**’u, deveyi **عضدا** ile: onu ısırdı da onu yaraladı. Zü’r-Rumme dedi:

وهن على **عضد** الرحال صوابر

Ve **الرحأل** onu **عضدتها**; eğer ona ısrar ettiyse. Ve **عضد الركائب**: onların etrafı. Denilir: binitlere **عضد** etti; onları **يعضدها**; **عضدا** ile: eğer onların **أعضاد**’ı tarafından onlara geldiyse ve bazısını bazısına kattıysa. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

إذا مشى لم يعضد الركائبا

Ve **غلام عضاد**; **رباع** gibi; ve **شناح**: kısa, sıkı yapılı, güçlü yaratılışlı, sağlam. Dedi:

لعلك إن زايلتـنـي أن تـبـدلـي
من القوم مبطان القصيرى **عضاديا**

Ve **امرأة عضاد**; **سحاب** gibi; ve **عضاد**; **رباع** gibi: **العضد**’u kalın; kabalığı; Furrâ’nın **نوادر**’inde böyle. Ve **العضاد**; **سحاب** gibi: erkeklerden kısa olan; Müerric söyledi. Ve ‘Ucayr es-Sulûlî’nin sözünü inşâd etti:

ثنت عنقا لم تـثـنـه جـيدرية
**عضاد** ولا مكنوزة اللحم ضمزر

**الضمزر**: kalın, alçak. Ve kadınlardan da: **عضاد**; Müerric’den de. Ve **العضاد** ayrıca: onlardan **العضد**’u kalın olan. Ve gizli değildir ki, o, öncekiyle beraber sırf tekrardır.

Ve **العضاد**; **كتاب** gibi: **العضد**’a bağlanan **الحرز** ve **الدملج**; **المعضاد** ve **المعضد** gibi. Ve **المعضاد**: orak gibi bir demirdir; onun dişi yoktur; sapı bir değneğe yahut kamışa bağlanır; sonra çoban onunla ağaç dallarının budaklarını develerinin yahut koyunlarının üzerine eğer. Dedi:

كأنما تنحي على القتاد
والشوك حد الفأس و**المعضاد**

Ve **عضدان** (zamme ile): Yemen’de, San‘â kalelerinden bir kaledir; Sâgânî nakletti. Ve **المعضاد** ayrıca: kasabın, kemikleri kestiği bir kılıçtır; İbn Şümeyl’den. Ve **المعضد** ve **المعضاد**: **العضد**’a bağladığın kayış ve benzeri şey; **الحرز** gibi; İbn Düreyd’den. Ve ona Farsça: **بازوبند** denilir.

Ve **المعضاد**: ağaç kesmede kullanılan bir kılıçtır; **المعضد** gibi. Sa‘leb inşâd etti:

سيفا برندا لم يكن **معضادا**

Ve **عضيدة بن عباس الظهري**; **جهينة** gibi: bir muhaddis; kesre ile **الظهر**’a nisbetlidir. İbnü’l-Esîr dedi: o, Humeyr’den bir batındır; ve gelecektir. Babasından, dedesinden rivayet eder; ondan da oğlu Ya‘kûb b. **عضيدة** rivayet eder.

Ve **اليعضيد**; **يبرين** gibi; ve bazı nüshalarda: **يقطين** gibi: çiçeği **الورس**’tan daha şiddetli sarı olan bir ot. Ve denildi: o ağaçtandır. Ve denildi: bahar otlarındandır; onda acılık vardır. **المحكم**’de böyle. Ebû Hanîfe dedi: o, hür yerlerin bir otudur; acıdır; sarı bir çiçeği vardır; develer ve koyunlar onu ister; atlar da ondan hoşlanır ve onunla semirir. Nâbiga, atları vasfederek dedi:

يتحلب **اليعضيد** من أشداقهـا
صفرا مناخرها من الجرجار

Ve denildi: o **الطرخشقوق**’tur. Ve **التهذيب**’de: **الترخجقوق**. Ve attı da **فأعضد**: sağa ve sola gitti; **عضد** gibi, **تعضيدا** ile. Bu, **اللسان** üzerine onunla istidrâk edilendir.

Ve mecazdan: onlar **الوشي المعضد** içinde sürüklenenlerdir. **المعضد**; **معظم** gibi: giyenin **العضد** yerinde bir alâmeti olan elbise. Züheyr, bir ineği vasfederken dedi:

فجالت على وحشيها وكأنها
مسربلة من رازقي **معضد**

Ve denildi: **ثوب معضد**: **العضد** şekli üzere çizgili. Lihyânî dedi: o, nakışı yanlarında olan şeydir. **الأساس**’ta: **ثوب معضد**: dilimli/şeritli. Ve **المعضد**; **محدث** gibi: bir tarafında olgunlaşma görünen hurma. Ve **بسرة معضدة**.

Ve onu **اعتضدته**: onu **عضدي**’me koydum ve onu kucakladım; **تعضدته** gibi. Ondan Harîrî’nin sözü: “**اعتضد** şikâyetini, ve değneğini koltuğunun altına aldı.” Ve **الاعتضاد**: takvâ ve yardım istemedir. Denilir: onunla **اعتضدت**; yani onunla yardım istedim. Ve ağacı **استعضد** etti: onu **عضد** etti; yani onu **المعضد** ile kesti; Herevî’den. Ve meyveyi **استعضد** etti: onu topladı. Herevî dedi: ve ondan Tuhfe hadîsi: “ve **البرير**’i **تستعضد** eder”; yani onu keseriz ve onu ağacından koparıp yemek için toplarız. Denilir: **عضد** ve **استعضد**; ve **علا** ve **استعلى**; ve **قر** ve **استقر**.

Ve **رجل عضادي**; üçlü (okunuşla); feth ve kesr, Kisâî’den: **العضد**’u büyük olan. Ve **أعضد**: onun incesi. Ve geçti. Ve **العضدية** (tahrîk ile): Fîd’in doğusunda bir sudur. Ve **التكمله**’de: Fîd’in batısında; Ecâ ve Selmâ’ya yakın.

Ve Araplar der: falanı onun **عضده**’sinde kırdı; eğer yardımcılarının niyetlerinden kırdıysa; o da onun ev halkıdır; ve onları ondan ayırdıysa. Ve onun **ساقه**’sinde ayıpladı; kendisini kastederler. Ve **في** “**من**” mânâsındadır; İmru’ul-Kays’ın sözü gibi:

وهل يعمن من كان آخر عهده
ثلاثين حولا في ثلاثة أحوال

yani üç hâlden.

Ve **تعاضدوا**: yardımlaştılar. Ve **عضدوا**; **معاضدة** ile: yardım ettiler. Ve falan, falana karşı bana **عاضدني**: bana yardım etti. Ve o, onun **معاضده**’sidir: onun refakatçisi ve yardımcısıdır; **عاضده** gibi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenden: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: “beyaz, **معضدا** idi.” Yahyâ b. Ma‘în böyle rivayet etti; ve o, sağlam yapılı olandır. Ve rivayette mahfuz olan: **مقصدا**’dır.

Ve Sâ‘ide b. Cüeyye, arılar için **الأعضاد**’ı kullandı; dedi:

وكأنما جرست على **أعضادهـا**
حيث استقل بها الشرائع محلب

Onun balından, onun bacaklarında olanı **المحلب**’e benzetti.

Ve yağmur **أعضد** etti ve **عضد** etti: onun toprağı **العضد**’a ulaştı. Ve **العضاد**; **كتاب** gibi: develerin damgalarından bir damga; **العضد** üzerinde enlemesine bir damga; İbn Habîb’den, Ebû ‘Alî’nin tezkiresinden. Ve **إبل معضدة**: **أعضاد**’larında damgalı. Ve **ناقة أعضاد**: o, **النضيح**’a (su çekilen yere) ancak kendisine boş kalıncaya kadar gelmeyendir; develerden ayrılır. Ve ona **القذور** denilir.

Ve **العضد**: kuvvettir; çünkü insan ancak **عضده** ile kuvvetlenir; bu yüzden kuvvet onunla adlandırıldı. Ve tenzîlde: **سنشد عضدك بأخيك**. Zeccâc dedi: yani seni kardeşinle destekleyeceğiz. Dedi: **العضد** lafzı mesel cihetindendir; çünkü elin ayakta durması **عضد**’u iledir.

Ve “develerin **أعضاد**’ını tut”: onların yürüyüşünü düzelt; ta ki sağa yahut sola gitmesin. Ve falan, falanın **عضادة**’sıdır; yani ondan ayrılmaz. İkisi de mecazdandır.

Ve **عضدا الرحل**: iki ağaç parçasıdır; onun **واسطة**’sına yapıştırılır. Ve denildi: onun **واسطة**’sının altına. Ebû Zeyd dedi: **العراقي** tarafına yakın olan eyerin iki **ظلفة**’sinin üstüne **العضدان** denilir; altına: **الظلفتان**; ve onlar, iki **حنو**’dan aşağı olan şeydir: **الواسط** ve **المؤخرة**.

Ve nalın **عضد**’u ve onun **عضادتاه**’sı: ayağın üzerine düşen iki şey. Ve kapının ve tokasının **عضادتاه**’sı: iki tarafıdır. Ve bunun benzeri olan şey **العضادة**’dır. Ve kapının **عضادتا**’sı: içeri girenin sağında ve solunda dikilmiş iki ağaçtır.

Ve **العضادتان**: öküz arabasının boynunda olan boyundurukta bulunan iki çubuktur. Ve **الواسط**: boyunduruğun ortasında olan şeydir.

Ve **العاضدان**: bir **فلج** üzerinde hurmadan iki sıradır. Ve **رجل عضد** ve **عضد** ve **عضد** ve **عضد**; sonuncusu, Kurâ‘dan: kısa.

Ve **العواضد**: nehrin iki yanında hurmadan biten şeylerdir. Nadr dedi: tarlaların **أعضاد**’ı: onların sınırlarıdır; yani komşu ile komşu arasında, arazilerde duvarlar gibi olan sınırlar. **الأساس**’ta, mecazda: “**الدبرة**’nin **أعضاد**’ını yükselt”; o, suyu tutan duvarlarıdır. Ve ikisi, sanki iki **عضادتان** gibi durdular.

Ve **دارة اليعضيد**: onların **دارات**’ından. Ve **ناقة عضاد**: o, **النضيح**’a ancak kendisine boş kalıncaya kadar gelmeyendir; develerden ayrılır. Ebû Zeyd dedi: denilir: rüzgâr bu **العضد**’dan oyarsa sana yağmur gelir; Yemen tarafını kasteder. Ve **معضادا** diye adlandırdılar; **محراب** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَضَدَهُ
1 عَضَدَهُ ذ , aor. عَضُدَ , (S, O, Msb, K,) inf. n. عَضْدٌ, (Msb,) He hit, or hurt, his عَضُد [or upper arm, between the elbow and the shoulder-blade]; (S, O, Msb, K;) i. e., a man's. (Msb.) ― -b2- And, aor. as above, (S, A, &c.,) and so the inf. n., (Msb,) (tropical:) He aided, or assisted, him; (S, A, O, Msb, K;) he was, or became, an عَضُد i. e. aider, or assistant, to him: (Msb:) thus used, it is doubly tropical; for عَضُدٌ primarily [and properly] relates to the arm, then it was metaphorically applied to signify an aider, or assistant, then they formed the verb in this meaning, and it obtained so extensively as to become a حَقِيقَة عُرْفِيَّة [i. e. a word so much used in this tropical sense as to be, in the said sense, conventionally regarded as proper]; therefore it is not mentioned by Z [in the A] as tropical; (TA;) and ↓ عاضدهُ, (K, * TA,) inf. n. مُعَاضَدَةٌ, (S, A, O, TA,) likewise signifies he aided him against another. (S, * K, * TA.) ― -b3- Also, عَضَدَهُ, He (a camel) took him (another camel) by his عَضُد [i. e. arm], and threw him down. (L.) ― -b4- عَضَدَهُ فِى العَضُدِ [He bound it, or attached it, upon the عضد (or upper arm)]; namely, a thong, or the like; (O, K, TA;) such, for instance, as an amulet. (TA.) ― -b5- عَضَدَ الدَّابَّةَ, aor. عَضِدَ , [thus I find it in this instance,] inf. n. عُضُودٌ [in the TA عضد,] He walked by the side [as though by the عَضُد (or arm)] of the beast, (L, Msb,) on the right or left, (Msb,) or sometimes on its right and sometimes on its left, not quitting it. (L.) ― -b6- عَضَدَ الرَّكَائِبَ, (L, K,) aor. عَضُدَ , inf. n. عَضْدٌ, (L,) He came to the camels, or other beasts, used for riding, from the tracts, or parts, surrounding them, and gathered them together. (L, K. *) ― -b7- See also 4. ― -b8- عَضَدَ الشَّجَرَ, aor. عَضِدَ , (S, Mgh, O, &c.,) inf. n. عَضْدٌ, (Mgh, Msb,) (tropical:) He cut, or lopped, the trees (S, Mgh, O, Msb, K *) with a مِعْضَد; (S;) as also ↓ استعضدهُ. (Hr, O, K. *) ― -b9- And عَضَدَ الشَّجَرَةَ (tropical:) He scattered the leaves from the tree for his camels. (Th, TA.) ― -b10- عَضَدَهُ القَتَبُ, (O, K,) inf. n. عَضْدٌ, (TA,) The saddle galled and wounded him; namely, a camel. (O, K.) -A2- عُضِدَ, (L, K,) a verb like عُنِىَ, (K,) He had a complaint of his عَضُد [or upper arm]. (L, K.) And in like manner are formed verbs relating to all other members, or parts of the body. (L.) -A3- عَضِدَ He (a camel) had the disease termed عَضَدٌ [q. v.]. (S, O, K.)

2 عَضَّدَ see 4, in two places.

3 عَاْضَدَ see 1, second sentence.

اعضد المَطَرُ
4 اعضد المَطَرُ ذ , and ↓ عضّد, The moisture of the rain reached [or penetrated] to the [measure of the] عَضُد [or upper arm]. (L.) ― -b2- رَمَى فَأَعْضَدَ; as also ↓ عضّد, inf. n. تَعْضِيدٌ; [and app. ↓ عَضَدَ likewise, said of an arrow; (see its part. n. عَاضِدٌ;)] (tropical:) He shot, or cast, and it [i. e. the arrow or other missile] went to the right and left (O, K) [or fell on the right, or left, of the butt: see عَاضِدٌ].

5 تَعَضَّدَ see 8.

تعاضدوا
6 تعاضدوا ذ (tropical:) They aided, or assisted, one another. (O, Msb, K.)

اعتضدهُ
8 اعتضدهُ ذ He put it, or placed it, (i. e. a thing, S,) upon (فِى) his عَضُد [or upper arm]: (S, O, K:) [or] he placed it under his arm; as also ↓ تعضّدهُ; syn. اِحْتَضَنَهُ. (A.) -A2- اعتضد (tropical:) He became strong; or he strengthened himself. (TA.) ― -b2- اعتضد بِهِ (assumed tropical:) He asked, begged, or desired, aid, or assistance, of him. (S, A, O, K.)

استعضده
10 استعضده ذ : see 1, last quarter. ― -b2- Also He gathered it; namely, fruit; (O, K;) he cut it off and gathered it from a tree, to eat it. (Hr, O. *)

عَضْدٌ
عَضْدٌ ذ : see عَضُدٌ, first sentence: ― -b2- and عَضَادٌ.

عُضْدٌ
عُضْدٌ ذ : see عَضُدٌ, first sentence.

عِضْدٌ
عِضْدٌ ذ : see عَضُدٌ, first sentence.

عَضَدٌ
عَضَدٌ ذ A certain disease in the أَعْضَاد [or arms (pl. of عَضُدٌ)] of camels, (S, O, K,) on account of which they are slit [in those parts]. (S, O.) -A2- And (tropical:) What is cut, or lopped, of trees; (S, O, K;) as also ↓ عَضِيدٌ (TA) and ↓ مَعْضُودٌ: (S, O:) or العَضَدُ signifies what is cut, or lopped, from trees; or the leaves that are made to fall by beating trees, and used as food for camels: as also ↓ عَضِيدٌ: (TA:) or the leaves scattered off from a tree for camels. (Th, TA.) -A3- See also عَضُدٌ, first sentence: ― -b2- and again, near the middle, in two places.

عَضُدٌ
عَضُدٌ ذ , (S, O, Msb, K,) which is the most common form of the word, (TA,) and ↓ عَضِدٌ, (S, O, Msb, K,) of the dial. of Asad, (O, Msb,) and ↓ عُضُدٌ, (AZ, O, Msb, K,) of the dial. of Tihلmeh, (AZ, TA,) or of El-Hijلz, (Msb,) and ↓ عَضَدٌ, (Th, TA,) and ↓ عَضْدٌ, (S, O, Msb, K,) of the dials. of Temeem and Bekr, (O, Msb,) and ↓ عُضْدٌ, (S, O, Msb, K,) and ↓ عِضْدٌ, (K,) the last three of which are said to be contractions of the first or second, or variants thereof formed to assimilate them to other words preceding them; (TA;) all masc. and fem.; (L;) or fem. only; (Lh, TA;) or masc. in the dial. of Tihلmeh; (AZ, L;) or fem. in the dial. of Tihلmeh, and masc. in the dial. of Temeem; (AZ, Msb;) i. q. سَاعِدٌ, (S, L,) i. e. [The upper arm, or upper half of the arm,] from the elbow to the shoulder-blade, (S,) or the part between the elbow and the shoulderblade, (L, O, Msb, K,) of a human being: (L:) [and in a beast, the arm; (see أَبَضَهُ &c.;) in this case like ذِرَاعٌ:] pl. أَعْضُدٌ and أَعْضَادٌ, (Msb,) or only the latter, (L,) which is used in a poem of Sل'ideh Ibn-Ju-eiyeh as meaning the legs of bees. (TA.) مَلَأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدِى, in the story of Umm-Zara, means (assumed tropical:) He filled with fat, not peculiarly my عَضُد, but my whole body; for when the عَضُد becomes fat, the whole body becomes so. (O, L.) ― -b2- [Hence,] عَضُدٌ [in the CK العَضْدُ is erroneously put for العَضُدُ] signifies also (tropical:) An aider, or assistant; (L, K, TA;) and so [app. any of its variants mentioned above, and] ↓ عَاضِدٌ (TA) and ↓ عِضَادَةٌ. (L, TA.) And it is also used for [its pl.] أَعْضَادٌ; as in the Kur xviii. 49, in which the sing. form is said to be employed for the sake of agreement with the other verses [preceding and following], that they may all end with singulars: (TA:) but one also says, هُمْ عَضُدِى and أَعْضَادِى (tropical:) [They are my aiders, or assistants]. (O, K, TA.) And one says, فُلَانٌ عَضُدِى, meaning (assumed tropical:) Such a one is my support, or stay. (Msb.) And فَتَّ فِى عَضُدِهِ (assumed tropical:) He broke some of the intentions, purposes, or designs, of his aiders, or assistants, (or of the people of his house, TA,) and separated, or dispersed, them from him: (O, K:) or he sought to injure him by diminishing, or impairing, [in number or power,] the people of his house; (T and O in art. فت;) and in like manner, فَتَّ فِى أَعْضَادِهِ. (TA in the present art.) And فَتَّ فِى عَضُدِى وَهَدَّ رُكْنِى (assumed tropical:) He broke my strength, and dispersed, or separated, my aiders, or assistants: (TA in art. فت:) [for] عَضُدٌ signifies also (tropical:) Strength, because the part so called, of a man, is a mean of strength to him. (L.) سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ, in the Kur [xxviii. 35], means, accord. to Zj, (tropical:) We will aid thee, or assist thee, by thy brother. (L.) ― -b3- Also (assumed tropical:) The side of the armpit; and so ↓ عَضَدٌ. (L.) And (assumed tropical:) A side of a road; (O, L; [in this sense written in the TA عَضْدٌ;]) as also ↓ عِضَادَةٌ. (L.) (assumed tropical:) The side, or quarter, from which the wind blows. (L.) (assumed tropical:) A side; or a lateral, or an outward, or adjacent, part, or portion; a quarter region, or tract; (O, L, K;) of a house, and of anything: pl. أَعْضَادٌ. (L.) [Hence,] عَضُدُ الرَّكَائِبِ (assumed tropical:) The tract, or part, surrounding the camels, or other beasts, used for riding. (L.) One says, اِمْلِكْ أَعْضَادَ الاـِبِلِ (tropical:) [lit. Have thou possession of the tracts adjacent to the camels], meaning direct thou aright the course of the camels, so that they may not wander away to the right and left. (A.) ― -b4- Also, and ↓ عَضَدٌ, (L,) and أَعْضَادٌ, (S, L, K,) which last is a pl. of the two preceding words, as is also عُضُودٌ, (L,) (tropical:) A raised enclosing border, or such borders, of built work, (S, O, L, K,) &c., (S, L,) of a watering-trough or tank, and of a road, &c., (K,) or of anything, (S, O,) such as the أَعْضَاد of a watering-trough or tank, which are stones, (S,) or broad and thin stones, (L,) set up around the brink; (S, L;) also called عَضُدٌ; extending from the place whence the water flows into it, to its hinder part: (L:) or عَضُدٌ signifies the two sides of a watering-trough or tank: (IAar, L:) or its side: (O, TA:) and its أَعْضَاد are its sides: and the أَعْضَاد of a portion of sown land that is separated from the parts adjacent to it by ridges of earth, for irrigation, are its raised borders that confine the water; (A;) أَعْضَادُ المَزَارِعِ signifying the [raised] boundaries between the portions of sown land. (En-Nadr, L.) ― -b5- عَضُدٌ (O, K, in the CK عَضْد,) is also syn. with ↓ عَضِيدٌ, (K,) or ↓ عَضِيدَةٌ, (O,) as signifying (assumed tropical:) A row of palm-trees: (O, K:) the first of these words is mentioned by Hr as occurring in a trad., and is thus expl.: but others say that it is ↓ عَضِيدٌ, (TA,) which, accord. to As, signifies a palm-tree having such a [low] trunk that one can reach from it [the fruit or branches]; (S, TA;) and the pl. is عِضْدَانٌ: (S, K:) he adds that when it exceeds the reach of the hand it is called جَبَّارَةٌ. (S, TA.) ― -b6- عَضُدَا النَّعْلِ and ↓ عِضَادَتَاهَا [and عَضُدَا شِرَاكِ النَّعْلِ signifies (assumed tropical:) The two branches of the شِرَاك of the sandal, described voce أُذُنٌ, q. v.;] the two appertenances, of the sandal, that lie upon the foot. (L.) ― -b7- عَضُدَا الرَّحْلِ (assumed tropical:) The two pieces of wood that are attached to the fore part of the camel's saddle, (L,) or to the lower portions of its fore part (the وَاسِط): (Lth, O, L:) or, accord. to AZ, the upper portions of the ظَلِفَتَانِ [a mistake for the حِنْوَانِ] of the camel's saddle, next [the pieces of wood called] the عَرَاقِى; below them being the ظَلِفَتَانِ, which are the lower parts of the حِنْوَانِ of the وَاسِط and of the مُؤَخَّرَة. (O, L. [See ظَلِفَةٌ. In a similar manner, also, the term عَضُدَانِ is used in relation to a horse's saddle: see قَرَبُوسٌ.]) ― -b8- See also عَضَادٌ.

عَضِدٌ
عَضِدٌ ذ Having a complaint of his عَضُد [or upper arm]. (O, K.) ― -b2- A camel having the disease termed عَضَدٌ. (TA.) ― -b3- One that has drawn near, or approached, to the عَضُدَانِ [i. e. the two sides] (O, TA) of the watering-trough, or tank. (O, K.) ― -b4- A male [wild] ass that has drawn together the she-asses (الأُتُنَ) from their several quarters (مِنْ جَوَانِبِهَا); as also ↓ عَاضِدٌ: (O, K:) the former occurs in a verse of El-Akhtal, describing a sportsman shooting at [wild] asses. (O.) ― -b5- يَدٌ عَضِدَةٌ An arm of which the عَضُد [or portion between the elbow and the shoulder-blade] is short. (ISk, S, O, K.) And عَضُدٌ عَضِدَةٌ A short upper arm. (TA.) -A2- See also عَضُدٌ, first sentence. ― -b2- And see عَضَادٌ.

عُضُدٌ
عُضُدٌ ذ : see عَضُدٌ, first sentence.

عَضَادٌ
عَضَادٌ ذ and عَضَادٍ A woman thick and ugly in the عَضُد [or upper arm]: (Fr, O, * K:) or, as some say, short. (TA.) And the former, applied to a man and to a woman, signifies Short: (O, K:) or this epithet is applied to a woman, and ↓ عَضُدٌ and ↓ عَضِدٌ and ↓ عَضْدٌ are applied in this sense to a man. (L.) And عَضَادٍ, [in the CK and my MS. copy of the K عَضَادٌ, but it is] like رَبَاعٍ, applied to a boy, or young man, Short, compact, of moderate dimensions, (O, K, TA,) firm in make. (TA.) ― -b2- نَاقَةٌ عَضَادٌ A she-camel that does not come to the watering-trough, or tank, to drink, until it is left to her unoccupied; that cuts herself off from the other camels: (O, L:) such is also termed قَذُورٌ. (L.)

عِضَادٌ
عِضَادٌ ذ : see مِعْضَدٌ, in three places. ― -b2- Also A mark made with a hot iron upon the عَضُد [or arm] of a camel, (Ibn-Habeeb, S, O, TA,) crosswise. (Ibn-Habeeb, TA.)

عَضِيدٌ
عَضِيدٌ ذ : see عَضَدٌ, in two places: -A2- and see عَضُدٌ, latter half, likewise in two places.

عِضَادَةٌ
عِضَادَةٌ ذ : see عَضُدٌ, in three places. ― -b2- عِضَادَتَانِ also signifies (tropical:) The two sides, (L,) or wooden sideposts, of a door, (S, O, L,) which are on the right and left of a person entering it. (L.) One says, وَقَفَا كَأَنَّهُمَا عِضَادَتَانِ (tropical:) They two stood still as though they were two side-posts of a door. (A.) And فُلَانٌ عِضَادَةُ فُلَانٍ (tropical:) Such a one is the close attendant of such a one; not quitting him. (A.) [See also عَنْجَةُ الهَوْدَجِ, in art. عنج.] ― -b3- Also The two sides of a buckle and the like: each of them is called عِضَادَةٌ. (L.) ― -b4- And The two sides [or branches] of a bit. (Az, TA voce قَيْقَبٌ.) ― -b5- And Two pieces of wood in the yoke that is upon the neck of a bull that draws a cart or the like: the piece that is in the middle is called الوَاسِطُ. (O, L.)

عَضِيدَةٌ
عَضِيدَةٌ ذ : see عَضُدٌ, latter half.

عُضَادِىٌّ
عُضَادِىٌّ ذ (S, O, Msb, K) and عِضَادِىٌّ (O, Msb, K) and عَضَادِىٌّ (O, K) A man large in the عَضُد [or upper arm]. (S, O, Msb, K.)

عَاضِدٌ
عَاضِدٌ ذ : see عَضُدٌ, former half: ― -b2- and see also عَضِدٌ. ― -b3- Also A he-camel that takes the عَضُد [or arm] of a she-camel, and makes her lie down that he may cover her. (S, O, K.) ― -b4- And One who walks by the side of a beast, (O, K,) on the right or left thereof. (O.) ― -b5- And (assumed tropical:) An arrow that falls on the right or left of the butt: pl. عَوَاضِدُ. (Msb.) ― -b6- عَاضِدَانِ (assumed tropical:) Two rows of palmtrees upon [the two sides of] a river, or rivulet: and [the pl.] عَوَاضِدُ palm-trees growing upon the sides of a river. (L.) -A2- And A cutter; or lopper, of trees. (TA.)

أَعْضَدُ
أَعْضَدُ ذ A man (S) slender in the عَضُد [or upper arm]. (S, O, K.) And Having one عَضُد shorter than the other; (O;) short in one of his عَضُدَانِ. (K.)

مِعْضَدٌ
مِعْضَدٌ ذ An amulet that is bound upon the عَضُد [or upper arm]; as also ↓ عِضَادٌ: (TA:) and ↓ مِعْضَادٌ signifies a thong, or the like, (O, K,) such as an amulet, (TA,) which thou bindest, or attachest, (عَضَدْتَةُ,) upon the عَضُد; (O, K;) called in Pers. بَازُدْبَنْد. (TA.) Also, (O, K,) مِعْضَدٌ (S, O, Msb, K) and ↓ مِعْضَادٌ and ↓ عِضَادٌ (O, K) An armlet, or bracelet for the arm; syn. دُمْلُجٌ; (Lh, S, O, Msb, K;) which is thus called because it is [worn] upon the عَضُد, like a مِعْضَدَة: (Lh, TA:) pl. of the first مَعَاضِدُ. (A.) ― -b2- And An instrument with which trees are cut, or lopped; (O, K;) as also ↓ مِعْضَادٌ: (TA:) anything with which this is done: described by an Arab of the desert as a heavy iron instrument in the form of a reaping-hook, with which trees are cut, or lopped: (AHn, TA:) ↓ مِعْضَادٌ also, (TA,) or ↓ عِضَادٌ, (O, K,) signifies an iron instrument like a reaping-hook, (O, K, TA,) without teeth, having its handle bound to a staff or cane, (TA,) with which the pastor draws down the branches of trees to his camels, (O, K, TA,) or his sheep or goats: (TA:) and مِعْضَدٌ, a sword which is commonly, or usually, employed for cutting, or lopping, trees; (S, Mgh, O, Msb, K;) and so ↓ مِعْضَادٌ; (S, O, K;) which also signifies a sword wherewith a butcher cuts bones. (O, K.)

مِعْضَدَةٌ
مِعْضَدَةٌ ذ A purse for money; (O, K;) the thing that the traveller binds upon his عَضُد [or upper arm], and wherein he puts the money for his expenses. (Lh, TA.)

مُعَضَّدٌ
مُعَضَّدٌ ذ (tropical:) A garment having some figured, or embroidered, work on the place of the عَضُد [or upper arm] (S, O, K) of its wearer: (S, O:) or marked with stripes in the form of the عَضُد: (TA:) or of which its figured work is in its sides: (Lh, TA:) or i. q. مُضَلَّعٌ [q. v.]. (A, TA.) ― -b2- اـِبِلٌ مُعَضَّدَةٌ Camels branded upon the عَضُد [or arm] with the mark called عِضَاد. (S, O, L.) ― -b3- In a description of the Prophet, as related by Yahyà Ibn-Ma'een, the epithet مُعَضَّدٌ is applied to him, meaning Firmly made: but accord. to the relation commonly retained in the memory, it is مُقَصَّد [q. v.]. (TA.)

بُسْرٌ مُعَضِّدٌ
بُسْرٌ مُعَضِّدٌ ذ (assumed tropical:) Dates beginning to ripen on one side. (S, O, K.)

مِعْضَادٌ
مِعْضَادٌ ذ : see مِعْضَدٌ, in five places.

مَعْضُودٌ
مَعْضُودٌ ذ : see عَضَدٌ.

يَعْضِيدٌ
يَعْضِيدٌ ذ [a word of a very rare measure (see يَعْقِيدٌ)] A certain herb, or leguminous plant; (S, O, K;) also called طَرَخْشَقُوقٌ, (S, O, TA, [and hence supposed by Golius to be the taraxicon, with which the description has little agreement,] in the T تَرَخْجَقُوق, TA,) this being an Arabicized word from [the Pers.] تَلْخ كُوك: accord. to Aboo-Ziyلd, it is a herb, or leguminous plant, of those termed أَحْرَار, bitter, and having a yellow blossom, desired by the camels and the sheep or goats, and liked also by the horses, which thrive upon it; and it has a viscous milk: (O:) it is a herb, or leguminous plant, of which the blossom is more intensely yellow than the وَرْس [q. v.]: or, as some say, it is of the class of trees (مِنَ الشَّجَرِ [but this term شجر is often applied to small plants]): and some say that it is of the herbs, or leguminous plants, of [the season called] the رَبِيع, having in it a bitterness: thus in the M. (TA.)

##### Türkçe

**عَضَدَهُ**
1 **عَضَدَهُ** ذ, muzârîsi **عَضُدَ**, (S, O, Msb, K,) mastarı **عَضْدٌ**, (Msb,) O, onun **عَضُد**’una [yahut dirsek ile kürek kemiği arasındaki üst kola] vurdu yahut onu incitti; (S, O, Msb, K;) yani bir erkeğin. (Msb.) ― -b2- Ve, muzârîsi yukarıdaki gibi, (S, A, vb.,) ve mastarı da öyle, (Msb,) (mecazen:) O, ona yardım etti yahut destek oldu; (S, A, O, Msb, K;) ona bir **عَضُد**, yani yardımcı yahut destekçi oldu: (Msb:) böyle kullanıldığında iki kat mecazdır; çünkü **عَضُدٌ** aslî olarak [ve hakikaten] kola ilişkindir; sonra mecazen yardımcı yahut destekçi mânâsına uygulandı; sonra bu mânâda fiili yaptılar ve o kadar yaygınlaştı ki bir **حَقِيقَة عُرْفِيَّة** [yani bu mecazî mânâda o kadar kullanılan bir kelime ki, sözü edilen mânâda örfen hakikî sayılır] oldu; bu sebeple Z tarafından [A’da] mecaz olarak zikredilmez; (TA;) ve ↓ **عاضدهُ**, (K, * TA,) mastarı **مُعَاضَدَةٌ**, (S, A, O, TA,) yine “onu bir başkasına karşı destekledi” mânâsına gelir. (S, * K, * TA.) ― -b3- Ayrıca, **عَضَدَهُ**, O (bir deve) onu (başka bir deveyi) **عَضُد**’undan [yani kolundan] tuttu ve onu yere devirdi. (L.) ― -b4- **عَضَدَهُ فِى العَضُدِ** [Onu **عَضُد** üzerine bağladı yahut iliştirdi]; yani bir kayış yahut benzeri; (O, K, TA;) meselâ bir muska gibi. (TA.) ― -b5- **عَضَدَ الدَّابَّةَ**, muzârîsi **عَضِدَ**, [bu örnekte onu böyle buluyorum,] mastarı **عُضُودٌ** [TA’da **عضد**], O, hayvanın yanında [sanki **عَضُد** (kol) yanında yürür gibi] yürüdü, (L, Msb,) sağında yahut solunda, (Msb,) yahut bazen sağında bazen solunda, ondan ayrılmadan. (L.) ― -b6- **عَضَدَ الرَّكَائِبَ**, (L, K,) muzârîsi **عَضُدَ**, mastarı **عَضْدٌ**, (L,) O, binek olarak kullanılan develere yahut diğer hayvanlara, onları çevreleyen bölgelerden yahut kısımlardan geldi ve onları bir araya topladı. (L, K. *) ― -b7- 4’e de bak. ― -b8- **عَضَدَ الشَّجَرَ**, muzârîsi **عَضِدَ**, (S, Mgh, O, vb.,) mastarı **عَضْدٌ**, (Mgh, Msb,) (mecazen:) O, ağaçları bir **مِعْضَد** ile kesti yahut budadı; (S, Mgh, O, Msb, K *) bunun gibi ↓ **استعضدهُ** da. (Hr, O, K. *) ― -b9- Ve **عَضَدَ الشَّجَرَةَ** (mecazen:) O, develeri için ağacın yapraklarını döktürdü. (Th, TA.) ― -b10- **عَضَدَهُ القَتَبُ**, (O, K,) mastarı **عَضْدٌ**, (TA,) Semer onu vurdu ve yaraladı; yani bir deveyi. (O, K.) -A2- **عُضِدَ**, (L, K,) **عُنِىَ** gibi bir fiildir, (K,) O, **عَضُد**’unda [yahut üst kolunda] bir rahatsızlığa tutuldu. (L, K.) Ve bunun gibi, bedenin diğer bütün uzuvlarına yahut kısımlarına ilişkin fiiller de yapılır. (L.) -A3- **عَضِدَ** O (bir deve) **عَضَدٌ** denilen hastalığa yakalandı [bkz.]. (S, O, K.)

2 **عَضَّدَ** 4’e bak, iki yerde.

3 **عَاْضَدَ** 1’e bak, ikinci cümle.

**اعضد المَطَرُ**
4 **اعضد المَطَرُ** ذ, ve ↓ **عضّد**, Yağmurun ıslaklığı **عَضُد** [yahut üst kol] ölçüsüne kadar ulaştı [yahut nüfuz etti]. (L.) ― -b2- **رَمَى فَأَعْضَدَ**; bunun gibi ↓ **عضّد**, mastarı **تَعْضِيدٌ**; [ve görünüşe göre ↓ **عَضَدَ** da, okun hakkında söylenir; (bkz. onun ism-i fâili **عَاضِدٌ**;)] (mecazen:) O, attı ve o [yani ok yahut başka bir atılan şey] sağa ve sola gitti (O, K) [yahut hedefin sağ tarafına veya sol tarafına düştü: bkz. **عَاضِدٌ**].

5 **تَعَضَّدَ** 8’e bak.

**تعاضدوا**
6 **تعاضدوا** ذ (mecazen:) Birbirlerine yardım ettiler yahut destek oldular. (O, Msb, K.)

**اعتضدهُ**
8 **اعتضدهُ** ذ O, onu (yani bir şeyi, S,) **عَضُد**’unun [yahut üst kolunun] üzerine (فِى) koydu yahut yerleştirdi: (S, O, K:) [yahut] onu koltuğunun altına yerleştirdi; bunun gibi ↓ **تعضّدهُ** de; eş anlamlısı **اِحْتَضَنَهُ**’dur. (A.) -A2- **اعتضد** (mecazen:) O, kuvvetlendi; yahut kendini kuvvetlendirdi. (TA.) ― -b2- **اعتضد بِهِ** (varsayılan mecaz:) O, ondan yardım yahut destek istedi, yalvardı yahut talep etti. (S, A, O, K.)

**استعضده**
10 **استعضده** ذ: 1’e bak, son çeyrek. ― -b2- Ayrıca O, onu topladı; yani meyveyi; (O, K;) onu kesti ve bir ağaçtan toplayıp onu yemek için aldı. (Hr, O. *)

**عَضْدٌ**
**عَضْدٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, ilk cümle: ― -b2- ve **عَضَادٌ**.

**عُضْدٌ**
**عُضْدٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, ilk cümle.

**عِضْدٌ**
**عِضْدٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, ilk cümle.

**عَضَدٌ**
**عَضَدٌ** ذ Develerin **أَعْضَاد**’ında [yahut kollarında (**عَضُدٌ**’un çoğulu)] bulunan belirli bir hastalık; (S, O, K,) bunun sebebiyle o kısımlar yarılır. (S, O.) -A2- Ve (mecazen:) Ağaçlardan kesilen yahut budanan şey; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **عَضِيدٌ** (TA) ve ↓ **مَعْضُودٌ**: (S, O:) yahut **العَضَدُ** ağaçlardan kesilen yahut budanan şeyi; yahut ağaçları döverek düşürülen ve develere yem yapılan yaprakları ifade eder: bunun gibi ↓ **عَضِيدٌ**: (TA:) yahut develer için bir ağaçtan saçılan yapraklar. (Th, TA.) -A3- **عَضُدٌ**’a da bak, ilk cümle: ― -b2- ve yine, ortalara yakın, iki yerde.

**عَضُدٌ**
**عَضُدٌ** ذ, (S, O, Msb, K,) kelimenin en yaygın şekli olan, (TA,) ve ↓ **عَضِدٌ**, (S, O, Msb, K,) Esed lehçesinde, (O, Msb,) ve ↓ **عُضُدٌ**, (AZ, O, Msb, K,) Tihلmeh lehçesinde, (AZ, TA,) yahut El-Hijلz lehçesinde, (Msb,) ve ↓ **عَضَدٌ**, (Th, TA,) ve ↓ **عَضْدٌ**, (S, O, Msb, K,) Temeem ve Bekr lehçelerinde, (O, Msb,) ve ↓ **عُضْدٌ**, (S, O, Msb, K,) ve ↓ **عِضْدٌ**, (K,) bunların son üçü, birincinin yahut ikincinin kısaltmaları yahut onlara benzetilerek, kendilerinden önce gelen başka kelimelere uydurmak için yapılmış varyantlar denilir; (TA;) hepsi müzekker ve müennes; (L;) yahut yalnız müennes; (Lh, TA;) yahut Tihلmeh lehçesinde müzekker; (AZ, L;) yahut Tihلmeh lehçesinde müennes ve Temeem lehçesinde müzekker; (AZ, Msb;) **سَاعِدٌ** ile aynı mânâda, (S, L,) yani [üst kol yahut kolun üst yarısı,] dirsekten kürek kemiğine kadar, (S,) yahut dirsek ile kürek kemiği arasındaki kısım, (L, O, Msb, K,) bir insanın: (L:) [ve bir hayvanda, kol; (bkz. **أَبَضَهُ** vb.;) bu durumda **ذِرَاعٌ** gibidir:] çoğulu **أَعْضُدٌ** ve **أَعْضَادٌ**, (Msb,) yahut yalnız ikincisi, (L,) ki Sل'ideh Ibn-Ju-eiyeh’in bir şiirinde arıların bacakları mânâsında kullanılmıştır. (TA.) Umm-Zara kıssasında **مَلَأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدِى** sözü (varsayılan mecaz:) O, özellikle benim **عَضُد**’umu değil, bütün bedenimi yağla doldurdu, demektir; çünkü **عَضُد** yağlanınca bütün beden yağlanır. (O, L.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **عَضُدٌ** [CK’de yanlışlıkla **العَضْدُ** **العَضُدُ** yerine konmuştur] ayrıca (mecazen:) yardımcı yahut destekçi demektir; (L, K, TA;) ve bunun gibi [görünüşe göre yukarıda zikredilen varyantlarının herhangi biri de, ve] ↓ **عَاضِدٌ** (TA) ve ↓ **عِضَادَةٌ**. (L, TA.) Ve [çoğulu] **أَعْضَادٌ** için de kullanılır; Kur’ân xviii. 49’daki gibi; orada tekil şeklin, diğer âyetlerle [önceki ve sonraki] uyum için kullanıldığı söylenir ki hepsi tekillerle bitsin: (TA:) fakat kişi ayrıca **هُمْ عَضُدِى** ve **أَعْضَادِى** (mecazen:) [Onlar benim yardımcılarımdır] da der. (O, K, TA.) Ve kişi **فُلَانٌ عَضُدِى** der; mânâsı (varsayılan mecaz:) Falanca benim dayanağımdır yahut desteğimdir. (Msb.) Ve **فَتَّ فِى عَضُدِهِ** (varsayılan mecaz:) O, onun yardımcılarının (yahut ev halkının, TA) niyetlerinden, amaçlarından yahut tasarılarından bir kısmını kırdı ve onları ondan ayırdı yahut dağıttı: (O, K:) yahut o, ev halkını [sayıca yahut güççe] azaltarak yahut zayıflatarak ona zarar vermeye çalıştı; (T ve O, madde **فت**’te;) ve bunun gibi **فَتَّ فِى أَعْضَادِهِ**. (TA, bu maddede.) Ve **فَتَّ فِى عَضُدِى وَهَدَّ رُكْنِى** (varsayılan mecaz:) O, benim gücümü kırdı ve yardımcılarımı dağıttı yahut ayırdı: (TA, madde **فت**’te:) [çünkü] **عَضُدٌ** ayrıca (mecazen:) güç demektir; zira bir insanın bu denilen kısmı ona güç vasıtasıdır. (L.) Kur’ân’da [xxviii. 35] **سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ** sözü, Zj’ye göre, (mecazen:) Biz seni kardeşinle destekleyeceğiz yahut sana yardım edeceğiz, demektir. (L.) ― -b3- Ayrıca (varsayılan mecaz:) koltuk altının yanı; ve bunun gibi ↓ **عَضَدٌ**. (L.) Ve (varsayılan mecaz:) bir yolun yanı; (O, L; [bu mânâda TA’da **عَضْدٌ** yazılmıştır;]) bunun gibi ↓ **عِضَادَةٌ**. (L.) (varsayılan mecaz:) rüzgârın estiği taraf. (L.) (varsayılan mecaz:) bir yan; yahut yanal, dış, bitişik bir kısım yahut parça; bir çeyrek bölge yahut saha; (O, L, K;) bir evin ve herhangi bir şeyin: çoğulu **أَعْضَادٌ**. (L.) [Bundan dolayı,] **عَضُدُ الرَّكَائِبِ** (varsayılan mecaz:) binek develerini yahut diğer hayvanları çevreleyen saha yahut kısım. (L.) Kişi **اِمْلِكْ أَعْضَادَ الاـِبِلِ** (mecazen:) [lafzen: Develere bitişik sahalara sahip ol] der; mânâsı, develerin gidişini doğru yönet ki sağa sola sapıp dağılmasınlar. (A.) ― -b4- Ayrıca, ve ↓ **عَضَدٌ**, (L,) ve **أَعْضَادٌ**, (S, L, K,) ki bu sonuncu, önceki iki kelimenin çoğuludur; bunun gibi **عُضُودٌ** da, (L,) (mecazen:) yapılmış işin yükseltilmiş çevreleyici kenarı yahut böyle kenarlar, (S, O, L, K,) vb., (S, L,) bir yalak yahut havuzun ve bir yolun vb., (K,) yahut herhangi bir şeyin, (S, O,) meselâ bir yalak yahut havuzun **أَعْضَاد**’ı ki bunlar taşlardır, (S,) yahut geniş ve ince taşlardır, (L,) kenarın çevresine dikilen; (S, L;) ayrıca **عَضُدٌ** da denir; suyun içine aktığı yerden arka kısmına kadar uzanır: (L:) yahut **عَضُدٌ** bir yalağın yahut havuzun iki yanını ifade eder: (IAar, L:) yahut onun yanını: (O, TA:) ve onun **أَعْضَاد**’ı onun yanlarıdır: ve sulama için toprak setlerle bitişik kısımlardan ayrılmış ekili bir arazi parçasının **أَعْضَاد**’ı, suyu tutan yükseltilmiş sınırlarıdır; (A;) **أَعْضَادُ المَزَارِعِ** ekili arazi parçaları arasındaki [yükseltilmiş] sınırlar demektir. (En-Nadr, L.) ― -b5- **عَضُدٌ** (O, K, CK’de **عَضْد**) ayrıca ↓ **عَضِيدٌ** ile eş anlamlıdır, (K,) yahut ↓ **عَضِيدَةٌ**, (O,) (varsayılan mecaz:) bir hurma ağaçları sırası mânâsında: (O, K:) bu kelimelerin ilki Hr tarafından bir rivayette geçtiği söylenerek zikredilir ve böyle açıklanır: fakat başkaları bunun ↓ **عَضِيدٌ** olduğunu söyler, (TA,) ki As’a göre, gövdesi [alçak] olup ondan [meyveye yahut dallara] erişilebilen hurma ağacıdır; (S, TA;) çoğulu **عِضْدَانٌ**’dır: (S, K:) o ekler ki elin erişimini aşınca ona **جَبَّارَةٌ** denir. (S, TA.) ― -b6- **عَضُدَا النَّعْلِ** ve ↓ **عِضَادَتَاهَا** [ve **عَضُدَا شِرَاكِ النَّعْلِ** (varsayılan mecaz:) sandaletin **شِرَاك**’ının iki kolu demektir; **أُذُنٌ** maddesinde anlatıldığı üzere, bkz.;] sandaletin ayak üzerinde duran iki eklentisi. (L.) ― -b7- **عَضُدَا الرَّحْلِ** (varsayılan mecaz:) devenin eyerinin ön kısmına bağlanan iki tahta parçası, (L,) yahut ön kısmının alt bölümlerine ( **وَاسِط** ) bağlanan: (Lth, O, L:) yahut AZ’ye göre, devenin eyerinin **ظَلِفَتَانِ**’ının [**حِنْوَانِ** yerine bir yanlış] üst kısımlarıdır; [tahta parçaları denilen] **عَرَاقِى**’nin yanında; onların altında **ظَلِفَتَانِ** bulunur; bunlar **وَاسِط** ve **مُؤَخَّرَة**’nin **حِنْوَانِ**’ının alt kısımlarıdır. (O, L. [Bkz. **ظَلِفَةٌ**. Benzer şekilde, **عَضُدَانِ** terimi bir at eyerine nispetle de kullanılır: bkz. **قَرَبُوسٌ**.]) ― -b8- **عَضَادٌ**’a da bak.

**عَضِدٌ**
**عَضِدٌ** ذ **عَضُد**’unda [yahut üst kolunda] rahatsızlığı olan. (O, K.) ― -b2- **عَضَدٌ** denilen hastalığı olan deve. (TA.) ― -b3- Yalağın yahut havuzun **عَضُدَانِ**’ına [yani iki yanına] yaklaşmış olan. (O, TA) (O, K.) ― -b4- Dişi eşekleri ( **الأُتُنَ** ) kendi çeşitli taraflarından ( **مِنْ جَوَانِبِهَا** ) bir araya toplamış erkek [yaban] eşek; bunun gibi ↓ **عَاضِدٌ**: (O, K:) birincisi El-Akhtal’ın, [yaban] eşeklere ok atan bir avcıyı tasvir eden bir beytinde geçer. (O.) ― -b5- **يَدٌ عَضِدَةٌ** **عَضُد**’u [yahut dirsek ile kürek kemiği arasındaki kısmı] kısa olan bir kol. (ISk, S, O, K.) Ve **عَضُدٌ عَضِدَةٌ** kısa bir üst kol. (TA.) -A2- **عَضُدٌ**’a da bak, ilk cümle. ― -b2- Ve **عَضَادٌ**’a bak.

**عُضُدٌ**
**عُضُدٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, ilk cümle.

**عَضَادٌ**
**عَضَادٌ** ذ ve **عَضَادٍ** **عَضُد**’u [yahut üst kolu] kalın ve çirkin olan kadın: (Fr, O, * K:) yahut bazılarına göre kısa. (TA.) Ve birincisi, bir erkeğe ve bir kadına uygulandığında, Kısa demektir: (O, K:) yahut bu sıfat kadına uygulanır; ve ↓ **عَضُدٌ** ve ↓ **عَضِدٌ** ve ↓ **عَضْدٌ** bu mânâda erkeğe uygulanır. (L.) Ve **عَضَادٍ**, [CK’de ve K’nın yazma nüshamda **عَضَادٌ**, fakat o] **رَبَاعٍ** gibi, bir oğlana yahut genç erkeğe uygulandığında, Kısa, derli toplu, orta ölçülü, (O, K, TA,) yapısı sağlam. (TA.) ― -b2- **نَاقَةٌ عَضَادٌ** İçmek için yalağa yahut havuza, kendisine boş bırakılıncaya kadar gelmeyen dişi deve; kendini diğer develerden ayıran: (O, L:) buna **قَذُورٌ** da denir. (L.)

**عِضَادٌ**
**عِضَادٌ** ذ: **مِعْضَدٌ**’e bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca kızgın demirle devenin **عَضُد**’u [yahut kolu] üzerine enlemesine yapılan bir dağlama izi. (Ibn-Habeeb, S, O, TA,) (Ibn-Habeeb, TA.)

**عَضِيدٌ**
**عَضِيدٌ** ذ: **عَضَدٌ**’e bak, iki yerde: -A2- ve **عَضُدٌ**’a bak, son yarı, yine iki yerde.

**عِضَادَةٌ**
**عِضَادَةٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, üç yerde. ― -b2- **عِضَادَتَانِ** ayrıca (mecazen:) bir kapının iki yanı, (L,) yahut ahşap yan dikmeleri, (S, O, L,) ki girenin sağında ve solundadır. (L.) Kişi **وَقَفَا كَأَنَّهُمَا عِضَادَتَانِ** (mecazen:) “İkisi, sanki bir kapının iki yan dikmesiymiş gibi durup kaldılar” der. (A.) Ve **فُلَانٌ عِضَادَةُ فُلَانٍ** (mecazen:) “Falanca, falancanın yakın refakatçisidir; ondan ayrılmaz” demektir. (A.) [Ayrıca bkz. **عَنْجَةُ الهَوْدَجِ**, madde **عنج**’de.] ― -b3- Ayrıca bir tokaların ve benzerlerinin iki yanı: her birine **عِضَادَةٌ** denir. (L.) ― -b4- Ve bir gemin iki yanı [yahut iki kolu]. (Az, TA, **قَيْقَبٌ** maddesinde.) ― -b5- Ve bir öküzün boynunda, araba vb. çekenin boyunduruğunda bulunan iki tahta parçası: ortadaki parçaya **الوَاسِطُ** denir. (O, L.)

**عَضِيدَةٌ**
**عَضِيدَةٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, son yarı.

**عُضَادِىٌّ**
**عُضَادِىٌّ** ذ (S, O, Msb, K) ve **عِضَادِىٌّ** (O, Msb, K) ve **عَضَادِىٌّ** (O, K) **عَضُد**’u [yahut üst kolu] iri olan adam. (S, O, Msb, K.)

**عَاضِدٌ**
**عَاضِدٌ** ذ: **عَضُدٌ**’a bak, ilk yarı: ― -b2- ve ayrıca **عَضِدٌ**’e bak. ― -b3- Ayrıca dişi devenin **عَضُد**’unu [yahut kolunu] tutup onu çöktüren erkek deve; onu aşabilmek için. (S, O, K.) ― -b4- Ve bir hayvanın yanında, (O, K,) onun sağında yahut solunda yürüyen kimse. (O.) ― -b5- Ve (varsayılan mecaz:) hedefin sağ tarafına yahut sol tarafına düşen ok: çoğulu **عَوَاضِدُ**. (Msb.) ― -b6- **عَاضِدَانِ** (varsayılan mecaz:) bir nehrin yahut dereciğin [iki yanında] iki hurma sırası: ve [çoğulu] **عَوَاضِدُ** nehrin kenarlarında yetişen hurma ağaçları. (L.) -A2- Ve ağaç kesen yahut budayan kimse. (TA.)

**أَعْضَدُ**
**أَعْضَدُ** ذ **عَضُد**’u [yahut üst kolu] ince olan adam. (S) (S, O, K.) Ve bir **عَضُد**’u diğerinden daha kısa olan; (O;) **عَضُدَانِ**’ından birinde kısa olan. (K.)

**مِعْضَدٌ**
**مِعْضَدٌ** ذ **عَضُد** [yahut üst kol] üzerine bağlanan muska; bunun gibi ↓ **عِضَادٌ**: (TA:) ve ↓ **مِعْضَادٌ** bir kayış yahut benzeri demektir, (O, K,) muska gibi, (TA,) ki sen onu **عَضُد** üzerine bağlarsın yahut iliştirirsin, (**عَضَدْتَةُ,**) (O, K;) Farsçada buna **بَازُدْبَنْد** denir. (TA.) Ayrıca, (O, K,) **مِعْضَدٌ** (S, O, Msb, K) ve ↓ **مِعْضَادٌ** ve ↓ **عِضَادٌ** (O, K) kol için bir bilezik; eş anlamlısı **دُمْلُجٌ**; (Lh, S, O, Msb, K;) buna bu ad verilmiştir; çünkü o, **مِعْضَدَة** gibi **عَضُد** üzerinde [takılır]: (Lh, TA:) birincinin çoğulu **مَعَاضِدُ**. (A.) ― -b2- Ve ağaçların kesildiği yahut budandığı bir alet; (O, K;) bunun gibi ↓ **مِعْضَادٌ**: (TA:) bununla yapılan her şey: çölde bir Arap tarafından, biçme orağı biçiminde ağır bir demir alet olarak tarif edilmiştir; onunla ağaçlar kesilir yahut budanır: (AHn, TA:) ↓ **مِعْضَادٌ** ayrıca, (TA,) yahut ↓ **عِضَادٌ**, (O, K,) dişsiz, biçme orağı gibi bir demir alet demektir, (O, K, TA,) sapı bir değneğe yahut kamışa bağlanmış, (TA,) çobanın ağaç dallarını develerine, (O, K, TA,) yahut koyunlarına yahut keçilerine çekip indirdiği: (TA:) ve **مِعْضَدٌ**, ağaç kesmek yahut budamak için yaygın yahut alışılmış biçimde kullanılan bir kılıçtır; (S, Mgh, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مِعْضَادٌ**; (S, O, K;) ki ayrıca kasabın kemikleri kestiği bir kılıç mânâsına gelir. (O, K.)

**مِعْضَدَةٌ**
**مِعْضَدَةٌ** ذ Para kesesi; (O, K;) yolcunun **عَضُد**’una [yahut üst koluna] bağladığı ve nafaka paralarını içine koyduğu şey. (Lh, TA.)

**مُعَضَّدٌ**
**مُعَضَّدٌ** ذ (mecazen:) giyenin **عَضُد** yerinde [yahut üst kol yerinde] (S, O, K) nakışlı yahut işlemeli bir işi bulunan elbise: (S, O:) yahut **عَضُد** biçiminde çizgilerle işaretlenmiş: (TA:) yahut nakışlı işi yanlarında olan: (Lh, TA:) yahut **مُضَلَّعٌ** ile aynı mânâda [bkz.]. (A, TA.) ― -b2- **اـِبِلٌ مُعَضَّدَةٌ** **عَضُد**’undan [yahut kolundan] **عِضَاد** denilen damgayla dağlanmış develer. (S, O, L.) ― -b3- Yahyà Ibn-Ma'een’in rivayet ettiği üzere Peygamberin vasfında **مُعَضَّدٌ** sıfatı ona uygulanır; mânâsı Yapısı sağlamdır: fakat hafızada yaygın olarak tutulan rivayete göre o **مُقَصَّد**’dir [bkz.]. (TA.)

**بُسْرٌ مُعَضِّدٌ**
**بُسْرٌ مُعَضِّدٌ** ذ (varsayılan mecaz:) bir tarafında olgunlaşmaya başlayan hurmalar. (S, O, K.)

**مِعْضَادٌ**
**مِعْضَادٌ** ذ: **مِعْضَدٌ**’e bak, beş yerde.

**مَعْضُودٌ**
**مَعْضُودٌ** ذ: **عَضَدٌ**’e bak.

**يَعْضِيدٌ**
**يَعْضِيدٌ** ذ [çok nadir bir vezinde bir kelime (bkz. **يَعْقِيدٌ**)] belirli bir ot yahut baklagil bitkisi; (S, O, K;) **طَرَخْشَقُوقٌ** da denir, (S, O, TA, [ve buradan Golius tarafından taraxicon olduğu sanılmıştır; hâlbuki tarifle pek uyuşmaz,] T’de **تَرَخْجَقُوق**, TA,) bu ise [Farsça] **تَلْخ كُوك**’tan Arapçalaştırılmış bir kelimedir: Aboo-Ziyلd’e göre o, **أَحْرَار** denilenlerden, acı, sarı çiçekli, develerin ve koyun yahut keçilerin arzuladığı, atların da sevdiği ve onunla semirdiği bir ot yahut baklagil bitkisidir; ve yapışkan bir sütü vardır: (O:) o, çiçeği **وَرْس**’tan [bkz.] daha koyu sarı olan bir ot yahut baklagil bitkisidir: yahut bazılarına göre o, ağaçlar sınıfındandır ( **مِنَ الشَّجَرِ** [fakat bu terim **شجر** çoğu kez küçük bitkilere de uygulanır]): ve bazıları onun, **رَبِيع** mevsiminin otlarından yahut baklagil bitkilerinden olduğunu, içinde bir acılık bulunduğunu söyler: M’de böyledir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَضَدَ
عَضَدَ U ( n. ac. عَضْد 1 ),
a.  Hit, hurt, broke the arm of.

b.  Helped, aided, assisted.

c.  [ pass. ], Had a pain in the arm.

d.  I ( n. ac. عَضْد 1 ), Lopped, pruned ( tree ).

عَضَّدَ
عَضَّدَ II ,
a.  Swerved, glanced aside ( arrow ).

عَاْضَدَ
عَاْضَدَ III ,
a.  see I (b) .

أَعْضَدَ
أَعْضَدَ IV ,
a.  see II .

تَعَاْضَدَ
تَعَاْضَدَ VI ,
a.  Helped, aided one another.

اِعْتَضَدَ
اِعْتَضَدَ VIII ,
a.  Took, put on his arm, on his shoulder.

b.  [ Bi ], Asked help, assistance of.

اِسْتَعْضَدَ
اِسْتَعْضَدَ X ,
a.  see I (d) .

b.  Plucked, gathered ( fruit ).

عَضْد
عَضْد 1 , ( pl. أَعْضُد 16 ,  أَعْضَاْد 38 ),
a.  Arm; upper arm.

b.  Side.

c.  see 6 .

عِضْد
عِضْد 2 ,  عُضْد 3 ,
a.  see 1 (a) .

عَضَد
عَضَد 4 ,
a.  see 1 (a) , ( b ).

عَضُد
عَضُد 6 ,
a.  Help, support, aid, stay; helper; auxiliary.

b.  see 1 (a) , ( b ).

عُضُد
عُضُد 10 ,
a.  see 1 (a) .

أَعْضَدُ
أَعْضَدُ 14 ,
a.  Slenderarmed; short-armed; having one arm shorter than the other.

مِعْضَد
مِعْضَد 20 , ( pl. مَعَاْضِدُ 44 ),
a.  Pruning-hook.

b.  see 23 (a) .

عَضَاْد
عَضَاْد 22 ,
a.  Short, thick-set.

عَضَاْدِيّ
عَضَاْدِيّ 22yi ,
a.  Big in the arm, stout-armed.

عِضَاْد
عِضَاْد 23 ,
a.  Bracelet, armlet.

b.  Hook.

عِضَاْدَة
عِضَاْدَة 23t , ( pl. عَضَاْئِدُ 46 ),
a.  Wall, enclosure.

b.  Side, post.

عِضَاْدِيّ
عِضَاْدِيّ 23yi ,  عُضَاْدِيّ 24yi ,
a.  see 22yi .

عَضِيْد
عَضِيْد 25 , ( pl. عِضْدَاْن 34 ),
a.  Row of palm-trees.

b.  Dwarf palm-tree.

مِعْضَاْد
مِعْضَاْد 45 ,
a.  see 23 (a) .

b.  Chopper, cleaver.

عَضڤدَ
N. P. عَضڤدَ I ,
a.  Lopped, cut off.

عَاضِدَانِ
عَاضِدَانِ
a.  Two rows of palmtrees along the riverside.

##### Türkçe

**عَضَدَ**
**عَضَدَ** U (mastar: **عَضْد** 1),
a. Kolunu vurdu, incitti, kolunu kırdı.

b. Yardım etti, destekledi, yardımda bulundu.

c. [edilgen], Kolda ağrısı oldu.

d. I (mastar: **عَضْد** 1), (ağacı) budadı, dallarını kesti.

**عَضَّدَ**
**عَضَّدَ** II,
a. (Ok) saptı, yana kaydı.

**عَاْضَدَ**
**عَاْضَدَ** III,
a. I (b)’ye bak.

**أَعْضَدَ**
**أَعْضَدَ** IV,
a. II’ye bak.

**تَعَاْضَدَ**
**تَعَاْضَدَ** VI,
a. Birbirlerine yardım ettiler, birbirlerini desteklediler.

**اِعْتَضَدَ**
**اِعْتَضَدَ** VIII,
a. Koluna, omzuna aldı, koydu.

b. [**بِ** ile], (birinden) yardım, destek istedi.

**اِسْتَعْضَدَ**
**اِسْتَعْضَدَ** X,
a. I (d)’ye bak.

b. (Meyveyi) kopardı, topladı.

**عَضْد**
**عَضْد** 1, (çoğulu: **أَعْضُد** 16, **أَعْضَاْد** 38),
a. Kol; üst kol.

b. Yan.

c. 6’ya bak.

**عِضْد**
**عِضْد** 2, **عُضْد** 3,
a. 1 (a)’ya bak.

**عَضَد**
**عَضَد** 4,
a. 1 (a), (b)’ye bak.

**عَضُد**
**عَضُد** 6,
a. Yardım, destek, imdat, dayanak; yardımcı; muavin.

b. 1 (a), (b)’ye bak.

**عُضُد**
**عُضُد** 10,
a. 1 (a)’ya bak.

**أَعْضَدُ**
**أَعْضَدُ** 14,
a. İnce kollu; kısa kollu; kollarından biri ötekinden daha kısa olan.

**مِعْضَد**
**مِعْضَد** 20, (çoğulu: **مَعَاْضِدُ** 44),
a. Budama kancası.

b. 23 (a)’ya bak.

**عَضَاْد**
**عَضَاْد** 22,
a. Kısa, tıknaz.

**عَضَاْدِيّ**
**عَضَاْدِيّ** 22yi,
a. Kolda iri, kalın kollu.

**عِضَاْد**
**عِضَاْد** 23,
a. Bilezik, kol halkası.

b. Kanca.

**عِضَاْدَة**
**عِضَاْدَة** 23t, (çoğulu: **عَضَاْئِدُ** 46),
a. Duvar, çevreleme.

b. Yan, direk.

**عِضَاْدِيّ**
**عِضَاْدِيّ** 23yi, **عُضَاْدِيّ** 24yi,
a. 22yi’ye bak.

**عَضِيْد**
**عَضِيْد** 25, (çoğulu: **عِضْدَاْن** 34),
a. Hurma ağaçları sırası.

b. Cüce hurma ağacı.

**مِعْضَاْد**
**مِعْضَاْد** 45,
a. 23 (a)’ya bak.

b. Satır, balta.

**عَضڤدَ**
Özel isim: **عَضڤدَ** I,
a. Budadı, kesti.

**عَاضِدَانِ**
**عَاضِدَانِ**
a. Nehir kıyısı boyunca iki sıra hurma ağacı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عضد
عَضَدَ - يَعْضُدُ - عَضُد
عَضَدَ - يَعْضُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدعمه ويقويه ويسنده وينصره
عَضُد: على وزن " فـَعـُل" اسم فعل مبالغة من " عَضَدَ - يَعْضُدُ ": الإسناد والدعم: وهو كذلك اسم آلة منه: ألة الإسناد والدعم وهي اصطلاحاً الجزء العلوي من اليد من المرفق إلى الكتف الذي فيه قوتها وبه تعضد وتساند
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي:
نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ
عضد
 	﴿ما أشهدتهم خلق السماوات والأرض ولا خلق أنفسهم وما كنت متخذ المضلين عضدا (51)﴾ الكهف ﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص
جاء في التفسير: أعواناً وأنصاراً
مختار الصحاح
● [عضد] ع ض د: العَضُدُ الساعد وهو من المرفق إلى الكتف وفيه أربع لغات عَضُدٌ بضم الضاد وكسرها وسكونها و عُضْدٌ بوزن قُفل و عَضَدَهُ من باب نصر أعانه وعضد الشجر من باب ضرب قطعه و المُعاضَدَةُ المعاونة و اعْتَضَد به استعان و المِعْضَدُ بالكسر الدُّملج
الراغب
عضد
- العضد: ما بين المرفق إلى الكتف، وعضدته: أصبت عضده، وعنه استعير: عضدت الشجر بالمعضد، وجمل عاضد: يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، ويقال: عضدته: أخذت عضده وقويته، ويستعار العضد للمعين كاليد قال تعالى: }وما كنت متخذ المضلين عضدا{ [الكهف/51]. ورجل أعضد: دقيق العضد، وعضد: مشتك من العضد، وهو داء يناله في عضده، ومعضد: مرسوم في عضده ويقال لسمته عضاد، والمعضد: دملجة، وأعضاد الحوض: جوانبه تشبيها بالعضد.
ملخص اللسان:
1.    وعَضَدَه يَعْضُدُه عَضْداً وعاضَدَه: أَعانه. والعرب  تقول: فلانٌ يَفُتُّ في عضد فلان ويقدح في ساقه
2.    فالعضد أَهل بيته وساقه  نفسه
3.    عضد :  الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف
4.    وعضَدَ الشجرَ يَعْضِدُه، بالكسر، عَضْداً، فهو مَعْضود وعَضِيدٌ،  واسْتَعْضَدَه: قطعه بالمِعْضَد؛
5.    وعَضُدُ الرجلِ: أَنصاره وأَعوانه.
لسان العرب
● - عضد: العَضُدُ والعَضْدُ والعُضُدُ والعُضْدُ والعَضِدُ من الإِنسان  وغيره؛ الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف، والكلام الأَكثر العَضُدُ:  وحكى ثعلب: العَضَد، بفتح العين والضاد، كلٌّ يذكر ويؤْنث. قال أَبو زيد:  أَهل تِهامة يقولون العُضُد والعُجُزُ ويُذكرون. قال اللحياني: العضد  مؤنثة لا غير، وهما العَضُدانِ، وجمعها أَعضادٌ، لا يُكَسَّرُ على غير ذلك.  وفي حديث أُمّ زرع: وملأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ؛ العضد ما بين الكَتِفِ  والمِرْفَقِ ولم ترده خاصة، ولكنها أَرادت الجسد كله فإِنه إِذا سَمِن العضد  سمن سائر الجسد؛ ومنه حديث أَبي قتادة والحمارِ الوحشي: فناولْتُه  العضدَ فأَكلها، يريد كتفه.وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: كان أَبيض  مُعَضَّداً؛ هكذا رواه يحيى بن معين وهو المُوَثَّقُ الخَلْق؛ والمحفوظ في  الرواية: مُقَصّداً؛ واستعمل ساعدةُ بنُ جؤيَّةَ الأَعضاد للنحل، فقال:  وكأَنَّ ما جَرَسَتْ على أَعضادِها،  حَيْثُ اسْتَقَلَّ بها الشرائعُ مَحْلَبُ  شبه ما على سوقها من العسل بالمحلب.  ورجل  (* قوله «ورجل إلخ» في القاموس ورجل عضادي مثلثة إلخ.) عُضِاديٌّ:  عظيم العضد، وأَعْضَدُ: دَقيق العضد.  وعَضَدَه يَعْضِدُه عَضْداً: أَصاب عَضُدَه؛ وكذلك إِذا أَعَنْتَه وكنتَ  له عضداً. وعَضِدَ عَضَداً: أَصابه داءٌ في عَضُدِه. وعُضِدَ عَضْداً:  شكا عَضُدَه، يطَّرد على هذا بابٌ في جميع الأَعضاءِ. وأَعْضَدَ المطرُ  وعَضَّدَ: بلغ ثراه العَضُدَ وعَضُدٌ عَضِدَةٌ: قصيرة. ويَدٌ عَضِدَةٌ:  قصيرة العَضُد.  والعِضادُ: من سِمات الإِبل وَسْمٌ في العضد عرضاً؛ عن ابن حبيب من  تذكرة أَبي عليّ. وإِبِلٌ مُعَضَّدَةٌ: موسومة في أَعضادها. وناقةٌ عَضادٌ:  وهي التي لا تَرِدُ النَّضيحَ حتى يَخْلو لهَا، تَنْصرِمُ عن الإِبل ويقال  لها القَذُورُ. والعِضادُ والمِعْضَدُ: ما شُدَّ في العَضُدِ من  الحِرْزِ؛ وقيل: المِعْضَدَةُ والمِعْضَد الدُّمْلُجُ لأَنه على العضد يكون؛  حكاه اللحياني، والجمع مَعاضِدُ.  واعْتَضَدْتُ الشيء: جعلته في عضدي.  والمِعْضَدَةُ أَيضاً: التي يشدّها المسافرُ على عضده ويجعل فيها نفقته،  عنه أَيضاً.  وثوب مُعَضَّدٌ: مخطط على شكل العضد؛ وقال اللحياني: هو الذي وَشْيُه في  جوانبه. والمُعَضَّدُ: الثوب الذي له عَلَم في موضع العضد من لابسه؛ قال  زهير يصف بقرة:  فجالَتْ على وحْشِيِّها، وكأَنَّها  مُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ  والعَضُدُ: القوة لأَن الإِنسان إِنما يَقْوى بعضده فسميت القوّة به.  وفي التنزيل: سَنَشُدُّ عضدك بأَخيك؛ قال الزجاج: أَي سنعينك بأَخيك. قال:  ولفظ العضد على جهة المثل لأَن اليد قِوامُها عَضُدُها. وكل مُعين، فهو  عَضُدٌ. والعَضُدُ: المُعين على المثل بالعضد من الأَعضاءِ. وفي التنزيل:  وما كنتَ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً؛ أَي أَعضاداً وإِنما أَفرد  لتعتدل رؤوس الآي بالإِفراد. وما كنتَ متخذ المضلين عضداً؛ أَي ما كنت يا  محمد لتتخذ المضلين أَنصاراً. وعَضُدُ الرجلِ: أَنصاره وأَعوانه. والعرب  تقول: فلانٌ يَفُتُّ في عضد فلان ويقدح في ساقه؛ فالعضد أَهل بيته وساقه  نفسه. والاعْتِضادُ: التَّقَوِّي والاستعانة. وفلان يَعْضُدُ فلاناً أَي  يُعِنيه. ويقال: فلان عَضُدُ فلانٍ وعِضادَتُه ومُعاضِدُه إِذا كان يعاونه  ويرافقه؛ وقال لبيد:  أَوْ مِسْحَل سَنِق عِضادَة سَمْحَجٍ،  بِسَراتها نَدَبٌ له وكُلومُ  واعتضدت بفلان: استعنت. وعَضَدَه يَعْضُدُه عَضْداً وعاضَدَه: أَعانه.  وعاضدني فلان على فلان أَي عاونني. والمُعاضدَة: المُعاونة. وعَضُدُ  البِناء وغيره وعَضَدُه وأَعْضاده: ما شُدَّ من حواليه كالصفائح المنصوبة  حول شَفِير الحوض. وعَضُدُ الحوض: من إِزائها إِلى مُؤَخّره، وإِزاؤُه  مَصَبُّ الماء فيه، وقيل: عضده جانباه؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع أَعضاد؛ قال  لبيد يصف الحوض الذي طال عهده بالواردة:  راسِخُ الدِّمْنِ على أَعْضادِه،  ثَلَمَتْه كلُّ رِيحٍ وسَبَلْ  وعُضود؛ قال الراجز:  فَارْفَتَّ عُقْرُ الحَوْضِ والعُضودُ  مِنْ عَكَراتٍ، وَطْو ها وئِيدُ  وعَضُدُ الركائبِ: ما حواليها. وعَضَدَ الركائبَ يَعْضُدُها عَضْداً:  أَتاها من قبَلِ أَعْضادِها فضمَّ بعضها إِلى بعض؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  إِذا مَشى لم يَعْضُدِ الرَّكائبا  والعاضِدُ: الذي يمشي إِلى جانب دابة عن يمينه أَو يساره. وتقول: هو  يَعْضُدُها يكون مرة عن يمينها ومرة عن يسارها لا يفارقها، وقد عَضَدَ  يَعْضُدُ عُضُوداً، والبعيرُ معضود؛ قال الراجز:  ساقَتُها أَربعةٌ بالأَشْطانْ،  يَعْضُدُها اثْنانِ، ويَتْلوها اثنانْ  يقال: اعْضُدْ بَعِيرَك ولا تَتْلُه. وعَضَدَ البعيرُ البعيرَ إِذا أَخذ  بِعَضُدِه فَصَرَعَه، وضَبَعَه إِذا أَخذ بِضَبْعَيْهِ. والعاضِدُ:  الجمل يأْخُذُ عَضُدَ الناقة فَيَتَنَوَّخُها. وحِمارٌ عَضِدٌ وعاضِدٌ إِذا  ضَمَّ الأُتنَ من جوانبها. وعَضُدُ الطريقِ وعِضادَتُه: ناحيته. وعَضُدُ  الإِبْطِ وعَضَدُه: ناحيته؛ وقيل: كلُّ ناحية عَضُدٌ وعَضَدٌ. وأَعْضادُ  البيت: نواحِيه. ويقال: إِذا نَخَرَتِ الرِّيحُ من هذه العَضُدِ أَتاك  الغيثُ، يعني ناحيةَ اليمن. وعضُدُ الرَّحْلِ: خشبتان تَلزقان بواسطته؛  وقيل: بأَسفل واسطته. وعضَدَ القَتَبُ البعيرَ عَضْداً: عَضَّه فَعَقَرَه؛  قال ذو الرمة:  وهُنَّ على عَضْدِ الرِّحالِ صَوابِرُ  وعَضَدَتْها الرِّحالُ إِذا أَلَحَّتْ عليها. أَبو زيد: يقال لأَعْلى  ظَلِفَتَي الرَّحْلِ مما يَلي العَراقي: العَضُدان، الواسِط والمُؤخَّرَةِ.  وعَضُدُ النعل وعِضادَتاها: اللتان تقعان على القدم. وعِضادتا البابِ  والإِبْزيمِ: ناحيتاه. وما كان نحو ذلك، فهو العِضادة. وعِضادَتا الباب:  الخشبتان المنصوبتان عن يمين الداخل منه وشماله. والعِضادتان: العُودان  اللذان في النِّير الذي يكون على عنق ثور العجلة، والواسِطُ: الذي يكون وسط  النير. والعاضِدان: سَطْران من النخل على فَلَج. والعَضُدُ من النخل:  الطريقة منه. وفي الحديث: أَنّ سَمُرة كانت له عَضُدٌ من نخل في حائط رجل من  الأَنصار؛ حكاه الهرويّ في الغريبين؛ أَراد طريقة من النخل، وقيل: إِنما  هو عَضِيدٌ من النخل. ورجل عَضُدٌ وعَضِدٌ وعَضْدٌ؛ الأَخيرة عن كراع.  وامرأَة عَضادٌ  (* قوله «وامرأة عضاد» في القاموس والعضاد كسحاب القصير من  الرجال والنساء والغليظة العضد.) قصيرة؛ قال الهذلي:  ثَنَتْ عُنُقاً لم تَثْنِه جَيْدَرِيَّةٌ  عَضادٌ، ولا مَكْنوزَةُ اللحمِ ضَمْزَرُ  الضمزرُ: الغليظة اللئيمة. قال المؤرّخ: ويقال للرجل القصير عَضادٌ.  وعضَدَ الشجرَ يَعْضِدُه، بالكسر، عَضْداً، فهو مَعْضود وعَضِيدٌ،  واسْتَعْضَدَه: قطعه بالمِعْضَد؛ الأَخيرة عن الهرويّ؛ قال: ومنه حديث طهفة:  ونَسْتَعْضِدُ البَريرَ أَي نقطعه ونَجْنِيه من شجره للأَكل. والعَضَدُ:  ما عُضِدَ من الشجر أَو قطع بمنزلة المعضود؛ قال عبد مناف بن ربع  الهُذَلي:الطَّعْنُ شَغْشَغَةٌ، والضَّرْبُ هَيْقَعَةٌ،  ضَرْبَ المُعَوِّلِ تحتَ الدِّيمَةِ العَضَدَا  الشغشغة: صوت الطَّعْن. والهيقعة: صوت الضرب بالسيف. والمُعَوِّلُ: الذي  يبني العالَةَ، وهي ظُلَّةٌ من الشجر يُسْتَظَلُّ بها من المطر. وفي  حديث تحريم المدينة: نهى أَن يُعْضَدَ شجرُها أَي يقطع. وفي الحديث:  لوَدِدْتُ أَني شجرةٌ تُعْضَد. وفي حديث ظبيان: وكان بنو عمرو بن خالد من  جَذيمَةَ يخبِطون عَضِيدَها ويأْكلون حَصِيدَها؛ العَضِيدُ والعَضَدُ: ما قُطِع  من الشجر أَي يضربونه ليسقط ورقه فيتخذوه عَلَفاً لإِبلهم. وعَضَدَ  الشجرَ: نَثَر ورَقَها لإِبله؛ عن ثعلب، واسم ذلك الورَقِ العَضَدُ.  والمِعْضَدُ والمِعْضادُ من السيوف: المُمْتَهَنُ في قطع الشجر؛ أَنشد  ثعلب:سَيْفاً بِرِنْداً لم يكن مِعْضاداً  قال: والمِعْضادُ سيف يكون مع القصّابين تقطع به العظام. والمعضاد: مثل  المِنْجل ليس لها أُشُرٌ  (* قوله «أشر» كشطب وشطب، بفتح الشين وضمها كما في الصحاح والقاموس،  وقوله نصابها كذا فيه وفي شرح القاموس ولعله نصالها باللام لا بالباء).  يُرْبَط نِصابُها إِلى عصا أَو قناة ثم يَقْصِمُ الراعي بها على غنمه  أَو إِبله فُروعَ غُصونِ الشجر؛ قال:  كأَنما تُنْحي، على القَتادِ  والشَّوْكِ، حَدَّ الْفَأْسِ والمِعْضادِ  وقال أَبو حنيفة: كل ما عُضِد به الشجر فهو مِعْضَد. قال: وقال أَعرابي:  المِعْضَدُ عندنا حديدة ثقيلة في هيئة المِنْجل يقطع بها الشجر.  والعَضِيدُ: النخلة التي لها جِذْعٌ يَتناولُ منه المتناول، وجمعه  عِضْدانٌ؛ قال الأَصمعي: إِذا صار للنخلة جذع يتناول منه المتناول فتلك النخلة  العَضِيدُ، فإِذا فأَتت اليد فهي جَبَّارَةٌ. والعَواضِدُ: ما ينبت من  النخل على جانبي النهر. وبُسْرَةٌ مُعَضِّدة، بكسر الضاد: بدا الترطيب في  أَحد جانبيها.  وقال النضر: أَعضادُ المزارع حدودها يعني الحدود التي تكون فيما بين  الجار والجار كالجُدْران في الأَرضين. والعضد، بالتحريك: داء يأْخذ الإِبل  في أَعضادها فَتُبَطُّ، تقول منه: عَضِدَ البعير، بالكسر؛ قال النابغة:  شَكَّ الفَريصَةَ بالمِدْرى فَأَنْفَذَها،  شَكَّ المُبَيْطِر إِذ يَشفِي من العَضَدِ  واليَعْضِيدُ: بقلة، وهو الطَّرْخَشْقوق، وفي التهذيب: التَّرْخَجْقوق.  قال ابن سيده: واليعضيد بقلة زهرها أَشد صفرة من الوَرْس، وقيل: هي من  الشجر، وقيل: هي بقلة من بقول الربيع فيها مَرارة. وقال أَبو حنيفة:  اليعضيد بقلة من الأَحرار مرة، لها زهرة صفراء تشتهيها الإِبل والغنم والخيل  أَيضاً تُعْجِبُ بها وتُخْصِبُ عليها؛ قال النابغة ووصف خيلاً:  يَتَحَلَّبُ اليَعْضِيدُ من أَشْداقِها،  صُفْراً مَناخِرُها من الجَرْجارِ
مقاييس اللغة:
(عضد) العين والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على عضوٍ من الأعضاء؛ يُستعار في موضع القوّة والمُعين. فالعضد([9]) : ما بين المِرْفق إلى الكتف، يقال عَضُدَ وعَضْدَ، وهما عَضُْدان، والجمع أعضاد. وهي مؤنَّثة. ويقال: فلانٌ عضُدِي، لمكان القُوّة التي في العَضُد. ورجلٌ عضديٌّ وعُِضَاديّ. قال الخليل: والعَضْد: المعونة([10]) ، يقال: عضَدْتُ فلاناً، أي أعنْتُه. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً﴾ [الكهف 51]. قال ابنُ الأعرابيّ: عضُد الرجل: قَومُه وعشيرته، ولذلك يقال: يَفُتُّ في عَضُده. وقال أعرابيٌّ لرجلٍ استعانَه فلم يُعِنه: "أنت والله العَضد الثَّلْماء"، نسبهُ إلى الضَّعف، وإذا قَصُرَت العضُد أو دَقَّت فهي عضِدَة([11]) . وأمَّا العَضَد يفتح الضاد [فهو] داءٌ يأخذُ في العضُد. قال النابغة:
شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها  *** شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ([12])
قال بعضُهم: لا يكونُ العَضَد إلاّ في الإبل خاصَّة. وناقَةٌ عضِدَةٌ، اشتكَتْ عضُدَها. وإبلٌ مُعَضَّدة: موسومة في أعضادها. ويقال للدُّمْلُج: المِعْضَد والمِعْضَاد، لأنّه في العَضُد يُمْسَك. ويقال لـه العِضَاد أيضاً. ويقال ذلك للذي يُشَدّ على الَعضُد للنفقة([13]) .
قال الخليل: وأعضاد كلِّ شيءٍ: ما يُشَدُّ حوالَيْه من البِناء، وذلك كأعضاد الحوض، وهي صفائح من حجارةٍ يُنْصَبْنَ حول شفيرهِ، الواحد عَضُد. قال لبيد:
راسخُ الدِّمْنِ على أعضادِهِ  *** ثَلَمَتْهُ كلُّ ريحٍ وسَبَلْ([14])
وعَضُد الرَّحْلِ: خشبتانِ لَزِيقتَانِ بالواسطة. وعِضادة الباب: مِسَاكاهُ اللذان يُطبَق البابُ عليهما. والعَضِيد: النَّخْلة تنَاوَلُ ثمرَها بيدك. وممكنٌ أن يسمَّى بذلك لأجل أنَّ العَضُد تُطَاوِلُها فتنالُها. والرَّجُلُ العُضاديُّ: الممتلئ العَضدين لحماً. قال:
وأعجبَهَا ذُو شَمْلةٍ وهِرَاوَةٍ  *** غلامٌ عُضَاديٌّ سمينُ البآدلِ
قال: والعاضد: الذي يلزم جانبَ الإبل، ولابدَّ لها من عاضدين؛ لأن السّوَّاق خلْفَها والعاضِدَين من جانبَيها. وأنشد ابنُ الأعرابيّ:
يا ليت لي بصاحِبيَّ صاحبا *** إذا مَشَى لم يَعْضُد الرَّكائبا([15])
أي لم يأتِها من قِبَل أعضادها. والعاضد: السَّهمُ يأخذ ناحيةً من الغَرَضِ لا يصيبُه. وعَضَد الرَّجلُ عن الطَّريقِ: مالَ.
قال ابن السِّكِّيت: العاضد من الجِمال الذي يَعضُد النّاقةَ فيتنوَّخُها. قال:
صَوَّى لها ذا كُدنةٍ جُلاعِدَا([16]) *** طَوْعَ السِّنانِ ذراعاً وعاضِدا
والأصل الآخَر القَطْع. قال الخليل: العَضْد: قَطْع الشّجرةِ بالمِعْضَد، وهو سيفٌ ممتهَنٌ في قَطْع الشَّجَر. والعاضد: القاطع. وفي الحديث في مدينة الرسول: "لا يُعْضَدُ شَجرُها". وقال في المِعْضد:
حسامٍ إذا ما قمتُ منتصراً به  *** كفَى العَوْدَ منه البَدءُ ليس بمِعْضَدِ([17])
قال ابنُ الأعرابيّ: سيف مِعْضَدٌ ومِعْضادٌ وَعَضَّادٌ، أي قاطع. يقال عَضّدت الشجرة، واسم ما يقطع منها العَضيد والعَضَد. قال الهذليّ([18]) :
الطَّعْنُ شَغشغةٌ والضَّربُ هيقعةٌ  *** ضَرْبَ المعوِّل تحتَ الدِّيمة العَضَدا([19])
ومما شذَّ عن هذين الأصلين: الثَّوب المُعَضَّد، وهو المخطّط قال:
* ولا ذَوَات الرَّبْط والمُعَضَّدِ *
القاموس المحيط:
العَضْدُ، بالفتح وبالضم وبالكسر، وككَتِفٍ ونَدُسٍ وعُنُقٍ ما بين المِرْفَقِ إلى الكَتِفِ. والعَضْدُ الناحِيةُ، والناصِرُ، والمُعِينُ، وهمُ عَضْدِي وأعْضادِي. وأعْضادُ الحَوْضِ والطَّريقِ وغيرِهِ ما يُسَدُّ حَواليهِ من البِناءِ. والعَضْدُ والعَضيدُ الطريقةُ من النَّخْل، ج كغِرْبانٍ. وعَضَدَهُ يَعْضِدُهُ قَطَعَهُ. وكنَصَرَهُ أعانَهُ، ونَصَرَهُ، وأصابَ عَضُدَهُ. وكعُنِيَ شَكا عَضُدَهُ.
والعَضِدُ، ككَتِفٍ: من دَنا من عَضُدَي الحَوْضِ، ومَن اشْتكى عَضُدَهُ، وحِمارٌ ضَمَّ الْأُتُنَ من جَوانِبِها، كالعاضِدِ، وبالتحريكِ: الشجرُ المَعْضودُ، وداءٌ في أعْضادِ الْإِبِلِ، عَضِدَ، كفَرِحَ. وكمِنْبَرٍ: ما يُقْطَعُ به الشجرُ والدُّمْلُجُ، وبهاءٍ: هِمْيانُ الدَّراهِمِ. والعاضِدُ: الماشِي إلى جانِبِ دابَّةٍ، وجَمَلٌ يأخُذُ عَضُدَ الناقةِ فَيَتَنَوَّخُها. والْأَعْضَدُ: الدَّقيقُ العَضُدِ، والذي إحْدى عَضُدَيْهِ قَصيرَةٌ. ويَدٌ عَضِدَةٌ، كفَرِحَةٍ: قَصُرَتْ عَضُدُها. وعَضَدَ القَتَبُ البَعيرَ: عَضَّهُ فَعَقَرَهُ، والرَّكائِبَ: أتاها من قِبَلِ أعْضادِها، وضمَّ بعضَها إلى بعضٍ. وغُلامٌ عَضادٍ، كَرَباعٍ: قَصيرٌ مُكَتَّلٌ مُقْتَدِرُ الخَلْقِ. وامرأةٌ عُضادٌ وعَضادٌ: غَليظَةُ العَضُدِ، سَمْحَتُها. والعَضادُ، كسَحابٍ: القصيرُ من الرِّجالِ والنِّساءِ، والغَليظَةُ العَضُدِ. وككتابٍ: الدُّمْلُجُ، كالمِعْضادِ، وحَديدَةٌ كالمِنْجَلِ يَهْصُرُ بها الراعِي فُروعَ الشجرِ على إبلِهِ. وعُضْدانُ، بالضم: قَلْعَةٌ باليَمنِ. والمِعضادُ: سَيْفٌ لِلقَصَّابِ يَقْطَعُ به العِظَامَ، وما عَضَدْتَهُ في العَضُدِ من سَيْرٍ ونحوِهِ، وسَيْفٌ يُمْتَهَنُ في قَطْعِ الشجرِ، كالمِعْضَدِ. وعُضَيْدَةُ الظِّهْرِيُّ، كجُهَيْنَةَ: محدِّثٌ. واليَعْضيدُ، كَيَبْرِينَ: بَقْلَةٌ. ورَمى فأعْضَدَ: ذَهَبَ يميناً وشِمالاً، كعَضَّدَ تَعْضيداً. وكمُعَظَّمٍ: ثَوْبٌ له عَلَمٌ في مَوْضِعِ العَضُدِ. وكمُحَدِّثٍ: بُسْرٌ يبدو التَّرْطيبُ في أحَدِ جانِبَيْه. واعْتَضَدْتُهُ: جَعَلْتُهُ في عَضُدِي، وبه: اسْتَعَنْتُ به. واسْتَعْضَدَ الشجرَةَ: عَضَدَها، والثَّمَرَةَ: اجْتَناها. ورجلٌ عُضادِيُّ، مُثَلَّثَةً: عظيمُ العَضُدِ.
والعَضَدِيَّةُ، محركةً: ماءٌ شَرْقِيَّ فَيْدَ. وفَتَّ في عَضُدِهِ: كسَرَ من نِيَّاتِ أعْوانِهِ، وفَرَّقَهُمْ عنه.
وتَعاضَدوا: تَعاونوا. وعاضَدوا: عاوَنوا.
تاج العروس:
ع - ض - د
العَضْدُ بالفتح لُغَة تميم كما في المصباح وبالضم وبالكسر وككَتِفٍ وهذه لُغة أَسدٍ والكلام الأَكُثر : العَضد مثل نَدُسٍ وحكَى ثعلبٌ : العَضَد بفتح العين والضاد كلٌّ يُذكَّر ويُؤنَّث . وقال أبو زيد : أَهلُ تِهَامَةَ يقولون : العُضُد مثل عُنُقٍ ويذُكِّرون . وقرأَ بها الحَسَنُ في قوله تعالى : " وما كُنْتُ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً " وقال اللحيانيُّ : العَضُد مؤنّثةٌ لا غيرُ وهما العَضُدانِ وجمعها : أَعضادٌ لا يُكسَّر على غير ذلك . فهذه ستُّ لغاتٍ ذكرها المصنِّفُ وأَغفل السابعةَ وهي التَّحريكُ عن ثَعْلَب . ولو قال : العَضُد كنَدُس وكَتِفٍ وعُنُقٍ ويُثَلَّثن ويُحَرَّك لكان أَوْفق لقاعدتِهِ وأَمْيلَ لطريقتهِ وفيه تقديم الأَفصحِ المشهورِ على غيره مع أَنَّ التَّثليث إِنَّما هو تخفيفٌ أَو إِتباعٌ على قياسِ أَمثالِه من المضمومِ الأَوسَطِ أَو المكسورِ وأَوردَه شيخُنا أَيضاً ولم يَتعرَّضْ لقول ثعلبٍ كم أَغفَلَ المصباحُ السادسةَ . وفي حديث أم زَرْعٍ : وملأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ العَضُد من الإنسان وغيره : الساعِدُ وهو ما بَيْنَ المْرْفَقِ إلى الكَتِفِ ولم تُرِدْه خاصَّةً ولكنَّهَأ أَرادَت الجَسَدَ كُلَّه فإنه إذا سَمِنَ العَضُدُ سَمِنَ سائر الجَسَدِ . والعَضُدَ بفتح فسكون من الطريق : الناحِية كالعِضادة بالكسر وعَضُدُ الإِبط وعَضَدُه كنَدُسٍ وجَبَلٍ : ناحيته وقيل : كل ناحيةٍ : عَضُدٌ وعَضَدٌ . وأَعضادُ البيت : نواحيه ويقال إذا نخَرت الريحُ من هذه العَضُدِ أَتاكَ الغيثُ يعني ناحِيَة اليَمنِ
ومن المجاز : العَضُد : الناصر والمُعِينُ على المَثَلِ بالعَضُد من الأَعضاد وفي التنزيل " وما كُنْتُ مُتَّخِذَ المُضِلِّين عَضُداً " اَي أَعْضاداً أَي أَنصاراً وعَضُدُ الرجلِ : أَنصارُه وأَعوانه وإنما أفردَ لتعتَدِلَ رؤوِسُ الآي بالإِفرادِ ويقال : فلانٌ عَضُدُ فُلانٍ وعِضَادَتُه ومُعاضِدُه إذا كان يُعاوِنه ويُرافِقُه . وهو مجاز . ويقال : هم عَضُدِي وأَعْضادِي أيضاً قال الأحرد :
مَن كانَ ذا عَضُدٍ تُدْرَكْ ظُلامَتُهُ ... إِنَّ الذَّلِيلَ الذِي ليستْ لَهُ عَضُدُ ويقال فَتَّ فلانٌ في عَضُدِه وأَعْضَاده أَي كَسَرَ من نِيَّاتِ أَعوانِهِ وفَرقهم عنه وفي بمعْنَى مِنْ ويقال قَدَحَ في ساقِهِ يعني نفسَه . وأَعْضَادُ الحَوْضِ والطَّرِيقِ وغيرِه ما يُشَدُّ بالبناءِ للمعلوم والمجهول وبالسين المهملة والمعجمة حَوَالَيْهِ من البناءِ الواحدُ عَضَدٌ وعَضُدٌ . وعَضُدُ البناءِ كالصَّفائِحِ المنصوبة حول شفيرِ الحَوْض وعَضُدُالحَوْضِ من إِزائِهِ إلى مُؤَخَّرِه وإِزاؤُه : مَصَبُّ الماءِ فيه وقيل عَضُدُه : جانِبَاه عن ابن الأعرابي والجمع : أَعضادٌ وحَوْضٌ مُثَلَّمُ الأَعضادِ وهو مَجاز قال لَبِيدٌ يصفُ الحوضَ الذي طالَ عهدُه بالوَارِدَةِ :
راسِخُ الدِّمْنِ على أَعضادِه ... ثَلَمَتْهُ كُلَّ رِيحٍ وسَبَلْ ويجمع أيضاً على عُضودٍ قال الراجز :
" فارْقَتَّ عُقْرُ الحَوْضِ والعُضُودُ
" من عَكَرَاتٍ وَطَؤْها وَئِيدُ
والعَضْدُ والعَضِيدُ : الطَّرِيقَةُ من النَّخْلِ وفي الحديث أَن سمُرةَ كانت له عَضُدٌ من نَخْلٍ في حائطِ رجُلٍ من الأنصار . حكاه الهرَوِيُّ في الغَرِيبَيْن أَراد طَريقةً من النخْل وقيل : إنما هو عَضِيدٌ من النَّخْلِ . وقال غيره : العَضِيد : النَّخْلَةُ التي لها جِذْعٌ يَتَناولُ منه المُتَناوِلُ ج : عِضْدانٌ كغِرْبان قال الأَصمعيُّ : إذا صار للنَّخْلَةِ جِذْعٌ يَتَناولُ منه المُتَناوِلُ فتِلْك النخلةُ العَضيدةُ فإذا فاتت الي ! دَ فهي جَبَّارةُ
ومن المجاز : ماا لِسَمُرَتِهِ عاضِد ولا لسِدْرته خاضِد يقال : عَضَدَهُ أَي الشَّجَرَ يَعْضِدُهُ من حد ضرب عَضْداً فهو معضودٌ وعَضِيد : قَطَعَهُ بالمِعْضَدِ وفي حديث تحريم المدينة : " نَهَى أن يُعْضَد شَجَرُها " أَي يُقطع . وفي حديث آخَرَ : " لَوَدِدْتُ أَنِّي شجرةٌ تُعْضَدُ " : وعن ثعلب : عَضَدَ الشَّجَرَةَ : نَثَر وَرَقَها لإِبله واسم ذلك الوَرَقِ : العَضَدُ
ومن مجاز المَجاز : عَضَدَه كنَصَرَه عَضْداً : أَعانَهُ ونَصَرَهُ وفي كتب الأَمثال ما يَقْتضِي أَنه صارَ مُتَعارَفاً كالحقيقة قالوا : عَضَدَه إذا صارَ له عَضُداً أَي مُعِيناً وناصِراً وأَصلُ العَضُد في اليَدَيْنِن فاستُعِيرَ للمُعِينِ ثم استَعْمَلوا مِن معناه الفِعْلَ ثم شاع حتى صارَ حَقِيقةً عُرْفِيَّةً . قلْت : ولذا لم يذْكره الزَّمخشري في المجاز . وعضَدَه يَعْضِده عَضْداً : أَصابَ عَضُدَه . وعُضِدَ عَضْداً كُعنِيَ شَكَا عَضُدَه يَطَّرِد على هذا بابٌ في جميع الأَعضاء . والعَضِدُ ككَتِفٍ من دَنا من عَضُدَيِ الحَوضِ : جانبيهِ ومن اشْتَكَى عَضُدَهُ وحِمَارٌ عَضِدٌ : ضَمَّ الأُتُنَ من جَوانِبِها كالعَاضِدِ نقله الصاغاني . والعَضَدُ بالتحريك : ما عُضِدَ من الشَّجَر بمنزلة المَعْضُود كالعَضِيد أَي : ما قُطِعَ من الشجرِ أَي يضرِبُونه ليَسْقُطَ ورقه فيتَّخذونه عَلَفاً لإبلهم . وفي حيدث ظَبْيَانَ : " وكان بنو عَمرو بن خالد من جَذِيمةَ يَخْبِطُون عَضيدَهَا ويأْكُلون حَصِيدَها " . والعَضَدُ : داءٌ في أَعَضادِ الإبلِ فَتُبَطُّ تقول منه : عَضِدٌ البعير كفرح فهو عضد . قال النابِغَةُ :
شَكَّ الفَريصةَ بالمِدْرَى فأَنفَذَها ... شَكَّ المُبَيْطِرِ إذْ يَشْفي من العَضَدِ والمِعْضَدُ كمِنْبَرٍ : ما يُقْطعُ به الشَّجَرُ كالمِعْضادِ قال أبو حنيفة : كل ما عُضِدَ به الشجرُ فهو مِعْضَدٌ قال وقال أعرابيٌّ : المٍعْضَد عندنا : حَدِيدةٌ ثَقِيلةٌ في هَيئةِ المِنْجَلِ يُقْطَع بها الشَّجَرُ . والمِعْضَد : ما شُدَّ في العَضُدِ من الحِرْزِ وقيل : هو الدٌّمْلُجُ لأنه على العَضُد يكونُ كالمِعْضَدَة . حكاه اللِّحْيانيُّ والجمع : مَعاضدُ . والمِعْضَدَة بهاءِ أيضاً : هِمْيانُ الدَّراهِمِ وقال اللِّحْيَانيُّ : هو ما يَشُدُّه المُساَفرُ على عَضُدِه ويَجْعَل فيها نَفَقَتَهُ . والعَاضِدُ : الماشي إلى جانبِ دَابَّة عن يَمينه أو يساره وتقول : هو يَعْضُدها : يكونُ مَرَّةً عن يَمِينها ومرةً عن يسارِها لا يُفَارِقُها . وقد عَضَدَ يَعْضُدَ عَضْداً والبَعيرُ مَعْضُودٌ قال الراجز :
" ساقَتُها أَرْبَعَةٌ بالأَشطَانْ
" يَعْضُدُها اثنانِ وَيَتْلُها اثْنانْ ويقال : اعضُدْ بَعِيرَك ولا تَتْلُه والعَاضِدُ : جمَلٌ يأْخُذُ عَضُدَ الناقَةِ فَيَتَنَوَّخُها يقال : عَضَدَ البَعيرُ البَعَيرَ إذا أَخذَ بِعَضُدِه فصَرَعه . وضَبَعَه إذا أَخذا بِضَبْعَيهِ . والأَعْضَدُ : الدقيق العَضُدِ والذي إحدى عَضُدَيْهِ قَصِيرَةٌ ويَدٌ عَضِدَةٌ كَفَرِحَةٍ : قَصُرَتْ عَضُدُهَا . وعَضُدٌ عَضِدَةٌ : قصيرةٌ . وعَضَدَ القَتَبُ البَعِيرَ عَضْداً : عَضَّهُ فَعَقَرَهُ قال ذو الرُّمَّة :
" وهُنَّ على عَضْدِ الرِّحالِ صَوابِرُ وعَضَدَتْها الرِّحَألُ إذا أَلَحَّتْ عليها . وعَضُدَ الرَّكَائِبِ : ما حَوالَيْهَا يقال : عَضَدَ الرَّكائِبَ يَعضُدها عَضْداً إذا أَتاها من قِبَلِ أَعضادِهَا وضَمَّ بعضَهَا إلى بعضٍ : أَنشدَ ابنُ الأَعرابِيِّ :
" إِذا مَشَى لم يَعْضُدِ الرَّكائِبَا وغُلامٌ عَضَادٍ كرَباعٍ وشَنَاحٍ : قَصِيرٌ مُكَتَّلٌ مُقْتَدِرُ الخَلْقِ مُوَثَّقُه قال :
لعلَّكِ إِن زايَلْتِني أَن تَبَدَّلِي ... مِنَ القَوْمِ مِبْطَانَ القُصَيْرَى عَضَادِيَا وامرَأَةٌ عَضَادٌ كسَحَابٍ وعَضَادٍ كرَباعٍ : غَلِيظَةُ العَضُدِ سَمْجَتُهَا كذا في نوادر الفَرَّاءِ . والعَضَادُ كَسَحَابٍ : القَصِيرُ من الرِّجالِ قاله المُؤرِّج وأَنشد قولَ العُجَير السَّلُوليّ :
ثَنَتْ عُنُقاً لم تَثْنِهِ جَيْدَرِيَّةٌ ... عَضَادٌ ولا مكْنُوزةُ اللَّحْمِ ضَمْزرُ الضَمْزَر : الغليظةُ اللَّئيمةُ ومن النساءِ أيضاً : عَضَادٌ ؟ ن عن المؤرِّج أَيضاً . والعَضَاد أَيضاً : الغَليظة العَضُدِ مِنْهُنّ ولا يَخْفَى أَنَّه مع ما قَبْلَه تَكرارٌ مَحْضٌ . والعِضَادُ : ككِتَابٍ : ما شُدَّ في العَضُدِ من الحِرْز والدُّمْلج كالمِعْضَادِ والمِعْضَد . والمِعْضَادُ حَدِيدةٌ كالمِنْجَلِ ليس لها أُشُرٌ يُربَطُ نِصَابُها إلى عصاً أَو قَناةٍ ثم يَهْصُرُ بها الرَّاعِي فُروعَ غُصونِ الشَّجَرِ على إِبلهِ أَو غنمِه قال :
" كأَنَّما تُنْحِي على القَتَادِ
" والشَّوْكِ حَدَّ الفَأْسِ والمِعْضادِ وعُضْدانً بالضمّ قَلْعَةٌ باليمن من قلاعِ صنعاءً نقله الصاغاني . والمِعْضاد أيضاً : سيفٌ للقصابِ يقطعُ به العظَأمَ عن ابن شُمَيلٍ . والمِعْضَدُ والمِعْضَاد : ما عَضَدْتَهُ في العَضُدِ منْ سَيْرٍ ونحْوِه كالحِرْزِ عن ابن دُرَيْدٍ ويقال له بالفارسية : بازُوبَنْد . والمِعْضاد : سَيْفٌ يُمْتَهَنُ في قَطْعِ الشَّجَرِ كالمِعْضَدِ أنشد ثعلب :
" سَيْفاً بِرِنْداً لم يَكُنِ مِعْضَادَا وعُضَيْدَةُ بن عَبَّاس الظِّهْرِيًّ كجُهَيْنَةَ : مُحَدِّثٌ منسوبٌ إلى الظهرِ بالكسر قال ابنُ الأَثِيرِ : هو بَطْنٌ من حِمْيَر وسيأْتي يَرْوِي عن أَبِيه عن جَدِّه وعنه ابنُه يَعقوبُ بنُ عُضَيْدَةَ . واليَعْضِيدُ كَيَبْرِينَ وفي بعض النسخ : كيَقْطين : بَقْلَةٌ زَهرُها أَشدُّ صُفْرةً من الوَرْسِ وقيل : هي من الشَّجَرِ وقيل : من بقول الرَّبيعِ فها مرارةٌ . كذا في المحكم . وقال أبو حنيفة : هي بَقْلَةٌ من الأَحرارِ مُرَّة لها زَهرْةٌ صَفراءُتَشْتَهِيها الإِبِلُ والغَنَمُ والخَيْلُ أَيضاً تُعجَب بها وتُخْصِب عليها قال النابغةُ ووصف خيلاً :
يَتَحَلَّبُ اليَعْضِيدُ من أَشْدَاقِها ... صُفْراً مَناخِرُها من الجَرْجارِ وقيل : هي الطَّرْخَشْقُوقُ وفي التهذيب : التَّرْخَجْقُوق . ورَمَى فأَعْضَدَ : ذَهَبَ يَمِيناً وشمَالاً كعَضَّدَ تَعضيداً وهذا مِمَّا استُدرِك به على اللِّسَان
ومن المجاز : هُنَّ رافلاتٌ في الوَشْيِ المُعَضَّد . المُعَضَّد كمُعَظَّمٍ : ثوبٌ لهُ عَلَمٌ في مَوْضِعِ العَضُدِ من لابِسِهِ قال زُهَيْر يصف بقرةً :
فجالَتْ على وَحْشِيِّها وكأَنَّها ... مُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ وقيل : ثَوبٌ مُعَضَّد : مُخَطَّط على شَكْلِ العَضُدِ . وقال اللِّحْيَانِيُّ : هو الذي وَشْيُه في جوانِبِهِ . وفي الأَساس : ثَوبٌ مُعَضَّد : مُضَلَّع . والمُعَضِّدُ كَمُحَدِّثٍ بُسْرٌ يَبْدُو التَّرْطِيبُ في أَحَدِ جانِبَيْهِ وبُسْرَةٌ مُعَضِّدة . واعْتَضَدْتُه : جَعَلْتُه في عَضُدِي واحتَضَنْته كتَعَضَّدْته ومنه قول الحَرِيرِيّ : اعتضَدَ شِكْوتَه وتَأَبَّط هِرَاوَتَه . والاعتِضادُ : التَّقَوِّى والاستعانةُ يقال : اعتضَدتُ به أَي استَعَنْت بِه . واستعضَدَ الشَّجَرةَ : عَضَدَها أَي قَطَعَها بالمِعْضَدِ عن الهَرَوِيّ . واستَعْضَدَ الثَّمَرَةَ : اجتَناها قال الهَرَويّ : ومنه حديث طَهْفَةَ : وتَسْتَعْضِدُ البَرِيرَ أَي نَقطَعه ونَجْنِيه من شَجَرِهِ للأَكْل . يقال : عَضَدَ واستَعْضَد وعَلاَ واستَعْلَى وقَرَّ واستَقَرَّ . ورجُلٌ عُضَادِيٌّ مُثَلَّثَةً الفتح والكسْر عن الكِسائِيِّ : عَظِيمُ العَضُدِ وأَعْضَدُ دَقِيقُها . وقد تقدَّم . والعَضَدِيَّةُ محرَّكَةً ماءٌ شَرْقِيَّ فَيْدَ وفي التكمله : غَرْبِيَّ فَيْدَ قريبٌ من أَجَإِ وسَلْمَى . والعرب تقول : فَتَّ فُلانٌ في عَضُدِهِ إذا كَسَر من نِيَّاتِ أَعوانِهِ وهو أَهْلُ بيتِه وفَرَّقَهُم عَنْهُ وقَدَح في ساقه يَعْنُون نَفْسَه . وفي بمعنى : من كقولِ امرئ القَيْسِ :
وهَلْ يَعِمَنْ مَن كَانَ آخِرُ عَهْدِهِ ... ثَلاثِينَ حَولاً في ثَلاثةِ أَحوالِ أَي من ثلاثةِ أَحوالٍ
وتَعَاضَدُوا : تَعَاوَنُوا . وعَضَدُوا مُعَاضدةً : عاوَنُوا وعاضَدَنِي فلانٌ على فُلانٍ : أَعانَنِي وهو مُعَاضِدُه : مُرَافِقُه ومُعَاوِنه كَعاضِدِه
ومما يستدرك عليه : في صِفَتِهِ صلى الله عليه وسلم كان أَبيضَ مُعَضَّداً . هكذا رواه يحْيَى بن مُعِين وهو الموثَّق الخَلْقِ . والمَحْفوظُ في الرِّواية مُقَصَّداً واستَعْمَل ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ الأَعضادَ للنَّحْل فقال :
وكَأَنَّمَا جَرَسَتْ على أَعضَادِهَا ... حَيْثُ استقَلَّ بها الشَّرَائعُ مَحْلَبُ شَبَّه ما عَلى سيُوقِهَا من العَسَلِ بالمَحْلَب . وأَعضَد المَطَرُ وعَضَّدَ : بَلغَ ثَرَاه العَضُدَ . والعِضَادُ ككِتَابِ من سِمَاتِ الإِبل وَسْمٌ في العَضُد عَرْضاً عن ابن حبيب من تذكرة أَبي عليٍّ وإِبِلٌ مُعَضَّدَة مَوسومة في أَعْضادهَا وناقَة أَعضَادٌ وهي التي لا ترد النَّضيحَ حتى يَخْلُو لها تَنْصَرِم عن الإبل ويقال لها القَذُورُ . والعَضُد : القُوَّةُ لأن الإنسان إِنَّمَأ يَقْوَى بِعَضُده فسميت القوةُ به وفي التنزيل : " سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ " قال الزّجَّاج : أَي سَنُعيِنُك بِأَخِيك . قال : ولَفْظُ العَضُد على جِهَةِ المَثَلِ لأَنَّ اليَدَ قِوامُها عَضُدَها . و املِكُ أَعضادَ الإبِلِ : قَوِّمْ مَسِيرَها حتى لا تَذهبَ يميناً ولا شِمالاً . وفُلانٌ عِضَادَةُ فُلانٍ أَي لا يُفارِقه . وهما من المَجَأز . وعَضُدَا الرَّحْلِ خَشَبتان تَلزَقانِ بواسِطَته وقيل بأَسْفَلِ واسِطَتِه . وقال أبو زيد : يقال لأَعْلَى ظَلِفَتَي الرَّحْلِ مِمَّا يَلِي العَرَاقِيَ : العَضُدانِ وأَسْفَلِهما : الظَّلِفَتانِ وهما ما سَفَل من الحِنْوَيْنِ الواسِطِ والمُؤَخَّرةِ . وعَضُدُ النَّعْلِ وعِضَادَتاهَأ : اللَّذَانِ يَقَعَأنِ على القَدَمِ . وعِضَادَتَا البابِ والإِبْزِيمِ : ناحِيَتَاه وما كان نحوَ ذلك فهو العِضَادة وعِضَادَتا البابِ : الخَشَبَتَانِ المَنْصُوبتانِ عن يَمِينِ الداخِلِ منه وشِماله . والعِضادَتانِ : العُودانِ اللَّذَانِ في النِّير الذِي يكون على عُنُقِ ثَوْرِ العَجَلَةِ والوَاسِطُ : الذي يكونُ وَسْطَ النِّير . والعاضِدَانِ : سَطْرَانِ من النَّخل على فَلَجٍ . ورجلٌ عَضُدٌ وعَضِدٌ وعَضِدٌ وعَضْدٌ الأَخيرةُ عن كُراع : قَصِيرٌ . والعَوَاضِد : ما يَنْبُت من النَّخْلِ على جانِبَيِ النَّهرِ . وقال النَّضْر : أَعضادُ المَزارِعِ : حُدودُهَا يعني الحدُودَ التي تكون فيما بينَ الجارِ والجارِ كالجُدْرَانِ في الأَرَضِينَ . وفي الأَساس في المجاز : وارْفَعْ أَعْضَادَ الدَّبْرَةِ وهي جُدُرُهَأ التي تُمسِكُ الماءَ . ووَقَفا كأَنَّهُما عِضادَتانِ . ودَارَةُ اليَعْضِيد : من دارَاتِهم . وناقةٌ عَضَادٌ وهي التي لا تَرِدُ النَّضِيحَ حتَّى يَخْلو لَهَا تَنْصَرِمُ عن الإبل . وقال أبو زيد : يقال إذا نَخَرت الريحُ من هذه العَضُدِ أَتاكَ الغَيْثُ يعني ناحية اليمن . وسَمَّوْا مِعْضاداً كمِحْرابٍ

_Türkçe çeviri henüz yok_
