# عضرس (ع-ض-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ض - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عضرس:
العِضْرِسُ: ضَرْبٌ من النبات. وبعضٌ يقول: هو حمار الوَحْش، قال:
والعَيْرُ ينفُخُ في المَكْنانِ قد كَتِنَتْ		منه جحافِلُه والعِضْرِسِ الثُّجَرِ
المكنان: نَبات الربيع يَنْبُتُ مُتَكاوِساً أي كثير بعضه على بعض.
ويقال العِضْرِس شجرة تشبه ثمرتها أعين الكلاب الزَرْق.

##### Türkçe

عضرس:
**العِضْرِسُ**: bitkiden bir türdür. Bazısı der ki: o, **حمار الوَحْش**’tur; dedi ki:
و**العَيْرُ** ينفُخُ في **المَكْنانِ** قد كَتِنَتْ		منه جحافِلُه و**العِضْرِسِ** الثُّجَرِ
**المكنان**: bahar bitkisi; **مُتَكاوِساً** olarak biter; yani bir kısmı bir kısmı üzerine çok (yoğun)dur.
Ve denilir ki **العِضْرِس**: meyvesi mavi köpek gözlerine benzeyen bir ağaçtır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B1%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَضْرَسُ: البَرَدُ، وهو حبُّ الغمام. وقال يصف كلاب الصيد:
مُحَرَّجَةٌ حُصٌّ كأن عـيونـهـاإذا أذَّنَ القنَّاصُ بالصيد عَضْرَسُ
وفي المثل: أبرد من عَضْرَسٍ. وكذلك العُضارِسُ بالضم: قال الشاعر:
تَضْحَكُ عن ذي أُشُرٍ عُضارِسِ
والجمع عَضارِس بالفتح.

##### Türkçe

**العَضْرَسُ**: dolu; ve o, bulutun tanesidir. Ve av köpeklerini vasfederek dedi:
مُحَرَّجَةٌ حُصٌّ كأن عـيونـهـا
إذا أذَّنَ القنَّاصُ بالصيد **عَضْرَسُ**

Ve meselde: **أبرد من عَضْرَسٍ**. Ve كذلك **العُضارِسُ** (ضم ile): şair dedi:
تَضْحَكُ عن ذي أُشُرٍ **عُضارِسِ**

Ve cem‘i **عَضارِس** (فتح ile).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العِضْرِسُ: شجر الخِطْميّ. والعَِضْرَسُ: نبات فيه رَخاوة تَسودّ منه جَحافل الدواب إِذا أَكلته؛ قال ابن مقبل:
والعَيْرُ يَنفُخُ في المَكْنانِ، قد كَتِنَتْ
منه جَحافِلُه، والعَِضْرَسِ التُّجَرِ
وقيل: العَِضْرَسُ شجرة لها زهرة حمراء؛ قال امرؤ القيس:
فصَبَّحَهُ عند الشُّرُوق، غُدَيَّة،
كِلابُ ابنِ مُرٍّ أَو كلابُ ابنِ سِنْبِسِ
مُغَرَّثَةً زُرْقاً كأَنَّ عُيونَها،
من الدَّمِّ والإِيادِ، نُوَّارُ عَِضرَسِ
وقال أَبو حنيفة: العَِضْرَسُ عُشْب أَشهبُ إِلى الخُضرة يحتمل النَّدى احتمالاً شديداً، ونَوْرُه قانئُ الحمرة، ولون العَِضْرَس إِلى السواد؛ قال ابن مقبل يصف العَير:
على إِثْرِ شَحَّاجٍ لطيف مَصيرُه،
يُمُجُّ لُعاعَ العَضْرَسِ الجَوْنِ ساعِلُه
قال وقال ابن أَحمر:
يَظَلُّ بالعَضْرَسِ حِرْباؤها،
كأَنه قَرْمٌ مُسامٍ أَشِرْ
وقال أَبو عمرو: العَضْرَس من الذكور أَشد البَقل كله رطوبة. والعَضْرَسُ: البَرَدُ، وهو حَب الغمام؛ واستشهد الجوهري في هذا بقول الشاعر يصف كلاب الصيد:
مُحَرَّجَةٌ حُصٌّ كأَن عُيونَها،
إِذا أَذَّن القَنَّاص بالصَّيد، عَضْرَسُ
قال: ويروى مُغَرَّثَةً حُصّاً، هكذا في الصحاح؛ قال ابن بري: البيت للبَعِيث وصوابه: محرَّجة حصٌّ، وفي شعره: إِذا أَيَّهَ القَنَّاص، قال: والعَضْرَسُ ههنا نباتٍ له لون أَحمر تشبَّه به عيون الكلاب لأَنها حُمْر؛ قال: وليس هو هنا حَبَّ الغمام كما ذكَر إِنما ذلك في بيت غير هذا وهو: فَباتَتْ عليه ليلة رُجَّبِيَّة،
تُحَيِّيي بقَطر كالجُمان وعَضْرَسِ
وقيل بيت البَعِيث:
فصبَّحَهُ عند الشُّرُوقِ، غُدَيَّةً،
كلابُ ابنِ عَمَّارٍ عِطافٌ وأَطْلَسُ
والهاء في صبّحه تعود على حمار وحش. ومُحَرَّجَة: مُقلَّدة بالأَحراج، جمع حِرْجٍ للْوَدَعَة. وحُصُّ: قد انْحَصَّ شعرها، وأَيَّهَ القَانِصِّ بالكلْب: زَجَرَه؛ ومثله قول امرئ القيس، وقد ذكر آنفاً. وفي المثل:أَبْرد من عَضْرَس، وكذلك العُضارس، بالضم؛ قال الشاعر: تضحَك عن ذِي أُشُرِ عُضارِسِ
والجمع عَضارِس مثل جُوالِق وجَوالق، وقيل: العَضْرَس الجَلِيد. قال ابن سيده: والعَضْرَس والعُضارِس الماء البارد العذب؛ وقوله:
تضحك عن ذي أُشُرٍ عُضارِس
أَراد عن ثَغْر عذب، وهو الغُضارِس؛ بالغين المعجمة، وسنذكره. والعَضْرَس: حمار الوحش.

##### Türkçe

**العِضْرِسُ**: **الخِطْميّ** ağacı. Ve **العَِضْرَسُ**: içinde bir yumuşaklık bulunan bir bitki; ondan, onu yediği zaman binek hayvanlarının sürüleri kararır; İbn Mukbil dedi ki:

Ve yaban eşeği **المَكْنانِ**’da üfler, gerçekten onun sürüleri ondan, ve **العَِضْرَسِ** **التُّجَرِ**’den dolayı kirlendi.

Ve denildi: **العَِضْرَسُ** kırmızı çiçeği olan bir ağaçtır; İmru’ul-Kays dedi ki:

Onu doğuş sırasında, sabahleyin sabahladı,
İbn Murr’un köpekleri yahut İbn Sinbis’in köpekleri;
Mügarrese, mavi; sanki gözleri,
Kandan ve **الإِيادِ**’dan, **عَِضرَسِ**’in çiçekleri.

Ve Ebû Hanîfe dedi: **العَِضْرَسُ**, yeşilliğe meyleden külrengi bir ottur; çiyi çok şiddetli bir dayanışla taşır; ve onun çiçeği koyu kırmızıdır; ve **العَِضْرَس**’in rengi siyahlığa meyleder; İbn Mukbil yaban eşeğini vasfederek dedi ki:

İnce gidişli bir **شَحَّاجٍ**’ın ardından,
Onun öksüreni, siyah **العَضْرَسِ**’in salyasını tükürür.

Dedi ve İbn Ahmer dedi:

Onun kertenkeleleri **العَضْرَسِ** ile gölgelenir,
Sanki o, sivri boynuzlu bir koçtur, azgın.

Ve Ebû Amr dedi: **العَضْرَس**, erkeklerden, bütün otların en şiddetli rutubetlisidir.

Ve **العَضْرَسُ**: dolu; o, bulutun tanesidir. Cevherî bu hususta, av köpeklerini vasfeden şairin sözüyle delil getirdi:

Dar boğazlı, kısa tüylü; sanki gözleri,
Avcı av ile işaret verdiği zaman, **عَضْرَسُ**.

Dedi: Ve **مُغَرَّثَةً حُصّاً** diye rivayet olunur; **الصحاح**’ta böyledir. İbn Berrî dedi: Beyit **البَعِيث**’indir ve doğrusu: **محرَّجة حصٌّ**’dur; ve onun şiirinde: **إِذا أَيَّهَ القَنَّاص**. Dedi: Ve **العَضْرَسُ** burada, kırmızı rengi olan bir bitkidir; köpeklerin gözleri ona benzetilmiştir, çünkü onlar kırmızıdır; dedi: Ve o burada, onun zikrettiği gibi bulutun tanesi değildir; ancak o, bundan başka bir beyittedir, o da:

Onun üzerinde bir Receb gecesi geçirdi,
İnci gibi ve **عَضْرَسِ** gibi bir damlayla diriltir.

Ve **البَعِيث**’in beyti denildi:

Onu doğuş sırasında, sabahleyin sabahladı,
İbn Ammâr’ın köpekleri; **عِطافٌ** ve **أَطْلَسُ**.

Ve **صبّحه**’deki **الهاء** yaban eşeğine döner. Ve **مُحَرَّجَة**: **الأَحراج** ile gerdanlıklı; **حِرْجٍ**’in çoğulu, **الْوَدَعَة** içindir. Ve **حُصُّ**: tüyü dökülmüştür. Ve **أَيَّهَ القَانِصِّ بالكلْب**: onu azarladı; ve bunun benzeri, daha önce zikretmiş olduğu İmru’ul-Kays’ın sözüdür. Ve meselde: **أَبْرد من عَضْرَس**; ve yine **العُضارس** (ötre ile) böyledir; şair dedi ki:

**عُضارِسِ** azgınlık sahibinden gülümser.

Ve çoğulu **عَضارِس**’tir; **جُوالِق** ve **جَوالق** gibi. Ve denildi: **العَضْرَس** sert buz. İbn Sîde dedi: **العَضْرَس** ve **العُضارِس** soğuk tatlı sudur; ve onun sözü:

**تضحك عن ذي أُشُرٍ عُضارِس**

Tatlı bir ağızdan murad etti; o da **الغُضارِس**’tir; noktalı **غ** ile; onu zikredeceğiz.

Ve **العَضْرَس**: yaban eşeği.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العضرس، كجعفر: حمار الوحش، عن ابن عباد. والعضرس: البرد، بفتح فسكون، عنه أيضا. و: البرد، بالتحريك، وهو حب الغمام، وأنشد ابن بري.

  فباتت عـلـيه لـيلة رجـبـية                      تحيي بقطر كالجمان وعضرس. وفي المثل: أبرد من عضرس. وفي المحكم: العضرس: الماء البارد العذب كالعضارس، قال الشاعر:
  تضحك عن ذي أشر عضارس أراد عن ثغر عذب، ويروى بالمعجمة أيضا. والعضرس: الثلج، وقيل: هو الجليد. والعضرس: الورق الذي يصبح عليه الندى، نقله الصاغاني، أو هي الخضرة اللازقة بالحجارة الناقعة في الماء، نقله الصاغاني أيضا. وقال أبو حنيفة وأبو زياد: العضرس: عشب أشهب غلى الخضرة، يحتمل الندى احتمالا شديدا، ونوره قانئ الحمرة، ولون العضرس إلى السواد، قال ابن مقبل، يصف العير:
  على إثر شحاج لطيف مـصـيره                      يمج لعاع العضرس الجون ساعله

  ويكسر في هذه، وقيل: نبات فيه رخاوة تسود منه جحافل الدواب إذا أكلته، وقال أبو عمرو: العضرس من الذكور، وهو أشد البقل كله رطوبة. كالعضارس، بالضم في الكل، إلا في معنى البارد العذب فإنه روي بالغين المعجمة أيضا، كما أشرنا لذلك، وقد أهمله المصنف، وسيأتي إن شاء الله تعالى، وجمعه بالفتح، كالجوالق والجوالق. أو العضرس، كزبرج: شجر الخطمي، هكذا زعمه بعض الرواة، وليس بمعروف، قاله أبو حنيفة رحمه الله، وقيل: شجرة لها زهرة حمراء. وزاد الصاغاني هنا: والعضارس: الريق الخصر. وفي العباب تحقيق لهذا المقام نفيس، فراجعه.

##### Türkçe

**العضرس**، **كجعفر**: yaban eşeği; İbn عباد’dan. Ve **العضرس**: soğuk; fetha ile sonra sükûn, ondan da. Ve: soğuk, hareke ile; ve o, bulut tanesidir; ve İbn بري inşad etti.

فباتت عـلـيه لـيلة رجـبـية                      تحيي بقطر كالجمان و**عضرس**.

Ve meselde: **أبرد من عضرس**. Ve **المحكم**’de: **العضرس**: soğuk tatlı su, **كالعضارس**; şair dedi ki:

تضحك عن ذي أشر **عضارس** أراد عن ثغر عذب، ويروى بالمعجمة أيضا.

Ve **العضرس**: kar; ve denildi ki: o, buz’dur. Ve **العضرس**: üzerine çiy düşen yaprak; onu الصاغاني nakletti; yahut o, suda ıslanmış taşlara yapışan yeşilliktir; onu da الصاغاني nakletti. Ve Ebû حنيفة ve Ebû زياد dedi: **العضرس**: yeşilliğe çalan kül rengi bir ottur; çiyi şiddetli bir taşıma ile taşır; ve onun çiçeği koyu kırmızıdır; ve **العضرس**’in rengi siyahlığa doğrudur; İbn مقبل dedi, yaban eşeğini vasfederken:

على إثر شحاج لطيف مـصـيره                      يمج لعاع **العضرس** الجون ساعله

Ve bunda kesre ile de okunur; ve denildi ki: içinde bir yumuşaklık bulunan bir bitkidir; ondan dolayı, onu yediklerinde binek hayvanlarının sürüleri kararır. Ve Ebû عمرو dedi: **العضرس** erkeklerdendir; ve o, bütün sebzenin en şiddetli rutubetlisidir. **كالعضارس**; hepsinde damme ile; ancak soğuk tatlı mânâsında, mu‘ceme ile **بالغين** ile de rivayet edilmiştir; buna işaret ettiğimiz gibi; ve musannif onu ihmal etmiştir; ve inşallah تعالى gelecek. Ve onun cem‘i fetha ile, **كالجوالق والجوالق**. Yahut **العضرس**، **كزبرج**: hatmî ağacı; bazı râvîler böyle zannetmiştir; ve ma‘rûf değildir; Ebû حنيفة رحمه الله söyledi. Ve denildi ki: kırmızı çiçeği olan bir ağaçtır. Ve الصاغاني burada ziyade etti: ve **العضارس**: ince tükürük. Ve **العباب**’da bu makam için nefis bir tahkik vardır; ona müracaat et.
